Rozwiązanie krok po kroku: Okulary do bliży z soczewkami astygmatycznymi

Producent drukuje wymiary oprawy na wewnętrznej stronie zausznika w systemie pudełkowym (prostokąt opisany na tarczy), np. „54□17 140”: pierwsza liczba to szerokość tarczy a, druga to odległość między tarczami d (szerokość mostka), trzecia - długość zausznika. Do karty wpisuje się a = 54 mm i d = 17 mm.

To dane konkretnej oprawy ze stanowiska - liczby 54 i 17 pochodzą z klucza. Na egzaminie przepisuje się nadruk z zausznika własnej oprawy (sposób opisu wymiarów na zauszniku to praktyka zawodu, arkusz go nie podaje).

Wysokości tarczy nie ma na zauszniku, więc trzeba ją zmierzyć linijką albo suwmiarką: odległość między poziomymi stycznymi do górnej i dolnej krawędzi tarczy (wysokość prostokąta opisanego na tarczy).

Klucz nie podaje liczby: egzaminator mierzy tę samą oprawę przed egzaminem, wpisuje wynik w kolumnie „wypełnia egzaminator” i sprawdza, czy wynik zdającego mieści się w ±1 mm. Dlatego w karcie jest tylko opis miejsca na pomiar.

Odległość między środkami tarcz (geometrycznymi środkami prostokątów opisanych na tarczach) to suma szerokości tarczy i odległości między tarczami: c = a + d = 54 + 17 = 71 mm. Od tej wartości liczy się decentrację: połowa, czyli 35,5 mm, to odległość środka tarczy od środka mostka.

Soczewkę sferocylindryczną zapisuje się jako dwa skrzyżowane cylindry. Z zapisu sf -0,50 cyl +1,00 oś 60°: pierwszy cylinder ma moc sfery i oś prostopadłą do osi z recepty, drugi ma moc sfera + cylinder i oś z recepty.

cyl -0,50 oś 150° / cyl +0,50 oś 60° - moce cylindrów to moce soczewki w dwóch przekrojach głównych. Oś 0° i 180° to ten sam kierunek, klucz uznaje oba zapisy.

Soczewkę sferocylindryczną zapisuje się jako dwa skrzyżowane cylindry. Z zapisu sf +1,00 cyl +1,25 oś 150°: pierwszy cylinder ma moc sfery i oś prostopadłą do osi z recepty, drugi ma moc sfera + cylinder i oś z recepty.

cyl +1,00 oś 60° / cyl +2,25 oś 150° - moce cylindrów to moce soczewki w dwóch przekrojach głównych. Oś 0° i 180° to ten sam kierunek, klucz uznaje oba zapisy.

Kryterium mocy w przekrojach głównych mówi, który przekrój oka łamie silniej: przy astygmatyzmie zgodnym z regułą silniej łamie przekrój pionowy, przy przeciwnym regule - poziomy. Najprościej odczytać to z osi cylindra ujemnego: oś 180° ± 30° = zgodny z regułą, oś 90° ± 30° = przeciwny regule (pozostałe osie - astygmatyzm skośny).

• OP: sf -0,50 cyl +1,00 oś 60° = sf +0,50 cyl -1,00 oś 150° - oś ujemna 150° leży w przedziale 180° ± 30°: astygmatyzm zgodny z regułą (soczewka ma więcej minusa w przekroju 60°, bliższym pionowi, czyli oko silniej łamie bliżej pionu),
• OL: sf +1,00 cyl +1,25 oś 150° = sf +2,25 cyl -1,25 oś 60° - oś ujemna 60° leży w przedziale 90° ± 30°: astygmatyzm przeciwny regule.

⚠️ Rozbieżność arkusz-klucz: z recepty wychodzi OP zgodny z regułą, OL przeciwny regule i tak jest wpisane, a klucz CKE przyjmuje odwrotnie (OP przeciwny regule, OL zgodny z regułą) - tak, jakby przedziały dla cylindra ujemnego zastosować wprost do osi cylindra dodatniego z recepty. W arkuszu MEP.03-02 z czerwca 2025 klucz liczy regułę z osi ujemnej (cylinder dodatni w osi 180° = przeciwny regule). Obie osie leżą na granicy przedziałów (przy węższym przedziale niż ±30° byłby to astygmatyzm skośny), ale żadna konwencja nie daje wyniku z klucza. Na egzaminie punkt daje wartość z klucza.

Środek optyczny soczewki ma leżeć naprzeciw źrenicy, a automat szlifierski i centroskop liczą od środka tarczy. Decentracja horyzontalna to różnica między połową odległości środków tarcz a jednoocznym rozstawem źrenic z recepty: x = c/2 - PD.

• OP: 35,5 - 30,5 = 5 mm - 5 mm, NOS,
• OL: 35,5 - 31,5 = 4 mm - 4 mm, NOS.

Wynik dodatni oznacza, że środek tarczy leży dalej od nosa niż źrenica, więc środek optyczny przesuwa się do nosa; ujemny - do skroni. Recepta jest do bliży, więc rozstaw źrenic (30,5 i 31,5 mm) jest rozstawem do bliży - liczy się z nim tak samo.

