Rozwiązanie krok po kroku: Wykonanie okularów korekcyjnych

Wszystkie wymiary w karcie podaje się w systemie skrzynkowym: tarczę opisuje prostokąt styczny do jej konturu. Szerokość tarczy to poziomy bok tego prostokąta i - jak mówi arkusz - wynika z oznaczenia oprawy (zapis szerokość□mostek na zauszniku lub mostku). Klucz: 54 mm. Klucz ma też osobną pozycję za sam nagłówek „Wymiary oprawy w systemie skrzynkowym”, więc wymiary muszą być podane właśnie w tym systemie.

Wysokości tarczy nie ma w oznaczeniu, więc mierzysz pionowy bok prostokąta skrzynkowego - odległość poziomych stycznych do najwyższego i najniższego punktu tarczy. Klucz oczekuje 38 mm ±1 mm. Połowa tej wysokości (19 mm) to wysokość środka optycznego w gotowych okularach.

Szerokość mostka w systemie skrzynkowym, drugi wymiar z oznaczenia oprawy: 17 mm.

Środek tarczy leży w środku prostokąta skrzynkowego, więc c = szerokość + mostek = 54 + 17 = 71 mm. (Wzór wynika z definicji systemu skrzynkowego - arkusz go nie podaje, klucz potwierdza wynik.)

Najdłuższy odcinek przechodzący przez środek geometryczny tarczy (ED). W tej oprawie jest równy szerokości: klucz oczekuje 54 mm ±1 mm. Od ED zależy minimalna średnica soczewki.

Decentracja pozioma to różnica między połową odległości środków tarcz a rozstawem źrenicy tego oka: x = c/2 - PD = 35,5 - 32 = 3,5 mm. Źrenica leży bliżej nosa niż środek tarczy, więc środek optyczny przesuwasz w stronę nosa (klucz pisze „NOS”). Klucz ma osobną pozycję za nagłówek karty „Wyniki obliczeń decentracji i średnic” - wypełniona karta ją spełnia.

Dla OL: x = 35,5 - 30 = 5,5 mm w stronę nosa.

Środek optyczny ma leżeć na poziomej osi symetrii tarczy, czyli dokładnie na wysokości środka geometrycznego. Przesunięcia w pionie nie ma: 0 mm.

Ta sama informacja z arkusza dotyczy obu oczu: 0 mm.

Soczewka musi pokryć tarczę po przesunięciu środka optycznego: do największego wymiaru tarczy dodaje się dwie decentracje (tu wypadkowa równa poziomej, bo pionowej nie ma) i naddatek na obróbkę 2 mm: φ = ED + 2·d + 2 = 54 + 7 + 2 = 63 mm. (Wzór to zasada zawodu, arkusz go nie podaje, klucz potwierdza wynik.)

Dla OL: φ = 54 + 2·5,5 + 2 = 67 mm. Większa decentracja daje większą średnicę - to ona decyduje, czy soczewka z magazynu wystarczy.

Moce w głównych przekrojach to +2,50 i +1,00 dptr - oba dodatnie, więc astygmatyzm nadwzroczny, złożony. Regułę ocenia się po osi cylindra ujemnego: 80° leży w przedziale 60-120°, czyli oko silniej łamie w przekroju poziomym niż w pionowym - astygmatyzm odwrotny (przeciwny regule). (Granice przedziałów to przyjęta w optyce okularowej konwencja, wynik zgodny z kluczem.)

Moce przekrojów +2,00 i +1,00 dptr - nadwzroczny, złożony. Oś cylindra ujemnego 0° (czyli 180°) jest pozioma, więc silniej łamie przekrój pionowy - astygmatyzm prosty (zgodny z regułą).

Transpozycja: sfera + cylinder = +2,50 - 1,50 = +1,00, cylinder zmienia znak na +1,50, oś obraca się o 90°: 80° + 90° = 170°. Taką soczewkę wybierasz spośród dostępnych na stanowisku.

Dla OL: +2,00 - 1,00 = +1,00, cylinder +1,00, oś 0° + 90° = 90°.

Minimalna średnica OP to 63 mm, więc soczewka musi mieć co najmniej tyle. Według klucza wybiera się soczewkę 70 mm - najmniejszą dostępną, która pokrywa tarczę po decentracji. Na egzaminie sprawdzasz średnice na opakowaniach soczewek ze stanowiska.

