MED.09-01-23.06-SGCzerwiec 2023 · 24 kroki · ok. 38 min · 21 kryteriów z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Analiza leku recepturowego
To rozwiązanie służy nauce do egzaminu zawodowego - nie jest poradą medyczną ani farmaceutyczną. Wszystkie dane o leku, dawkach i surowcach pochodzą wyłącznie z arkusza CKE, jego załącznika 1 i klucza oceniania.
Recepta na krople dla 12-letniej pacjentki: bromek potasu i bromek sodu (po 1,0 g), metamizol sodowy, nalewka z korzenia kozłka i woda do 30,0 g, dawkowane po 30 kropli. Trzeba wypełnić protokół sporządzenia leku recepturowego (informacje o leku, kontrola dawek dla dziecka, ilości składników), sporządzić wykaz czynności i wypełnić etykietę apteczną.
Kroki idą za kolejnością druków w arkuszu. Każdy zaczyna się poleceniem z arkusza, wyjaśnia, skąd bierze się wpis, i mówi, które kryteria klucza spełnia. Dawki i ilości składników policzono w skrypcie i porównano z kluczem oceniania CKE.
Co widać w podglądzie. Druki z arkusza odtworzone na stronie. Wpisy zdającego są granatowe i pisane ręcznie, a pola wypełnione w bieżącym kroku są podświetlone na żółto.
Skąd biorą się dane. Recepta, masa kropli (38 mg), wzory na dawki dla dzieci i wykaz wyposażenia są w arkuszu. Dawki maksymalne dla dorosłego pochodzą z załącznika 1 (osobna broszura z egzaminu - fragmenty Farmakopei Polskiej XII, „Wykaz dawek”). Załącznik jest dołączony do arkusza na stronie serwisu; jego wartości zgadzają się z kluczem.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 21 kryteriów w 4 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 16 punktów - można stracić 5 kryteriów i nadal zdać.
Krok 1 · po tym etapie masz 0 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 1: Co jest na recepcie
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Dokonaj analizy recepty na lek recepturowy, zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, przyjętej w aptece do realizacji.
Recepta (pacjentka Joanna Laskowska, lat 12, lekarz pediatra Artur Liebich, numer leku 49335). Liczby to gramy na cały lek:
Kalii bromidi, Natrii bromidi aa 1,0 - bromek potasu i bromek sodu, po 1,0 g,
Metamizoli natrici 3,0 - metamizol sodowy, 3,0 g,
Valerianae tincturae 10,0 - nalewka z korzenia kozłka, 10,0 g (gotowa - arkusz każe nie opisywać jej sporządzania),
Aquae ad 30,0 - woda do 30,0 g, M.f. gtt. - sporządź krople,
D.S. Dwa razy na dobę po 30 kropli doustnie - kropla waży 38 mg (dane z zadania).
Dokument po tym kroku
Etap 2: Część A protokołu - informacje o leku recepturowym
Kroki 2-6 · po tym etapie masz 5 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 2: Numer i postać
Kryteria:
R.1.1 Postać farmaceutyczna leku recepturowego (nazwa polska lub łacińska): krople lub guttae
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku recepturowym – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Numer apteczny: 49335; daty są przekreślone,
Postać (nazwa polska lub łacińska): „M.f. gtt.” - krople (guttae).
Dokument po tym kroku
Krok 3: Opakowanie
Kryteria:
R.1.2 Opakowanie leku recepturowego (rodzaj i pojemność): butelka z zakraplaczem o pojemności 30 ml Dopuszcza się zapis bez podania jednostki
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku recepturowym – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego. Uwzględnij wyłącznie wyposażenie do receptury dostępne w aptece, podane w tabeli 2.
