Serwis używa plików cookies do analizy ruchu i poprawy działania. Szczegóły
R.07-01-23.01-SGStyczeń 2023 · 16 kroków · ok. 41 min · 32 kryteria z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Bilans ścieków projektowanej oczyszczalni
Arkusz R.07 „Ocena stanu środowiska” (formuła 2012, kwalifikacja poprzedzająca CHM.05) z sesji styczeń 2023. W miejscowości X planuje się budowę oczyszczalni ścieków z laboratorium. Trzeba policzyć średniodobową ilość ścieków (Karta 1), ładunki zanieczyszczeń, stężenia miarodajne i równoważną liczbę mieszkańców RLM (Karta 2), niezbędny stopień oczyszczania (Karta 3), a potem przyporządkować wskaźniki do opisów metod oznaczania (Karta 4) i nazwy do fotografii szkła laboratoryjnego (Karta 5).
Kroki idą za kolejnością kart. Każdy krok zaczyna się poleceniem z arkusza, pokazuje wzór z danymi podstawionymi z tabel A-J i wynik. Wszystkie wyniki policzyłem w skrypcie z danych arkusza i porównałem z kluczem oceniania CKE.
Co widać w podglądzie. Karty z arkusza odtworzone na stronie (fotografie szkła to wycinki arkusza). Obliczenia i wpisy zdającego są granatowe, pisane ręcznie, a pola z bieżącego kroku są podświetlone na żółto.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 32 kryteria w 5 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 24 punktów - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. Klucz uznaje wyniki dalszych obliczeń poprawnie policzone z wcześniejszej (nawet błędnej) wartości, więc pomyłka na początku nie przekreśla całej karty.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Karta 1. Ilość ścieków
Kroki 1-3 · po tym etapie masz 4 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 1: Ścieki bytowe Qb
Kryteria:
R.1.1 W Tabeli 1 w kolumnie 3: Qb - 20000
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
W kolumnie 2, oblicz (korzystając z informacji i danych zawartych w zadaniu) średniodobową ilość ścieków, które będą dopływać do oczyszczalni ścieków. W kolumnie 3 wpisz obliczoną wartość.
Ze wzoru Qb = M · qi i danych z tabeli A (M = 200 000 mieszkańców, qi = 0,1 m³ na mieszkańca na dobę):
Qb = 200 000 · 0,1 = 20 000 m³/d.
Obliczenie zapisuję w kolumnie 2 pod wzorem, wynik w kolumnie 3.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Ścieki przemysłowe Qz i wody infiltracyjne Qinf
Kryteria: ,
R.1.2 W Tabeli 1 w kolumnie 3: Qz - 7000
R.1.3 W Tabeli 1 w kolumnie 3: Qinf - 400
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
W kolumnie 2, oblicz (korzystając z informacji i danych zawartych w zadaniu) średniodobową ilość ścieków, które będą dopływać do oczyszczalni ścieków. W kolumnie 3 wpisz obliczoną wartość.
Qz arkusz każe przyjąć: 7000 m³/d - nic się tu nie liczy, wystarczy przepisać wartość.
Qinf = 2% Qb = 0,02 · 20 000 = 400 m³/d.
Dokument po tym kroku
Krok 3: Średniodobowa ilość ścieków QNOM
Kryteria:
R.1.4 W Tabeli 1 w kolumnie 3: QNOM - 27400
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
W kolumnie 2, oblicz (korzystając z informacji i danych zawartych w zadaniu) średniodobową ilość ścieków, które będą dopływać do oczyszczalni ścieków. W kolumnie 3 wpisz obliczoną wartość.
Suma trzech strumieni: QNOM = Qb + Qz + Qinf = 20 000 + 7000 + 400 = 27 400 m³/d. Ta wartość wraca w Karcie 2 przy stężeniu miarodajnym.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Karta 2. Ładunki, stężenia miarodajne i RLM
Kroki 4-9 · po tym etapie masz 10 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 4: Tabela 2 - ładunki w ściekach bytowych
Kryteria:
R.2.1 Tabela 2 - zapisy w kolumnie 5 lub w kolumnie 4: wiersz 1 - 13400; wiersz 2 - 25000; wiersz 3 - 14600;
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.
