Rozwiązanie krok po kroku: Wykonanie okularów korekcyjnych

Producent drukuje wymiary oprawy na wewnętrznej stronie zausznika w systemie pudełkowym (prostokąt opisany na tarczy), np. „54□17 140”: pierwsza liczba to szerokość tarczy a, druga to odległość między tarczami d (szerokość mostka), trzecia - długość zausznika. Do karty wpisuje się a = 54 mm i d = 17 mm.

To dane konkretnej oprawy ze stanowiska - liczby 54 i 17 pochodzą z klucza. Na egzaminie przepisuje się nadruk z zausznika własnej oprawy (sposób opisu wymiarów na zauszniku to praktyka zawodu, arkusz go nie podaje).

Wysokości tarczy nie ma na zauszniku, więc trzeba ją zmierzyć linijką albo suwmiarką: odległość między poziomymi stycznymi do górnej i dolnej krawędzi tarczy (wysokość prostokąta opisanego na tarczy).

Klucz nie podaje liczby: egzaminator mierzy tę samą oprawę przed egzaminem, wpisuje wynik w kolumnie „wypełnia egzaminator” i sprawdza, czy wynik zdającego mieści się w ±1 mm. Dlatego w karcie jest tylko opis miejsca na pomiar.

Odległość między środkami tarcz (geometrycznymi środkami prostokątów opisanych na tarczach) to suma szerokości tarczy i odległości między tarczami: c = a + d = 54 + 17 = 71 mm. Od tej wartości liczy się decentrację: połowa, czyli 35,5 mm, to odległość środka tarczy od środka mostka.

Recepta dla oka prawego: sf +2,25, cyl -1,25, oś 90°. Zmiana zapisu cylindra (transpozycja) ma trzy ruchy: nowa sfera = sfera + cylinder, nowy cylinder = ten sam z przeciwnym znakiem, nowa oś = oś ± 90°.

+2,25 + (-1,25) = +1,00, cylinder +1,25, oś 90° - 90° = 180°. To ta sama soczewka zapisana inaczej - moce w przekrojach głównych (+2,25 i +1,00) się nie zmieniają.

Recepta dla oka lewego: sf +0,50, cyl -1,00, oś 90°. Zmiana zapisu cylindra (transpozycja) ma trzy ruchy: nowa sfera = sfera + cylinder, nowy cylinder = ten sam z przeciwnym znakiem, nowa oś = oś ± 90°.

+0,50 + (-1,00) = -0,50, cylinder +1,00, oś 90° - 90° = 180°. To ta sama soczewka zapisana inaczej - moce w przekrojach głównych (+0,50 i -0,50) się nie zmieniają.

Soczewkę sferocylindryczną zapisuje się jako dwa skrzyżowane cylindry. Z zapisu sf +1,00 cyl +1,25 oś 180°: pierwszy cylinder ma moc sfery i oś prostopadłą do osi z recepty, drugi ma moc sfera + cylinder i oś z recepty.

cyl +1,00 oś 90° / cyl +2,25 oś 180° - moce cylindrów to moce soczewki w dwóch przekrojach głównych. Oś 0° i 180° to ten sam kierunek, klucz uznaje oba zapisy.

Soczewkę sferocylindryczną zapisuje się jako dwa skrzyżowane cylindry. Z zapisu sf -0,50 cyl +1,00 oś 180°: pierwszy cylinder ma moc sfery i oś prostopadłą do osi z recepty, drugi ma moc sfera + cylinder i oś z recepty.

cyl -0,50 oś 90° / cyl +0,50 oś 180° - moce cylindrów to moce soczewki w dwóch przekrojach głównych. Oś 0° i 180° to ten sam kierunek, klucz uznaje oba zapisy.

Kryterium położenia ognisk patrzy na znak mocy w obu przekrojach głównych soczewki korekcyjnej (soczewka dodatnia koryguje nadwzroczność, ujemna - krótkowzroczność).

