Rozwiązanie krok po kroku: Okulary do bliży ze zmianą kształtu tarcz

Na wewnętrznej stronie zausznika jest nadruk w rodzaju 54□16 (obok długość zausznika) - pierwsza liczba to szerokość tarczy (w systemie boxing), liczba po kwadracie to odległość między tarczami. Klucz oczekuje 54 mm - to wartość z egzemplarza na stanowisku, więc na egzaminie przepisz to, co jest na Twoim zauszniku.

Wysokości nie ma na zauszniku - podaje ją treść zadania: 44 mm. Klucz dopuszcza ±1 mm.

To druga liczba z zausznika, po znaku kwadratu: 16 mm (wartość z klucza - na egzaminie przepisz ją z oprawy ze stanowiska). Odległość między tarczami mierzy się między wewnętrznymi krawędziami tarcz na wysokości osi poziomej boksu.

Największa przekątna (największy wymiar tarczy) jest zwykle trochę większa od szerokości, ale treść każe przyjąć, że jest jej równa: 54 mm. Ta liczba wchodzi potem do wzoru na minimalną średnicę soczewki.

Środki geometryczne tarcz są od siebie oddalone o szerokość tarczy plus odległość między tarczami: 54 + 16 = 70 mm. To „rozstaw oprawy”, od którego liczy się decentrację.

Recepta OP: sf +2,00 cyl -1,00 oś 90°. W przekroju wzdłuż osi cylindra (90°) działa sama sfera: +2,00. W przekroju prostopadłym (180°) dochodzi cylinder: +2,00 -1,00 = +1,00. Cylinder działa w przekroju prostopadłym do swojej osi, więc moc +2,00 zapisuje się jako cyl +2,00 oś 180°, a moc +1,00 jako cyl +1,00 oś 90°.

Recepta OL: sf +2,00 cyl -0,75 oś 90°. W przekroju wzdłuż osi cylindra (90°) działa sama sfera: +2,00. W przekroju prostopadłym (180°) dochodzi cylinder: +2,00 -0,75 = +1,25. Cylinder działa w przekroju prostopadłym do swojej osi, więc moc +2,00 zapisuje się jako cyl +2,00 oś 180°, a moc +1,25 jako cyl +1,25 oś 90°.

Oba przekroje główne każdego oka mają moc dodatnią (OP +2,00 i +1,00, OL +2,00 i +1,25). Soczewka skupiająca w obu przekrojach koryguje oko, w którym oba ogniska leżą za siatkówką - to astygmatyzm nadwzroczny złożony. Gdyby jeden przekrój miał moc zero, byłby to astygmatyzm prosty, a przy mocach różnych znaków - mieszany.

O podziale decyduje oś cylindra ujemnego z recepty: 90° w obu okach. Oś cylindra ujemnego w okolicy 90° (±30°) oznacza, że silniej łamie przekrój poziomy - to astygmatyzm przeciwny regule (klucz przyjmuje też nazwę „niezgodny z regułą”). Oś blisko 180° dałaby astygmatyzm zgodny z regułą, osie 30-60° i 120-150° - skośny.

Środek tarczy leży 70 : 2 = 35,0 mm od środka mostka, a środek optyczny ma leżeć w odległości OCD = 33,0 mm. Różnica 35,0 - 33,0 = 2,0 mm - o tyle przesuwa się środek optyczny względem środka tarczy, w stronę nosa (rozstaw źrenic do bliży jest mniejszy niż rozstaw oprawy). Obie soczewki tak samo, bo OCD jest jednakowe.

Wartość wynika wprost z treści: środki optyczne mają być 6 mm powyżej osi symetrii, czyli decentracja wertykalna to 6 mm, kierunek GÓRA. Oś symetrii to pozioma linia przez środek boksu - 22 mm od dolnej krawędzi pierwotnej tarczy.

Decentracje poziomą i pionową składa się jak przyprostokątne trójkąta: √(2,0² + 6,0²) = √40 ≈ 6,325 mm. Gwiazdka w karcie każe zaokrąglić w górę do 0,1: 6,4 mm.

Soczewka zdecentrowana o 6,4 mm musi z każdej strony pokryć największą przekątną tarczy, a do tego potrzebny jest naddatek na obróbkę 2 mm: Ø = przekątna + 2·xw + 2 = 54 + 2·6,4 + 2 = 68,8 mm. Wzór z naddatkiem 2 mm to praktyka zawodu (wiedza ogólna) - wynik zgadza się z kluczem.

