Przejdź do głównej treści
ELM.07-02-25.06-SGCzerwiec 2025 · 15 kroków · ok. 102 min · 38 kryteriów z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Układ napędowy robotyki ze sterownikiem PLC

Arkusz ELM.07-02-25.06-SG (czerwiec 2025, zadanie 02): zdający uzupełnia płytę montażową o styczniki K1 i K2, przyciski S0, S1, S2 i lampki H1, H2, łączy je ze sterownikiem PLC według rysunku 2, wykonuje obwód główny silnika trójfazowego (K1 - kierunek U-V-W, K2 - zamiana dwóch faz), mierzy rezystancje w stanie beznapięciowym, wgrywa gotowy program i sprawdza działanie układu w karcie oceny. Ten sam arkusz wrócił w czerwcu 2026 jako zadanie 03 (i w wersji SD zadania 01).

Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza (protokół pomiarów, karta testów) są wypełnione w podglądzie: tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, pola z bieżącego kroku podświetlone na żółto. Wpisane są tylko wartości, które wynikają ze schematu, opisu działania i klucza (zestyk zamknięty albo otwarty, przewód, wynik testu). Wartości znane dopiero z pomiaru egzemplarza na stanowisku (np. rezystancja cewki) są zaznaczone szarym opisem miejsca - na egzaminie wpisuje się to, co pokazał miernik, a egzaminator porównuje to z własnym pomiarem. Montaż, połączenia, regulacja i uruchomienie to praca przy stanowisku - kroki opisują, jak ją wykonać i co sprawdza egzaminator.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 38 kryteriów (rezultaty: 34, przebieg: 4), każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 29 punktów - można stracić 9 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów (8) daje poprawne przypisanie elementów do złączek wejść i wyjść sterownika - jedna zamiana przewodów kosztuje dwa kryteria naraz i psuje wynik karty oceny.

To materiał do nauki, a nie instrukcja stanowiskowa - na egzaminie i w pracy obowiązują zasady BHP oraz polecenia zespołu nadzorującego (zasilanie elektryczne i pneumatyczne włącza się wyłącznie za jego zgodą). Obwód silnika pracuje na napięciu 400 V AC - wszystkie połączenia wykonuje się przy odłączonej wtyczce. To jedno z możliwych rozwiązań.

  1. Etap 1: Montaż mechaniczny

    Krok 1 · po tym etapie masz 5 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Montaż na szynach X1 i X4

    Kryteria: , , , ,

    R.2.1 Przyciski S0, S1, S2 zamontowane zgodnie z rysunkiem 1 – właściwa kolejność na szynie X4

    R.2.2 Styczniki K1, K2 zamontowane zgodnie z rysunkiem 1 – właściwa kolejność na szynie X1

    R.2.3 Lampki sygnalizacyjne H1, H2 zamontowane zgodnie z rysunkiem 1 – zamontowane we właściwej kolejności

    R.2.4 Blokady na szynę X3 zamontowane zgodnie z rysunkiem nr 1

    P.1.1 Zdający: wykonywał prace montażowe przy wyłączonym napięciu zasilania

    ok. 20 min
    Polecenie z arkusza

    wykonaj montaż mechaniczny zgodnie z rysunkiem 1 – uzupełnij stanowisko egzaminacyjne o brakujące elementy na szynie X1, X4 i płycie montażowej (nie wszystkie elementy pokazane na tym rysunku i zamontowane już na stanowisku będą wykorzystane w zadaniu),

    Najpierw dobiera się elementy według legendy: S1 i S2 to przyciski monostabilne NO, S0 - monostabilny NC, H1 - lampka czerwona, H2 - zielona, K1 i K2 - styczniki. Typ zestyku widać na symbolu przycisku albo sprawdza się go miernikiem.

