Rozwiązanie krok po kroku: Wykonanie okularów korekcyjnych

Producent drukuje wymiary oprawy na wewnętrznej stronie zausznika w systemie pudełkowym (prostokąt opisany na tarczy), np. „48□19 140”: pierwsza liczba to szerokość tarczy a, druga to odległość między tarczami d (szerokość mostka), trzecia - długość zausznika. Do karty wpisuje się a = 48 mm i d = 19 mm.

To dane konkretnej oprawy ze stanowiska - liczby 48 i 19 pochodzą z klucza. Na egzaminie przepisuje się nadruk z zausznika własnej oprawy (sposób opisu wymiarów na zauszniku to praktyka zawodu, arkusz go nie podaje).

Wysokości tarczy b nie ma na zauszniku - to jest „brakujący parametr”. Mierzy się ją linijką albo suwmiarką jako odległość między poziomymi stycznymi do górnej i dolnej krawędzi tarczy (wysokość prostokąta opisanego na tarczy), zwykle na soczewce pokazowej osadzonej w oprawie.

W kluczu oprawa ze stanowiska ma b = 44 mm z tolerancją ±1 mm (tolerancja z tabeli w arkuszu) i taka wartość jest wpisana. Na egzaminie wpisuje się wynik własnego pomiaru.

Największy wymiar tarczy (najdłuższa cięciwa kształtu, zwykle przekątna) jest potrzebny do średnicy minimalnej soczewki. Zadanie zwalnia z pomiaru: przyjmuje się, że jest równy szerokości, czyli 48 mm.

Odległość między środkami tarcz (geometrycznymi środkami prostokątów opisanych na tarczach) to suma szerokości tarczy i odległości między tarczami: c = a + d = 48 + 19 = 67 mm. Od tej wartości liczy się decentrację: połowa, czyli 33,5 mm, to odległość środka tarczy od środka mostka.

Recepta dla oka prawego: sf +2,25, cyl -1,00, oś 0°. Zmiana zapisu cylindra (transpozycja) ma trzy ruchy: nowa sfera = sfera + cylinder, nowy cylinder = ten sam z przeciwnym znakiem, nowa oś = oś ± 90°.

+2,25 + (-1,00) = +1,25, cylinder +1,00, oś 0° + 90° = 90°. To ta sama soczewka zapisana inaczej - moce w przekrojach głównych (+2,25 i +1,25) się nie zmieniają.

Recepta dla oka lewego: sf +2,50, cyl -0,75, oś 0°. Zmiana zapisu cylindra (transpozycja) ma trzy ruchy: nowa sfera = sfera + cylinder, nowy cylinder = ten sam z przeciwnym znakiem, nowa oś = oś ± 90°.

+2,50 + (-0,75) = +1,75, cylinder +0,75, oś 0° + 90° = 90°. To ta sama soczewka zapisana inaczej - moce w przekrojach głównych (+2,50 i +1,75) się nie zmieniają.

Soczewkę sferocylindryczną zapisuje się jako dwa skrzyżowane cylindry. Z zapisu sf +2,25 cyl -1,00 oś 0°: pierwszy cylinder ma moc sfery i oś prostopadłą do osi z recepty, drugi ma moc sfera + cylinder i oś z recepty.

cyl +2,25 oś 90° / cyl +1,25 oś 0° - moce cylindrów to moce soczewki w dwóch przekrojach głównych. Oś 0° i 180° to ten sam kierunek, klucz uznaje oba zapisy.

Soczewkę sferocylindryczną zapisuje się jako dwa skrzyżowane cylindry. Z zapisu sf +2,50 cyl -0,75 oś 0°: pierwszy cylinder ma moc sfery i oś prostopadłą do osi z recepty, drugi ma moc sfera + cylinder i oś z recepty.

cyl +2,50 oś 90° / cyl +1,75 oś 0° - moce cylindrów to moce soczewki w dwóch przekrojach głównych. Oś 0° i 180° to ten sam kierunek, klucz uznaje oba zapisy.

Pełna nazwa ma dwie części. Położenie ognisk: moce w przekrojach głównych soczewki prawej: +2,25 i +1,25 D, czyli oba przekroje soczewki są dodatnie - oko jest nadwzroczne w obu przekrojach, oba ogniska leżą za siatkówką, w różnych odległościach - stąd astygmatyzm nadwzroczny złożony. Reguła: oś cylindra w zapisie ujemnym wynosi 0°; cylinder ujemny z osią w pobliżu 180° (±30°) koryguje oko, które silniej łamie w przekroju pionowym, czyli astygmatyzm zgodny z regułą (oś ujemna w pobliżu 90° oznaczałaby astygmatyzm przeciwny regule).

