Przejdź do głównej treści
GIW.07-01-26.06-SGCzerwiec 2026 · 19 kroków · ok. 29 min · 41 kryteriów z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Eksploatacja odkrywkowa złoża granitu

Odkrywkowy zakład górniczy eksploatuje złoże granitu w kształcie równoległoboku (rysunek 1: podstawa a = 270 m, wysokość x = 200 m) o miąższości M = 50 m, przykryte nadkładem o grubości G = 5 m. Nadkład zdjęto z powierzchni o 10% większej od powierzchni złoża, a w złożu zostają straty pozaeksploatacyjne (10% zasobów przemysłowych, w skarpach stałych) i eksploatacyjne (5%, w spągu). Granit urabia się materiałami wybuchowymi emulsyjnymi wytwarzanymi in situ, urobek ładuje koparka jednonaczyniowa na wozidła, a dalej idzie przez kruszarkę szczękową i przenośniki taśmowe na przesiewacze. Trzeba policzyć wskaźniki nadkładu i złoża, nazwać elementy koparki, policzyć jej czas cyklu i cztery wydajności, uzupełnić instrukcję prac szczególnie niebezpiecznych i dobrać maszyny do czynności w ruchu zakładu.

Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie nazwy i wyniki obliczeń do tabel i rysunków wydrukowanych w arkuszu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel i rysunków w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza.

Wzory, na których opiera się zadanie (tabela 4 arkusza). Powierzchnia równoległoboku to podstawa razy wysokość, objętości to powierzchnia razy grubość lub miąższość, a procenty zamienia się na ułamki (10% = 0,10). Wydajności koparki liczy się łańcuchem: teoretyczna z pojemności łyżki i czasu cyklu, techniczna przez współczynniki napełnienia, urabiania i rozluzowania, praktyczna i eksploatacyjna przez współczynniki wykorzystania czasu.

Dane. Wszystkie liczby pochodzą z opisu zadania, rysunków i tabel arkusza CKE. Każdy wynik jest w skrypcie policzony z tych danych i porównany z kluczem oceniania, a każda wpisana nazwa - z tekstem kryterium. Tam, gdzie klucz przyjmuje kilka zapisów, w kroku jest to zaznaczone. Instrukcję w tabeli 8 uzupełnia się na podstawie wyciągu z rozporządzenia, który arkusz podaje w tabeli 1. Rozpoznanie elementów koparki na rysunku to ogólna wiedza o budowie maszyn górniczych - jest zaznaczona w krokach.

To jedno z możliwych rozwiązań: kolejność wypełniania tabel jest dowolna, liczy się zapis w ocenianych polach.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 41 kryteriów w 5 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 31 punktów - można stracić 10 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów dają tabela 6 i tabela 8 (po 10), a w tabelach 5 i 7 klucz uznaje wyniki zgodne z wcześniejszymi obliczeniami zdającego, więc jeden błąd na początku nie przekreśla całej kolumny.

  1. Etap 1: Tabela 5. Wskaźniki nadkładu i złoża

    Kroki 1-6 · po tym etapie masz 9 z 41 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Powierzchnia złoża

    Kryteria:

    R.1.1 Powierzchnia złoża, Pz [m2]: 54 000

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące nadkład i złoże: powierzchnię złoża, powierzchnię i objętość zdjętego nadkładu, ilość zasobów przemysłowych złoża, ilość strat w złożu i ilość zasobów operatywnych złoża, wskaźnik wykorzystania zasobów złoża oraz zapisz je w tabeli 5.

    Złoże na rysunku 1 to równoległobok, a wzór z tabeli 4 to Pz = a · x - podstawa razy wysokość. Bok b = 230 m jest ukośny i do powierzchni się nie przydaje. 270 · 200 = 54 000 m².

    Typowe błędy

    Mnożenie a · b (270 · 230 = 62 100) - bok b nie jest wysokością równoległoboku.

