Przejdź do głównej treści
ELE.05-01-26.01-SGStyczeń 2026 · 23 kroki · ok. 42 min · 57 kryteriów z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Dokumentacja sterowania hydroforu

W hydroforni pracuje zestaw hydroforowy z trójfazowym silnikiem indukcyjnym 7,5 kW (tabliczka znamionowa na rysunku 5), uruchamianym w układzie gwiazda-trójkąt. Rozdzielnica RH jest zasilana kablem YDYżo 5×6 mm². Arkusz daje schemat obwodu głównego (rysunek 2), schemat obwodu sterowania 230 V (rysunek 3), rozmieszczenie aparatów w rozdzielnicy (rysunek 4) i listę materiałów w magazynie. Trzeba przypisać oznaczenia aparatom, uzupełnić opis działania układu, odczytać tabliczkę silnika, dobrać aparaty i kable oraz opisać, co podłączyć do listew zaciskowych X i XS.

Zadanie na papierze. W tych arkuszach ELE.05 rezultatem jest dokumentacja: zdający ocenia wyniki pomiarów i prób, wpisuje wnioski, usterki, wykazy i dobór aparatów do tabel wydrukowanych w arkuszu i uzupełnia schematy. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel i rysunków w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza.

Jak działa rozruch gwiazda-trójkąt w tym układzie. Stycznik K1 podaje napięcie na początki uzwojeń U1, V1, W1. Stycznik K3 zwiera końce uzwojeń (na rysunku 2 jego zaciski 1, 3, 5 są połączone mostkiem) - silnik startuje w gwieździe prądem około trzy razy mniejszym. Po czasie ustawionym w sterowniku PCG sterownik wyłącza K3 i po krótkiej zwłoce załącza K2, który łączy końce uzwojeń z innymi fazami - silnik pracuje w trójkącie. Zestyki rozwierne K2 i K3 nie pozwalają załączyć obu styczników naraz (to byłoby zwarcie).

Dane. Wszystkie wartości pochodzą z treści, tabel i schematów arkusza CKE. Każda ocena i każdy wynik obliczeń jest w skrypcie wyprowadzony z tych danych i porównany z kluczem oceniania, a każda wpisana nazwa - z tekstem kryterium. Tam, gdzie klucz przyjmuje kilka zapisów, w kroku jest to zaznaczone. Opis zasady działania rozruchu gwiazda-trójkąt i oznaczeń tabliczki znamionowej to ogólna wiedza z maszyn elektrycznych, zaznaczona w krokach.

Bezpieczeństwo. Prace przy instalacjach i urządzeniach elektrycznych (naprawy, przełączenia, pomiary) wykonuje się po wyłączeniu napięcia i zabezpieczeniu przed jego ponownym załączeniem, a uprawnia do nich świadectwo kwalifikacyjne. To rozwiązanie jest materiałem do nauki na egzamin, nie instrukcją wykonania prac.

To jedno z możliwych rozwiązań: tam, gdzie klucz przyjmuje kilka typów aparatu albo zapisów, krok to mówi.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 57 kryteriów w 6 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 43 punktów - można stracić 14 kryteriów i nadal zdać. Po 10 punktów dają opis działania (tabela B), tabliczka znamionowa (tabela C) i listwa XS (tabela F) - każda pomyłka w odczycie schematu kosztuje jeden punkt.

Arkusz i pliki do pobrania Treść arkusza (PDF)

  1. Etap 1: Tabela A. Oznaczenia aparatów

    Kroki 1-4 · po tym etapie masz 9 z 57 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Tabela A: wyłączniki RCD, F2 i stycznik główny K1

    Kryteria: , ,

    R.1.1 1: RCD

    R.1.2 2: F2

    R.1.3 3: K1

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj oznaczenia literowe lub literowo-cyfrowe z rysunków 2 i 3 do nazw aparatury zabezpieczająco-sterującej - tabela A.

    Na rysunku 2 pierwszy aparat za zaciskami L1, L2, L3, N to RCD (wyłącznik różnicowoprądowy z przyciskiem testu T). Obwód sterowania na rysunku 3 zaczyna się od wyłącznika nadprądowego F2 (symbol z wyzwalaczem). Stycznik główny to K1 - jego cewka jest pierwszą zasilaną po zamknięciu wyłącznika ciśnieniowego, a zestyki podają napięcie na U1, V1, W1.

