GIW.08-01-25.06-SGCzerwiec 2025 · 14 kroków · ok. 25 min · 39 kryteriów z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Eksploatacja odwiertu N-8
Odwiert N-8 wydobywa samoczynnie bezparafinową ropę z gazem i niewielką ilością wody złożowej. Trzeba scharakteryzować złoże z przekroju geologicznego (rysunek 1) według klasyfikacji Bakirowa z tabeli 1, rozpoznać skały osadowe po szrafurach, policzyć ciśnienie złożowe na stropie poziomu ropy, przeliczyć wymiary rur i zwężki na milimetry, policzyć wykładnik gazowy i wodny, a na koniec dobowe wydobycie i wpis do raportu dobowego na 16 maja.
Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie dane i wyniki obliczeń do tabel wydrukowanych w arkuszu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel i rysunków w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza. W polach „Miejsce na obliczenia” są zapisane rachunki - klucz ich nie ocenia, ale pokazują, skąd bierze się każda liczba.
Wiedza ogólna. Nazwy elementów złoża na rysunku 1 (czapa gazowa, woda podścielająca i okalająca, skały uszczelniające, uskok) i znaki umowne skał w tabeli 3 to wiadomości z geologii złóż - arkusz daje tylko listę nazw skał do wyboru i tabelę klasyfikacji. W krokach jest to zaznaczone, a każdy wpis jest porównany z kluczem.
Dane. Wszystkie liczby pochodzą z treści zadania i tabel arkusza CKE. Każdy wynik jest w skrypcie policzony z tych danych i porównany z kluczem oceniania, a każda wpisana nazwa - z tekstem kryterium. Tam, gdzie klucz przyjmuje kilka zapisów, w kroku jest to zaznaczone.
To jedno z możliwych rozwiązań: kolejność wypełniania tabel jest dowolna, liczy się zapis w ocenianych polach.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 39 kryteriów w 6 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 30 punktów - można stracić 9 kryteriów i nadal zdać. Rezultaty 1 i 2 (15 kryteriów) to rozpoznanie z rysunku i szrafur - bez obliczeń. Pozostałe to przeliczenia jednostek, w których łatwo zgubić przecinek albo pomylić godzinę z dobą.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Tabela 2. Charakterystyka złoża
Kroki 1-3 · po tym etapie masz 9 z 39 kryteriów (pkt)
Krok 1: Typ, grupa i podgrupa złoża
Kryteria: , ,
R.1.1 Typ (klasa): Złoże strukturalne
R.1.2 Grupa : Związane ze strukturami antyklinalnymi
R.1.3 Podgrupa: Ekranowane tektonicznie
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Korzystając z informacji zawartych w tabeli 1, zapisz w tabeli 2 typ, grupę i podgrupę złoża ropno-gazowego (pułapki) oraz nazwy elementów złoża oznaczone cyframi od 1 do 6 na rysunku 1.
Na rysunku 1 warstwy są wygięte w siodło (antyklinę), a ropę i gaz od strony wypiętrzenia zamyka uskok (6). W tabeli 1 to typ strukturalny, grupa związanych ze strukturami antyklinalnymi, podgrupa ekranowanych tektonicznie (pułapkę zamyka uskok, a nie samo wygięcie warstw). Odczytanie rysunku to wiedza ogólna z geologii złóż.
Typowe błędy
Podgrupa „ekranowane uskokami” - ta nazwa jest w grupie złóż na monoklinach, a tu warstwy tworzą antyklinę.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Gaz, ropa i woda złożowa (oznaczenia 1-4)
Kryteria: , , ,
R.1.4 Oznaczenie cyfrowe 1: Strefa gazu ziemnego lub czapa gazowa lub gaz ziemny
R.1.5 Oznaczenie cyfrowe 2 : Strefa ropy naftowej lub ropa naftowa
R.1.6 Oznaczenie cyfrowe 3: Woda podścielająca
R.1.7 Oznaczenie cyfrowe 4: Woda okalająca
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Korzystając z informacji zawartych w tabeli 1, zapisz w tabeli 2 typ, grupę i podgrupę złoża ropno-gazowego (pułapki) oraz nazwy elementów złoża oznaczone cyframi od 1 do 6 na rysunku 1.