    Dokument po tym kroku
  2. Krok 2: Powierzchnia i objętość zdjętego nadkładu

    Kryteria: ,

    R.1.2 Powierzchnia zdjętego nadkładu, Pn [m2]: 59 400

    R.1.3 Objętość zdjętego nadkładu, Vn [m3]: 297 000

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące nadkład i złoże: powierzchnię złoża, powierzchnię i objętość zdjętego nadkładu, ilość zasobów przemysłowych złoża, ilość strat w złożu i ilość zasobów operatywnych złoża, wskaźnik wykorzystania zasobów złoża oraz zapisz je w tabeli 5.

    Nadkład zdjęto z powierzchni o 10% większej: Pn = 54 000 + 0,10 · 54 000 = 59 400 m². Objętość to powierzchnia razy grubość nadkładu G = 5 m: Vn = 59 400 · 5 = 297 000 m³.

    Dokument po tym kroku
  3. Krok 3: Zasoby przemysłowe złoża

    Kryteria:

    R.1.4 Ilość zasobów przemysłowych złoża, Zp [m3]: 2 700 000

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące nadkład i złoże: powierzchnię złoża, powierzchnię i objętość zdjętego nadkładu, ilość zasobów przemysłowych złoża, ilość strat w złożu i ilość zasobów operatywnych złoża, wskaźnik wykorzystania zasobów złoża oraz zapisz je w tabeli 5.

    Zp = Pz · M = 54 000 · 50 = 2 700 000 m³. Liczy się powierzchnię złoża, nie nadkładu - nadkład wychodzi poza granice złoża.

    Dokument po tym kroku
  4. Krok 4: Straty pozaeksploatacyjne i eksploatacyjne

    Kryteria: ,

    R.1.5 Ilość strat pozaeksploatacyjnych w złożu, Sp [m3]: 270 000

    R.1.6 Ilość strat eksploatacyjnych w złożu, Se [m3]: 135 000

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące nadkład i złoże: powierzchnię złoża, powierzchnię i objętość zdjętego nadkładu, ilość zasobów przemysłowych złoża, ilość strat w złożu i ilość zasobów operatywnych złoża, wskaźnik wykorzystania zasobów złoża oraz zapisz je w tabeli 5.

    Straty to procent zasobów przemysłowych: Sp = 0,10 · 2 700 000 = 270 000 m³ (granit w skarpach stałych), Se = 0,05 · 2 700 000 = 135 000 m³ (granit w spągu złoża).

    Dokument po tym kroku
  5. Krok 5: Straty całkowite i zasoby operatywne

    Kryteria: ,

    R.1.7 Ilość całkowitych strat w złożu, S∑ [m3]: 405 000

    R.1.8 Ilość zasobów operatywnych złoża, Zo [m3]: 2 295 000

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące nadkład i złoże: powierzchnię złoża, powierzchnię i objętość zdjętego nadkładu, ilość zasobów przemysłowych złoża, ilość strat w złożu i ilość zasobów operatywnych złoża, wskaźnik wykorzystania zasobów złoża oraz zapisz je w tabeli 5.

    S∑ = 270 000 + 135 000 = 405 000 m³, a zasoby operatywne to przemysłowe pomniejszone o straty: Zo = 2 700 000 - 405 000 = 2 295 000 m³.

    Dokument po tym kroku
  6. Krok 6: Wskaźnik wykorzystania zasobów

    Kryteria:

    R.1.9 Wskaźnik wykorzystania zasobów złoża, z [---]: 0,85

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz wskaźniki charakteryzujące nadkład i złoże: powierzchnię złoża, powierzchnię i objętość zdjętego nadkładu, ilość zasobów przemysłowych złoża, ilość strat w złożu i ilość zasobów operatywnych złoża, wskaźnik wykorzystania zasobów złoża oraz zapisz je w tabeli 5.

    z = Zo / Zp = 2 295 000 / 2 700 000 = 0,85 - wielkość bezwymiarowa (w tabeli jednostka „---”). Kontrola: straty wynoszą razem 15%, więc wykorzystuje się 85% zasobów.