Transpozycja: nowa sfera = sfera + cylinder, cylinder zmienia znak, oś obraca się o 90°. OP: +2,00 + (-1,00) = sf +1,00 cyl +1,00 (oś 180°). OL: +2,00 + (-0,75) = sf +1,25 cyl +0,75 (oś 180°). Karta pyta tylko o sferę i cylinder, bo tak dobiera się soczewkę z katalogu w zapisie z cylindrem dodatnim.

Minimalna średnica to 68,8 mm, a katalogi oferują soczewki w szeregu co 5 mm (…, 65, 70, 75, …). Wybiera się najbliższą większą średnicę: 70 mm. Mniejsza nie wypełni tarczy po decentracji. Szereg średnic to wiedza ogólna z katalogów soczewek.

Recepta mówi: soczewki „organiczne, utwardzone z powłoką antyrefleksyjną”. Dwie powłoki to więc antyrefleks (powłoka przeciwodblaskowa) i utwardzenie (twarda powłoka chroniąca soczewkę organiczną przed zarysowaniem). Kolejność powłok nie ma znaczenia, obie trzeba wpisać dla OP i OL.

Pracę zaczyna się od soczewek ze stanowiska: na dioptromierzu sprawdza się, która to soczewka prawa, a która lewa (OP sf +2,00 cyl -1,00, OL sf +2,00 cyl -0,75). Pokrętło osi ustawia się na oś z recepty - 90° dla prawej i 90° dla lewej - i obraca soczewkę, aż linie cylindra są ostre i proste, a krzyż trafia w środek. Wtedy znacznik dioptromierza stawia trzy punkty: środkowy to środek optyczny, a linia przez punkty to pozioma 0-180° przyszłych okularów.

Na centratorze (albo w programie automatu) wprowadza się kształt tarczy i położenie środka optycznego: 2,0 mm w stronę nosa i 6 mm w górę od środka tarczy - dokładnie wartości z tabeli 4. Równoważnie: rozstaw środka optycznego 33,0 mm od środka mostka i wysokość 28 mm od dolnej krawędzi pierwotnej tarczy. Linia punktów musi leżeć poziomo, bo od niej zależy oś cylindra w gotowych okularach.

Tabela 1 dopuszcza ±1 mm położenia środka i ±4° osi. Klucz sprawdza moce (OP sf +2,00 cyl -1,00, OL sf +2,00 cyl -0,75) i osie 90° oraz 90° - a osi nie uzna, jeśli moc soczewki jest błędna, więc pomylenie soczewek kosztuje trzy kryteria naraz. To praktyka zawodu, klucz ocenia tylko efekt.

Kształt tarczy pobiera się z demonstracyjnej soczewki oprawy (skaner kształtu albo szablon). Oprawa wiercona nie ma rowka ani fasetki - soczewkę szlifuje się z krawędzią płaską, bo to ona jest widoczna i do niej przykręca się mostek i zauszniki. Automat szlifuje obie soczewki z tego samego kształtu (lustrzanie dla prawej i lewej).

Po szlifowaniu załamuje się obie krawędzie soczewki - od strony oka (wewnętrzną) i od strony zewnętrznej - małą, równą fazką: funkcją fazowania automatu albo ręcznie na szlifierce. Ostra krawędź płaskiej soczewki łatwo się wyszczerbia i kaleczy, dlatego klucz sprawdza osobno każdą krawędź.

Bezpieczeństwo: cykl automatu biegnie przy zamkniętej komorze, a każda praca przy otwartej komorze (wyjęcie soczewki, korekta) i obróbka ręczna - w okularach ochronnych, z dłońmi z dala od tarczy. To praktyka zawodu, klucz ocenia tylko efekt.

Na oszlifowanej soczewce wyznacza się oś symetrii pierwotnego kształtu - poziomą linię 22 mm od dolnej krawędzi (połowa wysokości 44 mm) - i równolegle do niej linię cięcia 10 mm niżej. Część pod linią zdejmuje się na szlifierce ręcznej, prowadząc soczewkę płynnie, żeby nowa krawędź była prosta, a narożniki łagodnie zaokrąglone jak na rysunku. Potem krawędź wyrównuje się i ponownie załamuje.

Przy wykonaniu idealnym wysokość tarczy wyjdzie 22 + 10 = 32 mm - tę wartość egzaminator sprawdzi pomiarem w tabeli 6. Obie soczewki trzeba przyciąć tak samo: po złożeniu ich wypukłymi stronami do siebie kształty powinny się pokrywać. Klucz sprawdza symetrię wielkości i kształtu. To praktyka zawodu, klucz ocenia tylko efekt.

