Serwis używa plików cookies do analizy ruchu i poprawy działania. Szczegóły
ELM.07-03-25.06-SGCzerwiec 2025 · 13 kroków · ok. 77 min · 34 kryteria z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Układ chwytaka z przekaźnikiem półprzewodnikowym
Arkusz ELM.07-03-25.06-SG (czerwiec 2025, zadanie 03): zdający dobiera i montuje na szynie TH35 przyciski S1 (RESET), S2 (START), S3 (STOP), zieloną lampkę H1 na 5 V DC, czerwoną H2 na 24 V DC i przekaźnik półprzewodnikowy K1 z cewką 5 V DC, łączy je z modułem mikroprocesorowym i serwonapędem chwytaka, mierzy rezystancje, wysyła gotowy program i sprawdza działanie układu w karcie kontrolnej.
Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza (protokół pomiarów, karta testów) są wypełnione w podglądzie: tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, pola z bieżącego kroku podświetlone na żółto. Wpisane są tylko wartości, które wynikają ze schematu, opisu działania i klucza (zestyk zamknięty albo otwarty, przewód, wynik testu). Wartości znane dopiero z pomiaru egzemplarza na stanowisku (np. rezystancja cewki) są zaznaczone szarym opisem miejsca - na egzaminie wpisuje się to, co pokazał miernik, a egzaminator porównuje to z własnym pomiarem. Montaż, połączenia, regulacja i uruchomienie to praca przy stanowisku - kroki opisują, jak ją wykonać i co sprawdza egzaminator.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 34 kryteria (rezultaty: 29, przebieg: 5), każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 26 punktów - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. Trzy pierwsze kryteria to sam dobór elementów (kolor i napięcie lampek, napięcie cewki przekaźnika) - punkty, które można stracić, zanim cokolwiek zostanie podłączone.
To materiał do nauki, a nie instrukcja stanowiskowa - na egzaminie i w pracy obowiązują zasady BHP oraz polecenia zespołu nadzorującego (zasilanie elektryczne i pneumatyczne włącza się wyłącznie za jego zgodą). To jedno z możliwych rozwiązań.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Dobór i montaż elementów
Kroki 1-2 · po tym etapie masz 7 z 34 kryteriów (pkt)
Krok 1: Dobór lampek i przekaźnika
Kryteria: , ,
R.1.1 Dobrana lampka sygnalizacyjna H1 koloru zielonego o napięciu 5 V DC
R.1.2 Dobrana lampka sygnalizacyjna H2 koloru czerwonego o napięciu 24 V DC
R.1.3 Dobrany przekaźnik K1; napięcie cewki 5 V DC
ok. 8 min
Polecenie z arkusza
dobierz elementy do montażu na szynie TH35 (listwa X4) zgodnie z parametrami podanymi w Opisie działania układu pod rysunkiem 2 i symbolami elementów na rysunku 2;
Parametry są w opisie działania, a nie na rysunku 1 - trzeba je wyczytać zdanie po zdaniu:
H1 - lampka zielona na 5 V DC (zasilana z wyjścia D2 modułu),
H2 - lampka czerwona na 24 V DC (włączana stykami przekaźnika),
K1 - przekaźnik półprzewodnikowy z cewką (wejściem sterującym) 5 V DC (sterowany z wyjścia D3),
S1, S2, S3 - przyciski; na rysunku 2 S1 (RESET) i S2 (START) mają zestyki zwierne 13-14, a S3 (STOP) - rozwierny 11-12.
Napięcie lampki odczytuje się z oprawki albo żarówki, a napięcie sterowania przekaźnika - z jego obudowy. Lampka 24 V na wyjściu 5 V ledwo się żarzy, lampka 5 V na 24 V spali się od razu.
Typowe błędy
Zamiana lampek (zielona 24 V, czerwona 5 V) albo przekaźnik z cewką 24 V - każda z tych pomyłek to osobny punkt.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Montaż na szynie X4 i serwonapęd
Kryteria: , , ,
R.1.4 Przyciski S1, S2 i S3 zamontowane na szynie TH35 – X4
R.1.5 Lampki sygnalizacyjne H1 i H2 zamontowane na szynie TH35 – X4
R.1.6 Miejsce zamontowania elementów S1, S2, S3, H1 i H2 zgodne z rysunkiem 1
R.1.7 Elementy stabilnie zamocowane na TH35 - nie przesuwają się po lekkim pociągnięciu
ok. 10 min
Polecenie z arkusza
zamontuj elementy (S1, S2, S3, H1, H2, K1) na szynie zgodnie z rysunkiem 1.