    Dokument po tym kroku

  2. Krok 2: Tabela A: stycznik gwiazdy K3 i trójkąta K2

    Kryteria: ,

    R.1.4 4: K3

    R.1.5 5: K2

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj oznaczenia literowe lub literowo-cyfrowe z rysunków 2 i 3 do nazw aparatury zabezpieczająco-sterującej - tabela A.

    Stycznik, którego zaciski 1, 3, 5 są zwarte mostkiem, tworzy punkt gwiazdowy - to K3. K2 łączy końce uzwojeń (V2, W2, U2) z fazami tak, że uzwojenia tworzą trójkąt.

    Typowe błędy

    Zamiana K2 z K3 - kolejność numerów nie mówi, który stycznik jest pierwszy; decyduje mostek na zaciskach K3.

    Dokument po tym kroku

  3. Krok 3: Tabela A: wyłącznik silnikowy F1 i czujnik CKF

    Kryteria: ,

    R.1.6 6: F1

    R.1.7 7: CKF

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj oznaczenia literowe lub literowo-cyfrowe z rysunków 2 i 3 do nazw aparatury zabezpieczająco-sterującej - tabela A.

    F1 ma wyzwalacze przeciążeniowe i zwarciowe (symbole na rysunku 2) i zestyk pomocniczy 13-14 w obwodzie sterowania - to wyłącznik silnikowy. Przekaźnik CKF jest zasilany z N, L1, L2, L3 i ma zestyk 7-8 - to czujnik kolejności i zaniku faz.

    Dokument po tym kroku

  4. Krok 4: Tabela A: zestyki wyłącznika ciśnieniowego i sterownika

    Kryteria: ,

    R.1.8 8: LCA-2 (1,2) lub P (1,2)

    R.1.9 9: PCG (10,12)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj oznaczenia literowe lub literowo-cyfrowe z rysunków 2 i 3 do nazw aparatury zabezpieczająco-sterującej - tabela A.

    Na rysunku 3 wyłącznik ciśnieniowy LCA-2 (sterowany ciśnieniem P) ma zestyk o zaciskach 1, 2. Sterownik PCG ma dwa zestyki: 9-7 zasila cewkę K3 (gwiazda), a 12-10 - cewkę K2, czyli stycznik trójkąta. Wpis: LCA-2 (1, 2) i PCG (10, 12) (klucz przyjmuje też oznaczenie P zamiast LCA-2).

    Dokument po tym kroku

  5. Etap 2: Tabela B. Opis działania układu

    Kroki 5-9 · po tym etapie masz 19 z 57 kryteriów (pkt)

    Krok 5: Tabela B: załączenie zasilania obwodów

    Kryteria: ,

    R.2.1 1: F2

    R.2.2 2: F1

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij opis działania sprawnego układu na podstawie analizy schematów z rysunków 2 i 3 - tabela B.

    Obwód sterowania zaczyna się od F2, a obwód główny - od RCD i wyłącznika silnikowego F1 (rysunek 2).

    Dokument po tym kroku

  6. Krok 6: Tabela B: zestyk CKF i wyłącznika ciśnieniowego

    Kryteria: ,

    R.2.3 3: (7,8)

    R.2.4 4: LCA-2 (1,2) lub P (1,2)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij opis działania sprawnego układu na podstawie analizy schematów z rysunków 2 i 3 - tabela B.

    Zestyk czujnika faz w obwodzie sterowania to (7, 8) - zamyka się, gdy kolejność faz jest prawidłowa i żadnej nie brakuje. Dalej w szeregu jest zestyk wyłącznika ciśnieniowego LCA-2 (1, 2) - zamknięty przy spadku ciśnienia w zbiorniku.

    Dokument po tym kroku

  7. Krok 7: Tabela B: rozruch w gwieździe

    Kryteria: , ,

    R.2.5 5: K1 i PCG lub czasowego

    R.2.6 6: PCG (7,9)

    R.2.7 7: K3 i gwiazdę lub Y

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij opis działania sprawnego układu na podstawie analizy schematów z rysunków 2 i 3 - tabela B.

    Za zestykiem LCA-2 równolegle leżą cewka K1 i cewka sterownika PCG (zaciski 3-1). Jednocześnie zamyka się zestyk sterownika PCG (7, 9), który przez rozwierny zestyk K2 zasila cewkę K3 - silnik rusza z uzwojeniami połączonymi w gwiazdę (klucz przyjmuje też symbol Y).

    Dokument po tym kroku

  8. Krok 8: Tabela B: przełączenie na trójkąt

    Kryteria: ,

    R.2.8 8: PCG (7,9) i PCG (10,12)

    R.2.9 9: K2 i trójkąt lub Δ

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij opis działania sprawnego układu na podstawie analizy schematów z rysunków 2 i 3 - tabela B.

