Przejdź do głównej treści
R.07-01-23.01-SGStyczeń 2023 · 16 kroków · ok. 41 min · 32 kryteria z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Bilans ścieków projektowanej oczyszczalni

Arkusz R.07 „Ocena stanu środowiska” (formuła 2012, kwalifikacja poprzedzająca CHM.05) z sesji styczeń 2023. W miejscowości X planuje się budowę oczyszczalni ścieków z laboratorium. Trzeba policzyć średniodobową ilość ścieków (Karta 1), ładunki zanieczyszczeń, stężenia miarodajne i równoważną liczbę mieszkańców RLM (Karta 2), niezbędny stopień oczyszczania (Karta 3), a potem przyporządkować wskaźniki do opisów metod oznaczania (Karta 4) i nazwy do fotografii szkła laboratoryjnego (Karta 5).

Kroki idą za kolejnością kart. Każdy krok zaczyna się poleceniem z arkusza, pokazuje wzór z danymi podstawionymi z tabel A-J i wynik. Wszystkie wyniki policzyłem w skrypcie z danych arkusza i porównałem z kluczem oceniania CKE.

Co widać w podglądzie. Karty z arkusza odtworzone na stronie (fotografie szkła to wycinki arkusza). Obliczenia i wpisy zdającego są granatowe, pisane ręcznie, a pola z bieżącego kroku są podświetlone na żółto.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 32 kryteria w 5 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 24 punktów - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. Klucz uznaje wyniki dalszych obliczeń poprawnie policzone z wcześniejszej (nawet błędnej) wartości, więc pomyłka na początku nie przekreśla całej karty.

  1. Etap 1: Karta 1. Ilość ścieków

    Kroki 1-3 · po tym etapie masz 4 z 32 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Ścieki bytowe Qb

    Kryteria:

    R.1.1 W Tabeli 1 w kolumnie 3: Qb - 20000

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    W kolumnie 2, oblicz (korzystając z informacji i danych zawartych w zadaniu) średniodobową ilość ścieków, które będą dopływać do oczyszczalni ścieków. W kolumnie 3 wpisz obliczoną wartość.

    Ze wzoru Qb = M · qi i danych z tabeli A (M = 200 000 mieszkańców, qi = 0,1 m³ na mieszkańca na dobę):

    Qb = 200 000 · 0,1 = 20 000 m³/d.

    Obliczenie zapisuję w kolumnie 2 pod wzorem, wynik w kolumnie 3.

    Dokument po tym kroku
  2. Krok 2: Ścieki przemysłowe Qz i wody infiltracyjne Qinf

    Kryteria: ,

    R.1.2 W Tabeli 1 w kolumnie 3: Qz - 7000

    R.1.3 W Tabeli 1 w kolumnie 3: Qinf - 400

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    W kolumnie 2, oblicz (korzystając z informacji i danych zawartych w zadaniu) średniodobową ilość ścieków, które będą dopływać do oczyszczalni ścieków. W kolumnie 3 wpisz obliczoną wartość.

    • Qz arkusz każe przyjąć: 7000 m³/d - nic się tu nie liczy, wystarczy przepisać wartość.
    • Qinf = 2% Qb = 0,02 · 20 000 = 400 m³/d.
    Dokument po tym kroku
  3. Krok 3: Średniodobowa ilość ścieków QNOM

    Kryteria:

    R.1.4 W Tabeli 1 w kolumnie 3: QNOM - 27400

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    W kolumnie 2, oblicz (korzystając z informacji i danych zawartych w zadaniu) średniodobową ilość ścieków, które będą dopływać do oczyszczalni ścieków. W kolumnie 3 wpisz obliczoną wartość.

    Suma trzech strumieni: QNOM = Qb + Qz + Qinf = 20 000 + 7000 + 400 = 27 400 m³/d. Ta wartość wraca w Karcie 2 przy stężeniu miarodajnym.

    Dokument po tym kroku
  4. Etap 2: Karta 2. Ładunki, stężenia miarodajne i RLM

    Kroki 4-9 · po tym etapie masz 10 z 32 kryteriów (pkt)

    Krok 4: Tabela 2 - ładunki w ściekach bytowych

    Kryteria:

    R.2.1 Tabela 2 - zapisy w kolumnie 5 lub w kolumnie 4: wiersz 1 - 13400; wiersz 2 - 25000; wiersz 3 - 14600;

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.

