Rozwiązanie krok po kroku: Rysunek i technologia imadła

Rysunek zaczyna się od otwarcia szablonu z folderu EGZAMIN MEC.09. Śruba ma 182 mm długości, więc w podziałce 1:1 mieści się na A4 ułożonym poziomo, a wymiary czyta się wprost. Oś śruby leży poziomo - tak jak przedmiot jest zamocowany na tokarce (zasada ustawiania części toczonych - wiedza ogólna).

Rzut główny to obrys śruby z wszystkimi stopniami: czop Ø13, rowek Ø10, odsadzenie, gwint (obrys po średnicy zewnętrznej Ø16), szyjka Ø13 i łeb Ø22. Krawędzie widoczne i krawędzie stopni - linią ciągłą grubą. Odsadzenia między rowkiem a gwintem rysunek 1 nie wymiaruje osobno - na rysunku ma ten sam obrys co czop, więc narysowane jest jako Ø13 bez osobnego wymiaru.

Otwór poprzeczny w łbie pokazuje się bez dodatkowego rzutu: fragment łba wokół otworu rysuje się w przekroju, ograniczonym cienką linią falistą (linią przerwania). Ścianki otworu - linią grubą, materiał przecięty kreskuje się linią cienką pod kątem 45°, wnętrze otworu zostaje puste.

Oś śruby i oś otworu Ø8 - linią punktową cienką, wystającą 2-5 mm poza obrys.

Gwint rysuje się umownie: średnica zewnętrzna (wierzchołki) - linią ciągłą grubą, średnica rdzenia - linią ciągłą cienką, granica gwintu - linią grubą w poprzek. Rdzeń Tr16x2 ma średnicę d3 = 16 - 2 × (0,5 × 2 + 0,25) = 13,5 mm (PN-ISO 2904 - wiedza ogólna; rysunek 1 tej średnicy nie podaje, a wymiaruje się ją oznaczeniem gwintu).

Długość całkowita 182 i największa średnica Ø22 (łeb). Linie wymiarowe i pomocnicze - linią ciągłą cienką (tak samo jak kreskowanie przekroju), liczby nad liniami wymiarowymi, w milimetrach bez jednostki.

Rowek wymiaruje się średnicą dna Ø10 i szerokością 5. Przy wąskim rowku liczbę średnicy wyprowadza się poza obrys, żeby nie nachodziła na krawędzie.

Gwint: oznaczenie Tr16x2 (trapezowy symetryczny, średnica 16, skok 2) przy linii wymiarowej średnicy i długość 120 pod rzutem.

Reszta wymiarów z rysunku 1: odsadzenie 8, odległość od lewego czoła do łba 150, szyjka 8 i Ø13, czop Ø13, otwór Ø8 i położenie jego osi 12 od czoła łba. Klucz nie ma na nie osobnych kryteriów, ale bez nich śruby nie da się wykonać.

Nakiełki oznacza się na linii odniesienia przy czole - numer normy i oznaczenie z rysunku 1: PN-EN ISO 6411 - B1,0/3,15 z lewej i PN-EN ISO 6411 - B1,6/5,0 z prawej (typ B, średnica otworka i średnica stożka). Oznaczenie bez dodatkowego symbolu znaczy, że nakiełek może pozostać na gotowej części (PN-EN ISO 6411 - wiedza ogólna).

Wszystkie powierzchnie mają tę samą chropowatość, więc wystarczy oznaczenie zbiorcze: znak z poziomą kreską zamykającą trójkąt (obróbka skrawaniem), na półce Ra 5, a za nim w nawiasie znak podstawowy (PN-EN ISO 1302 - wiedza ogólna). Obok - trzy uwagi z rysunku 1: załamanie krawędzi 0,5×45°, zaokrąglenie krawędzi wewnętrznych R0,5 i tolerancja wymiarów nietolerowanych ±0,1.

W tabliczce szablonu zdający wpisuje swój numer PESEL (tu: imię i nazwisko autora rozwiązania) i drukuje rysunek na kartce A4 w podziałce wydruku 1:1 (nie „dopasuj do strony”). Nieudane wydruki oznacza się jako brudnopis.

Kolejność czyta się z rysunku złożeniowego 01.00 i wykazu części. Najpierw przygotowanie (kompletność, czystość), potem części, do których później nie będzie dostępu albo które ustalają szczęki: nakładki szczękowe (11) przykręca się wkrętami M3x15 (12) do szczęki stałej korpusu i do szczęki przesuwnej - z czterech wkrętów wynika po dwa na nakładkę. Numery części w nawiasach ułatwiają egzaminatorowi sprawdzenie zapisu.

