Przejdź do głównej treści
GIW.03-01-26.06-SGCzerwiec 2026 · 14 kroków · ok. 21 min · 33 kryteria z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Parametry kopalni odkrywkowej

Kopalnia odkrywkowa eksploatuje złoże węgla brunatnego w kształcie prostokąta 1000 × 1500 m koparkami wielonaczyniowymi kołowymi, a urobek odbierają przenośniki taśmowe. Na każdym piętrze pracuje jedna koparka, 250 dni w roku na dwie zmiany po 8 godzin. Straty eksploatacyjne to 10%, a pozaeksploatacyjne 15% zasobów przemysłowych. Trzeba odczytać z rzutu poziomego (rysunek 1) rzędne pięter i wysokości zboczy, policzyć wskaźniki złoża i osiem wydajności jednej koparki, nazwać elementy koparki ze zdjęcia (rysunek 2) i dobrać maszyny do opisów.

Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie nazwy i wyniki obliczeń do tabel i rysunków wydrukowanych w arkuszu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel i rysunków w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza.

Wzory, na których opiera się zadanie (tabela 2 arkusza). Miąższości złoża arkusz nie podaje liczbą - wynika z rysunku 1 jako różnica rzędnych stropu złoża i spągu wyrobiska, a potem wchodzi do wzoru na zasoby przemysłowe. Wydajności koparki liczy się łańcuchem: liczba wysypów na minutę, teoretyczna, techniczna (napełnienie i spulchnienie), efektywna (manewry), eksploatacyjna (straty ruchowe), a dalej zmianowa, dzienna i roczna przez czas zmiany, liczbę zmian i dni pracy.

Dane. Wszystkie liczby pochodzą z opisu zadania, rysunków i tabel arkusza CKE. Każdy wynik jest w skrypcie policzony z tych danych i porównany z kluczem oceniania, a każda wpisana nazwa - z tekstem kryterium. Tam, gdzie klucz przyjmuje kilka zapisów, w kroku jest to zaznaczone. Nazwy elementów koparki i maszyn pochodzą z tabel 3 i 4 arkusza, a ich przypisanie do zdjęcia i opisów to ogólna wiedza o maszynach górnictwa odkrywkowego - jest zaznaczona w krokach.

To jedno z możliwych rozwiązań: kolejność wypełniania tabel jest dowolna, liczy się zapis w ocenianych polach.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 33 kryteria w 5 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 25 punktów - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów dają tabele 5 i 7 (po 8). W tabelach 6 i 7 klucz uznaje wyniki zgodne z wcześniejszymi obliczeniami zdającego, więc jeden błąd na początku nie przekreśla całej kolumny.

Arkusz i pliki do pobrania Treść arkusza (PDF)

  1. Etap 1: Tabela 5. Parametry wyrobiska odkrywkowego

    Kroki 1-3 · po tym etapie masz 8 z 33 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Rzędne stropów pięter w nadkładzie

    Kryteria: , , ,

    R.1.3 Rzędna stropu piętra I w nadkładzie, Pn1 [m n.p.m.]: 215

    R.1.4 Rzędna stropu piętra II w nadkładzie, Pn2 [m n.p.m.]: 195

    R.1.5 Rzędna stropu piętra III w nadkładzie, Pn3 [m n.p.m.]: 175

    R.1.6 Rzędna stropu piętra IV w nadkładzie, Pn4 [m n.p.m.]: 155

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Odczytaj z rysunku 1 parametry wyrobiska odkrywkowego i zapisz je w tabeli 5.

    Na rzucie poziomym przy każdym piętrze stoi rzędna jego stropu: piętro oznaczone Pn1 zaczyna się na górnej krawędzi wyrobiska, czyli na +215 m n.p.m., a kolejne stropy leżą na rzędnych spągów pięter wyżej: Pn2 = 195, Pn3 = 175, Pn4 = 155 m n.p.m. Każde piętro w nadkładzie ma więc 20 m wysokości.

