MTL.04-01-25.06-SGCzerwiec 2025 · 9 kroków · ok. 25 min · 23 kryteria z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Rysunek surowego odlewu kołnierza
Kołnierz z żeliwa sferoidalnego EN-GJS-400-18 (8,8 kg) będzie odlewany w formie piaskowej z masy wilgotnej, z modelu drewnianego, z rdzeniem Hot Box. Na rysunku 5 trzeba narysować surowy odlew: płaszczyznę podziału, naddatki na obróbkę i pochylenia, oznaczyć otwory, których nie odtworzy forma, oraz rdzeń ze znakami rdzeniowymi; potem policzyć najmniejsze wymiary skrzynek dla czterech modeli w formie i dobrać skrzynki z nomogramu.
Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie do tabel wydrukowanych w arkuszu dobrane wartości, wyniki obliczeń, nazwy operacji i urządzeń oraz parametry procesu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kroki idą za kolejnością tabel w arkuszu, a w obrębie tabeli - za kryteriami klucza. Rysunek surowego odlewu wykonuje się kolorami: oznaczenia formy i rdzenia na niebiesko, naddatki i pochylenia na czerwono.
Skąd brać odpowiedzi. Wartości dobieram z tabel i rysunków 1-4 arkusza na podstawie wymiarów z rysunku 1; obliczenia i dobór policzyłem w skrypcie i porównałem z kluczem oceniania CKE. Rysunek 5 jest w skali około 1 : 2,5, więc naddatek 5,5 mm rysuję w skali, a pochylenie 1,2° w powiększeniu. Sposób oznaczania płaszczyzny podziału, naddatków, pochyleń, rdzenia i otworów nieodtwarzanych to wiedza normowa (zasady rysunku surowego odlewu), opisana w krokach.
To jedno z możliwych rozwiązań: klucz ocenia oznaczenia i wartości, nie dokładny kształt kreski.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 23 kryteria w 4 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 18 punktów - można stracić 5 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów (8) daje rysunek surowego odlewu.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Rysunek 5. Surowy odlew kołnierza
Kroki 1-4 · po tym etapie masz 8 z 23 kryteriów (pkt)
Krok 1: Płaszczyzna podziału formy
Kryteria:
R.1.1 Powierzchnia podziału formy oznaczona linią kreska-kropka z krzyżykami na końcach linii, umieszczone symbole górnej i dolnej części odlewu
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na rysunku surowego odlewu zaznacz płaszczyznę podziału formy.
Kołnierz leży w formie poziomo, a podział przechodzi przez jego oś - każda skrzynka ma połowę odlewu i rdzeń leży w znakach w obu połówkach. Na przekroju płaszczyzna podziału to oś, na widoku - linia A-A przez środek. Rysuję ją linią kreska-kropka z krzyżykami na końcach i dopisuję symbole części formy G (górna) i D (dolna). Oznaczenia to wiedza normowa z rysunku odlewniczego.
Typowe błędy
Podział przez czoło kołnierza (prostopadle do osi) - rdzeń nie miałby oparcia w dwóch połówkach.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Naddatki na obróbkę
Kryteria: ,
R.1.3 Podane wymiary określające wielkość naddatków na obróbkę skrawaniem – 5,5 mm
R.1.4 Naddatki na obróbkę skrawaniem zakreskowana liniami o gęstości dwa razy większej w porównaniu do kreskowania pozostałej powierzchni przekroju
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Dobierz naddatki na obróbkę skrawaniem RMA (Tabela 1).
Największy wymiar po obróbce to 180 mm (długość), przedział 160 ÷ 250; dla stopnia J naddatek wynosi 5,5 mm. Dodaję go na obu czołach toczonych (znak „toczenie Ra 1,25”), kreskuję je dwa razy gęściej niż przekrój i wymiaruję 5,5.
Typowe błędy
Wejście do tabeli średnicą 165 - to ten sam przedział, ale przy innym kołnierzu wynik byłby zły; liczy się największy wymiar.
R.1.6 Oznaczone pochylenia odlewnicze przy zastosowaniu kreskowania o podwojonej gęstości
R.1.2 Wykonanany linią ciągłą zarys odlewu z pochyleniami odlewniczymi i naddatkami na obróbkę skrawaniem
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Dobierz wartość pochyleń odlewniczych dodatnich (Tabela 2).
Przy podziale przez oś każda połówka odlewu ma wysokość 165 / 2 = 82,5 mm, przedział 80 ÷ 180 → 1,2°. Pochylenie dostają ścianki prostopadłe do podziału, czyli czoła kołnierzy (zewnętrzne i wewnętrzne): odlew jest najdłuższy przy płaszczyźnie podziału. Kreskuję je podwójnie gęsto, wymiaruję 1,2° i zamykam obrys surowego odlewu linią ciągłą z naddatkami i pochyleniami.