Dla OL minimalna średnica wynosi 67 mm - wystarcza ta sama średnica 70 mm.

Pracę przy soczewkach zaczyna dioptromierz. Soczewkę kładzie się tylną (wklęsłą) powierzchnią na oparciu i sprawdza, czy jej moc odpowiada karcie wyboru: OP sf +1,00 cyl +1,50 oś 170°, OL sf +1,00 cyl +1,00 oś 90° - w zapisie ujemnym dioptromierz pokaże to samo co recepta (+2,50 / -1,50 / 80° i +2,00 / -1,00 / 0°). Pomylenie soczewek prawej i lewej odbiera punkt za moce obu soczewek.

Potem obraca się soczewkę tak, żeby oś cylindra wypadła na kierunku z recepty, wyśrodkowuje obraz znaczka i stawia znacznikiem trzy punkty: środkowy to środek optyczny, linia punktów - kierunek poziomy, według którego soczewka trafi do oprawy.

Klucz sprawdza w gotowych okularach osie cylindrów obu oczu z tolerancją ±5°. Oś ustalona w tym kroku nie zmienia się już na centroskopie ani w automacie, jeśli linia punktów zostanie zachowana. To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Na centroskopie soczewkę układa się względem szablonu (kształtu tarczy) tak, żeby środek optyczny znalazł się w miejscu z karty obliczeń: OP 3,5 mm od środka geometrycznego w stronę nosa, OL 5,5 mm w stronę nosa, a w pionie dokładnie na poziomej osi symetrii. Linia trzech punktów ma być równoległa do poziomej osi szablonu. Następnie przykleja się bloczek, który przenosi to położenie do automatu.

Klucz sprawdza efekt w gotowych okularach: środek optyczny OP 32 ±2 mm, a OL 30 ±2 mm od środka mostka, oraz wysokość obu środków 19 ±1 mm od dolnej krawędzi tarczy (połowa z 38 mm). Ta pionowa tolerancja jest ciaśniejsza, więc bloczek trzeba przyłożyć starannie.

Osobny punkt przebiegu dotyczy kolejności urządzeń: dioptromierz, centroskop, automat, szlifierka ręczna. To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Automat szlifierski nadaje soczewce kształt i wielkość tarczy według szablonu i wykonuje fasetę. Klucz wymienia tu wprost zasadę BHP: podczas szlifowania na automacie pracuje się w okularach ochronnych albo przy zamkniętym wieku automatu, a przy szlifierce ręcznej - zawsze w okularach ochronnych. Obie sytuacje sprawdza jedno kryterium.

Przed próbnym osadzeniem soczewki w oprawie załamuje się na szlifierce ręcznej ostre krawędzie fasety - to osobne kryterium przebiegu. Wielkość dopasowuje się stopniowo: zbyt dużą soczewkę można doszlifować, zbyt małej nie da się poprawić, a klucz ocenia dopasowanie do oprawy pod względem wielkości i kształtu. To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Po osadzeniu soczewek (oprawa z tworzywa w podgrzewaczu, metalowa przez zamek obręczy) okulary sprawdza się z kartami. Klucz rozdziela to na dwa kryteria przebiegu: sprawdzenie rozstawu źrenic i wysokości środków optycznych (32 i 30 mm, 19 mm) oraz sprawdzenie mocy na zgodność z receptą na dioptromierzu. Arkusz każe przy tym zachować tolerancje wykonania zgodne z normami - w kluczu są to ±5° dla osi, ±2 mm dla rozstawu i ±1 mm dla wysokości.

Na koniec okulary się modeluje (zauszniki równo, oprawa symetryczna, bez naprężeń) i myje. Klucz ocenia efekt w trzech punktach: oprawa po montażu nieuszkodzona i wymodelowana, okulary czyste i bez uszkodzeń, a w przebiegu - samo wymodelowanie i umycie. To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Ostatni punkt przebiegu to uporządkowane stanowisko: narzędzia na miejscu, odpady ze szlifowania uprzątnięte, urządzenia wspólne gotowe dla innych.

Okulary i arkusz z kartami zostają na stanowisku - egzaminator ocenia okulary po zakończeniu egzaminu. To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.