Przejdź do głównej treści
ELM.07-03-26.01-SGStyczeń 2026 · 11 kroków · ok. 74 min · 34 kryteria z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Chwytak z serwomechanizmem i dwoma czujnikami

Zadanie. Układ steruje chwytakiem robota za pomocą modułu mikroprocesorowego: przycisk S1 uruchamia program, czujnik indukcyjny B1 (przez przekaźnik K1) rozpoczyna obrót serwomechanizmu, czujnik pojemnościowy B2 (przez K2) wykrywa orczyk po połowie obrotu, a lampka H1 sygnalizuje koniec cyklu; S2 zatrzymuje układ. Trzeba dobrać i zamontować elementy na szynie TH35, ustawić czujniki, wykonać połączenia według rysunku 2, zmierzyć rezystancje (tabela 1), wgrać gotowy program z komputera i wypełnić kartę kontrolną pracy (tabela 2).

Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza są wypełnione krok po kroku. Każdy wpis, który da się ustalić z dokumentacji (schematu połączeń, opisu działania, diagramu) albo który podaje klucz oceniania, jest wpisany i wyjaśniony - łącznie z tym, dlaczego obwód jest ciągły albo przerwany i dlaczego test kończy się wynikiem TAK albo NIE. Wartości, które zna tylko miernik na stanowisku (rezystancja konkretnej cewki czy uzwojenia), nie są zgadywane: w tabeli stoi szary opis, a krok wyjaśnia, jak zmierzyć i jak ocenić wynik. Montaż, regulacja i uruchomienie układu są opisane - co zrobić, w jakiej kolejności i co sprawdzi egzaminator.

Wpisy odręczne są granatowe, pola uzupełniane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Wycinki rysunków w podglądzie pochodzą z arkusza egzaminacyjnego.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 34 kryteria, każde za 1 punkt: 12 za tabele wypełniane w arkuszu (pomiary, oceny, testy) i 22 za zmontowany i uruchomiony układ oraz przebieg pracy, które egzaminator sprawdza na stanowisku. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 26 punktów - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: inna poprawna kolejność montażu albo wynik pomiaru mieszczący się w tolerancji klucza też daje punkt.

  1. Etap 1: Dobór i montaż elementów

    Kroki 1-3 · po tym etapie masz 9 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Dobór lampki i przekaźników

    Kryteria: ,

    R.1.1 Zamontowana lampka sygnalizacyjna H1 koloru czerwonego o napięciu 5 V DC

    R.1.2 Zamontowany przekaźnik K1; napięcie cewki 24 V DC

    ok. 8 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz elementy do montażu na szynie TH35 – listwa X4 pokazane na rysunku 1 zgodnie z symbolami elementów na rysunku 2 i opisem pod tym rysunkiem.

    Parametry elementów wynikają z rysunku 2 i opisu działania. Lampka H1 jest podłączona do wyjścia modułu mikroprocesorowego zasilanego 5 V - opis mówi wprost: lampka czerwona, 5 V DC. Przekaźniki K1 i K2 mają cewki zasilane z wyjść czujników B1 i B2, a czujniki pracują na 24 V (BN do pola 24V), więc cewki muszą być na 24 V DC. Lampka na 24 V przy wyjściu 5 V ledwo by się żarzyła, a przekaźnik z cewką 5 V spaliłby się od 24 V - dlatego dobór sprawdza się na tabliczce znamionowej elementu, a nie po wyglądzie.

    Typowe błędy

    Lampka dobrana po kolorze bez sprawdzenia napięcia - kryterium R.1.1 wymaga obu cech naraz.

    Dokument po tym kroku
  2. Krok 2: Montaż S1, S2, H1, K1, K2 na szynie X4

    Kryteria: , , , ,

    R.1.3 Przyciski S1 i S2 zamontowane na szynie TH35

    R.1.4 Lampka sygnalizacyjna H1 zamontowana na szynie TH35

    R.1.5 Miejsce zamontowania elementów S1, S2, H1 zgodne z rysunkiem 1

    R.1.6 Elementy stabilnie zamocowane na szynie TH35 – nie przesuwają się po lekkim pociągnięciu

    R.1.7 Przycisk S1 zamontowany w odległości 50 mm od skraju szyny TH 35, dopuszcza się odchyłkę 5 mm

    ok. 10 min
    Polecenie z arkusza

    Zamontuj dobrane elementy – S1, S2, H1, K1, K2.