    Dokument po tym kroku
  7. Etap 2: Tabela 6. Budowa koparki jednonaczyniowej

    Kroki 7-8 · po tym etapie masz 19 z 41 kryteriów (pkt)

    Krok 7: Osprzęt roboczy: łyżka, ramię, wysięgnik i ich siłowniki

    Kryteria: , , , ,

    R.2.1 Element nr 1 na rysunku 2: łyżka

    R.2.2 Element nr 2 na rysunku 2: siłownik ramienia

    R.2.3 Element nr 3 na rysunku 2: ramię

    R.2.4 Element nr 4 na rysunku 2: siłownik wysięgnika

    R.2.5 Element nr 5 na rysunku 2: wysięgnik

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj nazwy elementów budowy koparki jednonaczyniowej oznaczonych cyframi na rysunku 2 i zapisz je w tabeli 6.

    Osprzęt czyta się od narzędzia: 1 - łyżka, nad nią 3 - ramię (krótszy człon trzymający łyżkę) i 5 - wysięgnik (długi człon osadzony na nadwoziu). Siłowniki klucz nazywa według członu, wzdłuż którego leżą: 4 - siłownik wysięgnika na grzbiecie wysięgnika i 2 - siłownik ramienia wzdłuż ramienia nad łyżką. Lista nazw w tabeli nie ma siłownika łyżki. Rozpoznanie na rysunku to ogólna wiedza o budowie koparki.

    ⚠️ Sprzeczność w arkuszu: według funkcji siłownik na grzbiecie wysięgnika (4) porusza ramieniem, więc jest siłownikiem ramienia, a siłownik wzdłuż ramienia (2) porusza łyżką - tak ten sam układ nazywa klucz do arkusza z czerwca 2024 (GIW.07-01-24.06). Lista nazw w tabeli 6 nie ma jednak siłownika łyżki, więc przypisania zgodnego z funkcją nie da się w niej zapisać. Wpisane jest przypisanie z klucza CKE tej sesji (4 - siłownik wysięgnika, 2 - siłownik ramienia) - i ono daje punkt na egzaminie.

    Typowe błędy

    Zamiana ramienia z wysięgnikiem - wysięgnik jest przegubowo osadzony na platformie obrotowej, ramię na końcu wysięgnika.

    Dokument po tym kroku
  8. Krok 8: Podwozie i nadwozie: platforma, gąsienice, kabina, silnik, przeciwwaga

    Kryteria: , , , ,

    R.2.6 Element nr 6 na rysunku 2: platforma obrotowa

    R.2.7 Element nr 7 na rysunku 2: gąsienice

    R.2.8 Element nr 8 na rysunku 2: kabina operatora

    R.2.9 Element nr 9 na rysunku 2: komora silnika

    R.2.10 Element nr 10 na rysunku 2: przeciwwaga

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj nazwy elementów budowy koparki jednonaczyniowej oznaczonych cyframi na rysunku 2 i zapisz je w tabeli 6.

    6 - platforma obrotowa (nadwozie obraca się na niej względem podwozia), 7 - gąsienice, 8 - kabina operatora, 9 - komora silnika (kratka wentylacyjna za kabiną) i 10 - przeciwwaga na samym tyle - równoważy osprzęt z łyżką pełną urobku. Wiedza ogólna o budowie koparki.

    Dokument po tym kroku
  9. Etap 3: Tabela 7. Czas cyklu i wydajności koparki

    Kroki 9-12 · po tym etapie masz 24 z 41 kryteriów (pkt)

    Krok 9: Czas cyklu roboczego

    Kryteria:

    R.3.1 Czas cyklu roboczego koparki jednonaczyniowej, Tc [s]: 36

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej, a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 7.

    Tc = T1 + T2 + T3 + T4 = 11 + 9 + 8 + 8 = 36 s (napełnienie łyżki, obrót nad wozidło, opróżnienie, powrót).

    Dokument po tym kroku
  10. Krok 10: Wydajność teoretyczna

    Kryteria:

    R.3.2 Wydajność teoretyczna koparki jednonaczyniowej, Q0 [m3/h]: 500

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej, a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 7.

    Qo = 3600 · V / Tc = 3600 · 5 / 36 = 500 m³/h - tyle łyżek urobku na godzinę przy pełnej łyżce i bez przerw. 3600 zamienia sekundy cyklu na godzinę.

