Przejdź do głównej treści
GIW.03-01-26.01-SGStyczeń 2026 · 12 kroków · ok. 22 min · 30 kryteriów z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Odstrzał bazaltu i wydajność koparki

Złoże bazaltu urabia się robotami strzałowymi. Tabela 1 arkusza podaje parametry projektowe odstrzału jako wielokrotności średnicy otworu i zabioru (np. zabiór z = 30 · d), a tabele 2 i 3 - parametry koparki jednonaczyniowej, która ładuje urobek z usypu na wozidła. Trzeba nazwać elementy schematu otworu strzałowego (rysunek 1), policzyć cztery parametry rzeczywiste odstrzału, przypisać rodzaje zagrożeń do skutków, rozpoznać metody robót strzałowych na rysunkach 2-7 i policzyć czas cyklu oraz cztery wydajności koparki.

Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie nazwy i wyniki obliczeń do tabel i rysunków wydrukowanych w arkuszu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel i rysunków w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza.

Wzory, na których opiera się zadanie. Parametry odstrzału liczy się po kolei: najpierw zabiór z średnicy otworu, a potem odległość między otworami, przewiert i przybitkę jako ułamki zabioru (tabela 1). Wydajności koparki (tabela 4) idą łańcuchem: teoretyczna z pojemności łyżki i czasu cyklu, techniczna przez współczynniki napełnienia, urabiania i rozluzowania, praktyczna i eksploatacyjna przez współczynniki wykorzystania czasu.

Dane. Wszystkie liczby pochodzą z opisu zadania, rysunków i tabel arkusza CKE. Każdy wynik jest w skrypcie policzony z tych danych i porównany z kluczem oceniania, a każda wpisana nazwa - z tekstem kryterium. Tam, gdzie klucz przyjmuje kilka zapisów, w kroku jest to zaznaczone. Nazwy elementów, zagrożeń i metod pochodzą z list nad tabelami, a ich przypisanie to ogólna wiedza o robotach strzałowych (m.in. granica 6 m między otworami krótkimi i długimi oraz skutki działania fali uderzeniowej) - jest zaznaczona w krokach.

To jedno z możliwych rozwiązań: kolejność wypełniania tabel jest dowolna, liczy się zapis w ocenianych polach.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 30 kryteriów w 5 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 23 punktów - można stracić 7 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów daje tabela 5 (9 elementów schematu). Klucz pozwala wpisać w niej zamiast nazw numery z ponumerowanej listy, a w tabeli 9 uznaje wydajności zgodne z wcześniejszymi obliczeniami zdającego.

  1. Etap 1: Tabela 5. Schemat otworu strzałowego

    Kroki 1-2 · po tym etapie masz 9 z 30 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Zabiór, zabiór obliczeniowy, wysokość i nachylenie skarpy

    Kryteria: , , ,

    R.1.1 Zo - zabiór obliczeniowy

    R.1.2 Z - zabiór

    R.1.3 H - wysokość skarpy

    R.1.5 q - nachylenie skarpy

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj nazwy elementów schematu otworu strzałowego oznaczonych numerami na rysunku 1 i zapisz je w tabeli 5.

    Na rysunku 1 odcinek Zo mierzony poziomo na górze piętra, od krawędzi skarpy do otworu, to zabiór obliczeniowy, a Z - odległość otworu od skarpy mierzona prostopadle do niej - to zabiór. H to pionowa wysokość skarpy, a kąt q u podnóża - nachylenie skarpy. Elementy rysunku są oznaczone literami (polecenie mówi o „numerach”). Przypisanie to ogólna wiedza o parametrach odstrzału.

    Typowe błędy

    Zamiana Zo z Z - zabiór obliczeniowy mierzy się na powierzchni piętra, zabiór od skarpy w głąb calizny.

    Dokument po tym kroku
  2. Krok 2: Odległość między otworami i długości w otworze

    Kryteria: , , , ,

    R.1.4 a - odległość między otworami

    R.1.6 Lo - długość otworu

    R.1.7 Lp - długość przybitki

    R.1.8 Lpw - długość przewiertu

    R.1.9 Lł - długość ładunku w otworze

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj nazwy elementów schematu otworu strzałowego oznaczonych numerami na rysunku 1 i zapisz je w tabeli 5.

    a to odległość między otworami (w widoku z góry). Wzdłuż otworu: Lo obejmuje cały otwór - długość otworu, Lp na górze - długość przybitki (zamknięcie otworu bez materiału wybuchowego), Lł - długość ładunku w otworze (szara część) i Lpw na dole, poniżej poziomu spągu piętra - długość przewiertu. Wiedza ogólna.

