Serwis używa plików cookies do analizy ruchu i poprawy działania. Szczegóły
ELM.07-02-26.01-SGStyczeń 2026 · 15 kroków · ok. 97 min · 40 kryteriów z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Sortownik z robotem: montaż i regulacja
Zadanie. Układ sortownika rozpoznaje czujnikiem indukcyjnym B1 elementy metalowe na przenośniku i wypycha je siłownikiem A1 do punktu odbioru robota, a czujnik pojemnościowy B2 daje sygnał dla robota. Na stanowisku nie ma robota ani przenośnika: trzeba sprawdzić aparaty omomierzem (tabela 1), zamocować brakujące elementy, wykonać połączenia elektryczne (rysunek 3) i pneumatyczne (rysunek 4), sprawdzić połączenia (tabela 2), uruchomić układ, wyregulować ciśnienie i czas wysuwu oraz ocenić działanie (tabela 3).
Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza są wypełnione krok po kroku. Każdy wpis, który da się ustalić z dokumentacji (schematu połączeń, opisu działania, diagramu) albo który podaje klucz oceniania, jest wpisany i wyjaśniony - łącznie z tym, dlaczego obwód jest ciągły albo przerwany i dlaczego test kończy się wynikiem TAK albo NIE. Wartości, które zna tylko miernik na stanowisku (rezystancja konkretnej cewki czy uzwojenia), nie są zgadywane: w tabeli stoi szary opis, a krok wyjaśnia, jak zmierzyć i jak ocenić wynik. Montaż, regulacja i uruchomienie układu są opisane - co zrobić, w jakiej kolejności i co sprawdzi egzaminator.
Wpisy odręczne są granatowe, pola uzupełniane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Wycinki rysunków w podglądzie pochodzą z arkusza egzaminacyjnego.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 40 kryteriów, każde za 1 punkt: 17 za tabele wypełniane w arkuszu (pomiary, oceny, testy) i 23 za zmontowany i uruchomiony układ oraz przebieg pracy, które egzaminator sprawdza na stanowisku. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 30 punktów - można stracić 10 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: inna poprawna kolejność montażu albo wynik pomiaru mieszczący się w tolerancji klucza też daje punkt.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Sprawdzenie aparatów przed montażem (tabela 1)
Kroki 1-2 · po tym etapie masz 6 z 40 kryteriów (pkt)
Krok 1: Przycisk wyłączający S1 w dwóch stanach
Kryteria: , ,
R.1.1 1: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±1 Ω i wpisane sprawny
R.1.2 2: wartość rezystancji i jej jednostka wskazujące na brak ciągłości i wpisane sprawny
P.1.2 Zdający: używał miernika do sprawdzenia elementów elektrycznych przed zamontowaniem ich na stole montażowym
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wypełnij tabelę 1 – Wyniki pomiarów rezystancji wybranych aparatów elektrycznych i ocena stanu technicznego.
Aparaty sprawdza się omomierzem przed zamontowaniem na stole, bez napięcia. Na schemacie (rysunek 3) przycisk S1 „wyłączenie układu” ma styk rozwierny NC na zaciskach 1-2. Sprawny styk NC przed wciśnięciem jest zamknięty - miernik pokazuje 0 Ω (w praktyce ułamek oma); po wciśnięciu otwiera się - miernik pokazuje ∞, czyli przerwę. Klucz oceniania przyjmuje w obu wierszach ocenę sprawny.
Typowe błędy
Wynik 0 po wciśnięciu - to znaczy, że mierzony jest styk NO albo przycisk jest uszkodzony; trzeba sprawdzić, które zaciski są pod sondami.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Cewki K1, K3 i Y1
Kryteria: , ,
R.1.3 3: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±10 Ω i wpisane sprawny
R.1.4 4: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±10 Ω i wpisane sprawny
R.1.5 5: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±10 Ω i wpisane sprawny
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Wypełnij tabelę 1 – Wyniki pomiarów rezystancji wybranych aparatów elektrycznych i ocena stanu technicznego.