    Typowe błędy

    Przesunięcie o jedno piętro (Pn1 = 195) - rzędna +195 opisuje poziom pod pierwszym piętrem, czyli strop drugiego.

    Dokument po tym kroku

  2. Krok 2: Strop piętra w złożu i spąg wyrobiska

    Kryteria: ,

    R.1.7 Rzędna stropu piętra w złożu, Pz1 [m n.p.m.]: 135

    R.1.8 Rzędna spągu wyrobiska [m n.p.m.]: 115

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Odczytaj z rysunku 1 parametry wyrobiska odkrywkowego i zapisz je w tabeli 5.

    Piętro w złożu (Pz1, skarpa oznaczona trójkątami) zaczyna się na 135 m n.p.m., a dno wyrobiska, czyli spąg, leży na 115 m n.p.m.

    Dokument po tym kroku

  3. Krok 3: Wysokości zboczy: grubość nadkładu i miąższość złoża

    Kryteria: ,

    R.1.1 Wysokość zbocza w nadkładzie równa grubości nadkładu, Gn [m]: 80

    R.1.2 Wysokość zbocza w złożu równa miąższości złoża, Mz [m]: 20

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Odczytaj z rysunku 1 parametry wyrobiska odkrywkowego i zapisz je w tabeli 5.

    Wysokość zbocza w nadkładzie to różnica rzędnych od stropu Pn1 do stropu złoża: Gn = 215 - 135 = 80 m (cztery piętra po 20 m). Zbocze w złożu: Mz = 135 - 115 = 20 m. Ta miąższość wchodzi dalej do zasobów przemysłowych.

    Dokument po tym kroku

  4. Etap 2: Tabela 6. Wskaźniki złoża węgla brunatnego

    Kroki 4-6 · po tym etapie masz 14 z 33 kryteriów (pkt)

    Krok 4: Powierzchnia i zasoby przemysłowe

    Kryteria: ,

    R.2.1 Powierzchnia złoża, Pz [m2]: 1 500 000

    R.2.2 Zasoby przemysłowe w złożu, Zp [m3]: 30 000 000

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące złoże węgla brunatnego i zapisz wyniki w tabeli 6.

    Pz = a · b = 1000 · 1500 = 1 500 000 m², a zasoby przemysłowe Zp = Pz · Mz = 1 500 000 · 20 = 30 000 000 m³ - z miąższością odczytaną przed chwilą z rysunku.

    Typowe błędy

    Mnożenie przez grubość nadkładu (80 m) zamiast miąższości złoża (20 m).

    Dokument po tym kroku

  5. Krok 5: Straty eksploatacyjne i pozaeksploatacyjne

    Kryteria: ,

    R.2.3 Straty eksploatacyjne w złożu, Se [m3]: 3 000 000

    R.2.4 Straty pozaeksploatacyjne, Sn [m3]: 4 500 000

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące złoże węgla brunatnego i zapisz wyniki w tabeli 6.

    Se = 0,10 · 30 000 000 = 3 000 000 m³, Sn = 0,15 · 30 000 000 = 4 500 000 m³ - oba procenty od zasobów przemysłowych.

    Dokument po tym kroku

  6. Krok 6: Zasoby operatywne i wskaźnik wykorzystania

    Kryteria: ,

    R.2.5 Zasoby operatywne w złożu, Zo [m3]: 22 500 000

    R.2.6 Wskaźnik wykorzystania złoża, Wz [-]: 0,75

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące złoże węgla brunatnego i zapisz wyniki w tabeli 6.

    Zo = 30 000 000 - (3 000 000 + 4 500 000) = 22 500 000 m³, a Wz = Zo / Zp = 22 500 000 / 30 000 000 = 0,75 (bez jednostki). Kontrola: straty to razem 25%, więc wykorzystuje się 75% zasobów.