    Łb = M · Lj / 1000, a ładunki jednostkowe Lj bierzesz z tabeli E (kolumna Lj):

    • BZT₅: 200 000 · 67 / 1000 = 13 400 kg O₂/d,
    • ChZT: 200 000 · 125 / 1000 = 25 000 kg O₂/d,
    • zawiesiny: 200 000 · 73 / 1000 = 14 600 kg/d.

    Dzielenie przez 1000 zamienia gramy na kilogramy.

    Dokument po tym kroku
  5. Krok 5: Tabela 3 - ładunki w ściekach z zakładu przemysłowego

    Kryteria:

    R.2.2 Tabela 3 - zapisy w kolumnie 5 lub w kolumnie 4: wiersz 1 - 826; wiersz 2 - 2289; wiersz 3 - 1043;

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.

    Łz = Qz · Cz / 1000, stężenia Cz z drugiej kolumny tabeli E:

    • BZT₅: 7000 · 118 / 1000 = 826,
    • ChZT: 7000 · 327 / 1000 = 2289,
    • zawiesiny: 7000 · 149 / 1000 = 1043 kg/d.
    Typowe błędy

    Podstawienie Lj zamiast Cz (kolumny tabeli E stoją obok siebie) albo QNOM zamiast Qz.

    Dokument po tym kroku
  6. Krok 6: Tabela 4 - suma ładunków

    Kryteria:

    R.2.3 Tabela 4 - zapisy w kolumnie 5 lub w kolumnie 4: wiersz 1 - 14226; wiersz 2 - 27289; wiersz 3 - 15643;

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.

    Ł = Łb + Łz + Łinf, przy czym arkusz każe przyjąć Łinf = 0 (wody infiltracyjne umownie czyste):

    • BZT₅: 13 400 + 826 + 0 = 14 226,
    • ChZT: 25 000 + 2289 + 0 = 27 289,
    • zawiesiny: 14 600 + 1043 + 0 = 15 643 kg/d.
    Dokument po tym kroku
  7. Krok 7: Tabela 5 - stężenie miarodajne w kg/m³

    Kryteria:

    R.2.4 Tabela 5 - zapisy w kolumnie 5: wiersz 1 - 0,519; wiersz 2 - 0,996; wiersz 3 - 0,570; lub wartości podane do dwóch miejsc po przecinku

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.

    Cm = Ł / QNOM, wynik zaokrąglony do części tysięcznych (przypis pod tabelą):

    • BZT₅: 14 226 / 27 400 = 0,51920 → 0,519 kg O₂/m³,
    • ChZT: 27 289 / 27 400 = 0,99595 → 0,996 kg O₂/m³,
    • zawiesiny: 15 643 / 27 400 = 0,57091 → 0,571 kg/m³.

    ⚠️ Rozbieżność arkusz-klucz: z danych wychodzi dla zawiesin 0,57091, czyli po zaokrągleniu do części tysięcznych 0,571 (i 0,571 jest wpisane). Klucz CKE podaje 0,570 - to wartość ucięta, a nie zaokrąglona. Klucz dopuszcza też wynik do dwóch miejsc po przecinku (0,57), a uwaga na początku klucza uznaje dalsze obliczenia zgodne z wcześniejszym wynikiem.

    Dokument po tym kroku
  8. Krok 8: Tabela 5 - przeliczenie na g/m³

    Kryteria:

    R.2.5 Tabela 5 - zapisy w kolumnie 6: wiersz 1 - 519; wiersz 2 - 996; wiersz 3 - 570; lub poprawnie przeliczone wartości z kolumny 5

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.

    1 kg = 1000 g, więc mnożysz przez 1000: 519, 996 i 571 g/m³ (klucz dla zawiesin: 570 - patrz poprzedni krok). Te wartości w gramach przechodzą do Tabeli 7, bo normy z tabeli G są w mg/l, czyli g/m³.

    Dokument po tym kroku
  9. Krok 9: Tabela 6 - równoważna liczba mieszkańców RLM

    Kryteria:

    R.2.6 Tabela 6 - zapis w kolumnie 3: 212328,35 lub 212328,36

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.

    Wzór z punktu F: RLM = ŁBZT5 / LBZT5 · 1000, gdzie ŁBZT5 to suma z Tabeli 4 (14 226 kg/d), a LBZT5 = 67 g na mieszkańca na dobę (tabela E):

    RLM = 14 226 / 67 · 1000 = 212 328,358… → 212 328,36 (zaokrąglenie do części setnych).

    Liczba jest większa niż rzeczywista liczba mieszkańców (200 000), bo ścieki z zakładu niosą ładunek BZT₅ odpowiadający ok. 12 tys. „dodatkowych” mieszkańców.