Krople dawkuje się kroplami, więc z tabeli 2 bierze się butelkę z zakraplaczem. Pojemności z tabeli: 10, 15, 20 i 30 ml - lek waży 30,0 g, klucz wymaga 30 ml.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Sposób i warunki przechowywania
Kryteria:
R.1.3 Sposób i warunki przechowywania leku recepturowego: w miejscu niewidocznym/niedostępnym dla dzieci, w temperaturze pokojowej, chronić od światła lub w miejscu zacienionym lub bez dostępu światła, w zamkniętym opakowaniu (lub inne poprawne merytorycznie sposoby/warunki) Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 2 sposoby/warunki oraz wszystkie zapisane sposoby i warunki są poprawne merytorycznie
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku recepturowym – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Co najmniej dwa, wszystkie poprawne. Z listy klucza: w miejscu niedostępnym dla dzieci, w temperaturze pokojowej, chronić od światła, w zamkniętym opakowaniu.
Dokument po tym kroku
Krok 5: Działania leku
Kryteria:
R.1.4 Działania leku recepturowego: uspokajające, przeciwbólowe, przeciwzapalne, spazmolityczne/rozkurczowe (lub inne poprawne merytorycznie działania) Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 2 działania oraz wszystkie zapisane działania są poprawne merytorycznie
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku recepturowym – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Co najmniej dwa, wszystkie poprawne. Z listy klucza: uspokajające, przeciwbólowe, przeciwzapalne.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Wskazania do stosowania
Kryteria:
R.1.5 Wskazania do stosowania leku recepturowego: w stanach pobudzenia, w stanach zapalnych, w gorączce, w stanach zwiększonego napięcia nerwowego, w nerwicy wegetatywnej, w bólach różnego pochodzenia (lub inne poprawne merytorycznie wskazania) Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane jest co najmniej 1 wskazanie oraz wszystkie zapisane wskazania są poprawne merytorycznie
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Zapisz informacje o leku recepturowym – wypełnij część A protokołu sporządzenia leku recepturowego.
Co najmniej jedno, wszystkie poprawne. Z listy klucza: w stanach zwiększonego napięcia nerwowego, w bólach różnego pochodzenia.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Część B protokołu - kontrola dawek dla dziecka
Kroki 7-12 · po tym etapie masz 9 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 7: Bromki - dawka dobowa
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej kropli leku recepturowego zapisanego na recepcie wynosi 38 mg. Wyniki obliczeń dla dawek bromków i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,001 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia. Do obliczeń wykorzystaj wzory zawarte w tabeli 1.
Dawka to 30 kropli po 38 mg: 30 × 0,038 g = 1,14 g leku.
Druk każe liczyć bromki łącznie: 1,0 + 1,0 = 2,0 g w 30,0 g leku. W jednej dawce: 2,0 × 1,14 : 30,0 = 0,076 g, a na dobę (2 razy): 0,152 g.
Typowe błędy
Liczenie dawki z 30 kropli jak z 30 g albo z 30 ml - trzeba przeliczyć krople na masę (30 × 38 mg).
Dokument po tym kroku
Krok 8: Bromki - dawka maksymalna dobowa dla dziecka
Kryteria:
R.2.1 Substancja lecznicza: bromki - bromek potasu i bromek sodu łącznie: Dawka dobowa, wynikająca z recepty wynosi: 0,152 g Dawka maksymalna dobowa doustna dla pacjenta wynosi: 0,500 g (dopuszcza się zapis 0,50 g i 0,5 g)
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej kropli leku recepturowego zapisanego na recepcie wynosi 38 mg. Wyniki obliczeń dla dawek bromków i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,001 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia. Do obliczeń wykorzystaj wzory zawarte w tabeli 1.
Załącznik 1, FP XII „Wykaz dawek”: przy Kalii bromidum* (s. 4756) i Natrii bromidum* (s. 4763) jest uwaga - dla preparatów z więcej niż jedną solą bromkową maksymalna łączna dawka dobowa wynosi 1,0 g. Dlatego bromki sumuje się.