    Dokument po tym kroku
  11. Krok 11: Wydajność techniczna

    Kryteria:

    R.3.3 Wydajność techniczna koparki jednonaczyniowej, Qt [m3/h]: 375

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej, a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 7.

    Qt = Qo · Sn · St / Ss = 500 · 0,9 · 1,0 / 1,2 = 375 m³/h. Współczynnik rozluzowania jest w mianowniku: łyżka nabiera urobek rozluzowany, a wydajność podaje się w calizie.

    Typowe błędy

    Mnożenie przez Ss zamiast dzielenia - wychodzi 540 m³/h, więcej niż teoretyczna, co jest od razu podejrzane.

    Dokument po tym kroku
  12. Krok 12: Wydajność praktyczna i eksploatacyjna

    Kryteria: ,

    R.3.4 Wydajność praktyczna koparki jednonaczyniowej, Qp [m3/h]: 337,5 lub 338

    R.3.5 Wydajność eksploatacyjna koparki jednonaczyniowej, Qe [m3/h]: 270 lub 270,4

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz czas cyklu roboczego oraz wydajności teoretyczną, techniczną, praktyczną i eksploatacyjną koparki jednonaczyniowej, a wyniki obliczeń zapisz w tabeli 7.

    Qp = Qt · Sw1 = 375 · 0,9 = 337,5 m³/h (klucz przyjmuje też 338) i Qe = Qp · Sw2 = 337,5 · 0,8 = 270 m³/h (z zaokrąglonego 338 wyszłoby 270,4 - też uznane).

    Dokument po tym kroku
  13. Etap 4: Tabela 8. Instrukcja prac szczególnie niebezpiecznych

    Kroki 13-17 · po tym etapie masz 34 z 41 kryteriów (pkt)

    Krok 13: Kto określa rodzaje prac i jaki to nadzór

    Kryteria: ,

    R.4.1 1. Rodzaje prac szczególnie niebezpiecznych określa [kierownik ruchu zakładu górniczego].

    R.4.2 2. Należy wyznaczyć osoby do wykonywania danej pracy, w tym osobę dozoru ruchu zakładu górniczego, która będzie sprawować [bezpośredni] nadzór.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Sporządź instrukcję bezpiecznego wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych w odkrywkowym zakładzie górniczym przez wstawienie poprawnych sformułowań w tekście w tabeli 8.

    Wszystkie luki wypełnia się sformułowaniami z listy nad tabelą, a podpowiedzią jest § 18 rozporządzenia z tabeli 1. Ust. 1: rodzaje prac szczególnie niebezpiecznych określa kierownik ruchu zakładu górniczego. Ust. 2 pkt 1: prace wykonuje się pod bezpośrednim nadzorem osoby dozoru - w zdaniu 2 forma „bezpośredni nadzór”.

    Dokument po tym kroku
  14. Krok 14: Sprawdzenie miejsca pracy i instruktaż

    Kryteria: ,

    R.4.3 3. [Osoba dozoru ruchu zakładu górniczego] przed rozpoczęciem pracy sprawdza stan bezpieczeństwa miejsca pracy i urządzeń.

    R.4.4 4. Pracownikom udziela się [instruktażu] o sposobach prawidłowego wykonywania prac.

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Sporządź instrukcję bezpiecznego wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych w odkrywkowym zakładzie górniczym przez wstawienie poprawnych sformułowań w tekście w tabeli 8.

    Ust. 2 pkt 2 lit. a: stan bezpieczeństwa miejsca pracy sprawdza osoba dozoru ruchu zakładu górniczego - na początku zdania wielką literą. Lit. b: pracownikom udziela się instruktażu o sposobach prawidłowego wykonywania prac.

    Typowe błędy

    Wpisanie w zdaniu 3 kierownika ruchu - sprawdzenie przed rozpoczęciem pracy należy do osoby dozoru.

    Dokument po tym kroku
  15. Krok 15: Zagrożenia i ryzyko

    Kryteria: ,

    R.4.5 5. Pracowników informuje się o mogących wystąpić [zagrożeniach] (…)

    R.4.6 5. (…) i sposobach ograniczenia związanego z nimi [ryzyka].