    Dokument po tym kroku
  10. Etap 3: Karta 3. Stopień oczyszczania

    Kroki 10-11 · po tym etapie masz 16 z 32 kryteriów (pkt)

    Krok 10: Stężenia Cm i dopuszczalne Co

    Kryteria: , ,

    R.3.1 W Tabeli 7: Wiersz 1, kolumna 3: 519, kolumna 4: 15

    R.3.2 W Tabeli 7: Wiersz 2, kolumna 3: 996, kolumna 4: 125

    R.3.3 W Tabeli 7: Wiersz 3, kolumna 3: 570, kolumna 4: 35

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    W Karcie 3. ustal miarodajny skład ścieków oczyszczonych dla projektowanej oczyszczalni oraz oblicz niezbędny stopień oczyszczania ścieków dla wartości stężenia w oczyszczonych ściekach.

    Kolumna 3 (Cm) to wartości w g/m³ z Tabeli 5, kolumna 6: 519, 996, 571.

    Kolumnę 4 (Co) bierzesz z tabeli G. RLM = 212 328 mieści się w przedziale „100000 i powyżej”, a w tej kolumnie najwyższe dopuszczalne stężenia to: BZT₅ 15 mg O₂/l, ChZTCr 125 mg O₂/l, zawiesiny ogólne 35 mg/l. Wartości „albo min. % redukcji” są alternatywą - Tabela 7 każe wpisać stężenie. 1 mg/l = 1 g/m³, więc liczby przepisujesz bez przeliczania.

    Typowe błędy

    Kolumna RLM „od 15000 do 99999” (BZT₅ też 15, ale to przypadek) albo przepisanie procentu redukcji (90, 75) zamiast stężenia.

    Dokument po tym kroku
  11. Krok 11: Obliczona redukcja

    Kryteria: , ,

    R.3.4 W Tabeli 7: Wiersz 1, kolumna 7: 97,1% lub 97% lub poprawnie wyliczona wartość zgodnie z wartościami zapisanymi w kolumnie 3 i 4

    R.3.5 W Tabeli 7: Wiersz 2, kolumna 7: 87,4% lub 87% lub poprawnie wyliczona wartość zgodnie z wartościami zapisanymi w kolumnie 3 i 4

    R.3.6 W Tabeli 7: Wiersz 3, kolumna 7: 93,8% lub 93,9% lub 93% lub 94% lub poprawnie wyliczona wartość zgodnie z wartościami zapisanymi w kolumnie 3 i 4

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    W Karcie 3. ustal miarodajny skład ścieków oczyszczonych dla projektowanej oczyszczalni oraz oblicz niezbędny stopień oczyszczania ścieków dla wartości stężenia w oczyszczonych ściekach.

    Redukcja = (Cm − Co) / Cm · 100%, zaokrąglona do części dziesiętnych:

    • BZT₅: (519 − 15) / 519 · 100% = 97,11% → 97,1%,
    • ChZTCr: (996 − 125) / 996 · 100% = 87,45% → 87,4% (dokładnie 87,4498…, więc w dół),
    • zawiesiny: (571 − 35) / 571 · 100% = 93,87% → 93,9% (z wartością 570 z klucza wyszłoby 93,86% - klucz przyjmuje 93,8 i 93,9).

    Każda redukcja przekracza minimalny procent z tabeli G (90, 75, 90), więc oczyszczalnia osiągająca te stężenia spełni wymagania.

    Dokument po tym kroku
  12. Etap 4: Karta 4. Metody oznaczania wskaźników

    Kroki 12-13 · po tym etapie masz 23 z 32 kryteriów (pkt)

    Krok 12: BZT₅ i ChZT

    Kryteria: ,

    R.4.1 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 1: BZT5

    R.4.2 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 2: ChZT

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie opisu oznaczenia oraz danych zawartych w Tabeli I wpisz w kolumnie 3 wskaźnik, który jest oznaczany daną metodą.

    • opis 1 - tlen zużyty na utlenienie substancji organicznych w ciągu 5 dób inkubacji w 20°C → BZT5 (biochemiczne zapotrzebowanie na tlen; „5” w nazwie to liczba dób),
    • opis 2 - utlenianie chemicznym utleniaczem i przeliczenie jego ubytku na tlen → ChZT (chemiczne zapotrzebowanie na tlen).

    Przyporządkowanie opiera się na wiedzy o metodach analizy wody, której arkusz nie podaje wprost - tabela I wymienia tylko nazwy wskaźników.