    Kolejność jest narzucona rysunkiem 1: na szynie X4 od lewej blokada T1, przyciski S1, S0, S2, blokada T2, lampki H1, H2 i blokada T3; na szynie X1 pod złączkami - stycznik K1 nad K2. Blokady końcowe (trzymacze) zakłada się na skrajach grup złączek szyny tak jak na rysunku - to osobne kryterium. Silnik M1 i łącznik krańcowy B1 mocuje się na płycie w miejscach z rysunku.

    Wszystkie prace montażowe wykonuje się przy wyłączonym zasilaniu - kryterium przebiegu obejmuje cały montaż.

    Typowe błędy

    Przyciski ułożone w kolejności S0, S1, S2 (alfabetycznie) zamiast S1, S0, S2 z rysunku 1 albo zamienione lampki - kolejność jest oceniana osobno dla przycisków, styczników i lampek.

    Dokument po tym kroku
  2. Etap 2: Połączenia sterownika PLC

    Kroki 2-4 · po tym etapie masz 15 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 2: Wejścia sterownika: S0, S1, S2, B1

    Kryteria: , , ,

    R.1.1 Przycisk S0 monostabilny NC podłączony do złączki X3:26

    R.1.2 Przycisk S1 monostabilny NO podłączony do złączki X3:27

    R.1.3 Przycisk S2 monostabilny NO podłączony do złączki X3:28

    R.1.4 Czujnik krańcowy B1 NC podłączony do złączki X3:29

    ok. 12 min
    Polecenie z arkusza

    połącz elementy i podzespoły zgodnie ze schematami na rysunkach 2 i 3,

    Każdy element wejściowy łączy się jednym zaciskiem z szyną +24 V, a drugim z wejściem sterownika na listwie X3:

    • S0 (NC) - X3:26 (wejście 1),
    • S1 (NO) - X3:27 (wejście 2),
    • S2 (NO) - X3:28 (wejście 3),
    • B1 (NC, łącznik krańcowy) - X3:29 (wejście 4).

    Wejścia z zestykami NC (S0, B1) mają sygnał w stanie spoczynku - program reaguje na jego zanik, dlatego przycisk zatrzymania i łącznik krańcowy działają także przy przerwanym przewodzie. Dlatego ważne jest, żeby do złączek 26 i 29 trafiły zestyki rozwierne, a nie zwierne.

    Typowe błędy

    Podłączenie S0 albo B1 zestykiem zwiernym - układ nie ruszy (program widzi „wciśnięty stop”).

    Dokument po tym kroku
  3. Krok 3: Wyjścia sterownika: K1, K2, H1, H2

    Kryteria: , , ,

    R.1.5 Lampka sygnalizacyjna H1 podłączona do złączki X3:23

    R.1.6 Lampka sygnalizacyjna H2 podłączona do złączki X3:24

    R.1.7 Cewka stycznika K1 podłączona do złączki X3:21

    R.1.8 Cewka stycznika K2 podłączona do złączki X3:22

    ok. 12 min
    Polecenie z arkusza

    połącz elementy i podzespoły zgodnie ze schematami na rysunkach 2 i 3,

    Wyjścia sterownika zasilają cewki i lampki, drugi zacisk każdego odbiornika idzie do 0 V (COM):

    • X3:21 (wyjście 1) - cewka K1 (A1), K1:A2 do 0 V,
    • X3:22 (wyjście 2) - cewka K2 (A1), K2:A2 do 0 V,
    • X3:23 (wyjście 3) - lampka H1 (zacisk 1), H1:2 do 0 V,
    • X3:24 (wyjście 4) - lampka H2 (zacisk 1), H2:2 do 0 V.

    Z opisu działania: S1 włącza silnik i H1 (czerwoną), S2 włącza silnik i H2 (zieloną). Zamiana przewodów H1 i H2 albo K1 i K2 nie zatrzyma silnika, ale da zły kierunek albo złą lampkę - i od razu złe wyniki w karcie oceny.