Wpis: astygmatyzm nadwzroczny złożony, zgodny z regułą. Klucz ocenia obie części osobno (R.2.5 i R.2.7).

Pełna nazwa ma dwie części. Położenie ognisk: moce w przekrojach głównych soczewki lewej: +2,50 i +1,75 D, czyli oba przekroje soczewki są dodatnie - oko jest nadwzroczne w obu przekrojach, oba ogniska leżą za siatkówką, w różnych odległościach - stąd astygmatyzm nadwzroczny złożony. Reguła: oś cylindra w zapisie ujemnym wynosi 0°; cylinder ujemny z osią w pobliżu 180° (±30°) koryguje oko, które silniej łamie w przekroju pionowym, czyli astygmatyzm zgodny z regułą (oś ujemna w pobliżu 90° oznaczałaby astygmatyzm przeciwny regule).

Wpis: astygmatyzm nadwzroczny złożony, zgodny z regułą. Klucz ocenia obie części osobno (R.2.6 i R.2.8).

Środek optyczny soczewki ma leżeć naprzeciw źrenicy, a automat szlifierski i centroskop liczą od środka tarczy. Decentracja horyzontalna to różnica między połową odległości środków tarcz a jednoocznym rozstawem źrenic z recepty: x = c/2 - PD.

• OP: 33,5 - 28 = 5,5 mm - 5,5 mm, NOS,
• OL: 33,5 - 28 = 5,5 mm - 5,5 mm, NOS.

Wynik dodatni oznacza, że środek tarczy leży dalej od nosa niż źrenica, więc środek optyczny przesuwa się do nosa; ujemny - do skroni.

Decentrację wertykalną podaje treść zadania: „środki optyczne 2 mm poniżej poziomej osi symetrii oprawy okularowej”. Względem środka tarczy (poziomej osi symetrii oprawy) środek optyczny przesuwa się więc o 2 mm dla OP i 2 mm dla OL, kierunek DÓŁ.

Przesunięcia poziome i pionowe są do siebie prostopadłe, więc wypadkowa to przeciwprostokątna: xw = √(x² + y²). Wynik w górę, do jednego miejsca po przecinku (przypis w karcie).

• OP: √(5,5² + 2²) = 5,852 - 5,9 mm,
• OL: √(5,5² + 2²) = 5,852 - 5,9 mm.

Soczewka musi pokryć tarczę po przesunięciu środka optycznego: Ømin = największy wymiar tarczy + 2 · xw + 2 mm. Dodatkowe 2 mm to zapas na obróbkę krawędzi (wzór i naddatek to praktyka zawodu - arkusz ich nie podaje, wynik zgadza się z kluczem). Rachunek z wypadkowej przed zaokrągleniem, wynik w górę:

• OP: 48 + 2 · 5,852 + 2 = 61,705 - 61,8 mm,
• OL: 48 + 2 · 5,852 + 2 = 61,705 - 61,8 mm.

Do zamówienia magazynowego podaje się sferę i cylinder w zapisie z cylindrem dodatnim (oś ustawia się dopiero przy centrowaniu, dlatego jej tu nie ma). To te same liczby, co w karcie soczewek:

• OP: sf +1,25 cyl +1,00,
• OL: sf +1,75 cyl +0,75.

Soczewki gotowe (magazynowe) produkuje się w kilku średnicach - w typowej ofercie 65, 70 i 75 mm - a dobiera się najmniejszą średnicę nie mniejszą od minimalnej (typoszereg to wiedza z praktyki - arkusz nie podaje katalogu, klucz przyjmuje te same średnice):

• OP: Ømin 61,8 mm - 65 mm,
• OL: Ømin 61,8 mm - 65 mm.

Recepta mówi: „Soczewki okularowe: organiczne, utwardzone z powłoką antyrefleksyjną”. Soczewki mają więc dwie powłoki: powłoka utwardzająca (twarda warstwa chroniąca miękki materiał organiczny przed zarysowaniem) i powłoka antyrefleksyjna (ogranicza odbicia światła od powierzchni soczewki). Klucz wymaga pełnych nazw - skrót „AR” albo „HC” nie wystarczy.

Pracę zaczyna się od soczewek, nie od oprawy. Spośród soczewek na stanowisku wybiera się te z karty wyboru (OP sf +1,25 cyl +1,00, OL sf +1,75 cyl +0,75, średnica 65 mm) i każdą sprawdza na dioptromierzu: odczytuje sferę i cylinder, a potem obraca soczewkę tak, żeby oś cylindra była taka jak w recepcie - 0° w zapisie z recepty, czyli 0° dla cylindra ujemnego i 90° dla dodatniego. Odczyt dioptromierza w drugim zapisie cylindra jest tą samą soczewką - wystarczy transpozycja z karty soczewek.