• OP: moce w przekrojach głównych soczewki prawej: +2,25 i +1,00 D, czyli oba przekroje soczewki są dodatnie - oko jest nadwzroczne w obu przekrojach, oba ogniska leżą za siatkówką, w różnych odległościach - astygmatyzm nadwzroczny złożony,
• OL: moce w przekrojach głównych soczewki lewej: +0,50 i -0,50 D, czyli jeden przekrój soczewki jest dodatni, drugi ujemny - oko jest nadwzroczne w jednym przekroju i krótkowzroczne w drugim, ogniska leżą po obu stronach siatkówki - astygmatyzm mieszany.

Wada obuoczna z uwagi na różnicę refrakcji to anizometropia (różnowzroczność) - oczy mają różną wadę. Porównanie najłatwiej zrobić równoważnikiem sferycznym (sfera + połowa cylindra): OP +2,25 + (-1,25) : 2 = +1,63 D, OL +0,50 + (-1,00) : 2 = 0,00 D. Do tego oko prawe jest nadwzroczne, a lewe ma astygmatyzm mieszany.

Klucz uznaje obie nazwy, w karcie są wpisane obie.

Środek optyczny soczewki ma leżeć naprzeciw źrenicy, a automat szlifierski i centroskop liczą od środka tarczy. Decentracja horyzontalna to różnica między połową odległości środków tarcz a jednoocznym rozstawem źrenic z recepty: x = c/2 - PD.

• OP: 35,5 - 34 = 1,5 mm - 1,5 mm, NOS,
• OL: 35,5 - 36 = −0,5 mm - 0,5 mm, SKROŃ.

Wynik dodatni oznacza, że środek tarczy leży dalej od nosa niż źrenica, więc środek optyczny przesuwa się do nosa; ujemny - do skroni. Rozstaw źrenic jest tu różny dla każdego oka (34 i 36 mm), dlatego decentracje różnią się wartością i kierunkiem: soczewka lewa przesuwa się do skroni.

Decentrację wertykalną podaje treść zadania: „montaż pionowy środków optycznych soczewek przebiega dla oka prawego 1 mm i lewego 2 mm poniżej poziomej osi symetrii oprawy”. Względem środka tarczy (poziomej osi symetrii oprawy) środek optyczny przesuwa się więc o 1 mm dla OP i 2 mm dla OL, kierunek DÓŁ.

Przesunięcia poziome i pionowe są do siebie prostopadłe, więc wypadkowa to przeciwprostokątna: xw = √(x² + y²). Wynik zgodnie z zasadą matematyczną, do jednego miejsca po przecinku (przypis w karcie).

• OP: √(1,5² + 1²) = 1,803 - 1,8 mm,
• OL: √(0,5² + 2²) = 2,062 - 2,1 mm.

Największą przekątną tarczy podaje treść zadania: jest równa szerokości, czyli 54 mm. Soczewka musi pokryć tarczę po przesunięciu środka optycznego: Ømin = największy wymiar tarczy + 2 · xw + 2 mm. Dodatkowe 2 mm to zapas na obróbkę krawędzi (wzór i naddatek to praktyka zawodu - arkusz ich nie podaje, wynik zgadza się z kluczem). Rachunek z wypadkowej przed zaokrągleniem, wynik zgodnie z zasadą matematyczną:

• OP: 54 + 2 · 1,803 + 2 = 59,606 - 59,6 mm,
• OL: 54 + 2 · 2,062 + 2 = 60,123 - 60,1 mm.

Uwaga na kolejność: liczy się z wypadkowej przed zaokrągleniem. Z zaokrąglonej 2,1 mm wyszłoby dla OL 60,2 mm, a klucz podaje 60,1 mm.

Do zamówienia magazynowego podaje się sferę i cylinder w zapisie z cylindrem dodatnim (oś ustawia się dopiero przy centrowaniu, dlatego jej tu nie ma). To te same liczby, co w karcie soczewek:

• OP: sf +1,00 cyl +1,25,
• OL: sf -0,50 cyl +1,00.