    Typowe błędy

    Cewka stycznika podłączona do wyjścia lampki (lub odwrotnie) - przy teście S1 zapala się niewłaściwy odbiornik.

    Dokument po tym kroku
  4. Krok 4: Przewody obwodu sterowania i końcówki

    Kryteria: ,

    R.2.6 Przewody zakończone tulejkami zaciskowymi, nie wysuwają się ze złącz

    P.1.2 Zdający: używał narzędzi zgodnie z przeznaczeniem; do zaciskania końcówek na przewodach stosował praskę

    ok. 10 min
    Polecenie z arkusza

    Wszystkie połączenia elektryczne w układzie sterowania PLC wykonaj przewodem elektrycznym LgY 0,75 mm². Połączenia linii 24 V DC wykonaj przewodem w izolacji czerwonej, połączenia linii 0 V wykonaj przewodem w izolacji niebieskiej, połączenia sygnałowe wykonaj przewodem w izolacji czarnej.

    W obwodzie sterowania używa się linki LgY 0,75 mm² w trzech kolorach: czerwony - wszystko, co dochodzi do +24 V, niebieski - wszystko, co dochodzi do 0 V, czarny - przewody sygnałowe między elementami a wejściami i wyjściami sterownika.

    Każdy koniec przewodu odizolowuje się ściągaczem i zakłada końcówkę tulejkową zaciskaną praską (nie kombinerkami). Egzaminator sprawdza, czy przewód nie wysuwa się ze złącza - pociąga lekko za każdy przewód.

    Typowe błędy

    Linka bez tulejki albo tulejka zaciśnięta szczypcami - przewód wysuwa się z zacisku i kryterium przepada w całości.

    Dokument po tym kroku
  5. Etap 3: Obwód silnika

    Krok 5 · po tym etapie masz 20 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 5: Obwód główny silnika - K1 i K2

    Kryteria: , , , ,

    R.3.1 Przewody zasilające silnik podłączone do styków głównych; roboczych stycznika K1

    R.3.2 Przewody zasilające silnik podłączone do styków głównych; roboczych stycznika K2

    R.3.3 Przewody liniowe L1, L2, L3 przez styki stycznika K1 podłączone do zacisków U, V, W silnika M1

    R.3.4 Przewody liniowe L1, L2, L3 przez styki stycznika K2 podłączone do zacisków U, W, V silnika M1

    R.3.5 Przewód PE podłączony do obudowy silnika M

    ok. 20 min
    Polecenie z arkusza

    Połączenia w układzie wykonawczym elektrycznym wykonaj przewodem elektrycznym LgY 1,5 mm². Jako przewód liniowy L1 zastosuj przewód w izolacji brązowej, przewód liniowy L2 – przewód w izolacji czarnej, przewód liniowy L3 – przewód w izolacji szarej, jako przewód ochronny PE zastosuj przewód w izolacji żółto-zielonej.

    Obwód główny wykonuje się linką LgY 1,5 mm² w kolorach z polecenia (L1 brązowy, L2 czarny, L3 szary, PE żółto-zielony). Według rysunku 3 złączki L1, L2, L3 szyny X1 łączy się równolegle z wejściami styków głównych obu styczników. Wyjścia styków K1 idą do zacisków silnika U, V, W w tej samej kolejności, a wyjścia K2 - do U, W, V: dwie fazy są zamienione, więc K2 kręci silnikiem w przeciwną stronę.

    Przewody idą na styki główne (robocze) styczników, nie na zestyki pomocnicze. Przewód PE łączy złączkę PE z zaciskiem ochronnym na obudowie silnika. Silnik na rysunku jest połączony w gwiazdę - zwór na tabliczce zaciskowej się nie zmienia. Na rysunkach nie ma blokady styków pomocniczych między K1 i K2, więc o tym, żeby oba styczniki nie załączyły się naraz (zwarcie międzyfazowe), decyduje program sterownika - dlatego starty z karty oceny wykonuje się zawsze przy zatrzymanym silniku.