    Po czasie rozruchu sterownik rozłącza PCG (7, 9) (K3 odpada), a po zwłoce zamyka PCG (10, 12) - zasilona zostaje cewka K2 i silnik pracuje w trójkącie (albo Δ). Zwłoka między zestykami daje czas na zgaszenie łuku w K3, zanim zamknie się K2 (wiedza ogólna o sterownikach gwiazda-trójkąt).

    Dokument po tym kroku

  9. Krok 9: Tabela B: blokada styczników K2 i K3

    Kryteria:

    R.2.10 10: K3 (21,22) i K2 (21,22) lub NC(21,22)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij opis działania sprawnego układu na podstawie analizy schematów z rysunków 2 i 3 - tabela B.

    W gałęzi cewki K3 jest zestyk rozwierny K2 (21, 22), a w gałęzi K2 - K3 (21, 22). Gdy jeden stycznik jest załączony, jego zestyk rozwierny przerywa gałąź drugiego. Wpis: K3 (21, 22) i K2 (21, 22).

    Typowe błędy

    Wpisanie zestyków sterownika PCG - one ustalają kolejność, ale blokadę elektryczną dają zestyki rozwierne styczników.

    Dokument po tym kroku

  10. Etap 3: Tabela C. Tabliczka znamionowa silnika

    Kroki 10-11 · po tym etapie masz 29 z 57 kryteriów (pkt)

    Krok 10: Tabela C: typ, napięcie, moc, współczynnik mocy, prędkość

    Kryteria: , , , ,

    R.3.1 1: D

    R.3.2 2: F

    R.3.3 3: H

    R.3.4 4: J

    R.3.5 5: K

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj oznaczenia literowe zapisane na rysunku 5 kolorem czerwonym do nazw parametrów silnika - tabela C.

    Strzałki z rysunku 5: D - „Typ Sg 132M-4”, F - „400Δ/690Y V” (napięcie znamionowe przy połączeniu w trójkąt i w gwiazdę), H - „7,5 kW”, J - „cos φ 0,85”, K - „1450 1/min”.

    Dokument po tym kroku

  11. Krok 11: Tabela C: rodzaj pracy, stopień ochrony, częstotliwość, prąd, sprawność

    Kryteria: , , , ,

    R.3.6 6: A

    R.3.7 7: B

    R.3.8 8: C

    R.3.9 9: E

    R.3.10 10: G

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj oznaczenia literowe zapisane na rysunku 5 kolorem czerwonym do nazw parametrów silnika - tabela C.

    A wskazuje „S1” - praca ciągła (oznaczenie rodzaju pracy wg normy, wiedza ogólna), B - „IP 55” (stopień ochrony obudowy), C - „50 Hz”, E - „14,6/8,4 A” (prąd przy 400 V w trójkącie / 690 V w gwieździe), G - „η 87,0%”.

    Typowe błędy

    Odczyt litery z miejsca, przy którym stoi, a nie z miejsca, na które wskazuje kreska - E stoi przy C, a wskazuje prąd.

    Dokument po tym kroku

  12. Etap 4: Tabela D. Dobór aparatów i kabli

    Kroki 12-17 · po tym etapie masz 38 z 57 kryteriów (pkt)

    Krok 12: Tabela D: wyłącznik różnicowoprądowy

    Kryteria:

    R.4.1 1: CFI6-25/4/003

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie danych z tabliczki znamionowej silnika i wykonanych obliczeń dobierz aparaty i kable niezbędne do wykonania układu automatycznego sterowania hydroforu spośród Materiałów dostępnych w magazynie - tabela D.

    Obwód główny ma trzy fazy i przewód N (rysunek 2), więc RCD musi być czterobiegunowy: CFI6-25/4/003 (/4 - cztery bieguny; dwubiegunowy CFI6-25/2/003 odpada).

    Dokument po tym kroku

  13. Krok 13: Tabela D: styczniki

    Kryteria:

    R.4.2 2: DILM15-11 lub DILM12-11

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie danych z tabliczki znamionowej silnika i wykonanych obliczeń dobierz aparaty i kable niezbędne do wykonania układu automatycznego sterowania hydroforu spośród Materiałów dostępnych w magazynie - tabela D.