Cewkę stycznika K1, przekaźnika K3 i elektrozaworu Y1 mierzy się między zaciskami A1-A2 (przy elektrozaworze - na złączu cewki). Wynik to rezystancja egzemplarzy ze stanowiska, więc w tabeli stoi opis: na egzaminie wpisuje się odczyt z miernika, a egzaminator uznaje go w granicach ±10 Ω od swojego pomiaru. Cewka z wynikiem skończonym jest sprawna - tak ocenia ją klucz; ∞ oznaczałoby przerwę w uzwojeniu.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Montaż na stole i układ pneumatyczny
Kroki 3-4 · po tym etapie masz 15 z 40 kryteriów (pkt)
Krok 3: Mocowanie brakujących elementów zgodnie z rysunkiem 2
Kryteria: , , , ,
R.3.1 Wszystkie elementy pneumatyczne z rysunku 4 stabilnie zamocowane na stole montażowym – nie przesuwają się po lekkim pociągnięciu
R.3.2 Podzespoły pneumatyczne rozmieszczone na stole montażowym zgodnie z rysunkiem 2
R.4.1 Wszystkie elementy elektryczne z rysunku 2 stabilnie zamocowane na stole montażowym – nie przesuwają się po lekkim pociągnięciu
R.4.2 Wszystkie elementy elektryczne układu rozmieszczone na stole montażowym zgodnie z rysunkiem 2
P.1.1 Zdający: używał narzędzi monterskich zgodnie z przeznaczeniem, np. wkrętaka krzyżowego do śrub z nacięciem krzyżowym
ok. 15 min
Polecenie z arkusza
Zamocuj na stole montażowym brakujące elementy układu zgodnie z rysunkiem 2.
Elementy mocuje się dokładnie w miejscach z rysunku 2: siłownik A1 pionowo w lewej górnej części stołu, obok zawór dławiąco-zwrotny V2, pod nim elektrozawór V1, niżej czujniki B1 i B2, w lewym dolnym rogu ZPP. Na szynie X4 od lewej: lampka H1, przyciski S1, S2, S3 oraz K1, K2, K3. Każdy element musi trzymać się pewnie - egzaminator sprawdza, czy nie przesuwa się po lekkim pociągnięciu. Do śrub z nacięciem krzyżowym używa się wkrętaka krzyżowego, a dodatkowe elementy na płycie zostają nieużywane.
Typowe błędy
Wkręcanie śrub krzyżowych wkrętakiem płaskim - niszczy łby, a P.1.1 ocenia właśnie dobór narzędzi.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Połączenia pneumatyczne siłownika A1
Kryteria: , , ,
R.3.3 Ułożone przewody pneumatyczne nie są naprężone i nie są nadmiernie długie (ich długość nie jest ponad dwukrotnie większa od odległości między złączkami)
R.3.4 Wszystkie przewody pneumatyczne pewnie zamocowane w złączkach – nie wyrywają się podczas lekkiego pociągnięcia
R.3.5 Zawór dławiąco-zwrotny V2 połączony z komorą tłoczyskową siłownika A1
Wykonaj połączenia pneumatyczne zgodnie ze schematem podanym na rysunku 4.
Według rysunku 4 wyjście 4 elektrozaworu V1 łączy się bezpośrednio z komorą tłokową siłownika A1 (od strony dna), a wyjście 2 - przez zawór dławiąco-zwrotny V2 z komorą tłoczyskową. V1 to elektrozawór 5/2 z cewką Y1 i sprężyną powrotną: bez sygnału powietrze idzie przez wyjście 2 do komory tłoczyskowej, więc tłoczysko jest wsunięte.
Zasilanie: źródło - ZPP - przyłącze 1 zaworu V1; na odpowietrzeniach 3 i 5 tłumiki. Przewody nie mogą być naprężone ani dłuższe niż dwukrotna odległość między złączkami, a każdy musi siedzieć w złączce do oporu - nie wyrywa się po lekkim pociągnięciu. Połączenia wykonuje się bez ciśnienia w układzie.