W pułapce płyny układają się według gęstości: na górze gaz - czapa gazowa (1, żółte pole), pod nią strefa ropy naftowej (2, czarne pole), niżej woda. Woda pod ropą to woda podścielająca (3), a woda na skrzydle warstwy, okalająca złoże z boku - woda okalająca (4). Nazwy to wiedza ogólna z geologii złóż.
Dokument po tym kroku
Krok 3: Skały uszczelniające i uskok (oznaczenia 5 i 6)
Kryteria: ,
R.1.8 Oznaczenie cyfrowe 5: Skały nieprzepuszczalne lub warstwy nieprzepuszczalne lub Ił
R.1.9 Oznaczenie cyfrowe 6: Uskok tektoniczny lub uskok
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Korzystając z informacji zawartych w tabeli 1, zapisz w tabeli 2 typ, grupę i podgrupę złoża ropno-gazowego (pułapki) oraz nazwy elementów złoża oznaczone cyframi od 1 do 6 na rysunku 1.
Warstwy nad i pod skałą zbiornikową (5) muszą być nieprzepuszczalne, żeby ropa i gaz nie uciekły z pułapki. Linia 6, wzdłuż której warstwy są przesunięte, to uskok tektoniczny.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Tabela 3. Skały osadowe
Krok 4 · po tym etapie masz 15 z 39 kryteriów (pkt)
Krok 4: Nazwy skał osadowych z szrafur
Kryteria: , , , , ,
R.2.1 W wierszu 1 nazwa skały: Wapień
R.2.2 W wierszu 2 nazwa skały: Ił
R.2.3 W wierszu 3 nazwa skały: Dolomit
R.2.4 W wierszu 4 nazwa skały: Piaskowiec
R.2.5 W wierszu 5 nazwa skały: Margiel
R.2.6 W wierszu 6 nazwa skały: Zlepieniec
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
W tabeli 3 zapisz nazwy skał osadowych, których szrafury są w tabeli 3. W tym celu wykorzystaj nazwy rodzajów skał tabeli 3.
Znaki umowne skał (wiedza ogólna z geologii): mur z cegieł - wapień, krótkie poziome kreski - ił, mur z ukośnymi kreskami - dolomit, kropki - piaskowiec, mur z kreskami w cegłach - margiel, owalne otoczaki - zlepieniec. Wszystkie nazwy są na liście pod tabelą 3.
Typowe błędy
Pomylenie dolomitu (cegły z ukośnymi kreskami) z marglem (cegły z poziomymi kreskami).
Dokument po tym kroku
Etap 3: Tabela 4. Ciśnienie złożowe
Krok 5 · po tym etapie masz 18 z 39 kryteriów (pkt)
Krok 5: Ciśnienie złożowe na stropie poziomu ropy
Kryteria: , ,
R.3.1 Dane do obliczenia ciśnienia złożowego P zł i q zł = 0,123 MPa/10 m, H = 1250 m
R.3.2 Wartość ciśnienia złożowego [MPa]: 15,4
R.3.3 Wartość ciśnienia złożowego [bar]: 154
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Oblicz wartość ciśnienia złożowego, jakie występuje na głębokości zalegania stropu poziomu ropy naftowej, jeżeli gradient ciśnienia złożowego qzł = 0,123 MPa/10 m. Obliczenia i uzyskane wyniki zapisz w tabeli 4.
Wzór jest wydrukowany w tabeli 4. Głębokość stropu poziomu ropy jest zaznaczona na rysunku 1: H = 1250 m. Gradient jest podany na 10 m, więc 1250 m to 125 odcinków: Pzł = 0,123 · 125 = 15,375 MPa ≈ 15,4 MPa = 154 bar (1 bar = 0,1 MPa).
