Rozwiązanie krok po kroku: Lek recepturowy i surowce roślinne

Wyciąg z recepty (pacjentka Barbara Nowak, lekarz Jerzy Wróbel) - liczby przy składnikach to gramy:

• Bismuthi subcarbonatis 5,0 - zasadowy węglan bizmutu, 5,0 g,
• Magnesii subcarbonatis ponderosi 10,0 - zasadowy węglan magnezu (ciężki), 10,0 g,
• Sir. simplicis 20,0 - syrop prosty, 20,0 g (zadanie każe użyć gotowego syropu),
• Aquae ad 120,0 - woda „do” 120,0 g: jej ilość to reszta do masy całego leku,
• M.f. susp. - zmieszaj, niech powstanie zawiesina (proszki nie rozpuszczają się, tylko są rozproszone w cieczy),
• D.S. 3 × dziennie łyżeczka - sposób użycia, który przepisuje się na etykietę.

Receptę przyjęto do realizacji pod numerem aptecznym 102315 - ten numer trafia do protokołu i na etykietę.

• Numer apteczny: 102315 (z treści zadania). Rubryki „Data i godzina sporządzenia” i „Data przydatności” są przekreślone (XXX) - nie wypełnia się ich.
• Postać farmaceutyczna: skrót M.f. susp. oznacza zawiesinę, a lek przyjmuje się łyżeczką, więc wpis to zawiesina do stosowania wewnętrznego (po łacinie *suspensio ad usum internum*). Klucz przyjmuje nazwę polską albo łacińską, z dopiskiem o stosowaniu wewnętrznym albo bez niego.

Rubryka wymaga rodzaju i pojemności. Lek płynny wydaje się w butelce z zamknięciem - tabela 1 podaje butelki „z dopasowanym zamknięciem” o pojemnościach 100 ml, 125 ml, 150 ml i innych. Lek ma 120,0 g, a klucz oceniania wskazuje butelkę 125 ml.

Wpis: butelka z zamknięciem, 125 ml.

Rubryka wymaga co najmniej dwóch warunków. W rozwiązaniu wpisano trzy, wszystkie z listy klucza:

• przechowywać w temperaturze pokojowej (15 °C – 25 °C),
• chronić od światła,
• przechowywać w zamkniętym opakowaniu.

Klucz uznaje też przechowywanie w lodówce (2 °C – 8 °C) zamiast temperatury pokojowej.

Rubryka wymaga co najmniej dwóch działań. Klucz wymienia: zobojętniające, ściągające, osłaniające i przyspieszające regenerację błony śluzowej. W rozwiązaniu wpisano trzy z nich: zobojętniające, ściągające, osłaniające.

Tak jak przy warunkach przechowywania, wszystkie wpisane działania muszą być poprawne - lepiej wpisać dwa pewne niż pięć, z których jedno jest błędne.

Jedna dawka to jedna łyżeczka = 6,0 g leku. Najpierw liczba dawek w całym leku, potem ilość substancji w jednej dawce:

• 120,0 g : 6,0 g = 20 dawek,
• 5,0 g : 20 = 0,25 g - dawka jednorazowa zasadowego węglanu bizmutu.

Klucz dopuszcza też zapis proporcji: 6,0 g leku - x, 120,0 g leku - 5,0 g, czyli x = 6,0 × 5,0 : 120,0 = 0,25 g.

Maksymalna dawka jednorazowa z Farmakopei Polskiej XIII (załącznik 1): 1,0 g.

Lek przyjmuje się 3 razy dziennie, więc dawka dobowa to trzy dawki jednorazowe:

• 0,25 g × 3 = 0,75 g.

Maksymalna dawka dobowa z FP XIII: 3,0 g. Gwiazdka przy rubryce każe zapisać dokładny wynik - 0,25 i 0,75, bez zaokrąglania do 0,3 czy 0,8.

Porównanie z dawkami maksymalnymi:

• jednorazowa: 0,25 g < 1,0 g → nie przekracza,
• dobowa: 0,75 g < 3,0 g → nie przekracza.

