Rozwiązanie krok po kroku: Przyrząd do wciskania tulejek

Rysunek zaczyna się od otwarcia szablonu z folderu EGZAMIN MEC.09 (ramka, tabliczka, warstwy linii). Śruba ma 240 mm długości, więc w podziałce 1:1 zmieści się tylko na arkuszu A4 ułożonym poziomo. Śrubę rysuje się osią poziomo, łbem w lewo - tak jak leży na tokarce, czyli w położeniu obróbki. Wystarczy jeden widok: część obrotowa jest w pełni określona średnicami podanymi na tym widoku.

Zarys: łeb ø43 o długości 42 z fazami na obu krawędziach, przejście promieniem w trzpień ø24 i faza na końcu trzpienia. Widoczne krawędzie - w tym krawędzie faz i czoło łba od strony trzpienia - linią ciągłą grubą (w CAD warstwa obrysu, grubość ok. 0,5 mm).

Gwint zewnętrzny rysuje się w uproszczeniu: zarys zewnętrzny (średnica ø24) linią grubą, a dno wrębu linią cienką ciągłą, na długości gwintu 145 od końca śruby, zakończenie gwintu - krótką linią grubą w poprzek trzpienia. Linię dna wrębu prowadzi się w odległości ok. głębokości gwintu od zarysu (dla M24 średnica rdzenia ok. 20,3 mm - wiedza ogólna, tablice gwintów metrycznych).

Otwór poprzeczny w łbie pokazuje się w przekroju cząstkowym: wyrwanie obejmuje otwór i jest ograniczone linią falistą cienką, materiał przecięty kreskuje się linią cienką pod kątem 45°. W wyrwaniu widać ścianki otworu (linie grube), fazy 1x45° na obu wylotach i linię przenikania otworu z walcem łba za płaszczyzną przekroju. Klucz przyjmuje też pełny przekrój przez otwór.

Oś śruby i oś otworu - linią punktową cienką, wystającą 3-5 mm poza zarys.

Długość całkowitą 240 (odchyłka -0,5 z rysunku 1) i średnicę łba ø43 (±0,15) wymiaruje się na zewnątrz zarysu, do tego długość łba 42 (odchyłka -0,2). Linie wymiarowe i pomocnicze - linią cienką ciągłą, liczby nad liniami wymiarowymi, w milimetrach bez jednostki. Wymiar najdłuższy stoi najdalej od zarysu, żeby linie się nie krzyżowały.

Średnicę gwintu wymiaruje się po zarysie zewnętrznym oznaczeniem M24 (bez znaku ø), a długość gwintu 145 (±1) - od końca śruby do linii zakończenia gwintu.

Średnicę otworu ø18 (+0,1) wymiaruje się w wyrwaniu na ściankach otworu, a położenie osi - wymiarem 21 (±0,1) od czoła łba.

Fazy opisuje się odnośnikami: 2x45° na obu krawędziach łba i na końcu trzpienia, 1x45° obustronnie na otworze, a promień przejścia łba w trzpień - R1. Klucz nie ma na to osobnego kryterium, ale te wymiary są na rysunku 1, a bez nich rysunek wykonawczy nie jest kompletny.

Nakiełki nie są rysowane - podaje się je oznaczeniem uproszczonym z rysunku 1: 6411 B3.15/10, z dopiskiem „obustronnie” (nakiełek typu B o średnicy 3,15 i średnicy pogłębienia ochronnego 10 według normy PN-EN ISO 6411 - wiedza ogólna). Odnośnik prowadzi się do osi na czole śruby.

Wszystkie powierzchnie mają tę samą chropowatość, więc wystarczy oznaczenie zbiorcze przy tabliczce: znak chropowatości z kreską zamykającą (obróbka skrawaniem), na półce Ra 5, a za nim w nawiasie znak podstawowy (PN-EN ISO 1302 - wiedza ogólna).

W tabliczce szablonu zdający wpisuje swój numer PESEL (tu: imię i nazwisko autora rozwiązania) i drukuje rysunek na kartce A4 w poziomie. W oknie drukowania ustawia się wydruk 1:1 względem arkusza szablonu (nie „dopasuj do strony”), żeby podziałka 1:1 w tabliczce była prawdziwa. Nieudane wydruki oznacza się jako brudnopis.

Pasowanie ø66H7/p6 jest w układzie stałego otworu (otwór H). Wymiar nominalny 66 mm leży w przedziale powyżej 65 do 80, więc w tabeli 1 w kolumnie H7 odczytuje się ES = +30 µm i EI = 0 (dolna odchyłka otworu H zawsze 0).

W tabeli 2, w tym samym przedziale wymiarów, w kolumnie p6: es = +51 µm, ei = +32 µm. Obie odchyłki wałka są dodatnie - wałek jest zawsze większy od wymiaru nominalnego.

Ze wzoru z arkusza: Lmin = EI - es = 0 - 51 = -51 µm. Luz ujemny oznacza wcisk - przy otworze najmniejszym i wałku największym wałek jest o 51 µm grubszy od otworu.

