Zadanie dotyczy tarczy (część 2, rysunek 01.01, stal C45) z zespołu tarczy zapadki (rysunek złożeniowy 01.00). Na podstawie szkicu aksonometrycznego (rysunek 1) trzeba wykonać rysunek wykonawczy tarczy w programie CAD i wydrukować go, a w arkuszu zapisać trzy dokumenty technologiczne: kolejność montażu zespołu i jego montażu na trzpieniu (tabela 4), proces obróbki tarczy z pręta Ø90 (tabela 5) i dobór obrabiarek, narzędzi oraz przyrządów pomiarowych (tabela 6). Wyposażenie dobiera się wyłącznie z wykazów w tabelach 1-3 arkusza.
Rysunek z programu CAD, tabele odręcznie. Rysunek wykonawczy powstaje na stanowisku komputerowym w programie CAD na szablonie z folderu EGZAMIN MEC.09 i jest drukowany na kartce A4. W krokach rysunku podgląd pokazuje oczekiwaną zawartość tego wydruku (krój komputerowy), a elementy dochodzące w danym kroku są podświetlone na żółto - na egzaminie wydruk pochodzi z programu dostępnego na stanowisku. Tabele 4, 5 i 6 zdający wypełnia ręcznie w arkuszu: tłem podglądu jest strona arkusza, wpisy są granatowe i odręczne, wiersze z bieżącego kroku - na żółto.
Szablon CAD. Plik szablonu (ramka i tabliczka rysunkowa) jest tylko na stanowisku egzaminacyjnym - w materiałach OKE go nie ma, więc ramka i tabliczka w podglądzie są przykładowe; na egzaminie rysuje się w ramce szablonu i uzupełnia jego tabliczkę.
Wymiary z rysunku 1. Tarcza Ø80 o grubości 12 ma otwór Ø30 H9, na średnicy Ø55 co 90° cztery otwory stopniowe Ø6,5 / Ø11 (część Ø6,5 ma długość 8,5, więc pogłębienie Ø11 ma głębokość 12 - 8,5 = 3,5) i na obwodzie dwa rowki leżące na osi dwóch otworów: dno rowka ma szerokość 4, a ściany rozchylają się pod kątem 120°. Głębokości rowka szkic nie podaje - patrz krok rowka.
Sformułowania w tabelach. Klucz dopuszcza inne sformułowania oddające tę samą treść, pod warunkiem poprawności technologicznej - wpisy w tabelach 4 i 5 są jedną z poprawnych wersji, a nie wzorem do przepisania słowo w słowo.
To jedno z możliwych rozwiązań: klucz przyjmuje warianty, np. frezarkę pionową z frezem trzpieniowym zamiast dłutownicy z nożem dłutowniczym albo kąt 150° ściany rowka względem dna zamiast rozwartości 120°.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 39 kryteriów w 5 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 30 punktów - można stracić 9 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów dają rysunek (10) i narzędzia z przyrządami pomiarowymi (10).
Kroki 1-11 · po tym etapie masz 10 z 39 kryteriów (pkt)
Szablon rysunku znajduje się na pulpicie komputera w folderze: EGZAMIN MEC.09.
Rysunek zaczyna się od otwarcia szablonu z folderu EGZAMIN MEC.09 (ramka, tabliczka, warstwy linii). Tarcza Ø80 w podziałce 2:1 zajmuje 160 mm szerokości - mieści się na A4 w pionie, a otwory i rowki są czytelne. Układ: u góry widok od czoła, pod nim przekrój A-A - przy metodzie europejskiej rzut z góry leży pod widokiem z przodu.
Wykonaj na stanowisku komputerowym wyposażonym w oprogramowanie CAD, rysunek wykonawczy tarczy, której szkic aksonometryczny przedstawiono na rysunku 1.
Widok od czoła to okrąg Ø80 z dwoma rowkami po przeciwnych stronach, otwór Ø30 w środku i cztery otwory stopniowe - każdy jako dwa okręgi (Ø6,5 i pogłębienie Ø11), bo pogłębienia są od strony widoku. Wszystkie krawędzie widoczne - linią ciągłą grubą (w CAD: warstwa obrysu z grubością ok. 0,5 mm). Rowki leżą na osi dwóch otworów, tak jak na szkicu, gdzie linia cięcia A-A przechodzi przez oba rowki i dwa otwory.
Wszystkie linie jedną grubością - na wydruku nie da się odróżnić krawędzi od wymiarów.
Rysunek wykonawczy powinien składać się z dwóch rzutów: widoku oraz przekroju całkowitego (przechodzącego przez rowki oraz dwa otwory).