W obu zdaniach skreśla się wariant „przekracza ...” - zostaje „nie przekracza ...”.

Liczba dawek jest ta sama - 20 łyżeczek po 6,0 g:

• 10,0 g : 20 = 0,5 g - dawka jednorazowa zasadowego węglanu magnezu.

Maksymalna dawka jednorazowa z FP XIII: 2,0 g.

• 0,5 g × 3 = 1,5 g - dawka dobowa.

Maksymalna dawka dobowa z FP XIII: 6,0 g. Po tym kroku w protokole są wszystkie cztery dawki maksymalne obu substancji - klucz ocenia je razem.

• jednorazowa: 0,5 g < 2,0 g → nie przekracza,
• dobowa: 1,5 g < 6,0 g → nie przekracza.

Kryterium wniosków obejmuje wszystkie cztery zdania obu substancji i wymaga, by były zgodne z wpisanymi dawkami.

Nazwy składników wpisuje się po polsku, ilości z dokładnością do 0,1 g:

1. zasadowy węglan bizmutu - 5,0 g,
2. zasadowy węglan magnezu - 10,0 g,
3. syrop prosty - 20,0 g (gotowy syrop, więc odważa się go jako jeden składnik, bez rozpisywania na cukier i wodę).

Kolumna „odważona” jest przekreślona - wypełnia się ją dopiero przy sporządzaniu leku.

Przy wodzie stoi „ad 120,0” - woda uzupełnia lek do 120,0 g, więc jej ilość to różnica:

• 120,0 g − (5,0 g + 10,0 g + 20,0 g) = 120,0 g − 35,0 g = 85,0 g.

Klucz przyjmuje nazwę: woda, woda oczyszczona albo woda do receptury aptecznej.

Suma kontrolna: 5,0 + 10,0 + 20,0 + 85,0 = 120,0 g, a masa leku zapisana na recepcie to 120,0 g - obie liczby muszą być równe. Rubryki „Lek sporządził” i „Protokół sporządził” są przekreślone.

Wykaz zaczyna się od higieny: umycie rąk i dezynfekcja powierzchni roboczej stanowiska - obie czynności są w kluczu jednym kryterium.

Wszystko, co pojawia się w wykazie, musi być w tabeli 1: dwie wagi (do proszków i do płynów), moździerz z wylewem z pistlem (wylew ułatwia przelanie zawiesiny do butelki), karty recepturowe, łopatka recepturowa, zlewki 25 ml i 100 ml, butelka z zamknięciem 125 ml i etykieta apteczna biała. Pojemności zlewek dobrano do odważanych ilości: 20,0 g syropu i 85,0 g wody.

Proszki odważa się na wadze do odważania proszków, każdy na wytarowanej karcie recepturowej, z ilością z części C:

• 5,0 g zasadowego węglanu bizmutu,
• 10,0 g zasadowego węglanu magnezu.

Każdy proszek trafia od razu do moździerza.

Pierwsza czynność technologiczna z klucza: roztarcie w moździerzu pistlem zasadowego węglanu bizmutu z zasadowym węglanem magnezu - dopiero do roztartych proszków dodaje się płyny.

Syrop jest płynem, więc odważa się go na wadze do odważania płynów, w wytarowanej zlewce: 20,0 g. Potem dodaje się go do proszków i rozciera pistlem - klucz uznaje roztarcie proszku z syropem i/lub częścią wody.

Woda - też na wadze do płynów w wytarowanej zlewce: 85,0 g. Część trafia do moździerza, resztę zostawia się do popłukania moździerza.

Po tym kroku widać dwie zasady oceniane w kluczu:

• każdy proszek ważony na wadze do proszków, każdy płyn na wadze do płynów,
• odważone są dokładnie ilości z recepty i części C: 5,0 g, 10,0 g, 20,0 g i 85,0 g.