R.2.2 Wniosek: Dawka dobowa bromków łącznie, wynikająca z recepty, przekracza dawkę maksymalną dobową/nie przekracza dawki maksymalnej dobowej doustnej dla pacjenta. Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli skreślone jest "przekracza dawkę maksymalną dobową" lub w inny jednoznaczny sposób zaznaczone jest, że nie przekracza dawki maksymalnej dobowej doustnej dla pacjenta oraz wniosek jest adekwatny do zapisanych wartości dawek.
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dawka dobowa bromków łącznie, wynikająca z recepty, przekracza dawkę maksymalną dobową/nie przekracza dawki maksymalnej dobowej doustnej dla pacjenta. Niepotrzebne należy skreślić.
0,152 g < 0,500 g - nie przekracza.
Dokument po tym kroku
Krok 10: Metamizol sodowy - dawka jednorazowa
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej kropli leku recepturowego zapisanego na recepcie wynosi 38 mg. Wyniki obliczeń dla dawek bromków i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,001 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia. Do obliczeń wykorzystaj wzory zawarte w tabeli 1.
dawka: 3,0 g × 1,14 : 30,0 = 0,114 g,
maksymalna jednorazowa dla dorosłego (załącznik 1, s. 4760, Metamizolum natricum monohydricum*, doustnie): 1,0 g; dla dziecka × 0,5 = 0,500 g*.
Dokument po tym kroku
Krok 11: Metamizol sodowy - dawka dobowa
Kryteria:
R.2.3 Substancja lecznicza: metamizol sodowy: Dawka jednorazowa wynikająca z recepty wynosi: 0,114 g Dawka maksymalna jednorazowa doustna dla pacjenta wynosi: 0,500 g (dopuszcza się zapis 0,50 g i 0,5 g) Dawka dobowa, wynikająca z recepty wynosi: 0,228 g Dawka maksymalna dobowa doustna dla pacjenta wynosi: 1,500 g (dopuszcza się zapis 1,50 g i 1,5 g)
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Przeprowadź kontrolę dawek substancji leczniczych, czyli sprawdź, czy dawki substancji leczniczych zapisanych na recepcie nie przekraczają dawek maksymalnych - wypełnij część B protokołu sporządzenia leku recepturowego. W obliczeniach przyjmij, że masa jednej kropli leku recepturowego zapisanego na recepcie wynosi 38 mg. Wyniki obliczeń dla dawek bromków i metamizolu sodowego podaj z dokładnością do 0,001 g. W protokole zapisz nie tylko wartości dawek, ale także ich obliczenia. Do obliczeń wykorzystaj wzory zawarte w tabeli 1.
dobowa: 0,114 g × 2 = 0,228 g,
maksymalna dobowa: 3,0 g × 0,5 = 1,500 g.
Dokument po tym kroku
Krok 12: Metamizol sodowy - wnioski
Kryteria:
R.2.4 Wnioski: Dawka jednorazowa metamizolu sodowego, wynikająca z recepty, przekracza dawkę maksymalną jednorazową/nie przekracza dawki maksymalnej jednorazowej doustnej dla pacjenta. Dawka dobowa metamizolu sodowego, wynikająca z recepty, przekracza dawkę maksymalną dobową/nie przekracza dawki maksymalnej dobowej doustnej dla pacjenta. Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli w obu wnioskach skreślone jest "przekracza dawkę maksymalną" lub w inny jednoznaczny sposób zaznaczone jest, że nie przekracza dawki maksymalnej odpowiednio jednorazowej lub dobowej doustnej dla pacjenta oraz wnioski są adekwatne do zapisanych wartości dawek.
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dawka jednorazowa metamizolu sodowego, wynikająca z recepty, przekracza dawkę maksymalną jednorazową doustną/nie przekracza dawki maksymalnej jednorazowej doustnej dla pacjenta. Niepotrzebne należy skreślić.