    Typowe błędy

    Zamiana faz przy K1 zamiast przy K2 albo podłączenie przewodów do zestyków pomocniczych styczników. Brak przewodu PE na obudowie silnika to osobny punkt.

    Dokument po tym kroku
  6. Etap 4: Pomiary kontrolne - tabela 1

    Kroki 6-8 · po tym etapie masz 29 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 6: Wejścia z zestykami NC - S0 i B1

    Kryteria: , ,

    R.4.1 Tabela 1, pozycja 1: wartość i jednostka zgodne ze stanem faktycznym

    R.4.4 Tabela 1, pozycja 4: wartość i jednostka zgodne ze stanem faktycznym

    R.4.7 Tabela 1, pozycja 4: w kolumnie Ocena poprawności - poprawny

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    wykonaj pomiary kontrolne, a rezultaty zapisz w tabeli nr 1, pozycje 1 i 4: 24 V / X3: 26, 24 V / X3: 29.

    Pomiary robi się w stanie beznapięciowym, przy położeniu zestyków jak na rysunku 2 (nic nie jest wciśnięte). Między +24 V a złączką X3:26 jest zestyk rozwierny S0, a między +24 V a X3:29 - rozwierny łącznik krańcowy B1. Oba są zamknięte, więc miernik pokazuje wartość bliską zera (wpisuje się odczyt z jednostką, w podglądzie 0 Ω).

    Taki wynik zgadza się ze schematem, więc w kolumnie oceny wpisuje się poprawny. Klucz ocenia osobno wartość z jednostką i ocenę - dla pozycji 4 ocena jest kryterium.

    Typowe błędy

    Pomiar z włączonym zasilaczem 24 V - miernik pokazuje bzdury albo się uszkadza; tabela wymaga stanu beznapięciowego.

    Dokument po tym kroku
  7. Krok 7: Wejścia z zestykami NO - S1 i S2

    Kryteria: ,

    R.4.2 Tabela 1, pozycja 2: wartość i jednostka zgodne ze stanem faktycznym

    R.4.3 Tabela 1, pozycja 3: wartość i jednostka zgodne ze stanem faktycznym

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    wykonaj pomiary kontrolne, a rezultaty zapisz w tabeli nr 1, pozycje 2 i 3: 24 V / X3: 27, 24 V / X3: 28.

    Przyciski S1 i S2 mają zestyki zwierne - w spoczynku otwarte. Miernik pokazuje przekroczenie zakresu (OL, „1” albo ∞ zależnie od przyrządu), w podglądzie wpisane ∞ Ω. Jeśli miernik pokaże dużą, ale skończoną wartość (przez obwody wejściowe sterownika), wpisuje się dokładnie ten odczyt - klucz porównuje go z pomiarem egzaminatora.

    Brak ciągłości jest tu stanem zgodnym ze schematem, więc ocena to poprawny. Dla pozycji 2 i 3 klucz punktuje tylko wartość z jednostką.

    Typowe błędy

    Wpisanie „niepoprawny”, bo „nie ma przejścia” - zestyk zwierny w spoczynku ma być otwarty.

    Dokument po tym kroku
  8. Krok 8: Cewki styczników K1 i K2

    Kryteria: , , ,

    R.4.5 Tabela 1, pozycja 5: wartość i jednostka zgodne ze stanem faktycznym

    R.4.6 Tabela 1, pozycja 6: wartość i jednostka zgodne ze stanem faktycznym

    R.4.8 Tabela 1, pozycja 5: w kolumnie Ocena poprawności - poprawny

    R.4.9 Tabela 1, pozycja 6: w kolumnie Ocena poprawności - poprawny

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    wykonaj pomiary kontrolne, a rezultaty zapisz w tabeli nr 1, pozycje 5 i 6: X3: 21 / K1: A2, X3: 22 / K2: A2.