Soczewki gotowe (magazynowe) produkuje się w kilku średnicach - w typowej ofercie 65, 70 i 75 mm - a dobiera się najmniejszą średnicę nie mniejszą od minimalnej (typoszereg to wiedza z praktyki - arkusz nie podaje katalogu, klucz przyjmuje te same średnice):

• OP: Ømin 59,6 mm - 65 mm,
• OL: Ømin 60,1 mm - 65 mm.

Dla OP średnica minimalna 59,6 mm zmieściłaby się w soczewce 60 mm, gdyby taka była w ofercie, ale klucz przyjmuje 65 mm (najmniejsza średnica z typowej oferty), więc taka jest wpisana.

Recepta mówi tylko: „soczewki okularowe: organiczne, utwardzone”. Jedyną powłoką jest więc powłoka utwardzająca - twarda warstwa chroniąca miękki materiał organiczny przed zarysowaniem. Bez skrótu (nie „HC”); powłoki antyrefleksyjnej recepta nie przewiduje, więc jej nie wpisuje się.

Klucz ocenia kolejność urządzeń: dioptromierz, skaner, centroskop, automat szlifierski (P.1.1). Najpierw więc soczewki: z soczewek na stanowisku wybiera się te z karty wyboru (OP sf +1,00 cyl +1,25, OL sf -0,50 cyl +1,00) i na dioptromierzu sprawdza moc, ustawia oś cylindra z recepty (OP 90°, OL 90° przy cylindrze ujemnym) i znaczy środek optyczny trzema kropkami.

Tolerancje osi są w tym arkuszu różne dla każdego oka: OP ±3°, OL ±5° - klucz ocenia każdą osobno (osobne kryteria dla OP i OL). Soczewki prawej i lewej nie wolno zamienić.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Skaner odczytuje kształt tarczy oprawy (albo soczewki pokazowej) i przekazuje go do centroskopu i automatu. Na centroskopie ustawia się środek optyczny z kropek względem tego kształtu zgodnie z kartą decentracji: OP 1,5 mm do nosa, OL 0,5 mm do skroni, pionowo OP 1 mm i OL 2 mm w dół od poziomej osi symetrii oprawy, i nakleja przylgę bez obracania soczewki.

W gotowych okularach klucz sprawdza środek optyczny względem środka oprawy: 34 mm dla OP i 36 mm dla OL (±1 mm) - to rozstaw źrenic z recepty do dali - oraz położenie pionowe ±1 mm.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Soczewkę z przylgą szlifuje się w automacie szlifierskim z krawędzią dobraną do oprawy ze stanowiska. Przed próbnym osadzeniem w oprawie krawędzie załamuje się ręcznie albo włącza funkcję załamania krawędzi w automacie (P.1.2). Soczewka ma pasować do oprawy kształtem i wielkością: bez luzu, w którym by się obracała lub wypadała, i bez naprężeń (R.5.8); w razie potrzeby poprawia się ją na ręcznej szlifierce i przymierza ponownie.

BHP: przy ręcznym szlifowaniu soczewek zakłada się okulary ochronne (P.1.4). Sposób osadzenia zależy od oprawy ze stanowiska (arkusz jej nie opisuje). To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Po montażu okulary sprawdza się na dioptromierzu (pomiary powykonawcze, P.1.3): moce i osie obu soczewek oraz położenie środków optycznych względem oprawy. Potem modeluje się oprawę: po złożeniu zauszniki tworzą jedną linię, po otwarciu oprawa jest symetryczna (R.5.9). Soczewki muszą być czyste, bez smug i uszkodzeń (R.5.10) - po znakowaniu tuszem zostają ślady, które trzeba zmyć.

Na koniec porządkuje się stanowisko (P.1.5). To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.