Przejdź do głównej treści
ELM.07-01-24.01-SGStyczeń 2024 · 21 kroków · ok. 140 min · 47 kryteriów z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Układ sterowania pneumatycznego PLC

Rozwiązanie dotyczy arkusza ELM.07-01-24.01-SG (styczeń 2024): zmontuj i uruchom układ sterowania z częścią pneumatyczną (siłownik dwustronnego działania A1 sterowany zaworem 5/2 bistabilnym V1, siłownik jednostronnego działania A2 sterowany zaworem 3/2 monostabilnym V2, trzy zawory dławiąco-zwrotne, zawór odcinający Z1) i elektryczną (sterownik PLC, przyciski S1 i S2, czujniki magnetyczne B1 i B2, wyłącznik krańcowy SK, lampka H1). Ten sam arkusz pojawił się też w sesji czerwiec 2024 (zadanie 01).

Co jest rozwiązane, a co opisane. Karty do wypełnienia są rozwiązane tak daleko, jak pozwala dokumentacja: wartości wynikające ze schematu (przewód albo zamknięty styk - rezystancja bliska zeru, rozwarty styk - przerwa) i odpowiedzi testów, które wynikają z opisu działania układu, są wpisane krojem odręcznym i porównane z kluczem oceniania. Wartości, które zna tylko miernik na stanowisku (rezystancja cewek, czas ruchu niedławionego), są opisane szarą kursywą - na egzaminie wpisuje się odczyt z własnego pomiaru. Montaż, połączenia, nastawy i uruchomienie układu są opisane krok po kroku: co zrobić, w jakiej kolejności i co sprawdzi egzaminator.

Program sterujący przygotowuje ośrodek egzaminacyjny - zdający go nie pisze, tylko wysyła do sterownika. Opisy technik montażu (cięcie przewodów, zaciskanie tulejek, regulacja dławików) to praktyka zawodu - klucz ocenia efekt, nie słowa, którymi się go opisuje.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 47 kryteriów, każde za 1 punkt, w tym 14 za dwie tabele do wypełnienia (karta pomiarów i testy działania). Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 36 punktów - można stracić 11 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: inna kolejność montażu albo inny układ przewodów w korytach, jeśli połączenia zgadzają się ze schematem, też daje punkt.

Kolejność pracy. Najpierw dokumentacja (co jest czym i jak działa cykl), potem montaż i połączenia pneumatyczne przy zamkniętym dopływie powietrza, połączenia elektryczne przy wyłączonym zasilaniu, pomiary rezystancji (nadal bez napięcia), a dopiero po zgłoszeniu gotowości - program, ciśnienie, nastawy czasów i testy.

  1. Etap 1: Dokumentacja i zasada działania

    Krok 1 · po tym etapie masz 0 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Odczytaj schematy i diagram cyklu

    ok. 8 min
    Polecenie z arkusza

    Zapoznaj się z dokumentacją techniczną.

    Zanim cokolwiek zamontujesz, przeczytaj schematy jak całość. Rysunek 2 (pneumatyka): zespół przygotowania powietrza ZPP, zawór odcinający Z1 i za nim rozgałęzienie na dwa zawory. V1 to rozdzielacz 5/2 bistabilny (cewki Y1 i Y2, bez sprężyny) - steruje siłownikiem dwustronnego działania A1 przez dwa zawory dławiąco-zwrotne V3 i V4. V2 to rozdzielacz 3/2 monostabilny (cewka Y3, powrót sprężyną) - steruje siłownikiem jednostronnego działania A2 (powrót sprężyną) przez zawór dławiąco-zwrotny V5.

    Rysunek 3 (elektryka): wejścia PLC zasila +24 V przez styki: S1 (NC) - I0 (X:22), S2 (NO) - I1 (X:23), B1 - I2 (X:24), SK (NC) - I3 (X:25), B2 - I4 (X:26). Wyjścia Q0-Q3 (X:18-X:21) zasilają cewki Y1, Y2, Y3 i lampkę H1, których drugie końce idą do COM. Tabela 1 podaje to samo przyporządkowanie z opisem funkcji.