    Dokument po tym kroku

  7. Etap 3: Tabela 7. Wydajności koparki wielonaczyniowej kołowej

    Kroki 7-10 · po tym etapie masz 22 z 33 kryteriów (pkt)

    Krok 7: Liczba wysypów i wydajność teoretyczna

    Kryteria: ,

    R.3.1 Liczba wysypów czerpaków w ciągu minuty, n [1/min]: 60

    R.3.2 Wydajność teoretyczna koparki wielonaczyniowej kołowej, Q0 [m3/godz.]: 7 200

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wydajności teoretyczną, techniczną, efektywną, eksploatacyjną oraz zmianową, dzienną i roczną pojedynczej koparki wielonaczyniowej kołowej i zapisz je w tabeli 7.

    Jeden wysyp trwa 1 s, więc n = 60 / tw = 60 1/min. Wydajność teoretyczna Q0 = 60 · V · n = 60 · 2 · 60 = 7 200 m³/godz. - pierwsze 60 zamienia minuty na godzinę.

    Dokument po tym kroku

  8. Krok 8: Wydajność techniczna i efektywna

    Kryteria: ,

    R.3.3 Wydajność techniczna koparki wielonaczyniowej kołowej, Qt [m3/godz.]: 6 000

    R.3.4 Wydajność efektywna koparki wielonaczyniowej kołowej, Qef [m3/godz.]: 5 400

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wydajności teoretyczną, techniczną, efektywną, eksploatacyjną oraz zmianową, dzienną i roczną pojedynczej koparki wielonaczyniowej kołowej i zapisz je w tabeli 7.

    Qt = Q0 · k1 / f = 7 200 · 1,0 / 1,2 = 6 000 m³/godz. (spulchnienie w mianowniku - czerpaki nabierają urobek spulchniony), a Qef = Qt · k2 = 6 000 · 0,9 = 5 400 m³/godz.

    Typowe błędy

    Mnożenie przez f zamiast dzielenia - wychodzi 8 640, więcej niż wydajność teoretyczna.

    Dokument po tym kroku

  9. Krok 9: Wydajność eksploatacyjna

    Kryteria:

    R.3.5 Wydajność eksploatacyjna koparki wielonaczyniowej kołowej, Qeksp [m3/godz.]: 1 080

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wydajności teoretyczną, techniczną, efektywną, eksploatacyjną oraz zmianową, dzienną i roczną pojedynczej koparki wielonaczyniowej kołowej i zapisz je w tabeli 7.

    Qeksp = Qef · k3 = 5 400 · 0,2 = 1 080 m³/godz. Współczynnik k3 = 0,2 podaje tabela 1 - wydajność spada do jednej piątej efektywnej.

    Dokument po tym kroku

  10. Krok 10: Wydajność zmianowa, dzienna i roczna

    Kryteria: , ,

    R.3.6 Wydajność zmianowa koparki wielonaczyniowej kołowej, Qz [m3/zmianę]: 8 640

    R.3.7 Wydajność dzienna koparki wielonaczyniowej kołowej, Qd [m3/dobę]: 17 280

    R.3.8 Wydajność roczna koparki wielonaczyniowej kołowej, Qr [m3/rok]: 4 320 000

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wydajności teoretyczną, techniczną, efektywną, eksploatacyjną oraz zmianową, dzienną i roczną pojedynczej koparki wielonaczyniowej kołowej i zapisz je w tabeli 7.

    Qz = 1 080 · 8 h = 8 640 m³/zmianę, Qd = 8 640 · 2 zmiany = 17 280 m³/dobę, Qr = 17 280 · 250 dni = 4 320 000 m³/rok.

    Dokument po tym kroku

  11. Etap 4: Tabela 8. Budowa koparki wielonaczyniowej kołowej

    Kroki 11-12 · po tym etapie masz 28 z 33 kryteriów (pkt)

    Krok 11: Podwozie, most i przeciwwaga

    Kryteria: , ,

    R.4.1 Dla oznaczenia 1 na rysunku 2 wpisano: Podwozie gąsienicowe

    R.4.2 Dla oznaczenia 2 na rysunku 2 wpisano: Most załadowczy

    R.4.3 Dla oznaczenia 3 na rysunku 2 wpisano: Wysięgnik przeciwwagi

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj z tabeli 3 nazwy elementów budowy koparki wielonaczyniowej kołowej do oznaczeń na rysunku 2 i zapisz je w tabeli 8.