    Typowe błędy

    Pomylenie przybitki z przewiertem - przybitka jest u wylotu otworu, przewiert pod spągiem piętra.

    Dokument po tym kroku
  3. Etap 2: Tabela 6. Parametry rzeczywiste odstrzału

    Kroki 3-4 · po tym etapie masz 13 z 30 kryteriów (pkt)

    Krok 3: Zabiór

    Kryteria:

    R.2.1 Zabiór, z [m]: 3

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz parametry rzeczywiste odstrzału i zapisz je w tabeli 6.

    Z tabeli 1: z = 30 · d = 30 · 0,1 m = 3 m. Od zabioru zależą pozostałe trzy parametry, więc liczy się go pierwszy.

    Dokument po tym kroku
  4. Krok 4: Odległość między otworami, przewiert i przybitka

    Kryteria: , ,

    R.2.2 Odległość między otworami, a [m]: 3,6

    R.2.3 Długość przewiertu, Lpw [m]: 0,9

    R.2.4 Długość przybitki, Lp [m]: 2,7

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz parametry rzeczywiste odstrzału i zapisz je w tabeli 6.

    a = 1,2 · z = 1,2 · 3 = 3,6 m, Lpw = 0,3 · 3 = 0,9 m, Lp = 0,9 · 3 = 2,7 m.

    Typowe błędy

    Mnożenie przez średnicę d zamiast przez zabiór z - wychodzą wartości trzydzieści razy za małe.

    Dokument po tym kroku
  5. Etap 3: Tabela 7. Rodzaje zagrożeń robót strzałowych

    Kroki 5-7 · po tym etapie masz 19 z 30 kryteriów (pkt)

    Krok 5: Skażenie wód i spękania górotworu

    Kryteria: ,

    R.3.1 Skażenie nitrozwiązkami wód powierzchniowych i gruntowych: działanie toksycznych składników materiałów wybuchowych

    R.3.2 Spękania górotworu poza zaplanowaną siatką strzałową: niekontrolowane działanie fali uderzeniowej przechodzącej w górotworze

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj rodzaje zagrożeń związanych z robotami strzałowymi do negatywnych skutków ich oddziaływania i zapisz je w tabeli 7.

    Nitrozwiązki to składniki materiałów wybuchowych, więc skażenie wód to działanie toksycznych składników materiałów wybuchowych. Spękania poza siatką strzałową wywołuje fala w skale: niekontrolowane działanie fali uderzeniowej przechodzącej w górotworze. Wiedza ogólna o skutkach robót strzałowych.

    Dokument po tym kroku
  6. Krok 6: Uszkodzenia budynków i urazy ludzi

    Kryteria: ,

    R.3.3 Uszkodzenie konstrukcji obiektów budowalnych, np. pęknięcia ścian, zawalenie się obiektu. Przemieszczenie się i uszkodzenie wyposażenia ruchomego obiektów budowalnych. Odkształcenia rurociągów: emisja drgań parasejsmicznych

    R.3.4 Zagrożenie zdrowia ludzkiego, np. pęknięcie naczyń krwionośnych i błon, wewnętrzne krwotoki. Przewrócenie ludzi lub obiektów. Uszkodzenie obiektów budowalnych, np. wybicie szyb, wyrwanie lub wypchnięcie drzwi: działanie powietrznej fali uderzeniowej

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj rodzaje zagrożeń związanych z robotami strzałowymi do negatywnych skutków ich oddziaływania i zapisz je w tabeli 7.

    Pęknięcia ścian i odkształcenia rurociągów to skutek drgań przenoszonych przez grunt - emisja drgań parasejsmicznych. Pęknięcia naczyń krwionośnych, przewrócenie ludzi i wypchnięte drzwi powoduje nadciśnienie w powietrzu - działanie powietrznej fali uderzeniowej. Wiedza ogólna.

    Typowe błędy

    Zamiana drgań parasejsmicznych z powietrzną falą uderzeniową - drgania idą przez grunt i niszczą konstrukcje, fala powietrzna wybija szyby i drzwi oraz rani ludzi.

    Dokument po tym kroku
  7. Krok 7: Atmosfera niezdatna do oddychania i odłamki

    Kryteria: ,

    R.3.5 Powstanie atmosfery niezdatnej do oddychania: emisja gazów postrzałowych

    R.3.6 Uszkodzenie mechaniczne obiektów budowalnych, np. wybicie szyb, powstanie dziur w poszyciu dachowym lub ścianach. Zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego – uderzenie kawałkiem skały: rozrzut odłamków skalnych

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj rodzaje zagrożeń związanych z robotami strzałowymi do negatywnych skutków ich oddziaływania i zapisz je w tabeli 7.