Płaszczyzna cięcia przechodzi przez oś tarczy, oba rowki i dwa otwory stopniowe; na końcach linii cięcia - krótkie kreski grube, strzałki pokazują kierunek patrzenia, litery A. W przekroju widać oba otwory stopniowe z pogłębieniami od strony czoła widocznego w widoku i otwór Ø30 przez całą grubość. Materiał przecięty kreskuje się linią cienką pod kątem 45°. Przy rowkach płaszczyzna cięcia przechodzi przez dno rowka, więc kreskowanie kończy się na dnie, a pas za nim to ściana rowka widziana za płaszczyzną cięcia (bez kreskowania).
Przekrój, który omija rowki albo otwory - polecenie wymaga płaszczyzny przez rowki i dwa otwory.
Wykonaj na stanowisku komputerowym wyposażonym w oprogramowanie CAD, rysunek wykonawczy tarczy, której szkic aksonometryczny przedstawiono na rysunku 1.
Osie tarczy w widoku, okrąg podziałowy Ø55, osie otworów i osie w przekroju - linią punktową cienką, wystającą ok. 2-5 mm poza obrys. Na okręgu podziałowym leżą środki wszystkich czterech otworów.
Oś narysowana linią ciągłą albo kreskową - klucz wymaga linii punktowej.
Otwór ϕ30 w tolerancji H9
W przekroju przez rowki obrys nie sięga do Ø80 (płaszczyzna cięcia przechodzi przez rowki), więc Ø80 wymiaruje się w widoku - linią wymiarową przez środek z grotami na okręgu. Otwór Ø30H9 wymiaruje się w przekroju nad nim, z tolerancją z uwag do rysunku. Linie wymiarowe i pomocnicze - linią ciągłą cienką, liczby nad liniami wymiarowymi, w milimetrach bez jednostki. W CAD wymiar podaje rzeczywistą wartość niezależnie od podziałki 2:1.
Wykonaj na stanowisku komputerowym wyposażonym w oprogramowanie CAD, rysunek wykonawczy tarczy, której szkic aksonometryczny przedstawiono na rysunku 1.
W przekroju oba przecięte otwory leżą po przeciwnych stronach osi, więc odległość ich osi to wprost średnica, na której leżą: Ø55. Linie pomocnicze wyprowadza się z osi otworów.
Wykonaj na stanowisku komputerowym wyposażonym w oprogramowanie CAD, rysunek wykonawczy tarczy, której szkic aksonometryczny przedstawiono na rysunku 1.
Grubość wymiaruje się w przekroju z boku: 12.
Wykonaj na stanowisku komputerowym wyposażonym w oprogramowanie CAD, rysunek wykonawczy tarczy, której szkic aksonometryczny przedstawiono na rysunku 1.
Otwór pod wkręt M6x22: przelotowy Ø6,5 (wymiar nad przekrojem) i pogłębienie Ø11 (wymiar pod przekrojem). Długość części Ø6,5 - 8,5 od czoła tylnego, jak na rysunku 1 (pogłębienie ma więc 3,5 mm głębokości).
Sama średnica Ø6,5 bez pogłębienia Ø11 - klucz wymaga obu średnic otworu stopniowego.
Wykonaj na stanowisku komputerowym wyposażonym w oprogramowanie CAD, rysunek wykonawczy tarczy, której szkic aksonometryczny przedstawiono na rysunku 1.
W widoku rowek wymiaruje się szerokością dna 4 i kątem między ścianami 120° (klucz przyjmuje też kąt 150° między ścianą a dnem: 90° + 120° : 2 = 150°). Kąt wymiaruje się łukiem między ścianami rowka. Wystarczy zwymiarować jeden rowek - drugi jest taki sam i leży symetrycznie.
⚠️ Brak wymiaru w arkuszu: szkic nie podaje głębokości rowka. W podglądzie rowek ma głębokość odczytaną z proporcji szkicu (ok. 4 mm) i nie jest zwymiarowany - wymiaruje się to, co podaje rysunek 1; klucz ocenia tylko szerokość i kąt.
Brak kąta - sama szerokość nie określa kształtu rowka.
Chropowatość zbiorczą należy nanieść na rysunku wykonawczym z użyciem odpowiedniego symbolu (chropowatość uzyskiwana za pomocą obróbki skrawaniem)
Wszystkie powierzchnie mają tę samą chropowatość, więc wystarczy oznaczenie zbiorcze przy tabliczce: znak chropowatości z poziomą kreską zamykającą trójkąt (powierzchnia uzyskana z usunięciem warstwy materiału, czyli obróbką skrawaniem), na półce Ra 3,2, a za nim w nawiasie znak podstawowy (zasada z normy PN-EN ISO 1302 - wiedza ogólna). Obok uwaga „Ostre krawędzie stępić” z rysunku 1.