Typowe błędy
Dławik V2 wpięty na wyjście 4 zamiast 2 - reguluje wtedy wsuw, a arkusz każe regulować czas wysuwania.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Połączenia elektryczne
Kroki 5-7 · po tym etapie masz 23 z 40 kryteriów (pkt)
R.4.6 Przewody zasilające koloru czerwonego podłączone do złączek +24 V
R.4.7 Przewody zasilające koloru niebieskiego podłączone do złączek COM (0 V)
ok. 12 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj połączenia elektryczne zgodnie ze schematem zamieszczonym na rysunku 3 (przewodami z izolacją w kolorze czerwonym wykonaj wszystkie połączenia z grupą złączek +24 V DC, przewodami w kolorze niebieskim wykonaj wszystkie połączenia z grupą złączek COM (0 V), a pozostałe połączenia wykonaj przewodami w kolorze czarnym).
Lewa część rysunku 3 to sterowanie silnikiem przenośnika w dwóch kierunkach. Z +24 V przez przycisk S1 (NC 1-2, wyłączenie układu) do dwóch gałęzi: S2 (NO 3-4) z równoległym stykiem podtrzymującym K1 13-14, dalej styk rozwierny K2 21-22 i cewka K1 (ruch w lewo); symetrycznie S3 z K2 13-14, styk K1 21-22 i cewka K2 (ruch w prawo). Styki 21-22 drugiego stycznika to blokada: oba kierunki nie załączą się naraz. Końce A2 cewek - COM.
Wszystkie połączenia z grupą złączek +24 V DC wykonuje się przewodem czerwonym, z grupą COM (0 V) - niebieskim, pozostałe - czarnym.
Typowe błędy
Pominięta blokada 21-22 - jednoczesne wciśnięcie S2 i S3 załącza oba styczniki naraz.
R.4.3 Zamontowana lampka sygnalizacyjna H1 koloru żółtego, na napięcie 24 V DC
R.4.4 Połączenia elektryczne czujnika B1 wykonane zgodnie ze schematem przedstawionym na rysunku 2
R.4.5 Połączenia elektryczne przekaźnika K3 wykonane zgodnie ze schematem przedstawionym na rysunku 3
ok. 12 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj połączenia elektryczne zgodnie ze schematem zamieszczonym na rysunku 3 (przewodami z izolacją w kolorze czerwonym wykonaj wszystkie połączenia z grupą złączek +24 V DC, przewodami w kolorze niebieskim wykonaj wszystkie połączenia z grupą złączek COM (0 V), a pozostałe połączenia wykonaj przewodami w kolorze czarnym).
Czujnik indukcyjny B1 ma trzy przewody: BN do +24 V, BU do COM, a wyjście BK do cewki przekaźnika K3 A1 (K3 A2 do COM). Przekaźnik ma dwa styki przełączne: przez K3 14-11 (zwierny) +24 V idzie do lampki H1 (X1, a X2 do COM), a przez K3 24-21 - do cewki Y1 elektrozaworu V1. Gdy B1 wykryje metal, K3 zapala H1 i wysuwa tłoczysko. Styki 12 i 22 (rozwierne) zostają wolne.
Lampka musi być żółta, na 24 V DC - tak opisuje ją arkusz i klucz.
⚠️ Kryterium R.4.4 w kluczu odsyła połączenia B1 do „schematu na rysunku 2”, ale rysunek 2 to rozmieszczenie elementów - połączenia pokazuje rysunek 3 i według niego się je wykonuje.
Typowe błędy
Lampka podłączona do styku 12 (rozwiernego) - świeci, gdy elementu nie ma, czyli odwrotnie niż w opisie działania.
Dokument po tym kroku
Krok 7: Czujnik B2, końcówki i korytka
Kryteria: , ,
R.4.8 Wszystkie przewody elektryczne z założonymi i zaciśniętymi końcówkami tulejkowymi
R.4.9 Wszystkie przewody elektryczne ułożone w korytkach
R.4.10 Korytka instalacyjne z założonymi pokrywami maskującymi
ok. 10 min
Polecenie z arkusza
Wyjście BK czujnika B2 podłącz do złączki szynowej X3:1; jeżeli będzie taka potrzeba, to do połączeń elektrycznych wykorzystaj złączki X3:2 ÷ X3:10.
