GIW.10-01-26.06-SGCzerwiec 2026 · 10 kroków · ok. 22 min · 27 kryteriów z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Eksploatacja filarów oporowych
W kopalni rud miedzi złoże o miąższości 4 m w filarach oporowych wybiera się systemem komorowo-filarowym z ugięciem stropu dla warunków upodatnienia i likwidacji filarów oporowych. W pierwszej fazie front rozcinki dzieli filar oporowy komorami i pasami na filary technologiczne (7÷10 m × 8÷38 m), w drugiej fazie front zasadniczy idzie w kierunku odwrotnym: filary technologiczne rozcina się na podporowe, przybiera do resztkowych (nie mniej niż 12 m²) i pozostawia w zrobach. Strop zabezpiecza obudowa kotwowa rozprężna z żerdziami 1,6 m, wzmacniana stosami podporowymi. Trzeba nazwać elementy schematu na rysunku 1, wypisać parametry systemu i obudowy, doraźne metody zwalczania tąpań, skutki wstrząsów, strefę z ograniczonym ruchem ludzi i maszyn oraz przypisać opisy etapów robót do schematów z tabeli 1.
Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie nazwy elementów, maszyn, czynności i parametrów systemu eksploatacji do tabel wydrukowanych w arkuszu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza.
Skąd brać odpowiedzi. Większość wpisów wynika wprost z opisu zadania (system eksploatacji, wymiary filarów i wyrobisk, obudowa) albo z list „przykładowych” czynności, maszyn i metod wydrukowanych w arkuszu - na każdej liście są też pozycje, które do opisanego pola nie pasują. Każdy wpis jest w skrypcie porównany z tekstem kryterium klucza oceniania. Nazwy elementów schematów systemów eksploatacji i maszyn na rysunkach to wiedza ogólna z górnictwa rud - przypisanie cyfr idzie za kluczem i jest zaznaczone w krokach.
To jedno z możliwych rozwiązań: w tabelach 6 i 7 kolejność wpisów jest dowolna.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 27 kryteriów w 6 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 21 punktów - można stracić 6 kryteriów i nadal zdać.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Tabela 4. Elementy schematu systemu
Kroki 1-2 · po tym etapie masz 7 z 27 kryteriów (pkt)
Krok 1: Przodek, calizna, pas i komora
Kryteria: , , ,
R.1.1 1 - przodek /wcinka w caliznę
R.1.2 2 - calizna
R.1.3 3 - pas
R.1.4 4 - komora
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym przyporządkuj i zapisz w tabeli 4 nazwy elementów schematu systemu komorowo-filarowego z ugięciem stropu dla warunków upodatnienia i likwidacji filarów oporowych.
Na rysunku 1 front idzie od lewej (nienaruszona calizna - cyfra 2) w prawo, ku zrobom. Cyfra 1 wskazuje wyrobisko wcięte w caliznę na linii frontu - przodek (wcinka w caliznę). Wyrobiska rozcinające złoże to pasy i komory: cyfra 3 - pas, cyfra 4 - komora. Nazwy elementów schematu to wiedza ogólna o systemie komorowo-filarowym; przypisanie cyfr idzie za kluczem.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Filary i zroby
Kryteria: , ,
R.1.5 5 - filar resztkowy
R.1.6 6 - filar technologiczny
R.1.7 7 - zroby/ ugięcie stropu
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym przyporządkuj i zapisz w tabeli 4 nazwy elementów schematu systemu komorowo-filarowego z ugięciem stropu dla warunków upodatnienia i likwidacji filarów oporowych.
Przy zrobach zostają małe kwadraty - cyfra 5 to filar resztkowy (przybrany do co najmniej 12 m² i pozostawiony w zrobach). Prostokąty pomiędzy pasami i komorami to filar technologiczny - cyfra 6. Zakreskowany obszar po prawej (cyfra 7) to przestrzeń wybrana, którą likwiduje się ugięciem stropu: zroby (ugięcie stropu).