Łb = M · Lj / 1000, a ładunki jednostkowe Lj bierzesz z tabeli E (kolumna Lj):
BZT₅: 200 000 · 67 / 1000 = 13 400 kg O₂/d,
ChZT: 200 000 · 125 / 1000 = 25 000 kg O₂/d,
zawiesiny: 200 000 · 73 / 1000 = 14 600 kg/d.
Dzielenie przez 1000 zamienia gramy na kilogramy.
Dokument po tym kroku
Krok 5: Tabela 3 - ładunki w ściekach z zakładu przemysłowego
Kryteria:
R.2.2 Tabela 3 - zapisy w kolumnie 5 lub w kolumnie 4: wiersz 1 - 826; wiersz 2 - 2289; wiersz 3 - 1043;
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.
Łz = Qz · Cz / 1000, stężenia Cz z drugiej kolumny tabeli E:
BZT₅: 7000 · 118 / 1000 = 826,
ChZT: 7000 · 327 / 1000 = 2289,
zawiesiny: 7000 · 149 / 1000 = 1043 kg/d.
Typowe błędy
Podstawienie Lj zamiast Cz (kolumny tabeli E stoją obok siebie) albo QNOM zamiast Qz.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Tabela 4 - suma ładunków
Kryteria:
R.2.3 Tabela 4 - zapisy w kolumnie 5 lub w kolumnie 4: wiersz 1 - 14226; wiersz 2 - 27289; wiersz 3 - 15643;
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.
Ł = Łb + Łz + Łinf, przy czym arkusz każe przyjąć Łinf = 0 (wody infiltracyjne umownie czyste):
BZT₅: 13 400 + 826 + 0 = 14 226,
ChZT: 25 000 + 2289 + 0 = 27 289,
zawiesiny: 14 600 + 1043 + 0 = 15 643 kg/d.
Dokument po tym kroku
Krok 7: Tabela 5 - stężenie miarodajne w kg/m³
Kryteria:
R.2.4 Tabela 5 - zapisy w kolumnie 5: wiersz 1 - 0,519; wiersz 2 - 0,996; wiersz 3 - 0,570; lub wartości podane do dwóch miejsc po przecinku
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.
Cm = Ł / QNOM, wynik zaokrąglony do części tysięcznych (przypis pod tabelą):
⚠️ Rozbieżność arkusz-klucz: z danych wychodzi dla zawiesin 0,57091, czyli po zaokrągleniu do części tysięcznych 0,571 (i 0,571 jest wpisane). Klucz CKE podaje 0,570 - to wartość ucięta, a nie zaokrąglona. Klucz dopuszcza też wynik do dwóch miejsc po przecinku (0,57), a uwaga na początku klucza uznaje dalsze obliczenia zgodne z wcześniejszym wynikiem.
Dokument po tym kroku
Krok 8: Tabela 5 - przeliczenie na g/m³
Kryteria:
R.2.5 Tabela 5 - zapisy w kolumnie 6: wiersz 1 - 519; wiersz 2 - 996; wiersz 3 - 570; lub poprawnie przeliczone wartości z kolumny 5
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.
1 kg = 1000 g, więc mnożysz przez 1000: 519, 996 i 571 g/m³ (klucz dla zawiesin: 570 - patrz poprzedni krok). Te wartości w gramach przechodzą do Tabeli 7, bo normy z tabeli G są w mg/l, czyli g/m³.
Dokument po tym kroku
Krok 9: Tabela 6 - równoważna liczba mieszkańców RLM
Kryteria:
R.2.6 Tabela 6 - zapis w kolumnie 3: 212328,35 lub 212328,36
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Oblicz ładunki zanieczyszczeń w ściekach, które będą wprowadzane do oczyszczalni, sumę ładunków zanieczyszczeń, stężenia miarodajne tych ścieków oraz równoważną liczbę mieszkańców RLM, wypełniając Kartę 2.
Wzór z punktu F: RLM = ŁBZT5 / LBZT5 · 1000, gdzie ŁBZT5 to suma z Tabeli 4 (14 226 kg/d), a LBZT5 = 67 g na mieszkańca na dobę (tabela E):
RLM = 14 226 / 67 · 1000 = 212 328,358… → 212 328,36 (zaokrąglenie do części setnych).