    Złączka X3:21 jest połączona z K1:A1, więc pomiar X3:21 / K1:A2 obejmuje cewkę stycznika K1 (i przewody). To samo dla X3:22 / K2:A2 i cewki K2. Rezystancja zależy od egzemplarza stycznika - w podglądzie jest tylko opis miejsca, a na egzaminie wpisuje się odczyt z miernika z jednostką (Ω albo kΩ).

    Wynik skończony, podobny dla obu styczników, potwierdza, że cewki są podłączone i nieprzerwane - ocena poprawny (oba wpisy oceny to kryteria). Przerwa oznaczałaby niepodłączony albo źle zaciśnięty przewód, zero - zwarcie.

    Typowe błędy

    Pominięcie jednostki przy wartości - kryterium wymaga wartości i jednostki zgodnych z pomiarem egzaminatora.

    Dokument po tym kroku
  9. Etap 5: Uruchomienie

    Kroki 9-10 · po tym etapie masz 31 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 9: Zasilanie sterownika i obwodu silnika

    Kryteria: ,

    R.2.5 Podłączone napięcie zasilania do sterownika PLC

    P.1.3 Zdający: każdorazowe uruchomienie układu przeprowadzał po uzyskaniu zgody przewodniczącego ZN

    ok. 6 min
    Polecenie z arkusza

    podłącz zasilanie elektryczne do sterownika PLC,

    Kolejne polecenia arkusza to: podłączenie zasilania elektrycznego do sterownika PLC, podłączenie zasilania do obwodów silnika trójfazowego i podłączenie przewodu z wtyczką trójfazową 400 V AC 16 A do złączek L1, L2, L3, N, PE na szynie X1. Sterownik zasila się z zasilacza 24 V DC (zaciski +24 V i 0 V sterownika do złączek +24 V i COM listwy X3) - klucz sprawdza to osobnym kryterium.

    Przed każdym włączeniem napięcia podnosi się rękę i czeka na zgodę przewodniczącego zespołu nadzorującego - także po poprawce w połączeniach. Wtyczkę 400 V wkłada się do gniazda dopiero po zgodzie.

    Typowe błędy

    Włożenie wtyczki 400 V bez zgody przewodniczącego - kryterium P.1.3 i poważne naruszenie BHP.

    Dokument po tym kroku
  10. Krok 10: Program sterujący

    ok. 5 min
    Polecenie z arkusza

    wgraj przygotowany program sterujący do sterownika PLC, który znajduje się na pulpicie komputera pod nazwą 06.ELM.07, w katalogu o nazwie ELM.07

    Program jest gotowy - zdający go nie pisze. W oprogramowaniu sterownika otwiera się projekt z katalogu ELM.07 na pulpicie (nazwa 06.ELM.07), łączy z PLC, wysyła program i przełącza sterownik w tryb pracy (RUN). Klucz nie ma osobnego kryterium za wgranie programu, ale bez niego nie da się wypełnić karty oceny.

    Jeśli sterownik zgłasza brak połączenia, sprawdza się kabel komunikacyjny i wybrany port w programie - nie zmienia się nic w samym programie.

    Dokument po tym kroku
  11. Etap 6: Karta oceny pracy - tabela 2

    Kroki 11-14 · po tym etapie masz 37 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 11: Start przyciskiem S1 i zatrzymanie S0

    Kryteria: ,

    R.5.1 Tabela 2, pozycja 1: TAK – wynik zgodny ze stanem faktycznym

    R.5.2 Tabela 2, pozycja 2: TAK – wynik zgodny ze stanem faktycznym

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    oceń pracę układu napędowego systemu robotyki – wypełnij tabelę 2. Pozycje 1 i 2: Wciśnięcie przycisku S1 gdy silnik nie pracuje, powoduje uruchomienie silnika elektrycznego. Wciśnięcie przycisku S0 gdy silnik pracuje, powoduje zatrzymanie pracy silnika elektrycznego.