Typowe błędy
Zamiana filara resztkowego z technologicznym - resztkowe są małe i stoją przy linii zrobów.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Tabela 5. Parametry systemu eksploatacji i obudowy
Kroki 3-6 · po tym etapie masz 16 z 27 kryteriów (pkt)
Krok 3: Nazwa systemu i likwidacja przestrzeni wybranej
Kryteria: ,
R.2.1 Nazwa sytemu - Komorowo-filarowy z ugięciem stropu dla warunków upodatnienia i likwidacji filarów oporowych
R.2.2 Sposób likwidacji przestrzeni wybranej - Ugięcie stropu
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym odczytaj i zapisz w tabeli 5 parametry systemu eksploatacji i obudowy.
Obie wartości stoją w pierwszym zdaniu opisu: system komorowo-filarowy z ugięciem stropu dla warunków upodatnienia i likwidacji filarów oporowych, więc przestrzeń wybraną likwiduje się przez ugięcie stropu (bez podsadzki).
Typowe błędy
Skrócona nazwa „komorowo-filarowy” - klucz wymaga pełnej nazwy odmiany systemu.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Kierunek drugiej fazy, obudowa podstawowa i dodatkowa
Kryteria: , ,
R.2.3 Kierunek eksploatacji w drugiej fazie - Przeciwny / odwrotny do kierunku w pierwszej fazie
R.2.4 Długość obudowy - 1,6 m
R.2.5 Obudowa dodatkowa - Stosy podporowe
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym odczytaj i zapisz w tabeli 5 parametry systemu eksploatacji i obudowy.
Drugą fazę prowadzi się frontem zasadniczym „w kierunku odwrotnym” - wpis odwrotny do kierunku w pierwszej fazie. Żerdzie kotew rozprężnych mają 1,6 m, a w miejscach odspojeń strop wzmacniają stosy podporowe.
Dokument po tym kroku
Krok 5: Geometria rozcinki i filary resztkowe
Kryteria: ,
R.2.6 Geometria rozcinki - 7÷10 m × 8÷38 m
R.2.7 Rozmiar filarów resztkowych - nie mniejszy niż 12m2
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym odczytaj i zapisz w tabeli 5 parametry systemu eksploatacji i obudowy.
Podstawowa geometria filarów pierwszej fazy to 7÷10 m × 8÷38 m (szerokość × długość, dobierane do warunków), a filary resztkowe mają nie mniejszy niż 12 m² przekroju.
Typowe błędy
Wpis bez jednostek albo bez znaku „×” między zakresami - wymiary filara to dwa zakresy, nie jeden.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Warunki skrępowane i metoda organizacyjna
Kryteria: ,
R.2.8 Warunki skrępowane - Wybieranie filara oporowego
R.2.9 Organizacyjne metody zwalczania tąpań - Strefa szczególnego zagrożenia tąpaniami
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym odczytaj i zapisz w tabeli 5 parametry systemu eksploatacji i obudowy.
Wybieranie filara oporowego, z trzech stron otoczonego zrobami, odbywa się w warunkach skrępowanych - wpis wybieranie filara oporowego (wiedza ogólna o eksploatacji w warunkach zagrożenia tąpaniami). Metodą organizacyjną jest wyznaczenie strefy szczególnego zagrożenia tąpaniami - na rysunku 1 to obszar w czerwonej przerywanej linii, w którym może przebywać 8 osób.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Tabela 6. Doraźne metody zwalczania tąpań
Krok 7 · po tym etapie masz 19 z 27 kryteriów (pkt)
Krok 7: Metody doraźne z tabeli 2
Kryteria: , ,
R.3.1 prowokowanie tąpań
R.3.2 sposób urabiania
R.3.3 destrukcja skał
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym sporządź wykaz doraźnych metod zwalczania tąpań i zapisz je w tabeli 6.
