Rozwiązanie krok po kroku: Rysunek i technologia tarczy

Rysunek zaczyna się od otwarcia szablonu z folderu EGZAMIN MEC.09 (ramka, tabliczka, warstwy linii). Arkusz nie narzuca podziałki - tarcza Ø75 zmieści się w podziałce 1:1, ale w 2:1 (podziałka znormalizowana) rysunek jest czytelniejszy i nadal mieści się na A4 w pionie. Układ: u góry widok od czoła, pod nim przekrój A-A - przy metodzie europejskiej rzut z góry leży pod widokiem z przodu.

Widok od czoła to okrąg Ø75 z rowkiem u góry, otwór Ø35 w środku, dwa otwory stopniowe (dwa okręgi: Ø5,5 i pogłębienie Ø10, bo pogłębienie jest od strony widoku) oraz dwa otwory Ø6. Wszystkie krawędzie widoczne - linią ciągłą grubą (w CAD: warstwa obrysu z grubością ok. 0,5 mm). Otwory stoją na jednej średnicy co 90°, rowek leży na osi jednego z otworów Ø6 - tak jak na szkicu i na rysunku złożeniowym.

Linia cięcia biegnie od góry przez rowek i otwór Ø6 do osi tarczy, a dalej w lewo przez otwór stopniowy. Na końcach i w załamaniu - krótkie kreski grube, strzałki pokazują kierunek patrzenia, litery A. W przekroju łamanym część płaszczyzny cięcia obraca się do płaszczyzny rzutu: lewa połowa przekroju pokazuje otwór stopniowy (pogłębienie od strony czoła widocznego w widoku), prawa - otwór Ø6 i rowek. Materiał przecięty kreskuje się linią cienką pod kątem 45°; pas za dnem rowka (ściana rowka za płaszczyzną cięcia) zostaje bez kreskowania.

Osie tarczy w widoku, okrąg podziałowy Ø55, osie otworów i oś w przekroju - linią punktową cienką, wystającą ok. 2-5 mm poza obrys. Na okręgu podziałowym leżą środki wszystkich czterech otworów.

Średnice wymiaruje się w przekroju (tam widać je jako odcinki): Ø75 pod przekrojem i Ø35H9 nad nim - tolerancję H9 z uwag do rysunku dopisuje się przy wymiarze. Linie wymiarowe i pomocnicze - linią ciągłą cienką, liczby nad liniami wymiarowymi, w milimetrach bez jednostki. W CAD wymiar podaje rzeczywistą wartość niezależnie od podziałki 2:1.

W przekroju łamanym oba otwory leżą w płaszczyźnie rysunku po przeciwnych stronach osi, więc odległość ich osi to wprost średnica, na której leżą: Ø55. Linie pomocnicze wyprowadza się z osi otworów.

Grubość wymiaruje się w przekroju z boku: 10.

Otwór pod wkręt M5x22: przelotowy Ø5,5 (wymiar nad przekrojem) i pogłębienie Ø10 (wymiar pod przekrojem) na głębokość 4 z rysunku 1 - głębokość wymiaruje się od czoła z pogłębieniem.

Otwory pod kołki ustalające wymiaruje się z tolerancją z uwag do rysunku: Ø6H7. Klucz nie ma na to osobnego kryterium, ale bez tolerancji rysunek nie spełnia uwagi z rysunku 1.

W widoku rowek wymiaruje się trzema wymiarami: szerokość dna 6, kąt między ścianami 60° (klucz przyjmuje też kąt 120° między ścianą a dnem, jak na szkicu - 2 × (120° - 90°) = 60°) i położenie dna: 15 od powierzchni otworu Ø35, jak na rysunku 1. Kąt wymiaruje się łukiem między przedłużeniami ścian rowka.

Wszystkie powierzchnie mają tę samą chropowatość, więc wystarczy oznaczenie zbiorcze przy tabliczce: znak chropowatości z poziomą kreską zamykającą trójkąt (powierzchnia uzyskana z usunięciem warstwy materiału, czyli obróbką skrawaniem), na półce Ra 6,3, a za nim w nawiasie znak podstawowy (zasada z normy PN-EN ISO 1302 - wiedza ogólna). Obok uwaga „Ostre krawędzie stępić” z rysunku 1.

W tabliczce szablonu zdający wpisuje swój numer PESEL (tu: imię i nazwisko autora rozwiązania) i drukuje rysunek na kartce A4. W oknie drukowania ustawia się podziałkę wydruku 1:1 względem arkusza szablonu (nie „dopasuj do strony”), żeby podziałka 2:1 w tabliczce była prawdziwa. Nieudane wydruki oznacza się jako brudnopis.

Kolejność czyta się z rysunku złożeniowego i wykazu części. Najpierw przygotowanie (kompletność, czystość części), potem część bazowa: tuleja zapadki (1) nasunięta na wałek (3) - wałek przechodzi przez otwór tulei. Numery części w nawiasach ułatwiają egzaminatorowi sprawdzenie zapisu.