    Wszystkie pięć elementów zatrzaskuje się na szynie TH35 (listwa X4) w kolejności z rysunku 1: S1, S2, przerwa, H1, K1, K2. Przycisk S1 stoi 50 mm od lewego skraju szyny - tak wymiaruje go rysunek 1 (klucz dopuszcza odchyłkę ±5 mm), więc odległość mierzy się miarką, a nie „na oko”. Po zatrzaśnięciu każdy element sprawdza się lekkim pociągnięciem - nie może się przesuwać po szynie.

    Typowe błędy

    S1 przy samym końcu szyny albo przesunięty o 2 cm - punkt za wymiar 50 mm przepada, choć układ działa.

    Dokument po tym kroku
  3. Krok 3: Czujniki B1 i B2

    Kryteria: ,

    R.1.8 Czujnik indukcyjny B1 zamontowany zgodnie z rysunkiem 1

    R.3.2 Lokalizacja czujnika pojemnościowego umożliwia wykrycie orczyka serwomechanizmu

    ok. 8 min
    Polecenie z arkusza

    Zamontuj na płycie montażowej czujnik zbliżeniowy indukcyjny B1; umieść czujnik zbliżeniowy pojemnościowy B2 w pobliżu serwomechanizmu, możesz to zrobić poza płytą montażową, np. na stole.

    Czujnik indukcyjny B1 mocuje się na płycie w miejscu oznaczonym na rysunku 1 (pod poziomą szyną, z lewej strony od pionowej). Czujnik pojemnościowy B2 ustawia się przy serwomechanizmie tak, żeby orczyk po połowie obrotu wszedł w pole działania czujnika - wtedy B2 wyłapie orczyk, załączy K2 i program zakończy cykl. Położenie sprawdza się po uruchomieniu: dioda B2 powinna zapalić się, gdy orczyk przechodzi obok czoła czujnika; jeśli nie - przybliża się czujnik.

    Typowe błędy

    B2 za daleko od orczyka - serwo kręci się, ale cykl się nie kończy i lampka H1 nie zapala się wcale.

    Dokument po tym kroku
  4. Etap 2: Połączenia elektryczne

    Kroki 4-5 · po tym etapie masz 18 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 4: Przyciski, lampka i serwomechanizm

    Kryteria: , ,

    R.2.2 Połączenie S2:2 z COM wykonane przewodem w izolacji koloru niebieskiego

    R.2.3 Połączenie D2 (X3:12) z H1:X1 wykonane przewodem w izolacji koloru szarego

    R.2.4 Serwo zasilone z pola D1 (X3:11)

    ok. 12 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj połączenia elektryczne zgodnie z rysunkiem 2. Zastosuj odpowiednie kolory izolacji przewodów (brązowy – zasilanie 5 V DC, czerwony – 24 V DC, niebieski – 0 V DC (COM), szary – przewody sygnałowe dochodzące do portów wejściowych i wyjściowych). Na końcach wszystkich przygotowywanych przewodów zaciśnij końcówki tulejkowe.

    Według rysunku 2 (część „wykonuje zdający”): przycisk S1 START - zacisk 3 szarym przewodem do D6 (X3:16), zacisk 4 niebieskim do COM; przycisk S2 STOP - zacisk 1 szarym do D7 (X3:17), zacisk 2 niebieskim do COM. Lampka H1 - X1 szarym przewodem do wyjścia D2 (X3:12), X2 niebieskim do COM. Serwomechanizm dostaje zasilanie z pola 5V (przewód brązowy) i COM (niebieski), a sygnał sterujący szarym przewodem z portu D1 (X3:11).

    Wejścia modułu są aktywne stanem niskim - przycisk zwiera wejście z COM, dlatego drugi zacisk przycisków idzie do COM, a nie do plusa.

    Typowe błędy

    Sygnał serwa podpięty do D2 zamiast D1 - program steruje serwem na D1 i serwo stoi.