    Rysunek 4 (diagram): po naciśnięciu S2 tłoczysko A1 wysuwa się w 4 s (0-4 s), stoi do 9. sekundy i cofa się w 4 s (9-13 s); dopiero wtedy A2 wysuwa się w 3 s (13-16 s), stoi do 20. sekundy i wraca. Lampka H1 świeci od startu do 20. sekundy. Te liczby są potrzebne przy nastawach i w tabeli 3.

    Typowe błędy

    Pomylenie zaworu 5/2 bistabilnego (dwie cewki) z monostabilnym (cewka i sprężyna) - kryterium R.1.4 i R.1.5 sprawdza właśnie typ zaworu.

    Dokument po tym kroku
  2. Etap 2: Montaż i połączenia pneumatyczne

    Kroki 2-4 · po tym etapie masz 12 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 2: Rozmieść i zamocuj podzespoły pneumatyczne

    Kryteria: , ,

    R.1.10 Podzespoły pneumatyczne rozmieszczone zgodnie ze schematem na rysunku 1, stabilnie zamontowane na płycie montażowej, zastosowane przewody pneumatyczne nie są naciągnięte lub zbyt długie.

    P.1.3 Zdający: wykonywał podłączenia w układzie pneumatycznym przy wyłączonym zasilaniu pneumatycznym.

    P.1.4 Zdający: stosował specjalistyczny nóż do cięcia przewodów pneumatycznych.

    ok. 15 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz i zamontuj na płycie brakujące podzespoły zgodnie z rysunkiem 1.

    Ustaw siłowniki A1 i A2, zawory V1-V5, zawór odcinający Z1 i ZPP w miejscach z rysunku 1. Przed montażem upewnij się, że dopływ sprężonego powietrza jest zamknięty - wszystkie połączenia pneumatyczne wykonuje się bez ciśnienia. Elementy zatrzaśnij lub przykręć tak, żeby nie przesuwały się po lekkim pociągnięciu. Podzespoły i złączki, które już są na płycie, a nie występują w zadaniu, zostają na miejscu i nie są używane.

    Przewody pneumatyczne tnij nożem do węży prostopadle do osi - przewód ucięty ukośnie albo zgnieciony szczypcami nie uszczelnia się w szybkozłączce. Długość dobieraj do odległości między podzespołami: arkusz dopuszcza najwyżej dwukrotność tej odległości, a przewód nie może być naprężony. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt.

    Typowe błędy

    Przewody „na zapas” (pętle dłuższe niż dwukrotność odległości) albo naprężone - kryterium R.1.10. Cięcie przewodu innym narzędziem niż nóż do węży - kryterium P.1.4.

    Dokument po tym kroku
  3. Krok 3: Połącz siłownik A1, zawór V1 i zawory V3, V4; ustaw SK

    Kryteria: , , , ,

    R.1.1 Siłownik A1 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2, czujnik magnetyczny B1 wykrywa całkowite wsunięcie tłoczyska.

    R.1.2 Łącznik krańcowy SK zamontowany tak, że wykrywa całkowite wysunięcie tłoczyska siłownika A1.

    R.1.4 Zawór rozdzielający V1 bistabilny 5/2 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    R.1.6 Zawór dławiąco-zwrotny V3 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    R.1.7 Zawór dławiąco-zwrotny V4 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    ok. 15 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj połączenia pneumatyczne zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    Przyłącze 4 zaworu V1 połącz przez zawór dławiąco-zwrotny V3 z komorą tłokową A1 (ta, której zasilenie wysuwa tłoczysko), przyłącze 2 - przez V4 z komorą tłoczyskową. Przyłącze 1 to zasilanie (za Z1), przyłącza 3 i 5 to odpowietrzenia (tłumiki). Kierunek zaworu dławiąco-zwrotnego ma znaczenie: strzałka lub symbol na korpusie musi odpowiadać schematowi, inaczej dławik będzie regulował drugi ruch.

