MED.09-01-22.06-SGCzerwiec 2022 · 22 kroki · ok. 33 min · 21 kryteriów z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Analiza recepty recepturowej
To rozwiązanie służy nauce do egzaminu zawodowego - nie jest poradą medyczną ani farmaceutyczną. Wszystkie dane o leku, dawkach i surowcach pochodzą wyłącznie z arkusza CKE, jego załącznika 1 i klucza oceniania.
Recepta na mieszankę (mixturę) z fenobarbitalem sodowym (Luminali natrici) i metamizolem sodowym, z syropem prostym, kroplami miętowymi i wodą do 150,0 g. Trzeba wypełnić protokół sporządzenia leku recepturowego (informacje o leku, kontrola dawek, masa leku i składniki), sporządzić wykaz czynności i wypełnić etykietę apteczną.
Kroki idą za kolejnością druków w arkuszu. Każdy zaczyna się poleceniem z arkusza, wyjaśnia, skąd bierze się wpis, i mówi, które kryteria klucza spełnia. Dawki i ilości składników policzono w skrypcie i porównano z kluczem oceniania CKE.
Co widać w podglądzie. Druki z arkusza odtworzone na stronie. Wpisy zdającego są granatowe i pisane ręcznie, a pola wypełnione w bieżącym kroku są podświetlone na żółto.
Skąd biorą się dane. Recepta, masa łyżki stołowej (15,0 g) i wykaz sprzętu są w arkuszu. Arkusz odsyła do załącznika nr 1 (fragmenty Farmakopei Polskiej XII), ale tego załącznika nie ma w opublikowanych materiałach OKE - dawki maksymalne pochodzą więc z klucza oceniania. Te same wiersze „Wykazu dawek” FP XII są w załącznikach innych sesji MED.09 i zgadzają się z kluczem.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 21 kryteriów w 4 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 16 punktów - można stracić 5 kryteriów i nadal zdać.
Krok 1 · po tym etapie masz 0 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 1: Co jest na recepcie
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Dokonaj analizy recepty na lek recepturowy, zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, przyjętej w aptece do realizacji.
Recepta (pacjent Paweł Adamowski, numer leku 14240). Liczby to gramy na cały lek:
Luminali natrici 1,0 (jeden gram) - fenobarbital sodowy (Luminal sodowy), 1,0 g, ilość zapisana także słownie,
Metamizoli natrici 5,0 - metamizol sodowy, 5,0 g,
Sir. simplicis, Menthae pip. trae aa 10,0 - syrop prosty i krople miętowe (tak nazywa je arkusz), po 10,0 g,
Aquae ad 150,0 - woda do 150,0 g, M.f. mixt. - sporządź mieszankę,
D.S. 2 razy dziennie 1 łyżkę stołową - łyżka stołowa to 15,0 g leku (dane z zadania).
Lekarz: w nagłówku recepty jest praktyka „Lek. med. Sławomir Borowski”, ale receptę wystawił i podpisał lek. Piotr Borowski (pole „Dane i podpis osoby uprawnionej”) - to jego nazwisko trafia na etykietę.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Część A protokołu - informacje o leku recepturowym
Kroki 2-6 · po tym etapie masz 5 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 2: Numer i postać
Kryteria:
R.1.1 Postać farmaceutyczna leku recepturowego: mieszanka lub mikstura lub mixtura
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Numer apteczny: 14240; obie daty są przekreślone,
Postać: „M.f. mixt.” - mieszanka (klucz uznaje też „mikstura” i „mixtura”).
Dokument po tym kroku
Krok 3: Opakowanie
Kryteria:
R.1.2 Opakowanie leku recepturowego: butelka z zamknięciem, o pojemności 160 ml lub 200 ml Dopuszcza się zapis bez podania jednostki
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego. Uwzględnij wyłącznie sprzęt i utensylia dostępne w aptece, podane w tabeli 1.
Butelka z zamknięciem z tabeli 1. Klucz uznaje 160 ml lub 200 ml; wpisano 160 ml - najmniejszą z tych dwóch butelek, a lek waży 150,0 g.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Warunki przechowywania
Kryteria:
R.1.3 Warunki przechowywania leku recepturowego: w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci, w zamkniętym opakowaniu, w temperaturze pokojowej lub w chłodnym/zimnym miejscu, chronić od światła (lub inne poprawne merytorycznie warunki) Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 2 warunki
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Co najmniej dwa. Z listy klucza: w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci, w zamkniętym opakowaniu, w temperaturze pokojowej.