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Sporządź instrukcję bezpiecznego wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych w odkrywkowym zakładzie górniczym przez wstawienie poprawnych sformułowań w tekście w tabeli 8.

    Dalej lit. b: pracowników informuje się o mogących wystąpić zagrożeniach i sposobach ograniczenia związanego z nimi ryzyka. Formy z listy pasują do zdania bez odmiany.

    Dokument po tym kroku
  16. Krok 16: Środki ochrony

    Kryteria: ,

    R.4.7 6. Przed rozpoczęciem pracy należy [dobrać] i wyposażyć pracowników (…)

    R.4.8 6. (…) i wyposażyć pracowników w odpowiednie [środki ochrony] indywidualnej i zbiorowej.

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Sporządź instrukcję bezpiecznego wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych w odkrywkowym zakładzie górniczym przez wstawienie poprawnych sformułowań w tekście w tabeli 8.

    Lit. c mówi o „doborze odpowiednich środków ochrony”, a w instrukcji to dwie luki: należy dobrać i wyposażyć pracowników w odpowiednie środki ochrony indywidualnej i zbiorowej.

    Dokument po tym kroku
  17. Krok 17: Zakazy w miejscu prac

    Kryteria: ,

    R.4.9 7. Zabrania się przebywania w miejscu pracy osób [niebiorących] udziału w pracach.

    R.4.10 8. Zabrania się wykonywania innych prac [w pobliżu] tego miejsca.

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Sporządź instrukcję bezpiecznego wykonywania prac szczególnie niebezpiecznych w odkrywkowym zakładzie górniczym przez wstawienie poprawnych sformułowań w tekście w tabeli 8.

    Ust. 3: przebywanie osób niebiorących udziału w pracach i wykonywanie innych prac w pobliżu tego miejsca jest niedozwolone - stąd dwa ostatnie zakazy instrukcji.

    Dokument po tym kroku
  18. Etap 5: Tabela 9. Maszyny i urządzenia w ruchu zakładu

    Kroki 18-19 · po tym etapie masz 41 z 41 kryteriów (pkt)

    Krok 18: Załadunek nadkładu i urobku, wytwarzanie materiałów wybuchowych

    Kryteria: , ,

    R.5.1 Załadunek nadkładu na maszyny transportowe: Ładowarka lub ładowarki

    R.5.2 Załadunek urobku z usypu na maszyny transportowe: Koparka jednonaczyniowa

    R.5.3 Wytwarzanie materiałów wybuchowych metodą in situ: Urządzenie mieszalniczo-załadowcze

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj nazwy maszyn i urządzeń górniczych do czynności realizowanych w ruchu odkrywkowego zakładu górniczego i zapisz je w tabeli 9.

    Wszystkie maszyny są wymienione w opisie zadania: nadkład „ładowano ładowarkami na wozidła technologiczne”, urobek z usypu ładuje koparka jednonaczyniowa, a materiał wybuchowy emulsyjny wytwarza się in situ w urządzeniach mieszalniczo-załadowczych. Klucz przyjmuje liczbę pojedynczą i mnogą.

    Dokument po tym kroku
  19. Krok 19: Transport, kruszenie i sortowanie

    Kryteria: , , ,

    R.5.4 Transport nadkładu na zwałowisko zewnętrzne i urobku na zakład przeróbczy: Wozidła technologiczne lub wozidło technologiczne lub wozidło/wozidła

    R.5.5 Wstępne rozdrabnianie brył granitowych: Kruszarka szczękowa lub kruszarka

    R.5.6 Transport rozkruszonych brył granitowych na przesiewacze: Przenośnik taśmowy lub przenośniki taśmowe

    R.5.7 Sortowanie rozdrobnionego urobku granitowego na frakcje: Przesiewacz lub przesiewacze

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Przyporządkuj nazwy maszyn i urządzeń górniczych do czynności realizowanych w ruchu odkrywkowego zakładu górniczego i zapisz je w tabeli 9.

    Nadkład na zwałowisko i urobek do zakładu wożą wozidła technologiczne, wstępnie bryły rozdrabnia kruszarka szczękowa, na przesiewacze transportują je przenośniki taśmowe, a na frakcje sortują przesiewacze.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.