    Czujnik magnetyczny B1 przesuń po rowku siłownika A1 do pozycji, w której zadziała przy całkowicie wsuniętym tłoczysku (dioda czujnika świeci przy tłoku w krańcowym położeniu), i dokręć. Wyłącznik krańcowy SK ustaw tak, żeby rolka była naciśnięta dopiero przy całkowitym wysunięciu tłoczyska A1, ale nie blokowała jego ruchu. Ustawienie obu czujników sprawdzisz ostatecznie przy uruchomieniu - program przechodzi do kolejnego kroku dopiero po ich sygnale.

    Typowe błędy

    Zamienione przyłącza 2 i 4 (siłownik w spoczynku wysunięty zamiast wsunięty) albo odwrotnie wpięty dławik - kryteria R.1.1, R.1.4, R.1.6, R.1.7. SK ustawiony za daleko: tłoczysko nie dojeżdża do niego i cykl staje (R.1.2).

    Dokument po tym kroku
  4. Krok 4: Połącz siłownik A2, zawór V2, zawór V5 i zawór odcinający Z1

    Kryteria: , , ,

    R.1.3 Siłownik A2 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2, czujnik magnetyczny B2 wykrywa całkowite wsunięcie tłoczyska.

    R.1.5 Zawór rozdzielający V2 monostabilny 3/2 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    R.1.8 Zawór dławiąco-zwrotny V5 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    R.1.9 Zawór odcinający Z1 podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    ok. 10 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj połączenia pneumatyczne zgodnie ze schematem na rysunku 2.

    Przyłącze 2 zaworu V2 połącz przez zawór dławiąco-zwrotny V5 z jedynym przyłączem siłownika A2 (komora tłokowa - powrót zapewnia sprężyna). Przyłącze 1 zaworu V2 zasil z tego samego rozgałęzienia co V1, przyłącze 3 to odpowietrzenie. Czujnik magnetyczny B2 ustaw przy całkowicie wsuniętym tłoczysku A2.

    Zawór odcinający Z1 wstaw między ZPP a rozgałęzieniem (trójnikiem) zasilającym oba rozdzielacze - tak jak na schemacie, żeby jednym zaworem odciąć powietrze całemu układowi. Po zakończeniu połączeń przejdź wzrokiem każdą linię schematu i porównaj ją z przewodem na płycie; lekkim pociągnięciem sprawdź, czy przewody trzymają się w złączkach.

    Typowe błędy

    Zawór odcinający za rozgałęzieniem (odcina tylko jedną gałąź) - kryterium R.1.9. Zamiast zaworu 3/2 monostabilnego wzięty 5/2 z zaślepionym wyjściem - kryterium R.1.5 wymaga zaworu 3/2.

    Dokument po tym kroku
  5. Etap 3: Połączenia elektryczne

    Kroki 5-8 · po tym etapie masz 24 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 5: Zamontuj S1, S2 i H1 na szynie TH-35

    Kryteria:

    R.2.1 Na szynie TH-35 podzespoły S1, S2, H1 są zamontowane stabilnie i w odpowiedniej kolejności zgodnie ze schematem na rysunku 1.

    ok. 6 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz i zamontuj na płycie brakujące podzespoły zgodnie z rysunkiem 1.

    Na szynie TH-35 zatrzaśnij w kolejności z rysunku 1 (od lewej): lampkę H1 (żółta, 24 V DC), przycisk S2 (START, monostabilny, styk NO) i przycisk S1 (STOP awaryjny, bistabilny, styk NC). Typ styku sprawdź miernikiem przed montażem: NC w spoczynku przewodzi, NO - nie; S1 po wciśnięciu ma zostać w pozycji wciśniętej (bistabilny), S2 ma wracać sam. Na żarówce lampki sprawdź napięcie znamionowe - musi być 24 V DC.