Typowe błędy
Pomnożenie 0,123 przez 1250 bez dzielenia przez 10 - wynik 153,8 MPa jest dziesięć razy za duży.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Tabela 5. Rury wydobywcze i zwężka
Kroki 6-7 · po tym etapie masz 24 z 39 kryteriów (pkt)
Krok 6: Średnica i grubość ścianki rur wydobywczych
Kryteria: , , ,
R.4.1 Średnica nominalna rur wydobywczych – D z [in]: 2⅜”
R.4.2 Średnica nominalna rur wydobywczych – D z [mm]: 60,33
R.4.3 Grubość ścianki rury [mm]: 4,83
R.4.4 Średnica wewnętrzna rury D w [mm]: 50,67
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Określ w jednostkach metrycznych parametry rur wydobywczych oraz zwężki dławiącej i zapisz je w tabeli 5.
2⅜” = 2,375” · 25,4 mm = 60,325 ≈ 60,33 mm. Grubość ścianki t = 4,83 mm jest w treści zadania. Średnica wewnętrzna to zewnętrzna minus dwie ścianki: Dw = 60,33 - 2 · 4,83 = 50,67 mm.
Typowe błędy
Odjęcie jednej grubości ścianki zamiast dwóch (55,50 mm).
Dokument po tym kroku
Krok 7: Średnica zwężki
Kryteria: ,
R.4.5 Średnica zwężki "d " [in]: 16/64"
R.4.6 Średnica zwężki "d " [mm]: 6,35 mm
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Określ w jednostkach metrycznych parametry rur wydobywczych oraz zwężki dławiącej i zapisz je w tabeli 5.
Zwężka 16/64” = 0,25” · 25,4 = 6,35 mm.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Tabela 6. Wykładniki gazowy i wodny
Kroki 8-10 · po tym etapie masz 29 z 39 kryteriów (pkt)
Krok 8: Wydobycie kopalin w jednostkach godzinowych
Kryteria: , ,
R.5.1 Wielkość wydobycia ropy naftowej [m3/h]: 1,3 m3/h
R.5.2 Wielkość wydobycia gazu ziemnego [Nm3/h]: 165 Nm3/h
R.5.3 Wielkość wydobycia wody złożowej [m3/h]: 0,00104 m3/h
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
W tabeli 6 dokonaj przeliczenia wielkości wydobycia kopalin, a następnie oblicz wartości wykładnika gazowego WG oraz wykładnika wodnego WW, względem wydobycia ropy naftowej.
Wydobycie z treści zadania przelicza się na jednostki wzorów: ropa 1300 dm³/h = 1,3 m³/h (1 m³ = 1000 dm³), gaz 2,75 Nm³/min · 60 = 165 Nm³/h, woda 1,04 dm³/h = 0,00104 m³/h.
Dokument po tym kroku
Krok 9: Wykładnik gazowy
Kryteria:
R.5.4 Wartość wykładnika gazowego wynosi [Nm3/m3]: 127 Nm3/m3 lub wynik wynikający z poprwnego obliczenia
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
W tabeli 6 dokonaj przeliczenia wielkości wydobycia kopalin, a następnie oblicz wartości wykładnika gazowego WG oraz wykładnika wodnego WW, względem wydobycia ropy naftowej.
Wzór jest wydrukowany w tabeli 6. Gaz i ropę bierze się w tej samej jednostce czasu: WG = 165 / 1,3 = 126,92, czyli 127 Nm³/m³ (ilość gazu na 1 m³ ropy).
Dokument po tym kroku
Krok 10: Wykładnik wodny
Kryteria:
R.5.5 Wartość wykładnika wodnego wynosi [m3/m3]: 0,0008 m3/m3
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
W tabeli 6 dokonaj przeliczenia wielkości wydobycia kopalin, a następnie oblicz wartości wykładnika gazowego WG oraz wykładnika wodnego WW, względem wydobycia ropy naftowej.
WW = 0,00104 / 1,3 = 0,0008 m³/m³ - na każdy metr sześcienny ropy przypada 0,8 dm³ wody, czyli bardzo mało.