    Cewki styczników są zasilane z obwodu sterowania 230 V, a blokada wymaga zestyku rozwiernego (NC) - zostają DILM12-11 i DILM15-11. W układzie gwiazda-trójkąt styczniki K1 i K2 przewodzą prąd fazowy uzwojenia: 14,6 A / √3 ≈ 8,43 A. Wybrany DILM15-11 (15,5 A, 7,5 kW) odpowiada mocy silnika; klucz przyjmuje też DILM12-11, bo 12 A pokrywa prąd fazowy.

    Typowe błędy

    Wybór stycznika z cewką 24 V DC (DILM..-12/-13) - obwód sterowania na rysunku 3 to 230 V 50 Hz.

    Dokument po tym kroku

  14. Krok 14: Tabela D: wyłącznik nadprądowy obwodu sterowania

    Kryteria:

    R.4.3 3: CLS6-B6/1

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie danych z tabliczki znamionowej silnika i wykonanych obliczeń dobierz aparaty i kable niezbędne do wykonania układu automatycznego sterowania hydroforu spośród Materiałów dostępnych w magazynie - tabela D.

    Obwód sterowania jest jednofazowy (L1-N) i zasila tylko cewki styczników i sterownika, więc wystarcza najmniejszy wyłącznik jednobiegunowy o charakterystyce B: CLS6-B6/1 (oznaczenie /1 w tabeli 4 to wykonanie jednobiegunowe).

    Dokument po tym kroku

  15. Krok 15: Tabela D: wyłącznik silnikowy

    Kryteria:

    R.4.4 4: PKZM0-16 lub PKZM0-20

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie danych z tabliczki znamionowej silnika i wykonanych obliczeń dobierz aparaty i kable niezbędne do wykonania układu automatycznego sterowania hydroforu spośród Materiałów dostępnych w magazynie - tabela D.

    Silnik pracuje w trójkącie przy 400 V, więc prąd znamionowy to 14,6 A. Ze wzoru pod tabelą: Ir = 1,1 · 14,6 A = 16,06 A. Ten prąd mieści się w zakresie nastaw wyzwalacza PKZM0-20 (16÷20 A).

    ⚠️ Rozbieżność arkusz-klucz: ze wzoru pod tabelą wychodzi Ir = 16,06 A, czyli powyżej zakresu nastaw PKZM0-16 (10÷16 A) - pasuje tylko PKZM0-20 (16÷20 A). Klucz CKE (R.4.4) przyjmuje obie wartości: PKZM0-20 i PKZM0-16.

    Typowe błędy

    Podstawienie 8,4 A (prąd przy 690 V w gwieździe) - przy sieci 400 V silnik pracuje w trójkącie i pobiera 14,6 A.

    Dokument po tym kroku

  16. Krok 16: Tabela D: czujnik faz, sterownik i wyłącznik ciśnieniowy

    Kryteria: , ,

    R.4.5 5: CKF-B

    R.4.6 6: PCG-417 DUO

    R.4.7 7: LCA-2

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie danych z tabliczki znamionowej silnika i wykonanych obliczeń dobierz aparaty i kable niezbędne do wykonania układu automatycznego sterowania hydroforu spośród Materiałów dostępnych w magazynie - tabela D.

    Czujnik ma pilnować kolejności i zaniku faz, więc CKF-B (FFCZF2-B kontroluje tylko zanik faz). Sterownikiem gwiazda-trójkąt jest PCG-417 DUO (oznaczenie PCG na rysunku 3, dwa zestyki z czasem przełączenia). Wyłącznik ciśnieniowy z rysunku 3 to LCA-2.

    Dokument po tym kroku

  17. Krok 17: Tabela D: kable

    Kryteria: ,

    R.4.8 8: OWYżo 7×2,5 mm2

    R.4.9 9: OWY 2×1,5 mm2

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie danych z tabliczki znamionowej silnika i wykonanych obliczeń dobierz aparaty i kable niezbędne do wykonania układu automatycznego sterowania hydroforu spośród Materiałów dostępnych w magazynie - tabela D.

    Silnik w układzie gwiazda-trójkąt ma wyprowadzone sześć końców uzwojeń (U1, V1, W1, U2, V2, W2) i przewód PE - potrzeba kabla 7-żyłowego: OWYżo 7×2,5 mm² (tak jest opisany na rysunku 2). Do wyłącznika ciśnieniowego idą dwie żyły zestyku 1-2: OWY 2×1,5 mm² (opis na rysunku 3).