    Typowe błędy

    Zamienione miejscami S1 i S2 albo przycisk z innym stykiem (NO zamiast NC) - kryteria R.2.1-R.2.3.

    Dokument po tym kroku
  6. Krok 6: Połącz wejścia sterownika: S1, S2, B1, SK, B2

    Kryteria: , , , ,

    R.2.2 Przycisk S1 - bistabilny NC i podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    R.2.3 Przycisk S2 - monostabilny NO i podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    R.2.4 Czujniki magnetyczne B1 i B2 podłączone zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    R.2.5 Styk NC łącznika krańcowego SK podłączony zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    P.1.1 Zdający: wykonywał podłączenia w układzie elektrycznym przy wyłączonym napięciu zasilania, załączał tylko zasilacz 24 V DC.

    ok. 15 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj połączenia elektryczne zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    Wszystkie połączenia wykonuj przy wyłączonym zasilaczu 24 V DC. Z zacisku X:+24 V (przewody czerwone) doprowadź zasilanie do: S1:1, S2:3, czujnika B1, SK:1 i czujnika B2. Drugie końce (przewody czarne) podłącz do wejść na listwie X: S1:2 - X:22 (I0), S2:4 - X:23 (I1), B1 - X:24 (I2), SK:2 - X:25 (I3), B2 - X:26 (I4). Wykorzystujesz styk NC łącznika krańcowego SK (zaciski 1-2), bo program oczekuje sygnału, który zanika przy wysunięciu tłoczyska.

    Zasilanie sterownika jest już podłączone - zostanie podane dopiero po włączeniu zasilacza 24 V DC, więc do końca pomiarów zasilacz zostaje wyłączony.

    Typowe błędy

    Podłączenie SK na styk NO zamiast NC - kryterium R.2.5, a w działaniu cykl nie startuje. Włączanie zasilania „na próbę” w trakcie łączenia - kryterium P.1.1.

    Dokument po tym kroku
  7. Krok 7: Połącz wyjścia sterownika: cewki Y1, Y2, Y3 i lampkę H1

    Kryteria: ,

    R.2.6 Cewki elektrozaworów Y1, Y2, Y3 podłączone zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    R.2.7 Żarówka H1 o napięciu znamionowym 24 V DC, kolor żółty, podłączona zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    ok. 10 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj połączenia elektryczne zgodnie ze schematem na rysunku 3.

    Z wyjść na listwie X podłącz przewodami czarnymi: X:18 (Q0) - Y1:A1, X:19 (Q1) - Y2:A1, X:20 (Q2) - Y3:A1, X:21 (Q3) - H1:X1. Drugie końce cewek (A2) i lampki (X2) połącz przewodami niebieskimi z zaciskiem X:COM. Sprawdź oznaczenia cewek na zaworach: Y1 i Y2 to dwie cewki tego samego zaworu V1 (Y1 - wysuw, Y2 - cofanie A1), Y3 to cewka zaworu V2. Zamiana Y1 z Y2 odwraca ruchy siłownika A1.

    Typowe błędy

    Zamienione cewki Y1 i Y2 - kryterium R.2.6 i błędny cykl. Lampka z żarówką na inne napięcie niż 24 V DC albo w innym kolorze niż żółty - kryterium R.2.7.

    Dokument po tym kroku
  8. Krok 8: Kolory przewodów, końcówki tulejkowe, koryta

    Kryteria: , , ,

    R.2.8 Do zacisku listwy X:COM podłączone przewody w izolacji koloru niebieskiego, do zacisku X:+24 V podłączone przewody w izolacji koloru czerwonego, pozostałe połączenia wykonane przewodami w izolacji koloru czarnego.

    R.2.9 Wszystkie końcówki tulejkowe zaciśnięte, odizolowane końce przewodów nie wystają poza tulejkę.

    R.2.10 Wszystkie przewody uporządkowane i ułożone w korytach kablowych.