Na szynie X4 kolejność z rysunku 1: S1, S2, S3, potem odstęp, H1 (zielona), H2 (czerwona) i K1. Rysunek podaje też odstępy: około 50 mm od lewego końca szyny do S1 i około 100 mm między S3 a H1. Każdy element zatrzaskuje się na szynie TH35 i sprawdza, czy nie przesuwa się po lekkim pociągnięciu.
Serwonapęd z chwytakiem (polecenie arkusza) można postawić w wybranym miejscu płyty albo obok płyty na stole - byle przewody do modułu nie były naprężone i chwytak mógł się swobodnie otworzyć.
Typowe błędy
Przyciski albo lampki poza szyną X4 lub w innej kolejności niż na rysunku 1.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Połączenia elektryczne
Kroki 3-4 · po tym etapie masz 17 z 34 kryteriów (pkt)
Krok 3: Połączenia według rysunku 2
Kryteria: , , , ,
R.2.1 Połączenie K1:A2 z COM wykonane przewodem koloru niebieskiego
R.2.2 Połączenie S2:14 z COM wykonane przewodem koloru niebieskiego
R.2.3 Połączenie K1:11 z H2:X1 wykonane przewodem koloru szarego
R.2.4 Lampka sygnalizacyjna H2 zasilona z pola X3:24 V
R.2.5 Pole X3:19 niepodłączone
ok. 25 min
Polecenie z arkusza
wykonaj połączenia elektryczne zgodnie z rysunkiem 2. Zastosuj odpowiednie kolory przewodów (brązowy – zasilanie 5 V DC, czerwony - zasilanie 24 V DC, niebieski – 0 V DC, szary – sygnałowe dochodzące do portów wejściowych i wyjściowych).
Część nad listwą X3 (zasilacze, moduł) przygotował ośrodek. Zdający łączy elementy z polami listwy X3:
wejścia: S1:13 - X3:16 (D6), S2:13 - X3:17 (D7), S3:11 - X3:18 (D8); drugi zestyk każdego przycisku (S1:14, S2:14, S3:12) - niebieskim do COM,
serwonapęd: zasilanie brązowym z pola 5V, masa niebieskim do COM,
obwód H2: pole 24V - czerwonym do K1:14, K1:11 - szarym do H2:X1, H2:X2 - niebieskim do COM.
Pole X3:19 (D9) zostaje niepodłączone - klucz sprawdza to osobno. Przewody sygnałowe (do portów modułu) są szare.
Typowe błędy
Lampka H2 zasilona z pola 5V zamiast 24V albo przewód wpięty w X3:19 obok X3:18. Kolor przewodu K1:A2 i S2:14 (niebieski) jest oceniany osobno.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Tulejki i narzędzia
Kryteria: , , , ,
R.2.6 Tulejki założone na kabel łączący zasilanie 24 V DC ze stykiem 14 przekaźnika
R.2.7 Tulejki poprawnie zamontowane na przewodach – po lekkim pociągnięciu nie zsuwają się
P.1.1 Zdający: stosował narzędzia monterskie zgodnie z ich przeznaczeniem – używał praski do zaciskania tulejek
P.1.2 Zdający: stosował narzędzia monterskie zgodnie z ich przeznaczeniem – zdejmował izolację za pomocą ściągacza izolacji
P.1.5 Zdający: stosował narzędzia monterskie zgodnie z ich przeznaczeniem – używał właściwych wkrętaków do montażu przewodów do lampek
ok. 8 min
Polecenie z arkusza
Na końcach wszystkich przygotowywanych przewodów zaciśnij końcówki tulejkowe;
Izolację zdejmuje się ściągaczem izolacji (nie nożem i nie zębami kombinerek), tulejkę zaciska praską. Klucz wymienia osobno przewód łączący 24 V DC ze stykiem 14 przekaźnika - ma mieć tulejki na obu końcach - a potem sprawdza wszystkie przewody lekkim pociągnięciem: tulejka nie może się zsunąć.
Przewody do lampek przykręca się wkrętakiem dopasowanym do śrub zacisków lampki (zwykle mały płaski albo krzyżowy). Egzaminator obserwuje narzędzia przez cały czas - to trzy osobne kryteria przebiegu.
Typowe błędy
Tulejka zaciśnięta szczypcami albo za krótko odizolowany przewód - tulejka zsuwa się przy próbie pociągnięcia.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Pomiary rezystancji - tabela 1
Kroki 5-6 · po tym etapie masz 22 z 34 kryteriów (pkt)
Krok 5: Pozycje 1 i 3 - zestyk STOP i przyciski do COM
Kryteria: , ,
R.4.1 Tabela 1, pozycja 1: wartość zgodna ze stanem faktycznym; dopuszczalna odchyłka 10 Ω
R.4.3 Tabela 1, pozycja 3: wartość zgodna ze stanem faktycznym; dopuszczalna odchyłka 10 Ω
R.4.5 Tabela 1, pozycja 1 i 3: jednostka Ω
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
wykonaj pomiary rezystancji i uzupełnij tabelę 1; pozycje 1 i 3: Pomiar rezystancji X3:18 – COM, Pomiar rezystancji S1:14 – S2:14.