Dokument po tym kroku
Krok 5: Działania leku
Kryteria:
R.1.4 Działania leku recepturowego: przeciwbólowe, przeciwzapalne, nasenne, uspokajające, przeciwgorączkowe, spazmolityczne, żółciopędne, przeciwdrgawkowe (lub inne poprawne merytorycznie działania) Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 2 działania oraz wszystkie zapisane działania są poprawne merytorycznie
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Co najmniej dwa, wszystkie poprawne - jedno błędne działanie odbiera punkt. Z listy klucza wpisano: uspokajające, przeciwbólowe, przeciwgorączkowe.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Wskazania do zastosowania
Kryteria:
R.1.5 Wskazania do zastosowania leku recepturowego: bóle, stany zapalne, trudności w zasypianiu, wybudzenia nocne, padaczka, stany spastyczne (lub inne poprawne merytorycznie wskazania) Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane jest co najmniej 1 wskazanie oraz wszystkie zapisane wskazania są poprawne merytorycznie
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Co najmniej jedno, wszystkie poprawne. Z listy klucza: bóle, trudności w zasypianiu.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Część B protokołu - kontrola dawek
Kroki 7-11 · po tym etapie masz 9 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 7: Fenobarbital sodowy - dawki jednorazowe
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych określonych przez Farmakopeę Polską XII - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej łyżki stołowej leku zapisanego na recepcie wynosi 15,0 g. Wyniki obliczeń dla dawek fenobarbitalu sodowego i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,1 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia.
Jedna dawka to łyżka stołowa: 15,0 g ze 150,0 g leku, czyli jedna dziesiąta:
1,0 g × 15,0 : 150,0 = 0,1 g.
Recepta nie podaje wieku pacjenta (PESEL jest zakryty), a arkusz - inaczej niż w sesjach z lekami dla dzieci - nie daje wzorów na dawki dziecięce; klucz przyjmuje dawki maksymalne dla dorosłego. Maksymalna jednorazowa doustna: 0,3 g (FP XII, „Wykaz dawek”, *Phenobarbitalum natricum*, doustnie; wartość z klucza).
Dokument po tym kroku
Krok 8: Fenobarbital sodowy - dawki dobowe
Kryteria:
R.2.1 Substancja lecznicza: fenobarbital sodowy: Dawka, którą pacjent przyjmie jednorazowo wynosi: 0,1 g Dawka maksymalna jednorazowa doustna dla pacjenta wynosi: 0,3 g Dawka, którą pacjent przyjmie dobowo wynosi: 0,2 g Dawka maksymalna dobowa doustna dla pacjenta wynosi: 0,6 g
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych określonych przez Farmakopeę Polską XII - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej łyżki stołowej leku zapisanego na recepcie wynosi 15,0 g. Wyniki obliczeń dla dawek fenobarbitalu sodowego i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,1 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia.
Dwie łyżki na dobę: 0,1 g × 2 = 0,2 g. Maksymalna dobowa doustna: 0,6 g.
Dokument po tym kroku
Krok 9: Fenobarbital sodowy - wnioski
Kryteria:
R.2.2 Wniosek: Dawka jednorazowa doustna fenobarbitalu sodowego, którą przyjmie pacjent, przekroczy dawkę maksymalną/nie przekroczy dawki maksymalnej* Dawka dobowa doustna fenobarbitalu sodowego, którą przyjmie pacjent, przekroczy dawkę maksymalną/nie przekroczy dawki maksymalnej* Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli w obu wnioskach skreślone jest "przekroczy dawkę maksymalną"(lub w inny jednoznaczny sposób zaznaczone jest, że nie przekroczy dawki maksymalnej) oraz wnioski są adekwatne do zapisanych wartości dawek
0,1 g < 0,3 g i 0,2 g < 0,6 g - w obu wnioskach skreśla się „przekroczy dawkę maksymalną”.
Dokument po tym kroku
Krok 10: Metamizol sodowy - dawki
Kryteria:
R.2.3 Substancja lecznicza: metamizol sodowy: Dawka, którą pacjent przyjmie jednorazowo wynosi: 0,5 g Dawka maksymalna jednorazowa doustna dla pacjenta wynosi: 1,0 g (Dopuszcza się zapis 1 g) Dawka, którą pacjent przyjmie dobowo wynosi: 1,0 g (Dopuszcza się zapis 1 g) Dawka maksymalna dobowa doustna dla pacjenta wynosi: 3,0 g (Dopuszcza się zapis 3 g)
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych określonych przez Farmakopeę Polską XII - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej łyżki stołowej leku zapisanego na recepcie wynosi 15,0 g. Wyniki obliczeń dla dawek fenobarbitalu sodowego i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,1 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia.