    P.1.6 Zdający: stosował ściągacz izolacji do odizolowania końcówek przewodów, praskę do zaciskania końcówek na przewodach.

    ok. 10 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz kolory przewodów elektrycznych: do zacisku X:COM przewody w izolacji koloru niebieskiego, do zacisku X:+24 V przewody w izolacji koloru czerwonego, pozostałe połączenia przewodami w izolacji koloru czarnego.

    Kolory to osobne kryterium: wszystkie przewody przy X:COM niebieskie, wszystkie przy X:+24 V czerwone, reszta czarna. Izolację zdejmuj ściągaczem izolacji na długość tulejki, końcówkę tulejkową zaciśnij praską - goła żyła nie może wystawać poza tulejkę, a tulejka nie może się zsunąć po pociągnięciu. Gotowe przewody ułóż w korytach kablowych i zamknij koryta. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt.

    Typowe błędy

    Jeden przewód w złym kolorze wystarczy, żeby stracić punkt R.2.8. Izolacja zdejmowana nożem albo końcówki zaciskane szczypcami - kryterium P.1.6.

    Dokument po tym kroku
  9. Etap 4: Karta pomiarów - tabela 2

    Kroki 9-13 · po tym etapie masz 32 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 9: Pomiar 1: X:+24 V - X:22 (przez styk S1)

    Kryteria: ,

    R.3.1 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 1: wynik: bliski 0, jednostka: Ω, nastawa: minimalny zakres.

    P.1.2 Zdający: wykonywał pomiary rezystancji przy wyłączonym napięciu zasilania.

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i porównaj otrzymany wynik z dokumentacją. W przypadku niezgodności popraw połączenia i ponownie wykonaj pomiar. Prawidłowe wyniki wpisz do tabeli.

    Pomiary wykonuj przy wyłączonym zasilaniu - omomierz podaje własne napięcie pomiarowe, a pomiar pod napięciem fałszuje wynik i grozi uszkodzeniem miernika. Między X:+24 V a X:22 leży styk NC przycisku S1 (nieprzełączony), więc na schemacie to połączenie zamknięte: miernik na najmniejszym zakresie omów pokazuje wartość bliską zera (rezystancja przewodów i styku). Wpisz odczyt z miernika, jednostka Ω.

    Typowe błędy

    Pomiar przy włączonym zasilaczu - kryterium P.1.2. S1 zostawiony wciśnięty (bistabilny!) - miernik pokaże przerwę zamiast zera.

    Dokument po tym kroku
  10. Krok 10: Pomiar 2: X:+24 V - S2:3 (przewód)

    Kryteria:

    R.3.2 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 2: wynik: bliski 0, jednostka: Ω, nastawa: minimalny zakres.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i porównaj otrzymany wynik z dokumentacją. W przypadku niezgodności popraw połączenia i ponownie wykonaj pomiar. Prawidłowe wyniki wpisz do tabeli.

    Między X:+24 V a zaciskiem 3 przycisku S2 jest sam przewód, więc wynik to znów rezystancja bliska zeru na najmniejszym zakresie. Wynik wyraźnie większy od zera oznacza luźny zacisk albo źle zaciśniętą tulejkę - popraw połączenie i zmierz ponownie.

    Dokument po tym kroku
  11. Krok 11: Pomiar 3: X:+24 V - S2:4 (przez rozwarty styk S2)

    Kryteria:

    R.3.3 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 3: wynik: ∞, jednostka: Ω lub pochodna, nastawa: maksymalny zakres.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i porównaj otrzymany wynik z dokumentacją. W przypadku niezgodności popraw połączenia i ponownie wykonaj pomiar. Prawidłowe wyniki wpisz do tabeli.

    S2 ma styk NO, nienaciśnięty jest rozwarty - między S2:3 a S2:4 nie ma połączenia. Miernik pokazuje przerwę (symbol przekroczenia zakresu, np. „OL” albo „1” na lewej cyfrze) również na największym zakresie, więc wpisz ∞ i jako nastawę największy zakres. Jednostka Ω (albo kΩ, MΩ - klucz przyjmuje jednostkę pochodną).