Liczba jest większa niż rzeczywista liczba mieszkańców (200 000), bo ścieki z zakładu niosą ładunek BZT₅ odpowiadający ok. 12 tys. „dodatkowych” mieszkańców.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Karta 3. Stopień oczyszczania
Kroki 10-11 · po tym etapie masz 16 z 32 kryteriów (pkt)
W Karcie 3. ustal miarodajny skład ścieków oczyszczonych dla projektowanej oczyszczalni oraz oblicz niezbędny stopień oczyszczania ścieków dla wartości stężenia w oczyszczonych ściekach.
Kolumna 3 (Cm) to wartości w g/m³ z Tabeli 5, kolumna 6: 519, 996, 571.
Kolumnę 4 (Co) bierzesz z tabeli G. RLM = 212 328 mieści się w przedziale „100000 i powyżej”, a w tej kolumnie najwyższe dopuszczalne stężenia to: BZT₅ 15 mg O₂/l, ChZTCr 125 mg O₂/l, zawiesiny ogólne 35 mg/l. Wartości „albo min. % redukcji” są alternatywą - Tabela 7 każe wpisać stężenie. 1 mg/l = 1 g/m³, więc liczby przepisujesz bez przeliczania.
Typowe błędy
Kolumna RLM „od 15000 do 99999” (BZT₅ też 15, ale to przypadek) albo przepisanie procentu redukcji (90, 75) zamiast stężenia.
Dokument po tym kroku
Krok 11: Obliczona redukcja
Kryteria: , ,
R.3.4 W Tabeli 7: Wiersz 1, kolumna 7: 97,1% lub 97% lub poprawnie wyliczona wartość zgodnie z wartościami zapisanymi w kolumnie 3 i 4
R.3.5 W Tabeli 7: Wiersz 2, kolumna 7: 87,4% lub 87% lub poprawnie wyliczona wartość zgodnie z wartościami zapisanymi w kolumnie 3 i 4
R.3.6 W Tabeli 7: Wiersz 3, kolumna 7: 93,8% lub 93,9% lub 93% lub 94% lub poprawnie wyliczona wartość zgodnie z wartościami zapisanymi w kolumnie 3 i 4
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
W Karcie 3. ustal miarodajny skład ścieków oczyszczonych dla projektowanej oczyszczalni oraz oblicz niezbędny stopień oczyszczania ścieków dla wartości stężenia w oczyszczonych ściekach.
Redukcja = (Cm − Co) / Cm · 100%, zaokrąglona do części dziesiętnych:
BZT₅: (519 − 15) / 519 · 100% = 97,11% → 97,1%,
ChZTCr: (996 − 125) / 996 · 100% = 87,45% → 87,4% (dokładnie 87,4498…, więc w dół),
zawiesiny: (571 − 35) / 571 · 100% = 93,87% → 93,9% (z wartością 570 z klucza wyszłoby 93,86% - klucz przyjmuje 93,8 i 93,9).
Każda redukcja przekracza minimalny procent z tabeli G (90, 75, 90), więc oczyszczalnia osiągająca te stężenia spełni wymagania.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Karta 4. Metody oznaczania wskaźników
Kroki 12-13 · po tym etapie masz 23 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 12: BZT₅ i ChZT
Kryteria: ,
R.4.1 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 1: BZT5
R.4.2 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 2: ChZT
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie opisu oznaczenia oraz danych zawartych w Tabeli I wpisz w kolumnie 3 wskaźnik, który jest oznaczany daną metodą.
opis 1 - tlen zużyty na utlenienie substancji organicznych w ciągu 5 dób inkubacji w 20°C → BZT5 (biochemiczne zapotrzebowanie na tlen; „5” w nazwie to liczba dób),
opis 2 - utlenianie chemicznym utleniaczem i przeliczenie jego ubytku na tlen → ChZT (chemiczne zapotrzebowanie na tlen).
Przyporządkowanie opiera się na wiedzy o metodach analizy wody, której arkusz nie podaje wprost - tabela I wymienia tylko nazwy wskaźników.