    Każdą pozycję karty sprawdza się na działającym układzie. S1 uruchamia silnik (stycznik K1) - TAK. S0 w czasie pracy zatrzymuje silnik i gasi aktywną lampkę - TAK. Klucz podaje te wyniki wprost, jako wynik zgodny ze stanem faktycznym poprawnie zmontowanego układu.

    Dokument po tym kroku
  12. Krok 12: Która lampka przy S1

    Kryteria:

    R.5.3 Tabela 2, pozycja 3: NIE – wynik zgodny ze stanem faktycznym

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    oceń pracę układu napędowego systemu robotyki – wypełnij tabelę 2. Pozycja 3: Wciśnięcie przycisku S1 gdy silnik nie pracuje, powoduje zapalenie lampki H2.

    Według opisu działania S1 zapala lampkę H1 (czerwoną), a nie H2. Przy poprawnym połączeniu po wciśnięciu S1 świeci H1, więc stwierdzenie z karty jest fałszywe - wpis NIE. To pozycja-pułapka: karta celowo zawiera zdania, które przy dobrze zmontowanym układzie mają odpowiedź przeczącą.

    Typowe błędy

    Wpisywanie TAK wszędzie, „bo układ działa” - karta sprawdza, czy test był naprawdę wykonany.

    Dokument po tym kroku
  13. Krok 13: Start przyciskiem S2 i jego lampka

    Kryteria: ,

    R.5.4 Tabela 2, pozycja 4: TAK – wynik zgodny ze stanem faktycznym

    R.5.5 Tabela 2, pozycja 5: NIE – wynik zgodny ze stanem faktycznym

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    oceń pracę układu napędowego systemu robotyki – wypełnij tabelę 2. Pozycje 4 i 5: Wciśnięcie przycisku S2 gdy silnik nie pracuje, powoduje uruchomienie silnika elektrycznego. Wciśnięcie przycisku S2 gdy silnik nie pracuje, powoduje zapalenie lampki H1.

    S2 uruchamia silnik przez stycznik K2 (w przeciwnym kierunku, bo K2 zamienia fazy) - pozycja 4 TAK. Razem z nim zapala się lampka H2 (zielona), a nie H1 - pozycja 5 NIE.

    Dokument po tym kroku
  14. Krok 14: Łącznik krańcowy B1

    Kryteria:

    R.5.6 Tabela 2, pozycja 6: TAK – wynik zgodny ze stanem faktycznym

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    oceń pracę układu napędowego systemu robotyki – wypełnij tabelę 2. Pozycja 6: Wciśnięcie rolki przełącznika krańcowego B1 w czasie pracy silnika elektrycznego powoduje zatrzymanie pracy silnika

    Naciśnięcie rolki B1 rozwiera jego zestyk NC - sterownik traci sygnał na wejściu X3:29 i wyłącza silnik oraz aktywną lampkę. Test robi się dla obu kierunków (start S1 i start S2) - w obu przypadkach silnik staje, więc wpis TAK.

    Dokument po tym kroku
  15. Etap 7: Zakończenie

    Krok 15 · po tym etapie masz 38 z 38 kryteriów (pkt)

    Krok 15: Porządek i pozostawienie układu

    Kryteria:

    P.1.4 Zdający: dbał o porządek na stanowisku, po ukończeniu prac posprzątał stanowisko

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    W czasie wykonywania zadania przestrzegaj zasad BHP. Po zakończeniu pracy posprzątaj stanowisko, pozostaw układ bez zmian w celu dalszej oceny przez egzaminatora, nie wyłączaj zasilania układu.

    Ścinki przewodów i izolacji trafiają do pojemnika, narzędzia na miejsce. Układu nie rozłącza się i nie wyłącza zasilania - egzaminator powtarza testy z karty i sprawdza połączenia na pracującym stanowisku.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.

Potwierdzenie

Informacja