    Typowe błędy

    Wpis „0” - to znaczyłoby, że styk jest zwarty (zły przycisk albo pomyłka w połączeniu).

    Dokument po tym kroku
  12. Krok 12: Pomiar 4: X:+24 V - X:25 (przez styk NC wyłącznika SK)

    Kryteria:

    R.3.4 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 4: wynik: bliski 0, jednostka: Ω, nastawa: minimalny zakres.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i porównaj otrzymany wynik z dokumentacją. W przypadku niezgodności popraw połączenia i ponownie wykonaj pomiar. Prawidłowe wyniki wpisz do tabeli.

    Tłoczysko A1 jest wsunięte, rolka SK nienaciśnięta, a podłączony jest styk NC (1-2) - połączenie zamknięte, wynik bliski zeru na najmniejszym zakresie. Gdyby miernik pokazał przerwę, sprawdź, czy SK nie jest wciśnięty przez tłoczysko albo czy nie podłączono styku NO.

    Dokument po tym kroku
  13. Krok 13: Pomiary 5-7: X:COM - X:18, X:19, X:20 (cewki Y1, Y2, Y3)

    Kryteria: , ,

    R.3.5 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 5: wynik: zgodny ze stanem faktycznym, jednostka: Ω lub pochodna, nastawa: najniższy zakres umożliwiający pomiar.

    R.3.6 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 6: wynik: zgodny ze stanem faktycznym, jednostka: Ω lub pochodna, nastawa: najniższy zakres umożliwiający pomiar.

    R.3.7 Zdający wpisał w tabeli 2 w pozycji 7: wynik: zgodny ze stanem faktycznym, jednostka: Ω lub pochodna, nastawa: najniższy zakres umożliwiający pomiar.

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i porównaj otrzymany wynik z dokumentacją. W przypadku niezgodności popraw połączenia i ponownie wykonaj pomiar. Prawidłowe wyniki wpisz do tabeli.

    Między X:COM a wyjściami X:18, X:19 i X:20 leżą uzwojenia cewek Y1, Y2 i Y3. Ich rezystancja zależy od egzemplarza elektrozaworu ze stanowiska (dokumentacja jej nie podaje), dlatego w tabeli jest tylko opis miejsca: na egzaminie wpisz odczyt z własnego miernika. Ustaw najniższy zakres, na którym odczyt się mieści (zakres za mały pokaże przekroczenie, za duży da mniej cyfr znaczących). Egzaminator powtarza pomiar i uznaje wynik w granicach 10%. Trzy podobne wartości to dobry znak - wyraźnie inna wskazuje na błąd w połączeniu tej cewki.

    Typowe błędy

    Pomiar na zakresie 20 MΩ - wynik zaokrąglony do zera albo bez cyfr znaczących, a klucz wymaga najniższego zakresu umożliwiającego pomiar.

    Dokument po tym kroku
  14. Etap 5: Uruchomienie układu sterowania

    Kroki 14-16 · po tym etapie masz 39 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 14: Wyślij program do sterownika PLC i przełącz go w tryb RUN

    Kryteria: ,

    R.4.1 Program sterujący wysłany do sterownika PLC.

    R.4.2 Sterownik PLC pracuje w trybie RUN.

    ok. 8 min
    Polecenie z arkusza

    Do sterownika PLC wyślij program sterujący zapisany na pulpicie komputera w pliku 1_ELM_07_egzamin w katalogu ELM07-nr_stanowiska.

    Zgłoś przewodniczącemu zespołu nadzorującego gotowość do uruchomienia (podniesienie ręki) i dopiero po zgodzie włącz zasilacz 24 V DC. W oprogramowaniu sterownika na komputerze otwórz plik 1_ELM_07_egzamin z katalogu ELM07-nr_stanowiska na pulpicie, nawiąż połączenie ze sterownikiem i wyślij program (przy zapytaniu o nadpisanie programu w sterowniku - zgoda). Po wysłaniu przełącz sterownik w tryb RUN (z programu albo przełącznikiem na sterowniku) i sprawdź diodę RUN. Diody wejść pokażą od razu stan czujników: I0 (S1) i I3 (SK) powinny świecić, I2 (B1) i I4 (B2) też, bo oba tłoczyska są wsunięte. Programu nie trzeba pisać - przygotował go ośrodek.