Pomiary wykonuje się w stanie beznapięciowym. Między X3:18 a COM jest zestyk rozwierny przycisku STOP (S3 11-12) - w spoczynku zamknięty, więc miernik pokazuje wartość bliską zera. Zaciski S1:14 i S2:14 są oba połączone niebieskimi przewodami z COM - między nimi też jest praktycznie zero.
Wpisuje się odczyt z miernika (w podglądzie 0) i jednostkę Ω - klucz przyjmuje wynik z tolerancją 10 Ω od pomiaru egzaminatora i osobno punktuje jednostkę w obu pozycjach.
Typowe błędy
Brak jednostki przy wartości bliskiej zera - kryterium R.4.5 dotyczy właśnie jednostki w pozycjach 1 i 3.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Pozycje 2 i 4 - obwody otwarte
Kryteria: ,
R.4.2 Tabela 1, pozycja 2: wartość powyżej 100 000 Ω lub 100 kΩ lub OL lub 1.
R.4.4 Tabela 1, pozycja 4: wartość powyżej 100 000 Ω lub 100 kΩ lub OL lub 1.
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
wykonaj pomiary rezystancji i uzupełnij tabelę 1; pozycje 2 i 4: Pomiar rezystancji X3:24 V – H2:X1, Pomiar rezystancji X3:13 – X3:24 V.
Między polem 24V a zaciskiem H2:X1 leży zestyk przekaźnika K1 (14-11), który bez sterowania jest otwarty - miernik pokazuje przekroczenie zakresu. Między X3:13 (wyjście D3, wejście sterujące K1) a polem 24V nie ma żadnego połączenia - też przekroczenie zakresu.
Klucz przyjmuje wpis „OL”, „1.” (tak wyświetlają przekroczenie mierniki), wartość powyżej 100 kΩ albo zapis 100 000 Ω - w podglądzie OL, tak jak pokazuje miernik. W arkuszu ostatni wiersz tabeli ma omyłkowo numer 3 (dwa wiersze „3”) - klucz nazywa go pozycją 4, więc chodzi o pomiar X3:13 – X3:24 V.
Typowe błędy
Wpisanie 0, bo „to przecież połączone przekaźnikiem” - zestyk K1 jest otwarty, dopóki moduł nie wysteruje przekaźnika.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Uruchomienie
Kroki 7-9 · po tym etapie masz 29 z 34 kryteriów (pkt)
Krok 7: Zgłoszenie gotowości do załączenia zasilania
Kryteria:
P.1.4 Zdający: włączał napięcie zasilające tylko po uzyskaniu zgody
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przez podniesienie ręki zgłoś gotowość do załączenia zasilania. Włączenie możesz wykonać jedynie po uzyskaniu zgody Przewodniczącego ZE.
Przed załączeniem zasilaczy podnosi się rękę i czeka na zgodę przewodniczącego - za każdym razem, także po poprawce w połączeniach. Przed zgłoszeniem warto jeszcze raz przejść po schemacie: kolory przewodów, wolne pole X3:19, lampka H2 na polu 24V.
Dokument po tym kroku
Krok 8: Wysłanie programu do modułu
Kryteria:
R.3.1 Wgrany program do układu mikroprocesorowego
ok. 5 min
Polecenie z arkusza
wyślij program do sterownika mikroprocesorowego. Przygotowany przez ośrodek egzaminacyjny program umieszczony jest na pulpicie komputera znajdującego się na stanowisku egzaminacyjnym w katalogu ELM.07 jako plik o nazwie 07_ELM_07_egzamin;
Program jest gotowy. W środowisku programistycznym modułu otwiera się plik 07_ELM_07_egzamin z katalogu ELM.07 na pulpicie, wybiera właściwą płytkę i port komunikacyjny, a następnie wysyła program do modułu. Komunikat o poprawnym zakończeniu wysyłania (bez błędów kompilacji i komunikacji) oznacza, że program jest w module - to pierwsze kryterium uruchomionego układu.