    Dokument po tym kroku

  18. Etap 5: Tabele E i F. Listwy zaciskowe X i XS

    Kroki 18-23 · po tym etapie masz 57 z 57 kryteriów (pkt)

    Krok 18: Tabela E: początki uzwojeń od stycznika K1

    Kryteria: , ,

    R.5.1 1: U1 lub M(U1)

    R.5.2 2: V1 lub M(V1)

    R.5.3 3: W1 lub M(W1)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij oznaczenia zacisków elementów układu, które zgodnie ze schematem ideowym obwodu głównego (Rysunek 2.) mają być podłączone do listwy X - tabela E.

    Na rysunku 2 zaciski 2, 4, 6 stycznika K1 idą przez listwę X (1, 2, 3) do U1, V1, W1 silnika.

    Dokument po tym kroku

  19. Krok 19: Tabela E: końce uzwojeń od stycznika K2

    Kryteria: , ,

    R.5.4 4: V2 lub M(V2)

    R.5.5 5: W2 lub M(W2)

    R.5.6 6: U2 lub M(U2)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij oznaczenia zacisków elementów układu, które zgodnie ze schematem ideowym obwodu głównego (Rysunek 2.) mają być podłączone do listwy X - tabela E.

    Zaciski 4, 5, 6 listwy X prowadzą od K2(2), K2(4), K2(6) do V2, W2, U2 - końce uzwojeń są przesunięte o jedną fazę względem początków, dzięki czemu po załączeniu K2 uzwojenia tworzą trójkąt.

    Typowe błędy

    Wpisanie U2, V2, W2 po kolei - na schemacie K2(2) idzie do V2, nie do U2.

    Dokument po tym kroku

  20. Krok 20: Tabela E: przewody N i PE

    Kryteria: , ,

    R.5.7 7: CKF(N)

    R.5.8 8: N-XS

    R.5.9 9: PE lub M(PE)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij oznaczenia zacisków elementów układu, które zgodnie ze schematem ideowym obwodu głównego (Rysunek 2.) mają być podłączone do listwy X - tabela E.

    Zacisk 7 łączy N za wyłącznikiem RCD z zaciskiem N czujnika CKF, zacisk 8 - z N-XS (neutralny obwodu sterowania, opis „X 8 → N-XS” na rysunku 2), a zacisk 9 - przewód ochronny z zaciskiem PE silnika.

    Dokument po tym kroku

  21. Krok 21: Tabela F: szereg zestyków F1, CKF i LCA-2

    Kryteria: ,

    R.6.1 1: CKF(7)

    R.6.2 2: LCA-2(1) lub P(1)

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij oznaczenia zacisków elementów układu, które zgodnie ze schematem ideowym obwodu sterowania (Rysunek 3.) mają być podłączone do listwy XS - tabela F.

    Obwód sterowania biegnie przez listwę XS: F1(14) - XS 1 - CKF(7), CKF(8) - XS 2 - LCA-2(1).

    Dokument po tym kroku

  22. Krok 22: Tabela F: odejścia za wyłącznikiem ciśnieniowym

    Kryteria: , , ,

    R.6.3 3: K1(A1)

    R.6.4 4: PCG(3)

    R.6.5 5: PCG(9)

    R.6.6 6: PCG(12)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij oznaczenia zacisków elementów układu, które zgodnie ze schematem ideowym obwodu sterowania (Rysunek 3.) mają być podłączone do listwy XS - tabela F.

    Za zestykiem LCA-2(2) są cztery zaciski: XS 3 - cewka K1(A1), XS 4 - cewka sterownika PCG(3), XS 5 - zestyk PCG(9) (gałąź gwiazdy), XS 6 - zestyk PCG(12) (gałąź trójkąta).

    Dokument po tym kroku

  23. Krok 23: Tabela F: przewód neutralny cewek

    Kryteria: , , ,

    R.6.7 7: K1(A2)

    R.6.8 8: PCG(1)

    R.6.9 9: K3(A2)

    R.6.10 10: K2(A2)

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij oznaczenia zacisków elementów układu, które zgodnie ze schematem ideowym obwodu sterowania (Rysunek 3.) mają być podłączone do listwy XS - tabela F.

    Zaciski XS 7-10 łączą N z drugimi końcami cewek: K1(A2), PCG(1), K3(A2) i K2(A2) - w kolejności, w jakiej cewki stoją na rysunku 3 (pod K3 jest XS 9, pod K2 - XS 10).

    Typowe błędy

    Zamiana K2 z K3 przy XS 9 i XS 10 - na rysunku 3 cewka K3 stoi przed cewką K2.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.