    Typowe błędy

    Sterownik zostawiony w trybie STOP po wysłaniu programu - kryterium R.4.2 (arkusz wymaga trybu RUN także po zakończeniu pracy).

    Dokument po tym kroku
  15. Krok 15: Nastaw ciśnienie 4 ±0,2 bara

    Kryteria: ,

    R.4.3 Ciśnienie w układzie pneumatycznym nastawione na 4 ±0,2 bara.

    P.1.5 Zdający: stosował okulary ochronne podczas testowania układu pneumatycznego.

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Nastaw ciśnienie zasilania obwodów pneumatycznych na 4 ±0,2 bara.

    Załóż okulary ochronne - od tej chwili układ jest pod ciśnieniem, a źle wciśnięty przewód może wyskoczyć ze złączki. Otwórz dopływ powietrza (Z1), odblokuj pokrętło reduktora w ZPP (zwykle przez pociągnięcie), ustaw ciśnienie 4 bar na manometrze i zablokuj pokrętło. Ciśnienie ustawiaj, zwiększając je od niższej wartości - tak reduktor trzyma nastawę stabilniej. Posłuchaj, czy nie ma syku nieszczelności na złączkach.

    Typowe błędy

    Praca przy układzie pneumatycznym pod ciśnieniem bez okularów - kryterium P.1.5.

    Dokument po tym kroku
  16. Krok 16: Uruchom cykl i nastaw czasy ruchów tłoczysk

    Kryteria: , ,

    R.4.4 Czas wysuwu tłoczyska siłownika A1 wynosi 4 ±0,5 sekundy.

    R.4.5 Czas cofania tłoczyska siłownika A1 wynosi 4 ±0,5 sekundy.

    R.4.6 Czas wysuwu tłoczyska siłownika A2 wynosi 3 ±0,5 sekundy.

    ok. 12 min
    Polecenie z arkusza

    Uruchom układ sterowania, który ma pracować zgodnie z diagramem na rysunku 4, czasy ruchu tłoczysk siłowników nastaw z dokładnością do 0,5 sekundy.

    Naciśnij S2 - cykl startuje tylko wtedy, gdy oba tłoczyska są wsunięte, a S1 nieprzełączony. Z diagramu (rysunek 4) wynikają trzy czasy do nastawienia: wysuw A1 - 4 s, cofanie A1 - 4 s, wysuw A2 - 3 s (każdy ±0,5 s). Mierz je stoperem przez kilka cykli i reguluj zaworami dławiąco-zwrotnymi: V3 i V4 przy siłowniku A1, V5 przy A2. Każdy z nich dławi przepływ tylko w jedną stronę, więc reguluje jeden ruch - jeśli przykręcenie pokrętła nie zmienia czasu ruchu, który ustawiasz, reguluje drugi. Przykręcanie wydłuża ruch, odkręcanie skraca; po nastawie zablokuj pokrętło nakrętką.

    Czasy postoju (4-9 s dla A1, 16-20 s dla A2) realizuje program - zaworami ich nie zmienisz.

    Typowe błędy

    Nastawianie czasu cofania A1 według tabeli 3 (2 s) zamiast według diagramu (4 s) - kryterium R.4.5 sprawdza wartość z diagramu.

    Dokument po tym kroku
  17. Etap 6: Testy działania - tabela 3

    Kroki 17-20 · po tym etapie masz 46 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 17: Test 1 i 3: start przyciskiem S2, zatrzymanie przyciskiem S1

    Kryteria: ,

    R.5.1 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 1: TAK i jest to wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    R.5.3 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 3: TAK i jest to wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Przeprowadź testy działania układu – wstaw znak X wybierając TAK/NIE.