Tarcza (2) otworem Ø35 osadzana jest na tulei zapadki; przed kołkowaniem trzeba ustawić jej otwory na otwory tulei.

Dwa kołki (4, PN-EN ISO 2038) w otworach Ø6H7 ustalają wzajemne położenie tarczy i tulei - dlatego idą przed wkrętami: najpierw ustalenie, potem docisk.

Dwa wkręty M5x22 (6) przechodzą przez otwory stopniowe tarczy (łby chowają się w pogłębieniach Ø10) i dociskają tarczę do tulei.

Wkręt M5 (5) na rysunku złożeniowym siedzi w piaście tulei i opiera się o wałek - unieruchamia cały zespół na wałku. To ostatnia czynność „montażu na wałku” z polecenia.

Proces kończy kontrola: czy wszystkie części są na miejscu, wkręty dokręcone, a zespół osadzony bez luzu.

Materiał wyjściowy to pręt Ø80 o długości 150 mm, a tarcza ma 10 mm grubości - pierwsza operacja to odcięcie kawałka na przecinarce tarczowej, z naddatkiem na planowanie obu czół. Operacje zapisuje się z numerem, nazwą i obrabiarką, zabiegi - pod operacją.

Na tokarce uniwersalnej kłowej w uchwycie samocentrującym planuje się najpierw jedno czoło, a po przemocowaniu - drugie, na wymiar 10.

Z Ø80 toczy się średnicę Ø75. Przy grubości 10 mm szczęki zasłaniają część obwodu, dlatego średnicę dotacza się po przemocowaniu.

Komplet wierteł kończy się na Ø30, a otwór ma Ø35 w tolerancji H9 - wierci się otwór wstępny i wytacza go na wymiar wytaczakiem na tokarce, w tym samym zamocowaniu co toczenie średnicy (współosiowość).

Na wiertarce kolumnowej (tarcza w imadle maszynowym) wierci się 2 otwory Ø5,5 i 2 otwory Ø6. Otwory Ø6 mają tolerancję H7, więc wierci się je mniejszym wiertłem i rozwierca rozwiertakiem H7 - klucz ocenia samo wykonanie otworów, rozwiercanie wynika z tolerancji na rysunku (wiedza ogólna).

Pogłębienia Ø10 na głębokość 4 wykonuje pogłębiacz walcowo-czołowy Ø10 z tabeli 2 - daje płaskie dno pod łeb wkrętu.

Rowek na obwodzie wykonuje się na dłutownicy nożem dłutowniczym (klucz przyjmuje też frezowanie na frezarce pionowej). Tarczę ustawia się tak, żeby oś rowka wypadła na osi otworu Ø6.

Uwaga z rysunku 1 „Ostre krawędzie stępić” to osobny zabieg - pilnikiem, po obróbce na obrabiarkach.

Proces kończy kontrola wymiarów, kąta rowka i chropowatości - przyrządami, które trafią potem do tabeli 6.

Obrabiarki wynikają wprost z operacji tabeli 5: przecinarka tarczowa (cięcie), tokarka uniwersalna kłowa (toczenie, wytaczanie), wiertarka kolumnowa (otwory) i dłutownica (rowek). Nazwy przepisuje się z tabeli 1.

⚠️ Niejasność klucza: kryterium R.4.1 zapisano „przecinarka tarczowa / wiertarka”, jakby to były warianty, choć proces wymaga obu maszyn - bezpiecznie jest wpisać obie.

Na tokarce tarcza siedzi w uchwycie tokarskim samocentrującym, na wiertarce i dłutownicy - w imadle maszynowym. Podzielnica nie jest potrzebna: otwory co 90° i rowek ustawia się względem osi.

Tarcza tnąca do przecinarki, zestaw noży tokarskich zewnętrznych (planowanie, toczenie Ø75) i zestaw wytaczaków (otwór Ø35).

Komplet wierteł od Ø2 do Ø30 (otwór wstępny, otwory Ø5,5 i Ø6) i pogłębiacz walcowo-czołowy Ø10. Komplet rozwiertaków H7 wynika z tolerancji otworów Ø6H7 - klucz go nie ocenia, ale bez niego nie da się uzyskać H7.

Do dłutownicy - noże dłutownicze z zestawu w tabeli 2 (przy frezowaniu: frezy trzpieniowe), do stępienia krawędzi - pilnik.

Suwmiarka uniwersalna (wymiary), kątomierz uniwersalny (rozwartość rowka 60°) i wzorce chropowatości (Ra 6,3). Sprawdzian dwugraniczny H7 (otwory Ø6H7) i mikromierz wewnętrzny 25÷50 mm (otwór Ø35H9 - tolerancja 0,062 mm to za mało na pewny pomiar suwmiarką) są w tabeli 3, klucz ich nie wymaga.

Na koniec zostawia się na stanowisku wydruk rysunku (czystopis) i arkusz z tabelami 4-6. Na ostatniej stronie arkusza zdający wpisuje, ile kartek wydruku dołącza (czystopis i brudnopis).