Czujnik pojemnościowy B2 zasila się tak jak B1 (BN +24 V, BU COM), a jego wyjście BK podłącza się do złączki X3:1 - tam w docelowym układzie byłby przewód do sterownika robota, którego nie montuje się (uwaga na rysunku 3).
Na wszystkie przewody zakłada się końcówki tulejkowe zaciskane praską, przewody układa się w korytkach grzebieniowych, a na koniec zakłada pokrywy korytek - klucz ocenia każdą z tych rzeczy osobno.
Typowe błędy
Niezałożone pokrywy korytek na końcu pracy - to osobny punkt (R.4.10), łatwy do zgubienia w pośpiechu.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Sprawdzenie połączeń (tabela 2)
Kroki 8-9 · po tym etapie masz 28 z 40 kryteriów (pkt)
Krok 8: Wiersze 1-3: lampka, przycisk S1 i blokada K1
Kryteria: , ,
R.2.1 1: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±1 Ω i wpisane ciągłość
R.2.2 2: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±1 Ω i wpisane ciągłość
R.2.3 3: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±1 Ω i wpisane ciągłość
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wypełnij tabelę 2 – Wyniki pomiarów rezystancji wybranych połączeń elektrycznych i ocena stanu połączeń.
Pomiary wykonuje się w stanie beznapięciowym na zmontowanym układzie. Każdy z odcinków to pojedynczy przewód według rysunku 3: K3 11 - H1:X1 (styk przekaźnika do lampki), +24 V DC - S1:1 (zasilanie przycisku wyłączającego), S3:4 - K1:21 (wyjście przycisku S3 do styku blokującego K1). Dobre połączenie to 0 Ω (odczyt bliski zeru, klucz uznaje ±1 Ω) i ocena ciągłość. Przerwa oznacza błąd montażu - poprawia się go i mierzy ponownie.
Dokument po tym kroku
Krok 9: Wiersze 4-5: przewody do COM
Kryteria: ,
R.2.4 4: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±1 Ω i wpisane ciągłość
R.2.5 5: wartość rezystancji i jej jednostka zgodne ze stanem faktycznym ±1 Ω i wpisane ciągłość
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Wypełnij tabelę 2 – Wyniki pomiarów rezystancji wybranych połączeń elektrycznych i ocena stanu połączeń.
COM (0 V) - H1:X2 i COM (0 V) - K3:A2 to przewody niebieskie od grupy złączek COM - przy poprawnym montażu 0 Ω, ciągłość.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Uruchomienie, regulacja i ocena działania (tabela 3)
Kroki 10-15 · po tym etapie masz 40 z 40 kryteriów (pkt)
Krok 10: Włączenie zasilania, ciśnienie 4 bary, czas wysuwu 3 s
Kryteria: , , ,
R.3.7 Czas wysuwania tłoczyska siłownika A1: 3 ±1 sekunda
R.3.8 Ciśnienie robocze ustawione na 4 bar ±0,5 bar
P.1.3 Zdający: zgłaszał przez podniesienie ręki każdorazowo gotowość do włączenia mediów zasilających
P.1.4 Zdający: stosował okulary ochronne podczas sprawdzania układu sterującego sortownika
ok. 10 min
Polecenie z arkusza
Wyreguluj zawór dławiąco-zwrotny, aby czas wysuwania tłoczyska siłownika wynosił 3 ±0,5 sekundy.
Zamiar włączenia zasilania elektrycznego i - osobno - pneumatycznego za każdym razem zgłasza się przez podniesienie ręki. Przed puszczeniem powietrza zakłada się okulary ochronne. Reduktorem ZPP ustawia się 4 ±0,2 bara.
Wysuw wywołuje się, zbliżając metalowy element do czujnika B1. Dławik V2 ogranicza powietrze wypływające z komory tłoczyskowej podczas wysuwu, więc nim ustawia się czas wysuwania - stoperem, kilka razy, aż wynik mieści się w 3 ±0,5 s (klucz toleruje ±1 s). Wsuw nie ma własnego dławika.