    Atmosferę niezdatną do oddychania tworzy emisja gazów postrzałowych, a dziury w dachach i uderzenia kawałkami skały - rozrzut odłamków skalnych. Wiedza ogólna.

    Dokument po tym kroku
  8. Etap 4: Tabela 8. Metody wykonywania robót strzałowych

    Kroki 8-9 · po tym etapie masz 25 z 30 kryteriów (pkt)

    Krok 8: Otwory pionowe i poziome, krótkie i długie

    Kryteria: , , ,

    R.4.1 Rysunek 2: strzelanie ładunkami w krótkich otworach pionowych

    R.4.2 Rysunek 3: strzelanie ładunkami w długich otworach pionowych

    R.4.3 Rysunek 4: strzelanie ładunkami w długich otworach poziomych

    R.4.4 Rysunek 5: strzelanie ładunkami w krótkich otworach poziomych

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj metody wykonywania robót strzałowych do rysunków 2÷7 i zapisz je w tabeli 8.

    Rysunki 2-5 różnią się kierunkiem otworu i opisem długości. Otwór do 6 m to otwór krótki, ponad 6 m - długi (granica zgodna z podziałem stosowanym w robotach strzałowych - wiedza ogólna). Stąd: rys. 2 (pionowy, <6 m) - krótkich otworach pionowych, rys. 3 (pionowy, >6 m) - długich otworach pionowych, rys. 4 (poziomy, >6 m) - długich otworach poziomych, rys. 5 (poziomy, <6 m) - krótkich otworach poziomych.

    Dokument po tym kroku
  9. Krok 9: Roboty rozszczepkowe

    Kryteria: ,

    R.4.5 Rysunek 6: roboty strzałowe rozszczepkowe ładunkami nakładanymi

    R.4.6 Rysunek 7: roboty strzałowe rozszczepkowe ładunkami podkładanymi

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj metody wykonywania robót strzałowych do rysunków 2÷7 i zapisz je w tabeli 8.

    Rysunki 6 i 7 to rozbijanie pojedynczej bryły (roboty rozszczepkowe). Na rys. 6 ładunek leży na bryle pod przybitką - ładunkami nakładanymi, a na rys. 7 jest wsunięty pod bryłę - ładunkami podkładanymi. Wiedza ogólna.

    Typowe błędy

    Zamiana nakładanych z podkładanymi - nazwa mówi, gdzie leży ładunek względem bryły.

    Dokument po tym kroku
  10. Etap 5: Tabela 9. Czas cyklu i wydajności koparki

    Kroki 10-12 · po tym etapie masz 30 z 30 kryteriów (pkt)

    Krok 10: Czas cyklu i wydajność teoretyczna

    Kryteria: ,

    R.5.1 Czas cyklu roboczego koparki jednonaczyniowej, Tc [s] = 30

    R.5.2 Wydajność teoretyczna koparki jednonaczyniowej, Qo [m3/h] = 1800 lub inny wynik wynikający z wcześniejszych obliczeń

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności: teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 9.

    Tc = T1 + T2 + T3 + T4 = 10 + 8 + 6 + 6 = 30 s, a Qo = 3600 · V / Tc = 3600 · 15 / 30 = 1 800 m³/h.

    Dokument po tym kroku
  11. Krok 11: Wydajność techniczna

    Kryteria:

    R.5.3 Wydajność techniczna koparki jednonaczyniowej, Qt [m3/h] = 1200 lub inny wynik wynikający z wcześniejszych obliczeń

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności: teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 9.

    Qt = Qo · Sn · St / Ss = 1 800 · 0,8 · 1 / 1,2 = 1 200 m³/h - rozluzowanie w mianowniku, bo łyżka nabiera urobek rozluzowany.

    Typowe błędy

    Mnożenie przez Ss zamiast dzielenia (1 728 m³/h).

    Dokument po tym kroku
  12. Krok 12: Wydajność praktyczna i eksploatacyjna

    Kryteria: ,

    R.5.4 Wydajność praktyczna koparki jednonaczyniowej, Qp [m3/h] = 1080 lub inny wynik wynikający z wcześniejszych obliczeń

    R.5.5 Wydajność eksploatacyjna koparki jednonaczyniowej, Qe [m3/h] = 972 lub inny wynik wynikający z wcześniejszych obliczeń

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności: teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 9.

    Qp = Qt · Sw1 = 1 200 · 0,9 = 1 080 m³/h, Qe = Qp · Sw2 = 1 080 · 0,9 = 972 m³/h.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.