R.4.7 W Tabeli 8 w kolumnie 3: wiersz 7: Przezroczystość
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie opisu oznaczenia oraz danych zawartych w Tabeli I wpisz w kolumnie 3 wskaźnik, który jest oznaczany daną metodą.
opis 3 - porównanie natężenia światła ze wzorcami, skala krzemionkowa (mg SiO₂/dm³) → Mętność,
opis 4 - skala platynowo-kobaltowa (Pt/Co, Hazena) → Barwa,
opis 5 - miareczkowanie wersenianem sodu wobec czerni eriochromowej T (wcześniej kwasem solnym wobec oranżu metylowego) → Twardość,
opis 6 - metoda potencjometryczna: elektroda pomiarowa i porównawcza → pH,
opis 7 - krążek Secchiego → Przezroczystość.
Każdy wskaźnik z tabeli I pasuje do dokładnie jednego opisu, więc po wpisaniu wszystkich żaden nie zostaje wolny - to dobry sprawdzian.
Typowe błędy
Zamiana mętności z barwą - obie mierzy się przez porównanie ze wzorcami; rozstrzyga skala: krzemionkowa = mętność, Pt/Co = barwa.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Karta 5. Szkło laboratoryjne
Kroki 14-16 · po tym etapie masz 32 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 14: Fotografie 1-3
Kryteria: , ,
R.5.1 W Tabeli 9: 1. Zlewka
R.5.2 W Tabeli 9: 2. Probówka
R.5.3 W Tabeli 9: 3. Pipeta jednomiarowa lub pipeta
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Korzystając z danych zawartych w Tabeli J przyporządkuj odpowiednio nazwę szkła, które będzie stosowane w laboratorium w celu oznaczania wskaźników zanieczyszczeń do zamieszczonych fotografii.
Nazwy wybierasz z listy w tabeli J (dziewięć nazw na dziewięć fotografii). Rozpoznanie szkła po wyglądzie to wiedza z pracowni chemicznej, której arkusz nie opisuje:
naczynie z dzióbkiem i podziałką → Zlewka,
wąska rurka zamknięta u dołu → Probówka,
długa rurka z bańką pośrodku i jedną kreską → Pipeta jednomiarowa.
Dokument po tym kroku
Krok 15: Fotografie 4-6
Kryteria: , ,
R.5.4 W Tabeli 9: 4. Cylinder miarowy lub cylinder
R.5.5 W Tabeli 9: 5. Lej Imhoffa lub lej
R.5.6 W Tabeli 9: 6. Rozdzielacz gruszkowy
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Korzystając z danych zawartych w Tabeli J przyporządkuj odpowiednio nazwę szkła, które będzie stosowane w laboratorium w celu oznaczania wskaźników zanieczyszczeń do zamieszczonych fotografii.
wysokie naczynie z podziałką na stopce → Cylinder miarowy,
stożek z podziałką zwężający się ku dołowi (do oznaczania zawiesin opadających) → Lej Imhoffa,
gruszkowaty lejek z kranem → Rozdzielacz gruszkowy.
Dokument po tym kroku
Krok 16: Fotografie 7-9
Kryteria: , ,
R.5.7 W Tabeli 9: 7. Kolba Erlenmeyera lub kolba
R.5.8 W Tabeli 9: 8. Kolba miarowa lub kolba
R.5.9 W Tabeli 9: 9. Biureta
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Korzystając z danych zawartych w Tabeli J przyporządkuj odpowiednio nazwę szkła, które będzie stosowane w laboratorium w celu oznaczania wskaźników zanieczyszczeń do zamieszczonych fotografii.
kolba stożkowa z płaskim dnem → Kolba Erlenmeyera,
kolba z długą wąską szyją i jedną kreską → Kolba miarowa,
długa rurka z podziałką i kranem u dołu (do miareczkowania) → Biureta.
Klucz przyjmuje skrócone nazwy (pipeta, cylinder, lej, kolba), ale pełne nazwy z tabeli J są bezpieczniejsze - dwie fotografie to kolby.
Dokument po tym kroku
Podgląd
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.