Przy ustawionej osi i wycentrowanym obrazie znaczy się soczewkę znacznikiem dioptromierza: trzy kropki tuszem, środkowa w środku optycznym, skrajne wyznaczają linię 0-180°. Od tych znaków zależy wszystko dalej - oś cylindra w gotowych okularach ma mieścić się w ±4° (tabela tolerancji), a środek optyczny w ±1 mm. Soczewki prawej i lewej nie wolno zamienić: mają różne moce.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Na centroskopie (albo w programie automatu szlifierskiego) kształt tarczy ustawia się względem środka optycznego z kropek. Przesunięcia są te z karty montażowej: poziomo 5,5 mm do nosa dla OP i 5,5 mm do nosa dla OL, pionowo 2 mm w dół od poziomej osi symetrii oprawy. Urządzenia zwykle przyjmują je jako jednooczny rozstaw źrenic (28 mm od środka mostka) i wysokość montażu - przy wysokości tarczy 44 mm z klucza to 20 mm od dolnej krawędzi prostokąta opisanego na tarczy (na egzaminie liczy się z własnego pomiaru).

Kształtem jest soczewka pokazowa z oprawy: w oprawie mocowanej do soczewek wyznacza ona nie tylko obrys, ale i położenie otworów. Po ustawieniu nakleja się przylgę (bloker) - od tej chwili soczewka nie może się obrócić, bo zmieniłaby się oś. Gotowe okulary klucz mierzy właśnie tak: środek optyczny 28,0 mm (±1 mm) od środka oprawy dla każdego oka i 2 mm (±1 mm) poniżej osi symetrii.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Soczewkę z przylgą zakłada się w automacie szlifierskim, wybiera materiał (organiczny) i krawędź płaską, właściwą dla oprawy, w której soczewka nie siedzi w obręczy. Obie soczewki szlifuje się z tego samego kształtu (drugą w odbiciu lustrzanym), dlatego wychodzą symetryczne pod względem wielkości i kształtu (R.5.9). Po szlifowaniu porównuje się je z soczewką pokazową i w razie potrzeby poprawia ręcznie.

Ostre krawędzie załamuje się na ręcznej szlifierce - osobno krawędź wewnętrzną (od strony oka) i zewnętrzną (od strony przedniej): to dwa osobne kryteria przebiegu, a niezałamana krawędź łatwo się wyszczerbia przy wierceniu i montażu.

BHP: przy ręcznej obróbce soczewek i przy pracy automatu z otwartą komorą obróbki zakłada się okulary ochronne; do komory nie sięga się, dopóki tarcze się obracają. To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

W tej oprawie mostek i zauszniki mocuje się bezpośrednio do soczewek. Położenie otworów przenosi się z soczewki pokazowej (przyłożonej do oszlifowanej soczewki tak, by pokrywały się obrysy i linia 0-180°), a otwory wierci się prostopadle do powierzchni soczewki, tymi samymi średnicami co w soczewce pokazowej. W otwory wkłada się plastikowe tuleje zaciskowe, na nie elementy oprawy, a wystające końcówki tulei skraca się obcinaczami specjalnymi do tulei plastikowych (P.1.3) - zwykłe obcinaczki miażdżą tuleję i luzują połączenie.

Mostek i zauszniki mają stać symetrycznie i w równych odległościach od osi symetrii oprawy (R.5.7): otwory w soczewce prawej i lewej są lustrzanym odbiciem. Połączenie ma być stabilne, bez luzów także po kilkukrotnym złożeniu i rozłożeniu zauszników (R.5.8) - to sprawdzenie warto zrobić samemu przed oddaniem pracy.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Gotowe okulary modeluje się: po złożeniu zauszniki tworzą jedną linię, a po rozłożeniu oprawa jest symetryczna i położona na płaskim blacie przylega do niego w czterech punktach referencyjnych - klucz sprawdza to w R.5.10. Na koniec kontroluje się okulary na dioptromierzu: moce, osie (±4°), położenie środków optycznych (28 mm od środka mostka, 2 mm poniżej osi symetrii). Soczewki myje się i wyciera, bez smug i rys.

Po pracy czyści się narzędzia (pył po szlifowaniu i wierceniu) i porządkuje stanowisko - to osobne kryterium przebiegu (P.1.5). To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.