Znak bez kreski zamykającej (dowolna metoda wytwarzania) albo znak z kółkiem (zakaz usuwania materiału).
Podpisz rysunek swoim numerem PESEL i wydrukuj go w formacie A4,
W tabliczce szablonu zdający wpisuje swój numer PESEL (tu: imię i nazwisko autora rozwiązania) i drukuje rysunek na kartce A4. W oknie drukowania ustawia się podziałkę wydruku 1:1 względem arkusza szablonu (nie „dopasuj do strony”), żeby podziałka 2:1 w tabliczce była prawdziwa. Nieudane wydruki oznacza się jako brudnopis.
Kroki 12-16 · po tym etapie masz 15 z 39 kryteriów (pkt)
Zapisz w tabeli 4 proces technologiczny montażu zespołu tarczy zapadki wraz z jej montażem na trzpieniu,
Kolejność czyta się z rysunku złożeniowego i wykazu części. Najpierw przygotowanie (kompletność, czystość części), potem część bazowa: piasta zapadki (1) nasunięta na trzpień (3). Numery części w nawiasach ułatwiają egzaminatorowi sprawdzenie zapisu.
⚠️ Niespójność arkusz-klucz: arkusz mówi o montażu na trzpieniu (część 3 to trzpień), a nagłówek rezultatu 2 w kluczu - o montażu „na wałku”. Kryteria R.2.1-R.2.5 nie zależą od tej nazwy.
Zapisz w tabeli 4 proces technologiczny montażu zespołu tarczy zapadki wraz z jej montażem na trzpieniu,
Tarcza (2) otworem Ø30 osadzana jest na piaście zapadki; przed wkręcaniem wkrętów trzeba ustawić jej otwory stopniowe na otwory gwintowane piasty.
Zapisz w tabeli 4 proces technologiczny montażu zespołu tarczy zapadki wraz z jej montażem na trzpieniu,
Cztery wkręty M6x22 (4) przechodzą przez otwory stopniowe tarczy (łby chowają się w pogłębieniach Ø11) i dociskają tarczę do piasty. Wkręty dokręca się na krzyż, żeby tarcza przylegała równo.
Zapisz w tabeli 4 proces technologiczny montażu zespołu tarczy zapadki wraz z jej montażem na trzpieniu,
Wkręt M6 (5) na rysunku złożeniowym siedzi w piaście i opiera się o trzpień - unieruchamia cały zespół na trzpieniu. To czynność „montażu na trzpieniu” z polecenia.
Zapisz w tabeli 4 proces technologiczny montażu zespołu tarczy zapadki wraz z jej montażem na trzpieniu,
Proces kończy kontrola: czy wszystkie części są na miejscu, wkręty dokręcone, a zespół osadzony bez luzu.
Pominięcie kontroli na końcu procesu - to osobne kryterium.
Kroki 17-25 · po tym etapie masz 24 z 39 kryteriów (pkt)
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Materiał wyjściowy to pręt Ø90 o długości 150 mm, a tarcza ma 12 mm grubości - pierwsza operacja to odcięcie kawałka na przecinarce tarczowej, z naddatkiem na planowanie obu czół. Operacje zapisuje się z numerem, nazwą i obrabiarką, zabiegi - pod operacją.
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Na tokarce uniwersalnej kłowej w uchwycie samocentrującym planuje się najpierw jedno czoło, a po przemocowaniu - drugie, na wymiar 12.
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Z Ø90 toczy się średnicę Ø80. Przy grubości 12 mm szczęki zasłaniają część obwodu, dlatego średnicę dotacza się po przemocowaniu.
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Wiertło Ø30 z kompletu daje otwór bez wymaganej dokładności H9, dlatego wierci się otwór wstępny i wytacza go na wymiar wytaczakiem na tokarce, w tym samym zamocowaniu co toczenie średnicy (współosiowość).
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Na wiertarce kolumnowej (tarcza w imadle maszynowym) wierci się 4 otwory Ø6,5 rozmieszczone co 90° na średnicy Ø55 - ich położenie wyznacza się wcześniej trasowaniem (wiedza ogólna; klucz ocenia samo wykonanie otworów).
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Pogłębienia Ø11 na głębokość 3,5 wykonuje pogłębiacz walcowo-czołowy Ø11 z tabeli 2 - daje płaskie dno pod łeb wkrętu.