Tabela 2 miesza trzy grupy metod. Długoterminowe kształtują rozkład naprężeń na lata (eksploatacyjne odprężenie, kierowanie stropem, kolejność wybierania), organizacyjne ograniczają skutki dla ludzi (minimalizacja liczby pracowników, czas wyczekiwania, szkolenie załogi). Doraźnie, w samym przodku, działa się przez prowokowanie tąpań, sposób urabiania i destrukcję skał (strzelania odprężające) - podział metod to wiedza ogólna z profilaktyki tąpaniowej.
Typowe błędy
Wpisanie „czasu wyczekiwania” albo „minimalizacji liczby pracowników” - to metody organizacyjne, nie doraźne.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Tabela 7. Skutki wstrząsów górniczych
Krok 8 · po tym etapie masz 23 z 27 kryteriów (pkt)
Krok 8: Skutki wstrząsów z tabeli 3
Kryteria: , , ,
R.4.1 przemieszczenie rozkruszonych skał do wyrobisk
R.4.2 drgania górotworu
R.4.3 zjawiska akustyczne, podmuchy powietrza i zapylenie wyrobisk
R.4.4 emisja sejsmiczna
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym sporządź wykaz skutków wstrząsów górniczych i zapisz je w tabeli 7.
Wstrząs górniczy to nagłe uwolnienie energii sprężystej górotworu, więc jego przejawami są drgania górotworu, emisja sejsmiczna, zjawiska akustyczne, podmuchy powietrza i zapylenie wyrobisk, a przy tąpnięciu - przemieszczenie rozkruszonych skał do wyrobisk. Pozostałe pozycje tabeli 3 to przejawy innych zagrożeń: wyrzutu gazów i skał (przemieszczenie skał przez energię gazów), gazowego, wodnego i radiacyjnego (wiedza ogólna).
Typowe błędy
„Przemieszczenie rozkruszonych skał do wyrobisk przez energię gazów” - to wyrzut gazów i skał, nie skutek wstrząsu.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Tabela 8. Miejsce z ograniczonym ruchem ludzi i maszyn
Krok 9 · po tym etapie masz 24 z 27 kryteriów (pkt)
Krok 9: Strefa szczególnego zagrożenia tąpaniami
Kryteria:
R.5.1 B
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie rysunku 1 zapisz w tabeli 8 miejsce, w którym ogranicza się do niezbędnych potrzeb ruch ludzi i maszyn i niedozwolone jest wyznaczanie innych stałych stanowisk pracy.
Takie ograniczenia obowiązują w strefie szczególnego zagrożenia tąpaniami (wymóg przepisów dla pól zagrożonych tąpaniami - wiedza ogólna). Na rysunku 1 strefę obwiedziono czerwoną przerywaną linią, a z liter A-D w jej wnętrzu leży tylko B.
Dokument po tym kroku
Etap 6: Tabela 9. Etapy robót w filarach oporowych
Krok 10 · po tym etapie masz 27 z 27 kryteriów (pkt)
Krok 10: Rozruch, rozcinka i likwidacja
Kryteria: , ,
R.6.1 Lp. 1 - schemat B
R.6.2 Lp. 2 - schemat C
R.6.3 Lp. 3 - schemat A
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie danych i rysunków zamieszczonych w arkuszu egzaminacyjnym przyporządkuj i zapisz w tabeli 9 opisy rysunków poszczególnych etapów robót w filarach oporowych zamieszczonych w tabeli 1.
Opis 1 - rozruch, linia rozcinki na całej szerokości filara: schemat bez filarów pozostawionych w zrobach, z frontem dopiero wchodzącym w filar - schemat B. Opis 2 - złoże pocięte komorami i pasami na filary technologiczne, bez zrobów - schemat C. Opis 3 - filary resztkowe pozostawione w zakreskowanych zrobach - schemat A.
Typowe błędy
Przypisanie opisu rozruchu do schematu C - na schemacie C rozcinka jest już rozwinięta w regularną siatkę filarów.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.