0,114 g < 0,500 g i 0,228 g < 1,500 g - oba wnioski „nie przekracza”. W drugim zdaniu druk ma „nie przekroczy” - wariant zostawia się w brzmieniu z druku.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Część C protokołu - ilości składników
Krok 13 · po tym etapie masz 10 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 13: Zestawienie składników
Kryteria:
R.2.5 Nazwa składnika: woda; Ilość składnika: 15,0 g (dopuszcza się zapis 15 g)
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Określ ilości wagowe poszczególnych składników niezbędnych do sporządzenia leku recepturowego - wypełnij część C protokołu sporządzenia leku recepturowego. Wartości należy podać z dokładnością do 0,1 g.
Składniki wprost z recepty, a woda: 30,0 − 1,0 − 1,0 − 3,0 − 10,0 = 15,0 g. RAZEM i masa leku z recepty: 30,0 g.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Tabela 3 - wykaz czynności
Kroki 14-19 · po tym etapie masz 17 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 14: Przygotowanie osoby i stanowiska
Kryteria:
R.3.1 dezynfekcja powierzchni roboczych, umycie rąk (przed rozpoczęciem sporządzania leku)
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku recepturowego – wypełnij tabelę 3. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas odważania substancji stałych i płynnych oraz używanym sprzęcie i utensyliach.
Umycie rąk i dezynfekcja powierzchni roboczych - jedno kryterium.
Dokument po tym kroku
Krok 15: Wyposażenie i woda w zlewce
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Uwzględnij wyłącznie wyposażenie do receptury dostępne w aptece, podane w tabeli 2.
Wyposażenie z tabeli 2. Lek powstaje w zlewce wytarowanej raz - pustej; to decyzja w tym rozwiązaniu - do wąskiej butelki z zakraplaczem trudno wsypywać proszki i mieszać, a klucz dopuszcza mieszanie w zlewce. Najpierw woda: 15,0 g.
Dokument po tym kroku
Krok 16: Bromki i metamizol sodowy
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku recepturowego – wypełnij tabelę 3. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas odważania substancji stałych i płynnych oraz używanym sprzęcie i utensyliach.
Każdą substancję stałą waży się osobno na wadze do odważania proszków, na wytarowanej podkładce pergaminowej (klucz uznaje też kartę celuloidową), i przenosi do zlewki.
Dokument po tym kroku
Krok 17: Rozpuszczenie soli
Kryteria:
R.3.5 rozpuszczenie bromków i metamizolu sodowego w wodzie lub roztworze wodnym Dopuszcza się rozpuszczenie bromku sodu w 10 g nalewki kozłkowej
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku recepturowego – wypełnij tabelę 3. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas odważania substancji stałych i płynnych oraz używanym sprzęcie i utensyliach.
Bromki i metamizol sodowy rozpuszcza się w wodzie (bagietką), zanim doda się nalewkę. W zlewce jest 20,0 g roztworu.
Dokument po tym kroku
Krok 18: Nalewka z korzenia kozłka
Kryteria: , ,
R.3.2 zastosowanie wagi: - do odważania proszków podczas odważania bromków i metamizolu sodowego - do odważania płynów podczas odważania składników płynnych
R.3.3 wytarowanie: - podkładki pergaminowej/karty celuloidowej przy odważaniu bromków i metamizolu sodowego - zlewki/butelki przy odważaniu nalewki z korzenia kozłka i wody Nie jest zapisane tarowanie częściowo lub całkowicie wypełnionego naczynia podczas sporządzania leku
R.3.4 odważenie: 1,0 g bromku potasu, 1,0 g bromku sodu, 3,0 g metamizolu sodowego, 10,0 g nalewki z korzenia kozłka lekarskiego
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku recepturowego – wypełnij tabelę 3. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas odważania substancji stałych i płynnych oraz używanym sprzęcie i utensyliach. Nie opisuj sporządzania kropli walerianowych.
Nalewkę doważa się na wadze do odważania płynów, bez ponownego tarowania zlewki: do masy 30,0 g. Klucz w R.3.3 wprost wymaga, żeby w wykazie nie było tarowania częściowo wypełnionego naczynia. Po tym kroku są w wykazie obie wagi, oba tarowania i wszystkie odważone ilości.