    Strzałka 1 wskazuje gąsienice pod korpusem - Podwozie gąsienicowe. Po lewej, na osobnej konstrukcji, jest 2 - Most załadowczy, którym urobek przechodzi na przenośnik. U góry, po przeciwnej stronie niż koło, jest 3 - Wysięgnik przeciwwagi (równoważy ciężki wysięgnik z kołem). Rozpoznanie elementów na zdjęciu to ogólna wiedza o budowie koparki.

    Dokument po tym kroku

  12. Krok 12: Wysięgnik, koło i kabina

    Kryteria: , ,

    R.4.4 Dla oznaczenia 4 na rysunku 2 wpisano: Wysięgnik urabiający

    R.4.5 Dla oznaczenia 5 na rysunku 2 wpisano: Koło czerpakowe

    R.4.6 Dla oznaczenia 6 na rysunku 2 wpisano: Kabina operatora

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj z tabeli 3 nazwy elementów budowy koparki wielonaczyniowej kołowej do oznaczeń na rysunku 2 i zapisz je w tabeli 8.

    Długa kratownica w prawo to 4 - Wysięgnik urabiający, na jego końcu obraca się 5 - Koło czerpakowe z naczyniami, a przy kole jest 6 - Kabina operatora - operator obserwuje stąd urabianie. Wiedza ogólna.

    Typowe błędy

    Zamiana wysięgnika urabiającego z wysięgnikiem przeciwwagi - urabiający niesie koło czerpakowe.

    Dokument po tym kroku

  13. Etap 5: Tabela 9. Maszyny i urządzenia kopalni

    Kroki 13-14 · po tym etapie masz 33 z 33 kryteriów (pkt)

    Krok 13: Spycharka i przenośnik taśmowy

    Kryteria: ,

    R.5.1 Maszyna do powierzchniowego odspajania calizny lub zruszenia materiału nasypowego i jego przemieszczania za pomocą podnoszonego lemiesza urabiającego: Spycharka gąsienicowa lub spycharka

    R.5.2 Urządzenie transportowe o ruchu ciągłym i ograniczonym zasięgu, w którym nosiwo jest przemieszczane na taśmie nośnej tworzącej cięgno zamknięte: Przenośnik taśmowy

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz z tabeli 4 maszyny i urządzenia wykorzystywane w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego i zapisz je w tabeli 9.

    Odspajanie i przemieszczanie lemieszem to Spycharka gąsienicowa (klucz uznaje też „spycharka”), a nosiwo na taśmie nośnej tworzącej cięgno zamknięte to Przenośnik taśmowy. Opisy są definicjami maszyn - wiedza ogólna.

    Dokument po tym kroku

  14. Krok 14: Koparki wielonaczyniowe i zwałowarka

    Kryteria: , ,

    R.5.3 Maszyna robocza z organem roboczym wyposażonym w naczynia urabiające przymocowane do ogniw łańcucha obiegającego ramę łańcuchową wysięgnika, pracująca w sposób ciągły: Koparka wielonaczyniowa łańcuchowa lub koparka łańcuchowa

    R.5.4 Maszyna robocza z organem roboczym wyposażonym w naczynia urabiające przymocowane po obwodzie koła czerpakowego, pracująca w sposób ciągły: Koparka wielonaczyniowa kołowa lub koparka kołowa

    R.5.5 Maszyna służąca do odbioru i rozmieszczania materiału zwałowego na zwałowisku, pracująca w sposób ciągły: Zwałowarka

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz z tabeli 4 maszyny i urządzenia wykorzystywane w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego i zapisz je w tabeli 9.

    Naczynia na ogniwach łańcucha obiegającego ramę to Koparka wielonaczyniowa łańcuchowa, naczynia na obwodzie koła - Koparka wielonaczyniowa kołowa, a odbiór i rozmieszczanie materiału na zwałowisku - Zwałowarka. Pozycja „---” z tabeli 4 zostaje niewykorzystana.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.