    Dokument po tym kroku
  13. Krok 13: Mętność, barwa, twardość, pH, przezroczystość

    Kryteria: , , , ,

    R.4.3 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 3: Mętność

    R.4.4 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 4: Barwa

    R.4.5 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 5: Twardość

    R.4.6 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 6: pH

    R.4.7 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 7: Przezroczystość

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie opisu oznaczenia oraz danych zawartych w Tabeli I wpisz w kolumnie 3 wskaźnik, który jest oznaczany daną metodą.

    • opis 3 - porównanie natężenia światła ze wzorcami, skala krzemionkowa (mg SiO₂/dm³) → Mętność,
    • opis 4 - skala platynowo-kobaltowa (Pt/Co, Hazena) → Barwa,
    • opis 5 - miareczkowanie wersenianem sodu wobec czerni eriochromowej T (wcześniej kwasem solnym wobec oranżu metylowego) → Twardość,
    • opis 6 - metoda potencjometryczna: elektroda pomiarowa i porównawcza → pH,
    • opis 7 - krążek Secchiego → Przezroczystość.

    Każdy wskaźnik z tabeli I pasuje do dokładnie jednego opisu, więc po wpisaniu wszystkich żaden nie zostaje wolny - to dobry sprawdzian.

    Typowe błędy

    Zamiana mętności z barwą - obie mierzy się przez porównanie ze wzorcami; rozstrzyga skala: krzemionkowa = mętność, Pt/Co = barwa.

    Dokument po tym kroku
  14. Etap 5: Karta 5. Szkło laboratoryjne

    Kroki 14-16 · po tym etapie masz 32 z 32 kryteriów (pkt)

    Krok 14: Fotografie 1-3

    Kryteria: , ,

    R.5.1 W Tabeli 9: 1. Zlewka

    R.5.2 W Tabeli 9: 2. Probówka

    R.5.3 W Tabeli 9: 3. Pipeta jednomiarowa lub pipeta

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Korzystając z danych zawartych w Tabeli J przyporządkuj odpowiednio nazwę szkła, które będzie stosowane w laboratorium w celu oznaczania wskaźników zanieczyszczeń do zamieszczonych fotografii.

    Nazwy wybierasz z listy w tabeli J (dziewięć nazw na dziewięć fotografii). Rozpoznanie szkła po wyglądzie to wiedza z pracowni chemicznej, której arkusz nie opisuje:

    1. naczynie z dzióbkiem i podziałką → Zlewka,
    2. wąska rurka zamknięta u dołu → Probówka,
    3. długa rurka z bańką pośrodku i jedną kreską → Pipeta jednomiarowa.
    Dokument po tym kroku
  15. Krok 15: Fotografie 4-6

    Kryteria: , ,

    R.5.4 W Tabeli 9: 4. Cylinder miarowy lub cylinder

    R.5.5 W Tabeli 9: 5. Lej Imhoffa lub lej

    R.5.6 W Tabeli 9: 6. Rozdzielacz gruszkowy

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Korzystając z danych zawartych w Tabeli J przyporządkuj odpowiednio nazwę szkła, które będzie stosowane w laboratorium w celu oznaczania wskaźników zanieczyszczeń do zamieszczonych fotografii.

    1. wysokie naczynie z podziałką na stopce → Cylinder miarowy,
    2. stożek z podziałką zwężający się ku dołowi (do oznaczania zawiesin opadających) → Lej Imhoffa,
    3. gruszkowaty lejek z kranem → Rozdzielacz gruszkowy.
    Dokument po tym kroku
  16. Krok 16: Fotografie 7-9

    Kryteria: , ,

    R.5.7 W Tabeli 9: 7. Kolba Erlenmeyera lub kolba

    R.5.8 W Tabeli 9: 8. Kolba miarowa lub kolba

    R.5.9 W Tabeli 9: 9. Biureta

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Korzystając z danych zawartych w Tabeli J przyporządkuj odpowiednio nazwę szkła, które będzie stosowane w laboratorium w celu oznaczania wskaźników zanieczyszczeń do zamieszczonych fotografii.

    1. kolba stożkowa z płaskim dnem → Kolba Erlenmeyera,
    2. kolba z długą wąską szyją i jedną kreską → Kolba miarowa,
    3. długa rurka z podziałką i kranem u dołu (do miareczkowania) → Biureta.

    Klucz przyjmuje skrócone nazwy (pipeta, cylinder, lej, kolba), ale pełne nazwy z tabeli J są bezpieczniejsze - dwie fotografie to kolby.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.

Potwierdzenie

Informacja