Pustą butelkę taruje się przed przeniesieniem leku - dzięki temu na koniec waga pokaże samą masę leku. Potem:

• przeniesienie zawiesiny z moździerza do butelki,
• popłukanie moździerza pozostałą wodą i przeniesienie popłuczyn do butelki - tak nic z proszków nie zostaje w moździerzu.

Teraz wykaz ma komplet tarowań (karty, zlewki, butelka) i pełną kolejność technologiczną z klucza.

Na koniec:

• sprawdzenie, czy masa leku w butelce wynosi 120,0 g,
• zamknięcie butelki i wymieszanie wszystkich składników,
• oklejenie butelki wypełnioną białą etykietą apteczną.

Lek przyjmuje się doustnie, więc wybiera się etykietę białą - „DO UŻYTKU WEWNĘTRZNEGO”. Pomarańczowa (do użytku zewnętrznego) zostaje pusta. W rubryce „Nr leku” - numer apteczny 102315.

• pacjent: Barbara Nowak, lekarz: Jerzy Wróbel (z recepty, bez numeru PESEL i NPWZ),
• osoba sporządzająca: na egzaminie wpisuje się swój numer PESEL - w tym rozwiązaniu w tym miejscu stoi imię i nazwisko autora rozwiązania.

Pod „Rp.” przepisuje się receptę dokładnie tak, jak jest zapisana - łacińskie nazwy w tym samym przypadku, te same ilości, „ad” przy wodzie i „M.f. susp.”. Sposobu użycia (D.S.) nie przepisuje się tutaj - ma osobną rubrykę.

• Sposób użycia: 3 × dziennie łyżeczka (z D.S.),
• Sposób przechowywania: wystarczy jeden sposób - wpisano dwa z części A protokołu,
• Data sporządzenia: dzień egzaminu,
• „Termin ważności” jest przekreślony - zadanie go nie obejmuje.

Klucz ocenia odpis recepty i te trzy rubryki jednym kryterium.

Z listy w tabeli 2 klucz uznaje wyłącznie dwa surowce:

1. Althaeae radix - korzeń prawoślazu,
2. Lini semen - nasienie lnu.

Rubryka wymaga nazwy łacińskiej i polskiej. Dopisanie trzeciego surowca odbiera punkt - kryterium jest spełnione tylko przy tych dwóch.

Wymagany jest co najmniej jeden argument. Argumenty z klucza: łagodzenie dolegliwości, ochrona błony śluzowej żołądka przed podrażnieniem, przyspieszenie jej regeneracji. W uzasadnieniu łączy się je z działaniem leku recepturowego (osłaniającym), bo surowce mają je wspomagać.

Ilości surowca i wody oraz sposób sporządzenia (zalanie wodą o temperaturze pokojowej i wytrawianie przez 30 minut) podaje klucz oceniania: 5,0 g surowca i 100,0 g wody. Klucz nie wiąże tego sposobu z jednym z dwóch surowców - w rozwiązaniu opisano go dla korzenia prawoślazu. Arkusz daje przeliczniki, dzięki którym pacjent odmierzy to w domu:

• surowiec: 5,0 g : 2,5 g = 2 łyżeczki do herbaty,
• woda: 100 ml : 200 ml = 0,5, czyli pół szklanki.

Informacja jest pisana dla pacjenta - prostym językiem, z ilościami w łyżeczkach i szklankach, a w nawiasie w gramach i mililitrach.

Na koniec sprawdza się spójność dokumentów:

• ten sam numer apteczny 102315 w protokole i na etykiecie,
• dawki zapisane dokładnie (0,25 / 0,75 / 0,5 / 1,5 g) i wszystkie cztery wnioski „nie przekracza”,
• suma składników w części C = 120,0 g = masa z recepty,
• ilości w wykazie czynności takie same jak w części C, proszki na wadze do proszków, płyny na wadze do płynów,
• etykieta biała, odpis recepty bez zmian, data egzaminu,
• w tabeli 4 tylko dwa surowce z tabeli 2.