Dokument po tym kroku
Krok 9: Uruchomienie systemu
Kryteria: , , , ,
R.3.2 Zapalona lampka H1 po naciśnięciu przycisku S2
R.3.3 Otwarty chwytak po ok. 2 sekundach po naciśnięciu przycisku S2
R.3.4 Zapalająca się lampka H2 w chwili uruchomienia procesu otwierania chwytaka
R.3.5 Zresetowany układ po naciśnięciu przycisku S1
R.3.6 Zatrzymany układ po naciśnięciu przycisku S3
ok. 8 min
Polecenie z arkusza
uruchom system;
Działanie wynika z opisu: S2 (START) zapala zieloną H1, a po około 2 sekundach moduł wysterowuje przekaźnik K1 - jego styki zapalają czerwoną H2 - i w tym samym momencie serwonapęd otwiera chwytak. S1 (RESET) przywraca warunki początkowe, S3 (STOP) zatrzymuje układ.
Egzaminator sprawdza każdą z tych reakcji osobno, więc przed oddaniem pracy dobrze jest przejść cały cykl kilka razy: START, obserwacja H1, odliczenie około 2 s, H2 i otwarcie chwytaka, potem RESET i STOP. Jeśli H2 nie świeci, a chwytak się otwiera, winny jest obwód 24V-K1-H2; jeśli nic się nie dzieje po START - przewód S2 albo program.
Typowe błędy
Serwonapęd zasilony z 24 V zamiast 5 V albo przewód sterujący wpięty w inne wyjście niż D1 - chwytak nie reaguje.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Karta kontrolna - tabela 2
Kroki 10-12 · po tym etapie masz 33 z 34 kryteriów (pkt)
Krok 10: Przycisk S1 a lampka H1
Kryteria:
R.5.1 Tabela 2, pozycja 1: NIE – wynik zgodny ze stanem faktycznym
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
wypełnij kartę kontrolną pracy systemu – tabela 2. Pozycja 1: Po naciśnięciu przycisku S1 zapaliła się lampka H1 (zielona)
S1 to przycisk RESET - wczytuje warunki początkowe, nie uruchamia układu. Zieloną lampkę zapala dopiero START (S2), więc po naciśnięciu S1 lampka H1 się nie zapala - wpis NIE (tak podaje klucz).
Dokument po tym kroku
Krok 11: Przycisk S2 a lampki
Kryteria:
R.5.2 Tabela 2, pozycja 2: NIE – wynik zgodny ze stanem faktycznym
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
wypełnij kartę kontrolną pracy systemu – tabela 2. Pozycja 2: Po naciśnięciu przycisku S2 zapaliła się tylko lampka H2 (czerwona)
Po START najpierw zapala się zielona H1, a po około 2 sekundach dochodzi czerwona H2 - świecą obie. Słowo „tylko” czyni zdanie fałszywym, więc wpis to NIE.
Typowe błędy
Przeoczenie słowa „tylko” - karta sprawdza dokładną obserwację.
Dokument po tym kroku
Krok 12: Otwarcie chwytaka i reset w ciągu sekundy
Kryteria: ,
R.5.3 Tabela 2, pozycja 3: TAK – wynik zgodny ze stanem faktycznym
R.5.4 Tabela 2, pozycja 4: TAK – wynik zgodny ze stanem faktycznym
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
wypełnij kartę kontrolną pracy systemu – tabela 2. Pozycje 3 i 4: Końcowym efektem naciśnięcia przycisku S2 jest otwarcie chwytaka. Naciśnięcie przycisku S2, a następnie w ciągu 1 sekundy naciśnięcie S1 spowoduje wyłączenie układu.
Cykl po START kończy się otwarciem chwytaka (razem z zapaleniem H2) - pozycja 3 TAK. Naciśnięcie RESET w ciągu sekundy od START, zanim minie opóźnienie około 2 s, przywraca warunki początkowe i układ się wyłącza - pozycja 4 TAK. Obie odpowiedzi podaje klucz jako stan faktyczny działającego układu.
Dokument po tym kroku
Etap 6: Zakończenie
Krok 13 · po tym etapie masz 34 z 34 kryteriów (pkt)
Krok 13: Porządek i pozostawienie układu
Kryteria:
P.1.3 Zdający: utrzymywał porządek na stanowisku w czasie pracy, po zakończeniu pracy posprzątał stanowisko
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Po zakończeniu wykonywania zadania uporządkuj stanowisko i pozostaw włączone media zasilające układ elektryczny i komputer.
Ścinki przewodów i izolacji do pojemnika, narzędzia na miejsce. Zasilania i komputera nie wyłącza się - egzaminator sprawdza na pracującym układzie wgrany program i reakcje na przyciski. Porządek jest oceniany także w trakcie pracy, nie tylko na końcu.
Dokument po tym kroku
Podgląd
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.