Typowe błędy
Jedno zgłoszenie „na wszystko” - arkusz i P.1.3 wymagają zgłoszenia przy każdym włączeniu mediów.
Dokument po tym kroku
Krok 11: Testy 1-2: szczelność i położenie spoczynkowe
Kryteria: ,
R.5.1 1: zgodnie ze stanem faktycznym
R.5.2 2: zgodnie ze stanem faktycznym
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź ocenę działania układu sterującego sortownika – wyniki oceny zapisz w tabeli 3.
Klucz porównuje każdy wiersz ze stanem faktycznym. Przy poprawnym montażu: test 1 - TAK (pewnie wciśnięte przewody nie syczą - szczelność sprawdza się słuchem, ewentualnie wodą z mydłem na złączkach); test 2 - TAK, bo V1 jest monostabilny - bez sygnału Y1 sprężyna trzyma go w położeniu, w którym powietrze idzie do komory tłoczyskowej, więc po otwarciu powietrza tłoczysko się wsuwa albo już jest wsunięte.
Dokument po tym kroku
Krok 12: Testy 3 i 6: reakcja na czujnik B1
Kryteria: ,
R.5.3 3: zgodnie ze stanem faktycznym
R.5.6 6: zgodnie ze stanem faktycznym
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź ocenę działania układu sterującego sortownika – wyniki oceny zapisz w tabeli 3.
Element metalowy zbliżony do B1 wzbudza czujnik, który załącza przekaźnik K3. Styk K3 14-11 zapala lampkę H1 - test 3: TAK, a styk K3 24-21 zasila cewkę Y1, więc tłoczysko się wysuwa - test 6: TAK. Arkusz zaleca kilkakrotne powtórzenie testu.
Dokument po tym kroku
Krok 13: Testy 4-5: czasy ruchu tłoczyska
Kryteria: ,
R.5.4 4: zgodnie ze stanem faktycznym
R.5.5 5: zgodnie ze stanem faktycznym
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź ocenę działania układu sterującego sortownika – wyniki oceny zapisz w tabeli 3.
Test 4 - TAK, jeśli dławik V2 został wyregulowany na 3 ±0,5 s. Test 5 zależy od stanowiska: wsuw nie ma dławika, więc jego czasu nie da się ustawić i wynik bierze się wyłącznie z pomiaru stoperem - jeśli wsuw trwa krócej niż 2,5 s albo dłużej niż 3,5 s, zaznacza się NIE. Dlatego w tabeli jest opis zamiast znaku.
Typowe błędy
Zaznaczenie TAK w teście 5 „dla porządku” - egzaminator mierzy czas sam, a wsuw bez dławika często jest szybszy.
Dokument po tym kroku
Krok 14: Test 7: sygnał czujnika B2 dla robota
Kryteria:
R.5.7 7: zgodnie ze stanem faktycznym
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź ocenę działania układu sterującego sortownika – wyniki oceny zapisz w tabeli 3.
TAK. Czujnik B2 ma zasilanie 24 V (BN, BU), a jego wyjście BK podłączono do X3:1. Po wzbudzeniu (zbliżenie elementu) wyjście przełącza się na plus zasilania, więc woltomierz między COM a X3:1 pokazuje 24 V DC (w tolerancji ±1 V). Tak układ „informuje” sterownik robota o elemencie w punkcie odbioru.
Dokument po tym kroku
Krok 15: Porządek na stanowisku
Kryteria:
P.1.5 Zdający: dbał o porządek, uporządkował stanowisko egzaminacyjne po zakończeniu pracy
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Po wykonaniu zadania uporządkuj stanowisko i pozostaw arkusz egzaminacyjny oraz włączone media zasilające układ sterujący sortownika.
W trakcie pracy odpady i ścinki przewodów zbiera się na bieżąco. Po zakończeniu stanowisko jest uprzątnięte, arkusz zostaje na miejscu, a zasilanie elektryczne i pneumatyczne pozostaje włączone, żeby egzaminator mógł powtórzyć testy. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt na stanowisku, nie sposób opisu.
Dokument po tym kroku
Podgląd
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.