    Dokument po tym kroku
  5. Krok 5: Czujniki B1, B2 i przekaźniki K1, K2

    Kryteria: , , , , ,

    R.2.1 Połączenie K1:A2 z COM wykonane przewodem w izolacji koloru niebieskiego

    R.2.5 Jedne pole 24 V niepodłączone

    R.2.6 Tulejki założone i poprawnie zaciśnięte na przewodach – po lekkim pociągnięciu nie zsuwają się

    R.2.7 Przewody ułożone w korytach kablowych

    P.1.1 Zdający: stosował narzędzia monterskie zgodnie z ich przeznaczeniem – używał praski do zaciskania tulejek

    P.1.2 Zdający: stosował narzędzia monterskie zgodnie z ich przeznaczeniem – zdejmował izolację za pomocą ściągacza izolacji

    ok. 15 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj połączenia elektryczne zgodnie z rysunkiem 2. Zastosuj odpowiednie kolory izolacji przewodów (brązowy – zasilanie 5 V DC, czerwony – 24 V DC, niebieski – 0 V DC (COM), szary – przewody sygnałowe dochodzące do portów wejściowych i wyjściowych). Na końcach wszystkich przygotowywanych przewodów zaciśnij końcówki tulejkowe.

    Każdy czujnik ma trzy przewody: BN do pola 24V (czerwony), BU do COM (niebieski), BK (wyjście) do cewki przekaźnika: B1 do K1 A1, B2 do K2 A1. Końce cewek A2 łączy się z COM przewodem niebieskim. Styki zwierne przekaźników podają na wejścia sygnał niski: K1 14 - D8 (X3:18), K2 14 - D9 (X3:19) (szare), a zaciski 11 obu przekaźników - do COM.

    Pole 24V ma trzy zaciski, a zajęte są dwa (BN czujników) - jedno pole 24V zostaje wolne, co klucz sprawdza osobno. Wszystkie żyły kończy się tulejkami zaciśniętymi praską (izolację zdejmuje się ściągaczem), a przewody układa w korytach kablowych.

    Typowe błędy

    K1:A2 połączone przewodem czarnym albo szarym - kryterium R.2.1 dotyczy koloru tego konkretnego przewodu.

    Dokument po tym kroku
  6. Etap 3: Pomiary rezystancji (tabela 1)

    Kroki 6-7 · po tym etapie masz 26 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 6: Wiersze 1-2: przekaźnik K2 i wolne wyjście D3

    Kryteria: , ,

    R.4.1 1: wartość zgodna ze stanem faktycznym; dopuszczalna odchyłka 10 Ω

    R.4.2 2: wartość wskazująca na brak ciągłości – wartość powyżej 100 kΩ

    R.4.6 1: poprawna ocena wyniku pomiaru

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i uzupełnij tabelę 1.

    Pomiary wykonuje się w stanie beznapięciowym (zasilacze wyłączone). Wiersz 1: X3:19 (D9) i K2:14 łączy bezpośrednio jeden przewód sygnałowy - wynik bliski 0 Ω (klucz uznaje odchyłkę 10 Ω), ocena POPRAWNY. Wiersz 2: X3:13 to wyjście D3, do którego nic nie jest podłączone, a X3:24V to pole zasilania czujników - między nimi nie ma połączenia, więc poprawny wynik to przerwa: ∞ (klucz: wartość powyżej 100 kΩ). Brak ciągłości jest tu wynikiem oczekiwanym, więc ocena też brzmi POPRAWNY.

    Typowe błędy

    NIEPOPRAWNY przy ∞ w wierszu 2 - ocenia się zgodność ze schematem, a schemat nie przewiduje tu połączenia.

    Dokument po tym kroku
  7. Krok 7: Wiersze 3-4: przyciski START i STOP

    Kryteria: , , , ,

    R.4.3 3: wartość zgodna ze stanem faktycznym; dopuszczalna odchyłka 10 Ω

    R.4.4 4: wartość zgodna ze stanem faktycznym; dopuszczalna odchyłka 10 Ω

    R.4.5 1, 3 i 4: jednostka Ω

    R.4.7 3: poprawna ocena wyniku pomiaru

    R.4.8 4: poprawna ocena wyniku pomiaru

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Wykonaj pomiary rezystancji i uzupełnij tabelę 1.