    Test 1: przy wsuniętych tłoczyskach i nieprzełączonym S1 naciśnięcie S2 uruchamia cykl - TAK (tabela 1: S2 załącza pracę układu). Test 3: naciśnięcie S1 w trakcie cyklu zatrzymuje proces i cofa tłoczyska do stanu początkowego - TAK (tabela 1: S1 to wyłącznik awaryjny STOP). Sprawdź oba zachowania na układzie i dopiero wtedy zaznacz. Po teście odblokuj S1 (jest bistabilny), inaczej układ nie wystartuje ponownie.

    Dokument po tym kroku
  18. Krok 18: Test 2: czy A1 i A2 pracują równocześnie

    Kryteria:

    R.5.2 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 2: NIE i jest to wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przeprowadź testy działania układu – wstaw znak X wybierając TAK/NIE.

    Diagram pokazuje pracę kolejną: A2 rusza dopiero w 13. sekundzie, gdy A1 jest już wsunięty (sygnał B1). Tłoczyska nie wysuwają się i nie cofają równocześnie - zaznacz NIE. Tabela 3 celowo zawiera zdania nieprawdziwe; zaznacza się wynik obserwacji, nie to, co brzmi jak opis „dobrego” działania.

    Dokument po tym kroku
  19. Krok 19: Test 4: kiedy świeci lampka H1

    Kryteria:

    R.5.4 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 4: NIE i jest to wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przeprowadź testy działania układu – wstaw znak X wybierając TAK/NIE.

    H1 zapala się po starcie i gaśnie w 20. sekundzie, gdy A2 zaczyna wracać - świeci także w czasie postoju A1 i podczas ruchu A2. Zdanie „świeci tylko podczas ruchu tłoczyska A1” jest nieprawdziwe - NIE.

    Dokument po tym kroku
  20. Krok 20: Testy 5-7: czasy ruchów tłoczysk

    Kryteria: , ,

    R.5.5 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 5: wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    R.5.6 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 6: wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    R.5.7 Zdający zaznaczył w tabeli 3 w pozycji 7: wynik zgodny ze stanem faktycznym.

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Przeprowadź testy działania układu – wstaw znak X wybierając TAK/NIE.

    Porównaj czasy z tabeli 3 z tym, co nastawiłeś według diagramu. Wysuw A1 4 s i wysuw A2 3 s zgadzają się z diagramem - przy poprawnych nastawach TAK. Cofanie A1 trwa według diagramu 4 s, a test 6 pyta o 2 ±0,5 s - przy układzie nastawionym zgodnie z diagramem odpowiedź to NIE. Klucz ocenia zgodność ze stanem faktycznym, więc zawsze zaznaczaj to, co zmierzysz stoperem na swoim układzie.

    Typowe błędy

    Zaznaczenie TAK w teście 6 „bo tak jest w tabeli” - przy czasie 4 s (diagram) to wynik niezgodny ze stanem faktycznym.

    Dokument po tym kroku
  21. Etap 7: Oddanie pracy

    Krok 21 · po tym etapie masz 47 z 47 kryteriów (pkt)

    Krok 21: Uporządkuj stanowisko i zostaw układ w trybie RUN

    Kryteria:

    P.1.7 Zdający: utrzymywał porządek na stanowisku pracy, po zakończeniu wykonywania prac uporządkował stanowisko.

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Po zakończeniu zadania uprzątnij stanowisko, nie wyłączaj mediów zasilających i komputera, sterownik PLC pozostaw w trybie RUN.

    Odłóż narzędzia, zbierz ścinki przewodów i izolacji, zamknij koryta kablowe. Nie wyłączaj zasilania, sprężonego powietrza ani komputera - egzaminator sprawdza rezultaty na pracującym układzie (czasy, testy z tabeli 3, tryb RUN). Arkusz z wypełnionymi tabelami zostaw na stanowisku.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.

Potwierdzenie

Informacja