R.2.4 Wniosek: Dawka jednorazowa doustna metamizolu sodowego, którą przyjmie pacjent, przekroczy dawkę maksymalną/nie przekroczy dawki maksymalnej*. Dawka dobowa doustna metamizolu sodowego, którą przyjmie pacjent, przekroczy dawkę maksymalną/nie przekroczy dawki maksymalnej*. Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli w obu wnioskach skreślone jest "przekroczy dawkę maksymalną"(lub w inny jednoznaczny sposób zaznaczone jest, że nie przekroczy dawki maksymalnej) oraz wnioski są adekwatne do zapisanych wartości dawek
0,5 g < 1,0 g, a dawka dobowa 1,0 g < 3,0 g - oba wnioski „nie przekroczy dawki maksymalnej”. Dawka dobowa pacjenta równa się tu maksymalnej jednorazowej - to nie jest błąd, bo porównuje się dobową z dobową.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Część C protokołu - masa leku i składniki
Krok 12 · po tym etapie masz 10 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 12: Masa leku i zestawienie składników
Kryteria:
R.2.5 Masa leku recepturowego zapisana na recepcie: 150,0 g Nazwa składnika: woda; Ilość składnika: 124,0 g (Dopuszcza się zapis 124 g) Kryteria R.2.1 i R.2.3 należy uznać za spełnione, jeżeli w kolumnie "Dawki" zapisane są prawidłowe wartości dawek oraz odpowiednio w kolumnie "Obliczenia dawek" działania arytmetyczne/proporcje, z których te wartości wynikają, przy czym dawka może być zapisana w innych jednostkach i/lub z większą dokładnością.
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Określ masę leku i ilości składników niezbędnych do jego sporządzenia – wypełnij część C protokołu sporządzenia leku recepturowego. Wartości podaj z dokładnością do 0,1 g.
Masa leku („ad 150,0”): 150,0 g,
składniki stałe i płynne wprost z recepty: 1,0 + 5,0 + 10,0 + 10,0,
woda: 150,0 − 1,0 − 5,0 − 10,0 − 10,0 = 124,0 g.
Druk ma dokładnie 5 wierszy - tyle, ile składników.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Tabela 2 - wykaz czynności
Kroki 13-17 · po tym etapie masz 17 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 13: Przygotowanie osoby i stanowiska
Kryteria:
R.3.1 dezynfekcja powierzchni roboczych, umycie rąk
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku – wypełnij tabelę 2. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas ważenia substancji stałych i płynnych, używanym sprzęcie i utensyliach.
Umycie rąk i dezynfekcja powierzchni roboczych - jedno kryterium.
Dokument po tym kroku
Krok 14: Sprzęt i woda w wytarowanej butelce
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Uwzględnij wyłącznie sprzęt i utensylia dostępne w aptece, podane w tabeli 1.
Sprzęt z tabeli 1. Lek powstaje w jednej butelce, wytarowanej tylko raz - pustej. Pierwsza trafia do niej cała woda: 124,0 g; w niej rozpuszczą się obie sole. Klucz (R.3.7) wymaga, żeby w wykazie nie było tarowania częściowo wypełnionego naczynia i żeby z czynności wynikało 124,0 g wody - dlatego dalsze składniki są doważane do coraz większej masy.
Dokument po tym kroku
Krok 15: Fenobarbital sodowy i metamizol sodowy
Kryteria: , ,
R.3.2 zastosowanie wagi: - do odważania proszków podczas odważania fenobarbitalu sodowego i metamizolu sodowego, - do odważania płynów podczas odważania składników płynnych
R.3.3 wytarowanie: - podkładki pergaminowej przy odważaniu fenobarbitalu sodowego i metamizolu sodowego, - zlewki/butelki przy odważaniu składników płynnych Dopuszcza się wytarowanie karty celuloidowej w przypadku jej użycia zamiast podkładki pergaminowej.
R.3.5 rozpuszczenie fenobarbitalu sodowego wyłącznie w wodzie lub roztworze metamizolu sodowego oraz metamizolu sodowego wyłącznie w wodzie lub roztworze fenobarbitalu sodowego
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku – wypełnij tabelę 2. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas ważenia substancji stałych i płynnych, używanym sprzęcie i utensyliach.
Obie substancje stałe waży się na wadze do odważania proszków, na wytarowanej podkładce pergaminowej, i rozpuszcza: fenobarbital sodowy w wodzie, metamizol sodowy w powstałym roztworze (klucz dopuszcza dowolną kolejność, byle każda sól rozpuściła się w wodzie albo w roztworze drugiej). Masa w butelce: 125,0 g, potem 130,0 g.