Typowe błędy
Pochylenie na powierzchni walcowej tulei - jest równoległa do kierunku podziału tylko w osi, pochylenia się na niej nie daje.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Otwory nieodtwarzane w odlewie
Kryteria: ,
R.1.7 Na przekroju zakreskowane otwory, które nie będą odtwarzane przez rdzeń
R.1.8 Na widoku przekreślone otwory, które nie będą odtwarzane przez rdzeń
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Wszystkie elementy nanieś na rysunek surowego odlewu i zwymiaruj je zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Otworów 8 × Ø20 w kołnierzach nie odtworzy ani forma, ani rdzeń - zostaną wywiercone. W surowym odlewie są pełnym metalem: na przekroju je zakreskowuję, na widoku przekreślam krzyżem.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Rysunek 5. Znaki rdzeniowe i rdzeń
Kroki 5-6 · po tym etapie masz 14 z 23 kryteriów (pkt)
Krok 5: Rdzeń i znaki rdzeniowe
Kryteria: , , ,
R.2.1 Dobrana długość lewego znaku rdzeniowego: 45 mm
R.2.2 Dobrana długość prawego znaku rdzeniowego: 45 mm
R.2.5 Oznaczony rdzeń: na przekroju kreskował na krzyż tak samo gęsto jak odlew
R.2.6 Oznaczony rdzeń: na widoku krzyżykami lub kratką
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Dobierz wielkość znaków rdzeniowych o profilu okrągłym (Rysunek 2).
Rdzeń odtwarza otwór stożkowy Ø30 ÷ Ø48 o długości 180 mm: wymiar nominalny 48 (przedział 25 ÷ 50), długość rdzenia 150 ÷ 300 → znak rdzeniowy 45 mm z każdej strony. Na przekroju kreskuję rdzeń na krzyż, tak gęsto jak odlew, na widoku oznaczam go krzyżykami na obwodzie otworu.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Wymiary znaków rdzeniowych
Kryteria: ,
R.2.3 Zwymiarowana długość lewego znaku rdzeniowego na rysunku
R.2.4 Zwymiarowana długość prawego znaku rdzeniowego na rysunku
ok. 1 min
Polecenie z arkusza
Wszystkie elementy nanieś na rysunek surowego odlewu i zwymiaruj je zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Wymiaruję długość lewego i prawego znaku rdzeniowego: 45 mm od czoła surowego odlewu (z naddatkiem) do końca znaku.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Tabela 3. Minimalne wymiary skrzynek
Kroki 7-8 · po tym etapie masz 18 z 23 kryteriów (pkt)
Krok 7: Długość i szerokość skrzynki
Kryteria: ,
R.3.1 Długość skrzynki formierskiej L = 660 lub 660 mm
R.3.2 Szerokość skrzynki formierskiej B = 500 lub 500 mm
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Oblicz i zapisz w Tabeli 3 najmniejsze możliwe dopuszczalne wymiary skrzynek formierskich przyjmując, że w jednej formie będą formowane 4 modele (2 na stronę), a wlew rozprowadzający zostanie usytuowany pomiędzy odlewami wg schematu (Rysunek 3).
Odlew ma 8,8 kg, więc z rysunku 3 biorę wiersz 5 ÷ 10: a = 50, b = 50, c = 40, d = 40, e = 30 mm. Model ze znakami ma 180 + 2 · 45 = 270 mm. Długość: c + 270 + d + 270 + c = 660 mm. Szerokość: c + 165 + e + 30 (wlew) + e + 165 + c = 500 mm. Wymiary bez naddatków, jak każe polecenie.
Typowe błędy
Pominięcie znaków rdzeniowych w długości modelu - wychodzi 480 mm.
Dokument po tym kroku
Krok 8: Wysokości skrzynek
Kryteria: ,
R.3.3 Wysokości górnej skrzynki (Hgórna) = 132,5 lub 132,5 mm
R.3.4 Wysokości dolnej skrzynki (Hdolna) = 132,5 lub 132,5 mm
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Oblicz i zapisz w Tabeli 3 najmniejsze możliwe dopuszczalne wymiary skrzynek formierskich przyjmując, że w jednej formie będą formowane 4 modele (2 na stronę), a wlew rozprowadzający zostanie usytuowany pomiędzy odlewami wg schematu (Rysunek 3).
W każdej skrzynce jest połowa odlewu: 165 / 2 = 82,5 mm. Nad odlewem a = 50 mm (tyle też mają nadlewy otwarte), pod odlewem b = 50 mm: H górna = H dolna = 132,5 mm.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Tabela 4. Zalecane wymiary skrzynek
Krok 9 · po tym etapie masz 23 z 23 kryteriów (pkt)
Krok 9: Zalecane wymiary skrzynek
Kryteria: , , , ,
R.4.1 L = 800 lub 800 mm
R.4.3 B = 500 lub 500 mm
R.4.2 C = 920 lub 920 mm
R.4.4 Hgórne = 160 lub 160 mm
R.4.5 Hdolne = 160 lub 160 mm
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie wykonanych obliczeń dobierz z Rysunku 4 i zapisz w Tabeli 4 zalecane wymiary skrzynek formierskich.
Na nomogramie skrzynek ręcznych szukam najbliższych nie mniejszych wartości zalecanych (czarne punkty): L = 660 → 800, B = 500 → 500, H = 132,5 → 160 dla obu skrzynek. Wymiar zewnętrzny C leży na skali w tej samej linii co L = 800: 920 mm.
Typowe błędy
L = 630 (najbliższa wartość) - skrzynka byłaby mniejsza od policzonego minimum 660 mm.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.