Lmax = ES - ei = 30 - 32 = -2 µm. Oba luzy są ujemne, więc pasowanie jest ciasne: zawsze występuje wcisk, od 2 do 51 µm - dlatego tulejkę trzeba wciskać przyrządem. Wartości wpisuje się w mikrometrach, ze znakiem.

Materiał wyjściowy to pręt ø45 o długości 500 mm - pierwsza operacja to odcięcie odcinka na przecinarce z naddatkiem na planowanie obu czół (245 mm na śrubę o długości 240). Operację zapisuje się numerem, nazwą i obrabiarką, zabiegi - pod nią.

Na tokarce uniwersalnej kłowej w uchwycie samocentrującym planuje się czoło łba, a po przemocowaniu - drugie czoło na długość 240.

Po splanowaniu każdego czoła nawierca się nakiełek nawiertakiem 3,15 - nakiełki są bazą do toczenia w kłach, dzięki którym łeb, trzpień i gwint są współosiowe.

W kłach (zabierak chomątkowy na tarczy zabierakowej przenosi napęd) toczy się łeb ø43 i trzpień ø24 oraz promień R1 przejścia.

Fazy 2x45° toczy się nożem wygiętym na obu krawędziach łba i na końcu trzpienia - faza na końcu ułatwia też wejście noża do gwintu i nakręcenie nakrętki.

Gwint M24 na długości 145 toczy się na tokarce nożem do gwintów zewnętrznych metrycznym (klucz przyjmuje też wykonanie narzynką).

Otwór poprzeczny wierci się na wiertarce kadłubowej, śrubę ustala się w imadle z wkładką pryzmatyczną (pryzma centruje walec łba). Oś otworu traserskimi narzędziami wyznacza się 21 mm od czoła łba, a fazy 1x45° na obu wylotach wykonuje się pogłębiaczem stożkowym z tabeli 3.

Proces kończy kontrola wymiarów, gwintu i chropowatości - przyrządami, które trafią do wykazu sprawdzianów i przyrządów.

Obrabiarki wynikają wprost z operacji: przecinarka taśmowa (cięcie), tokarka uniwersalna kłowa (planowanie, nakiełki, toczenie, gwint) i wiertarka kadłubowa (otwór). Nazwy przepisuje się z tabeli 3.

Na tokarce: uchwyt 3-szczękowy samocentrujący (planowanie, nakiełki) i do toczenia w kłach tarcza zabierakowa z zabierakiem chomątkowym; na wiertarce - imadło maszynowe z wkładką pryzmatyczną. Klucz ocenia jedno z nich (imadło albo uchwyt).

Brzeszczot do piły taśmowej, zestaw noży tokarskich do obróbki zewnętrznej i nóż do gwintów zewnętrznych metryczny, komplet nawiertaków i wierteł (nawiertak 3,15 do nakiełków, wiertło ø18). Pogłębiacz stożkowy do faz otworu i narzędzia traserskie są w tabeli 3 i wynikają z rysunku, choć klucz ich nie ocenia.

Suwmiarka uniwersalna (wymiary z tolerancją ±0,1 i większą), sprawdzian do gwintów zewnętrznych M24 i wzorce chropowatości (Ra 5). Mikromierz 25-50 do średnicy łba ø43±0,15 jest dodatkiem - klucz go nie wymaga.

⚠️ Drobna usterka arkusza: w tabeli 3 numeracja sprawdzianów i przyrządów przeskakuje z 5 na 7 (brak pozycji 6) - bez wpływu na dobór, nazwy przepisuje się z wykazu.

Kolejność czyta się z rysunku złożeniowego od góry: najpierw pokrętło (2) wsuwa się w otwór ø18 łba śruby (1), potem na śrubę podkładkę dociskową (3) - tylko w tej kolejności podkładka da się nasunąć od strony gwintu aż do łba. Numery części w nawiasach ułatwiają sprawdzenie zapisu.

Tulejkę (4) ustawia się na otworze ø66 oprawy (5) - według uwagi pod rysunkiem 2 tulejkę wciska się ze smarowaniem olejem maszynowym - i przekłada przez nie śrubę. Klucz nie ma na to osobnego kryterium, ale bez tego zabiegu kolejne części nie mają na czym się oprzeć.

Od dołu, od strony gwintu: tuleja dystansowa (6) opiera się o oprawę i przyjmuje wciskaną tulejkę, a na nią podkładka ustalająca (7).

Na końcu nakrętka wysoka z kołnierzem (8) na gwint M24. Obracanie pokrętłem przy nakrętce opartej o podkładkę skraca odległość między łbem a nakrętką i podkładka dociskowa wciska tulejkę w otwór.

Instrukcję zamyka kontrola montażu. Ostatnie kryterium ocenia całą kartę: zabiegi muszą iść w kolejności możliwej do wykonania (od łba śruby do nakrętki) - zamiana dwóch zabiegów, np. nakrętka przed tuleją dystansową, odbiera ten punkt.

Na koniec zostawia się na stanowisku wydruk rysunku (czystopis) i arkusz z kartami. Na ostatniej stronie arkusza zdający wpisuje, ile kartek wydruku dołącza (czystopis i brudnopis).