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Dwa rowki na obwodzie wykonuje się na dłutownicy nożem dłutowniczym (klucz przyjmuje też frezowanie na frezarce pionowej). Tarczę ustawia się tak, żeby oś rowków wypadła na osi dwóch otworów.
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Uwaga z rysunku 1 „Ostre krawędzie stępić” to osobny zabieg - pilnikiem, po obróbce na obrabiarkach.
Zapisz w tabeli 5 proces technologiczny obróbki tarczy z pręta okrągłego,
Proces kończy kontrola wymiarów, kąta rowków i chropowatości - przyrządami, które trafią potem do tabeli 6.
Kroki 26-27 · po tym etapie masz 29 z 39 kryteriów (pkt)
Dobierz obrabiarki skrawające, narzędzia obróbkowe, sprawdziany i przyrządy kontrolno-pomiarowe niezbędne do wytworzenia tarczy i zapisz je w tabeli 6.
Obrabiarki wynikają wprost z operacji tabeli 5: przecinarka tarczowa (cięcie), tokarka uniwersalna kłowa (toczenie, wytaczanie), wiertarka kolumnowa (otwory) i dłutownica (rowki). Nazwy przepisuje się z tabeli 1.
⚠️ Niejasność klucza: kryterium R.4.1 zapisano „przecinarka tarczowa / wiertarka”, jakby to były warianty, choć proces wymaga obu maszyn - bezpiecznie jest wpisać obie.
Tokarka karuzelowa zamiast uniwersalnej kłowej - jest w tabeli 1, ale do tak małej tarczy się nie nadaje.
Dobierz obrabiarki skrawające, narzędzia obróbkowe, sprawdziany i przyrządy kontrolno-pomiarowe niezbędne do wytworzenia tarczy i zapisz je w tabeli 6.
Na tokarce tarcza siedzi w uchwycie tokarskim samocentrującym, na wiertarce i dłutownicy - w imadle maszynowym.
Kroki 28-31 · po tym etapie masz 39 z 39 kryteriów (pkt)
Dobierz obrabiarki skrawające, narzędzia obróbkowe, sprawdziany i przyrządy kontrolno-pomiarowe niezbędne do wytworzenia tarczy i zapisz je w tabeli 6.
Tarcza tnąca do przecinarki, zestaw noży tokarskich zewnętrznych (planowanie, toczenie Ø80) i zestaw wytaczaków (otwór Ø30H9).
Dobierz obrabiarki skrawające, narzędzia obróbkowe, sprawdziany i przyrządy kontrolno-pomiarowe niezbędne do wytworzenia tarczy i zapisz je w tabeli 6.
Komplet wierteł od Ø2 do Ø30 (otwór wstępny, otwory Ø6,5) i pogłębiacz walcowo-czołowy Ø11 - pogłębiacz z tabeli 2 ma dokładnie średnicę pogłębienia z rysunku.
Dobierz obrabiarki skrawające, narzędzia obróbkowe, sprawdziany i przyrządy kontrolno-pomiarowe niezbędne do wytworzenia tarczy i zapisz je w tabeli 6.
Do dłutownicy - noże dłutownicze z zestawu w tabeli 2 (przy frezowaniu: frezy trzpieniowe), do stępienia krawędzi - pilnik.
Dobierz obrabiarki skrawające, narzędzia obróbkowe, sprawdziany i przyrządy kontrolno-pomiarowe niezbędne do wytworzenia tarczy i zapisz je w tabeli 6.
Suwmiarka uniwersalna (wymiary), kątomierz uniwersalny (rozwartość rowków 120°) i wzorce chropowatości (Ra 3,2). Mikromierz wewnętrzny z tabeli 3 ma zakres 5÷30 mm, a górna granica otworu Ø30H9 to 30,052 mm (IT9 dla Ø30 = 0,052 mm - wiedza ogólna), więc do tego otworu się nie nadaje.
Pominięcie kątomierza - bez niego nie da się sprawdzić kąta rowków, a klucz ocenia go osobno.
Krok 32 · po tym etapie masz 39 z 39 kryteriów (pkt)
Po wykonaniu zadania wydruk rysunku i arkusz egzaminacyjny pozostaw na stanowisku egzaminacyjnym.
Na koniec zostawia się na stanowisku wydruk rysunku (czystopis) i arkusz z tabelami 4-6. Na ostatniej stronie arkusza zdający wpisuje, ile kartek wydruku dołącza (czystopis i brudnopis).
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.