Punkty wiercenia wyznacza się na linii 6 mm nad osią symetrii: po zeszlifowaniu dołu jest to 16 mm od górnej krawędzi tarczy. Odległość otworu od krawędzi i rozstaw otworów bierze się z końcówek mostka i zauszników (albo z demonstracyjnej soczewki, która ma już otwory). Wszystkie cztery otwory jednej soczewki - przy mostku i przy zauszniku - muszą leżeć w jednej linii, bo inaczej okulary „przekoszą się” na twarzy.

Wierci się na wiertarce do soczewek, wiertłem o średnicy dobranej do tulejek oprawy, od strony przedniej, z lekkim naciskiem. Po wywierceniu krawędzie otworów załamuje się wiertłem fazującym z obu stron - usuwa to zadziory, z których zaczyna się pękanie soczewki pod śrubą. To praktyka zawodu, klucz ocenia tylko efekt.

Mostek i zauszniki przykręca się przez otwory z elastycznymi podkładkami (tulejkami) - to one oddzielają metal od soczewki i chronią ją przed pęknięciem. Śruby dokręca się tak, żeby elementy nie miały luzu, ale bez nadmiernej siły; po zmontowaniu kilka razy składa się i rozkłada zauszniki - połączenie ma zostać stabilne.

Na koniec okulary się modeluje: po złożeniu zauszniki tworzą jedną linię, a po rozłożeniu oprawa położona na stole opiera się w czterech punktach (dwa końce zauszników i dwie soczewki) i nie kołysze. Soczewki czyści się z pyłu i odcisków palców, narzędzia i stanowisko porządkuje. To praktyka zawodu, klucz ocenia tylko efekt.

Wysokość mierzy się suwmiarką albo linijką w boksie - między poziomymi stycznymi do górnej i dolnej krawędzi soczewki - osobno dla prawej i lewej, zaokrąglając do jedności. Przy wykonaniu idealnym wyjdzie 32 mm, ale klucz porównuje wpis z pomiarem egzaminatora (±1 mm), więc wpisuje się to, co pokazał pomiar Twoich okularów.

Mierzy się najmniejszą odległość między wewnętrznymi krawędziami soczewek w gotowych okularach (przy oprawie wierconej wyznacza ją mostek). Wpis jest oceniany względem pomiaru egzaminatora z tolerancją ±1 mm.

Środek optyczny soczewki prawej odnajduje się dioptromierzem i zaznacza, a potem mierzy jego odległość od środka mostka. Wpisana wartość 33,0 mm to cel z recepty, który klucz traktuje jako wynik poprawnej roboty - na egzaminie wpisuje się własny pomiar (egzaminator porównuje go ze swoim, ±1 mm). Ocena zgodności: TAK, gdy zmierzony rozstaw mieści się w 32,0-34,0 mm (tolerancja ±1 mm z tabeli 1), w przeciwnym razie NIE - punkt daje uczciwa ocena, nie samo „TAK”.

Wysokość środka optycznego mierzy się od dolnej krawędzi soczewki (tak mówi klucz). Dolną krawędzią jest teraz linia cięcia (10 mm pod osią), a środek leży 6 mm nad osią: 10 + 6 = 16 mm. To wartość z klucza; na egzaminie wpisuje się własny pomiar. Ocena: TAK dla 15-17 mm, poza tym zakresem NIE.

Środek optyczny soczewki lewej odnajduje się dioptromierzem i zaznacza, a potem mierzy jego odległość od środka mostka. Wpisana wartość 33,0 mm to cel z recepty, który klucz traktuje jako wynik poprawnej roboty - na egzaminie wpisuje się własny pomiar (egzaminator porównuje go ze swoim, ±1 mm). Ocena zgodności: TAK, gdy zmierzony rozstaw mieści się w 32,0-34,0 mm (tolerancja ±1 mm z tabeli 1), w przeciwnym razie NIE - punkt daje uczciwa ocena, nie samo „TAK”.

Wysokość środka optycznego mierzy się od dolnej krawędzi soczewki (tak mówi klucz). Dolną krawędzią jest teraz linia cięcia (10 mm pod osią), a środek leży 6 mm nad osią: 10 + 6 = 16 mm. To wartość z klucza; na egzaminie wpisuje się własny pomiar. Ocena: TAK dla 15-17 mm, poza tym zakresem NIE.