Dokument po tym kroku
Krok 16: Syrop prosty i krople miętowe
Kryteria:
R.3.4 odważenie: 1,0 g fenobarbitalu sodowego; 5,0 g metamizolu sodowego; 10,0 g syropu prostego; 10,0 g kropli miętowych
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku – wypełnij tabelę 2. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas ważenia substancji stałych i płynnych, używanym sprzęcie i utensyliach. Nie opisuj sporządzania syropu prostego i kropli miętowych.
Płyny doważa się na wadze do odważania płynów, bez ponownego tarowania: syrop do 140,0 g, krople miętowe do 150,0 g - to masa leku z recepty.
Dokument po tym kroku
Krok 17: Zamknięcie i wymieszanie
Kryteria: ,
R.3.6 wymieszanie wszystkich składników (w zlewce lub butelce), umieszczenie wszystkich składników leku recepturowego w butelce, zamknięcie butelki
R.3.7 Nie jest zapisane tarowanie wypełnionego częściowo lub całkowicie naczynia podczas sporządzania leku oraz z toku sporządzania leku wynika, że jest w nim 124,0 g wody
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku – wypełnij tabelę 2. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas ważenia substancji stałych i płynnych, używanym sprzęcie i utensyliach.
Zamknięcie butelki i wymieszanie zawartości. Kryterium R.3.6 obejmuje wymieszanie, umieszczenie składników w butelce i zamknięcie; R.3.7 - brak tarowania wypełnionego naczynia i 124,0 g wody w toku sporządzania.
Dokument po tym kroku
Etap 6: Etykieta apteczna
Kroki 18-21 · po tym etapie masz 21 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 18: Biała etykieta i numer leku
Kryteria:
R.4.1 jest koloru białego, wpisany jest numer leku: 14240
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną do leku.
Mieszanka do przyjmowania doustnego - biała etykieta „WEWNĘTRZNIE”. Numer leku: 14240.
Dokument po tym kroku
Krok 19: Pacjent i lekarz
Kryteria:
R.4.2 wpisane są: imię i nazwisko pacjenta: Paweł Adamowski oraz imię i nazwisko lekarza: Piotr Borowski
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną do leku.
Pacjent: Paweł Adamowski; lekarz: Piotr Borowski - osoba, która wystawiła receptę, a nie właściciel praktyki z nagłówka.
Typowe błędy
Wpisanie „Sławomir Borowski” z nagłówka recepty - to nazwa praktyki, a receptę podpisał Piotr Borowski.
Dokument po tym kroku
Krok 20: Odpis recepty
Kryteria:
R.4.3 odpis recepty jest zgodny z zapisem na recepcie (niekoniecznie w identycznym brzmieniu, pod warunkiem poprawności merytorycznej): Luminali natrici 1,0 Metamizoli natrici 5,0 Sirupi simplicis Menthae pip. trae aa 10,0 Aquae ad 150,0 M.f. mixt.
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną do leku.
Skład jak na recepcie, z „M.f. mixt.”. Klucz dopuszcza inne brzmienie (np. „Sirupi simplicis”), byle było poprawne.
Dokument po tym kroku
Krok 21: Sposób użycia
Kryteria:
R.4.4 wpisany jest sposób użycia (niekoniecznie w identycznym brzmieniu, pod warunkiem poprawności merytorycznej): 2 razy dziennie 1 łyżkę stołową
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną do leku.
Z „D.S.”: 2 razy dziennie 1 łyżkę stołową.
Dokument po tym kroku
Etap 7: Sprawdzenie pracy
Krok 22 · po tym etapie masz 21 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 22: Kontrola przed oddaniem arkusza
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Ocenie podlegać będą 4 rezultaty: informacje o leku recepturowym - część A protokołu sporządzenia leku recepturowego, kontrola dawek substancji leczniczych oraz masa leku recepturowego i zestawienie ilości składników niezbędnych do jego sporządzenia – część B i C protokołu sporządzenia leku recepturowego, wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku recepturowego zapisanego na recepcie – tabela 2., etykieta apteczna dla leku recepturowego zapisanego na recepcie.
numer 14240 w protokole i na etykiecie,
fenobarbital sodowy 0,1 / 0,2 g przy 0,3 / 0,6 g, metamizol sodowy 0,5 / 1,0 g przy 1,0 / 3,0 g - wszystkie wnioski „nie przekroczy”,
masa leku 150,0 g, woda 124,0 g,
wykaz: obie wagi, oba tarowania, bez tarowania wypełnionej butelki, sole rozpuszczone w wodzie,
etykieta biała, lekarz Piotr Borowski.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.