Dokument po tym kroku
Krok 19: Wymieszanie, butelka i zamknięcie
Kryteria: ,
R.3.6 wymieszanie wszystkich składników leku w butelce lub zlewce, umieszczenie wszystkich składników leku w butelce, zamknięcie butelki
R.3.7 Z toku sporządzania leku wynika, że masa leku wynosi 30,0 g
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Sporządź wykaz czynności prowadzących do sporządzenia leku recepturowego – wypełnij tabelę 3. W wykazie uwzględnij czynności związane z przygotowaniem osoby sporządzającej lek i przygotowaniem stanowiska pracy oraz kolejne czynności dotyczące sporządzania leku, w tym informacje o ilości odważanych składników, sposobie postępowania podczas odważania substancji stałych i płynnych oraz używanym sprzęcie i utensyliach.
Wymieszanie, przelanie do butelki z zakraplaczem i zamknięcie - kryterium R.3.6. Z czynności wynika masa leku 30,0 g (R.3.7). Na końcu biała etykieta.
Dokument po tym kroku
Etap 6: Etykieta apteczna
Kroki 20-23 · po tym etapie masz 21 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 20: Biała etykieta i numer leku
Kryteria:
R.4.1 jest koloru białego, wpisany jest numer leku: 49335
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną dla leku recepturowego.
Krople przyjmuje się doustnie (tak mówi recepta) - biała etykieta „WEWNĘTRZNIE”, mimo że lek jest w butelce z zakraplaczem. Numer leku: 49335.
Typowe błędy
Dobranie pomarańczowej etykiety dla kropli - o kolorze etykiety decyduje droga podania z recepty („doustnie”), a nie postać leku.
Dokument po tym kroku
Krok 21: Pacjentka i lekarz
Kryteria:
R.4.2 wpisane jest w rubryce "Imię i nazwisko pacjenta": Joanna Laskowska oraz w rubryce "Imię i nazwisko lekarza": Artur Liebich
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną dla leku recepturowego.
Pacjentka: Joanna Laskowska (z wiekiem, jak na recepcie), lekarz: Artur Liebich.
Dokument po tym kroku
Krok 22: Skład leku
Kryteria:
R.4.3 skład leku jest zgodny z zapisem na recepcie: Kalii bromidi Natrii bromidi aa 1,0 Metamizoli natrici 3,0 Valerianae tincturae 10,0 Aquae ad 30,0 M.f. gtt.
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną dla leku recepturowego.
Skład jak na recepcie, z „aa 1,0” i „M.f. gtt.”.
Dokument po tym kroku
Krok 23: Sposób użycia
Kryteria:
R.4.4 w rubryce "Sposób użycia" wpisane jest: (niekoniecznie w identycznym brzmieniu, pod warunkiem poprawności merytorycznej): Dwa razy na dobę po 30 kropli doustnie Dopuszcza się zapis sposobu użycia w polu przeznaczonym na skład leku
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Dobierz i wypełnij etykietę apteczną dla leku recepturowego.
Z „D.S.”: Dwa razy na dobę po 30 kropli doustnie.
Dokument po tym kroku
Etap 7: Sprawdzenie pracy
Krok 24 · po tym etapie masz 21 z 21 kryteriów (pkt)
Krok 24: Kontrola przed oddaniem arkusza
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Dokonaj analizy recepty na lek recepturowy, zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym, przyjętej w aptece do realizacji. Następnie wykonaj niezbędne ustalenia, obliczenia i sprawdzenia oraz zaplanuj proces sporządzania tego leku.
numer 49335 w protokole i na etykiecie,
dawka = 1,14 g leku; bromki 0,152 g/dobę przy 0,500 g; metamizol 0,114 / 0,228 g przy 0,500 / 1,500 g - wnioski „nie przekracza”,
woda 15,0 g, masa 30,0 g,
wykaz: obie wagi, oba tarowania, sole rozpuszczone w wodzie, bez tarowania wypełnionej zlewki,
etykieta biała.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.