Szczękę przesuwną (2) nasuwa się na prowadnicę korpusu (1) - korpus jest częścią bazową imadła.

Płytkę mocującą szczęki przesuwnej (7) przykręca się do szczęki dwoma wkrętami M6x20 (8) - na rysunku złożeniowym płytka i oba wkręty leżą pod szczęką.

Dwie listwy dolne (9) przykręca się do korpusu czterema wkrętami M6x15 (10) - z rysunku po dwa wkręty na listwę.

Śrubę pociągową (5) wkręca się gwintem w nakrętkę stałą korpusu (1) - część 1 to „korpus ze szczęką i nakrętką stałą”. Czop śruby trafia do szczęki przesuwnej.

Wkręt blokujący M4x25 (6) wkręca się w szczękę przesuwną tak, żeby jego koniec wszedł w rowek Ø10 na czopie śruby: śruba może się obracać, a szczęka przesuwa się razem z nią. To odczytanie funkcji rowka z rysunku złożeniowego (wiedza ogólna o budowie imadeł) - klucz ocenia samą czynność montażu wkręta.

Pokrętło (3) przekłada się przez poprzeczny otwór Ø8 w łbie śruby, a na jego końce nakręca dwie nakrętki (4), które nie pozwalają mu wypaść.

Instrukcję kończy kontrola gotowego imadła: przesuw szczęki, dokręcenie wkrętów, przyleganie nakładek.

Materiał wyjściowy to pręt Ø25 o długości 500 mm, a śruba ma 182 mm - pierwsza operacja to odcięcie odcinka na przecinarce z tarczą tnącą, z naddatkiem na planowanie obu czół (przyjęte 2 mm na stronę - wiedza ogólna). Karta ma tylko 8 linii, więc operacje zapisuje się zwięźle: numer, nazwa, obrabiarka, a zabiegi po dwukropku.

Na tokarce uniwersalnej kłowej planuje się oba czoła na długość 182.

Zaraz po planowaniu nawierca się nakiełki z rysunku (B1,0/3,15 i B1,6/5,0) - smukłą śrubę (182 mm przy Ø16) dalej toczy się w kłach, żeby wszystkie średnice były współosiowe.

Toczenie zgrubne i wykańczające średnic Ø22 (łeb), Ø16 (pod gwint) i Ø13 (czop, odsadzenie, szyjka).

Rowek Ø10 x 5 toczy się nożem do rowków, a gwint Tr16x2 na długości 120 - nożem do gwintów zewnętrznych trapezowych, w kilku przejściach.

Otwór poprzeczny w łbie: trasowanie i nawiercenie położenia (12 od czoła łba), a potem wiercenie Ø8 na wiertarce stołowej. Klucz przyjmuje nawiercanie albo trasowanie jako jedno kryterium i wiercenie jako drugie.

Uwaga z rysunku „ostre krawędzie załamać 0,5×45°” to osobny zabieg - fazowanie krawędzi i usunięcie zadziorów po wierceniu.

Kartę kończy kontrola wymiarów, gwintu i chropowatości - przyrządami z wykazu sprawdzianów.

Obrabiarki wynikają z operacji karty: przecinarka z tarczą tnącą, tokarka uniwersalna kłowa i wiertarka stołowa (klucz przyjmuje też frezarkę pionową do otworu Ø8). Nazwy przepisuje się z tabeli 1.

Zestaw noży tokarskich do toczenia powierzchni zewnętrznych, nóż tokarski do gwintów zewnętrznych trapezowych (Tr16x2) i nóż tokarski do rowków (rowek Ø10).

Komplet nawiertaków do nakiełków i komplet wierteł (nazwa z tabeli 1: od ø2 do ø40). Pilnik do załamania krawędzi wynika z karty technologicznej, klucz go nie ocenia.

Suwmiarka uniwersalna (wymiary ±0,1), wzorce zarysu gwintu trapezowego (profil Tr16x2) i wzorce chropowatości (Ra5) - klucz przyjmuje jedne albo drugie wzorce, wpisane są oba.

Na koniec zostawia się na stanowisku wydruk rysunku (czystopis) i arkusz z instrukcją i kartą technologiczną. Na ostatniej stronie arkusza zdający wpisuje, ile kartek wydruku dołącza (czystopis i brudnopis).