    Wiersz 3: S1:4 łączy się z COM bezpośrednio przewodem niebieskim - 0 Ω, POPRAWNY. Wiersz 4: między X3:17 (D7) a COM leży przycisk S2 STOP ze stykiem rozwiernym (1-2) - nienaciśnięty jest zamknięty, więc też 0 Ω, POPRAWNY. Jednostka w wierszach 1, 3 i 4 to om (Ω).

    Typowe błędy

    Pomiar w wierszu 4 z wciśniętym S2 - styk rozwierny się otwiera i miernik pokazuje przerwę.

    Dokument po tym kroku
  8. Etap 4: Uruchomienie i karta kontrolna (tabela 2)

    Kroki 8-11 · po tym etapie masz 34 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 8: Zgoda na zasilanie i wysłanie programu

    Kryteria: ,

    R.3.1 Wgrany program do układu mikroprocesorowego

    P.1.4 Zdający: włączał napięcie zasilające tylko po uzyskaniu zgody od przewodniczącego ZN

    ok. 8 min
    Polecenie z arkusza

    Wyślij program do sterownika mikroprocesorowego. Przygotowany przez ośrodek egzaminacyjny program znajduje się na pulpicie komputera znajdującego się na stanowisku egzaminacyjnym w katalogu ELM.07 jako plik o nazwie 03_ELM_07_egzamin.

    Gotowość do załączenia zasilania zgłasza się przez podniesienie ręki - zasilacze 5 V i 24 V DC włącza się dopiero po zgodzie przewodniczącego. Następnie w środowisku do programowania modułu na komputerze stanowiska otwiera się plik 03_ELM_07_egzamin z katalogu ELM.07 na pulpicie, wybiera port modułu i wysyła program. Po wgraniu układ uruchamia się przyciskiem S1 (START). Szczegóły menu zależą od oprogramowania na stanowisku. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt na stanowisku, nie sposób opisu.

    Typowe błędy

    Włączenie zasilacza „na próbę” przed zgodą - P.1.4 przepada od razu.

    Dokument po tym kroku
  9. Krok 9: Pozycje 1-2: przycisk S2

    Kryteria: ,

    R.5.1 1: NIE - zgodnie ze stanem faktycznym

    R.5.2 2: NIE - zgodnie ze stanem faktycznym

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Wypełnij kartę kontrolną pracy systemu – tabela 2.

    Według opisu działania S2 służy do zatrzymania układu - nie zapala lampki i nie uruchamia serwa. Lampka H1 zapala się dopiero na końcu cyklu, a serwo rusza po sygnale z czujnika B1 (przez K1 na wejściu D8). Stąd pozycja 1: NIE i pozycja 2: NIE.

    Dokument po tym kroku
  10. Krok 10: Pozycje 3-4: lampka na końcu cyklu i reakcja na B1

    Kryteria: ,

    R.5.3 3: TAK - zgodnie ze stanem faktycznym

    R.5.4 4: NIE - zgodnie ze stanem faktycznym

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Wypełnij kartę kontrolną pracy systemu – tabela 2.

    Pozycja 3: TAK. Gdy B2 wykryje orczyk po połowie obrotu, K2 podaje sygnał na D9, a program zapala H1 na wyjściu D2; po około 2 sekundach lampka gaśnie - to sygnał końca cyklu. Pozycja 4: NIE. Zbliżenie metalu do czujnika indukcyjnego B1 nie resetuje układu, tylko uruchamia cykl: K1 podaje sygnał niski na D8 i serwo zaczyna się obracać.

    Dokument po tym kroku
  11. Krok 11: Bezpieczeństwo i porządek

    Kryteria: ,

    P.1.3 Zdający: dbał o porządek na stanowisku, po zakończeniu pracy pozostawił sprzątnięte

    P.1.5 Zdający: korzystał z fartucha ochronnego

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Po zakończeniu wykonywania zadania uporządkuj stanowisko i pozostaw włączone media zasilające układ elektryczny i komputer.

    Przez cały czas pracy używa się fartucha ochronnego - klucz ocenia to osobno. Odpady izolacji i ścinki przewodów zbiera się na bieżąco, a po zakończeniu stanowisko jest uprzątnięte, przy czym zasilanie układu i komputer zostają włączone - egzaminator sprawdza na nich działanie układu i lokalizację czujnika B2. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt na stanowisku, nie sposób opisu.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.

Potwierdzenie

Informacja