Dokument po tym kroku
Etap 6: Tabela 7. Wydobycie dobowe i raport
Kroki 11-14 · po tym etapie masz 39 z 39 kryteriów (pkt)
R.6.2 Dobowe wydobycie gazu ziemnego [tys. Nm3/d]: 3,96 tys. Nm3/d
R.6.3 Dobowe wydobycie wody złożowej [dm3/d]: 24,96 dm3/d
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Oblicz dobową wielkość wydobycia kopalin w jednostkach objętościowych oraz dobową wielkość wydobycia ropy naftowej i wody złożowej w jednostkach masowych, jeżeli gęstość ropy (po odgazowaniu) wynosi 825 kg/m3, a gęstość wody wynosi 1,05 kg/dm3.
Doba ma 24 godziny: ropa 1,3 · 24 = 31,2 m³/d, gaz 165 · 24 = 3 960 Nm³/d = 3,96 tys. Nm³/d, woda 1,04 · 24 = 24,96 dm³/d.
Dokument po tym kroku
Krok 12: Dobowe wydobycie ropy w tonach
Kryteria: ,
R.6.4 Do obliczenia wydobycia masowego ropy naftowej przyjęto: ρ r = 825 kg/m3
R.6.5 Wielkość dobowego wydobycia ropy [t/d]: 25,74 t/d
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Oblicz dobową wielkość wydobycia kopalin w jednostkach objętościowych oraz dobową wielkość wydobycia ropy naftowej i wody złożowej w jednostkach masowych, jeżeli gęstość ropy (po odgazowaniu) wynosi 825 kg/m3, a gęstość wody wynosi 1,05 kg/dm3.
m = V · ρ: 31,2 m³/d · 825 kg/m³ = 25 740 kg/d = 25,74 t/d.
Dokument po tym kroku
Krok 13: Dobowe wydobycie wody w kilogramach
Kryteria: ,
R.6.6 Do obliczenia wydobycia masowego wody złożowej: ρ w = 1,05 kg/dm3
R.6.7 Wielkość dobowego wydobycia wody [kg/d]: 26,2 kg/d
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Oblicz dobową wielkość wydobycia kopalin w jednostkach objętościowych oraz dobową wielkość wydobycia ropy naftowej i wody złożowej w jednostkach masowych, jeżeli gęstość ropy (po odgazowaniu) wynosi 825 kg/m3, a gęstość wody wynosi 1,05 kg/dm3.
Gęstość wody jest w kg/dm³, więc objętość zostaje w dm³: 24,96 · 1,05 = 26,208 kg/d ≈ 26,2 kg/d.
Dokument po tym kroku
Krok 14: Raport dobowy dla odwiertu N-8
Kryteria: , ,
R.6.8 W kolumnie 3 dobowego raportu wydobycia zapisano: 410,31
R.6.9 W kolumnie 5 dobowego raportu wydobycia zapisano: 63,21
R.6.10 W kolumnie 7 dobowego raportu wydobycia zapisano: 419,95
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
W tabeli 7 zapisz obliczenia i uzupełnij dobowy raport wydobycia kopalin dla odwiertu N-8 na dzień 16 maja, przyjmując, że do dnia 15 maja włącznie wydobycie z tego odwiertu wyniosło: 384,57 tony ropy naftowej, 59,25 tys. Nm3 gazu ziemnego, 393,75 kg wody złożowej.
Kolumny „dziś” to wyniki dobowe z tabeli 7, a „od 1-go” - suma od początku miesiąca: ropa 384,57 + 25,74 = 410,31 t, gaz 59,25 + 3,96 = 63,21 tys. Nm³, woda 393,75 + 26,2 = 419,95 kg. W kolumnach 8 i 9 zwężka 6,35 mm i WG 127 (klucz ocenia kolumny 3, 5 i 7).
Typowe błędy
Wpisanie w „od 1-go” samego stanu z 15 maja bez dzisiejszego wydobycia.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.