Decentrację wertykalną podaje treść zadania: „położenie środków optycznych soczewek, dla oka prawego i lewego, 3 mm powyżej poziomej osi symetrii oprawy”. Względem środka tarczy (poziomej osi symetrii oprawy) środek optyczny przesuwa się więc o 3 mm dla OP i 3 mm dla OL, kierunek GÓRA.

Przesunięcia poziome i pionowe są do siebie prostopadłe, więc wypadkowa to przeciwprostokątna: xw = √(x² + y²). Wynik zgodnie z zasadą matematyczną, do jednego miejsca po przecinku (przypis w karcie).

• OP: √(5² + 3²) = 5,831 - 5,8 mm,
• OL: √(4² + 3²) = 5,000 - 5,0 mm.

Największą przekątną tarczy podaje treść zadania: jest równa szerokości, czyli 54 mm. Soczewka musi pokryć tarczę po przesunięciu środka optycznego: Ømin = największy wymiar tarczy + 2 · xw + 2 mm. Dodatkowe 2 mm to zapas na obróbkę krawędzi (wzór i naddatek to praktyka zawodu - arkusz ich nie podaje, wynik zgadza się z kluczem). Rachunek z wypadkowej przed zaokrągleniem, wynik zgodnie z zasadą matematyczną:

• OP: 54 + 2 · 5,831 + 2 = 67,662 - 67,7 mm,
• OL: 54 + 2 · 5,000 + 2 = 66,000 - 66,0 mm.

Do zamówienia magazynowego podaje się sferę i cylinder w zapisie z cylindrem ujemnym (oś ustawia się dopiero przy centrowaniu, dlatego jej tu nie ma). To wynik transpozycji recepty:

• OP: sf +0,50 cyl -1,00,
• OL: sf +2,25 cyl -1,25.

Soczewki gotowe (magazynowe) produkuje się w kilku średnicach - w typowej ofercie 65, 70 i 75 mm - a dobiera się najmniejszą średnicę nie mniejszą od minimalnej (typoszereg to wiedza z praktyki - arkusz nie podaje katalogu, klucz przyjmuje te same średnice):

• OP: Ømin 67,7 mm - 70 mm,
• OL: Ømin 66,0 mm - 70 mm.

Recepta mówi tylko: „soczewki okularowe: organiczne, utwardzone”. Jedyną powłoką jest więc powłoka utwardzająca - twarda warstwa chroniąca miękki materiał organiczny przed zarysowaniem. Bez skrótu (nie „HC”); powłoki antyrefleksyjnej recepta nie przewiduje, więc jej nie wpisuje się.

Klucz ocenia kolejność urządzeń: dioptromierz, skaner, centroskop, automat szlifierski (P.1.1). Najpierw więc soczewki: z soczewek na stanowisku wybiera się te z karty wyboru (OP sf +0,50 cyl -1,00, OL sf +2,25 cyl -1,25) i na dioptromierzu sprawdza moc, ustawia oś cylindra z recepty (OP 60°, OL 150° przy cylindrze dodatnim) i znaczy środek optyczny trzema kropkami.

Tolerancje osi są w tym arkuszu różne dla każdego oka: OP ±5°, OL ±3° - klucz ocenia każdą osobno (osobne kryteria dla OP i OL). Soczewki prawej i lewej nie wolno zamienić.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Skaner odczytuje kształt tarczy oprawy (albo soczewki pokazowej) i przekazuje go do centroskopu i automatu. Na centroskopie ustawia się środek optyczny z kropek względem tego kształtu zgodnie z kartą decentracji: OP 5 mm do nosa, OL 4 mm do nosa, pionowo OP 3 mm i OL 3 mm w górę od poziomej osi symetrii oprawy, i nakleja przylgę bez obracania soczewki.

W gotowych okularach klucz sprawdza środek optyczny względem środka oprawy: 30,5 mm dla OP i 31,5 mm dla OL (±1 mm) - to rozstaw źrenic z recepty do bliży - oraz położenie pionowe ±1 mm.

To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Soczewkę z przylgą szlifuje się w automacie szlifierskim z krawędzią dobraną do oprawy ze stanowiska. Przed próbnym osadzeniem w oprawie krawędzie załamuje się ręcznie albo włącza funkcję załamania krawędzi w automacie (P.1.2). Soczewka ma pasować do oprawy kształtem i wielkością: bez luzu, w którym by się obracała lub wypadała, i bez naprężeń (R.5.8); w razie potrzeby poprawia się ją na ręcznej szlifierce i przymierza ponownie.

BHP: przy ręcznym szlifowaniu soczewek zakłada się okulary ochronne (P.1.4). Sposób osadzenia zależy od oprawy ze stanowiska (arkusz jej nie opisuje). To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.

Po montażu okulary sprawdza się na dioptromierzu (pomiary powykonawcze, P.1.3): moce i osie obu soczewek oraz położenie środków optycznych względem oprawy. Potem modeluje się oprawę: po złożeniu zauszniki tworzą jedną linię, po otwarciu oprawa jest symetryczna (R.5.9). Soczewki muszą być czyste, bez smug i uszkodzeń (R.5.10) - po znakowaniu tuszem zostają ślady, które trzeba zmyć.

Na koniec porządkuje się stanowisko (P.1.5). To praktyka zawodu - klucz ocenia tylko efekt.