Przejdź do głównej treści
MTL.04-01-26.06-SGCzerwiec 2026 · 15 kroków · ok. 46 min · 34 kryteria z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Surowy odlew obudowy pompy

Obudowa pompy ze stopu AlCu4Si ma być odlewana w jednownękowej kokili z pionową powierzchnią podziału - 11 500 sztuk, odlew 3,8 kg, układ wlewowy z nadlewem 1,25 kg, rdzeń piaskowy COLD-BOX. Na przygotowanym rysunku 2 trzeba narysować surowy odlew (płaszczyzna podziału, naddatki na obróbkę, pochylenia, zaokrąglenia, rdzeń z rdzennikami), dobrać z tabel materiał kokili, gniazda rdzeniowe, najmniejsze wymiary kokili i temperatury, a na koniec uzupełnić fotografię dnia pracy.

Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie do tabel wydrukowanych w arkuszu dobrane wartości, wyniki obliczeń, nazwy operacji i urządzeń oraz parametry procesu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kroki idą za kolejnością tabel w arkuszu, a w obrębie tabeli - za kryteriami klucza. Rysunek surowego odlewu zdający wykonuje kolorowymi kredkami: oznaczenia formy i rdzenia na niebiesko, naddatki i pochylenia na czerwono - tak samo pokazuję je w podglądzie.

Skąd brać odpowiedzi. Wszystkie wartości dobiera się z tabel 1-7 arkusza na podstawie wymiarów z rysunku 1; dobór policzyłem w skrypcie i porównałem z kluczem oceniania CKE. Rysunek 2 jest w skali około 1 : 2,6, więc naddatek 0,7 mm i pochylenie 1° miałyby na nim ułamek milimetra - rysuję je w powiększeniu, z opisanymi wartościami (tak się je zaznacza także na egzaminie). Sposób oznaczania płaszczyzny podziału, naddatków, pochyleń i rdzeni na rysunku odlewu to wiedza normowa (zasady rysunku surowego odlewu), opisana w krokach.

To jedno z możliwych rozwiązań: klucz ocenia sposób oznaczenia i wartości, a nie dokładny kształt kreski.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 34 kryteria w 4 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 26 punktów - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów (10) daje tabela 8, a rysunek - 9.

Arkusz i pliki do pobrania Treść arkusza (PDF)

  1. Etap 1: Rysunek 2. Surowy odlew obudowy pompy

    Krok 1 · po tym etapie masz 2 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Płaszczyzna podziału formy

    Kryteria: ,

    R.1.1 Powierzchnię podziału formy oznaczono linią kreska-kropka z krzyżykami na końcach linii, umieszczono symbole stałej i ruchomej części formy (S i R)

    R.1.2 Oznaczenia dotyczące podziału formy narysowane kolorem niebieskim

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Na rysunku 2 surowego odlewu obudowy pompy zaznacz płaszczyznę podziału formy.

    Kokila ma pionową powierzchnię podziału, a rdzeń leży w osi otworów Ø50 i Ø18 - podział przechodzi więc przez środek korpusu, prostopadle do tej osi: rdzennik Ø50 trafia do części stałej, Ø18 do ruchomej. Rysuję go na widoku i na przekroju A-A linią kreska-kropka z krzyżykami na końcach, a po stronach litery S (część stała) i R (część ruchoma) - na niebiesko. Sposób oznaczenia to wiedza normowa z rysunku odlewniczego.

    Typowe błędy

    Linia ciągła albo czerwona zamiast niebieskiej kreska-kropka - przepadają dwa punkty za oznaczenie podziału.

    Dokument po tym kroku

  2. Etap 2: Rysunek 2. Dobór naddatków, pochyleń i zaokrągleń

    Kroki 2-5 · po tym etapie masz 15 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 2: Naddatki na obróbkę skrawaniem

    Kryteria: ,

    R.2.1 Podane są wymiary określające wielkość naddatków na obróbkę skrawaniem na powierzchniach odlewu pompy – 0,7 mm, dopuszczalny jest opis nad ramką informujący o wszystkich naddatkach

    R.1.4 Na przekroju odlewu naddatki na obróbkę skrawaniem zakreskowano liniami o gęstości wyraźnie większej w porównaniu do kreskowania pozostałej powierzchni przekroju

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz z tabeli 1 naddatki na obróbkę skrawaniem.

    Tabela 1 wymaga największego zewnętrznego wymiaru po obróbce: 246,35 mm, czyli przedział 160 ÷ 250. Dla klasy RMAG C naddatek wynosi 0,7 mm. Dodaję go na powierzchniach oznaczonych znakiem obróbki (kołnierz, czoła uch, otwór Ø50), na przekroju naddatek kreskuję gęściej niż resztę przekroju. Na rysunku naddatek jest powiększony, wartość podaje opis.

    Typowe błędy

    Wzięcie wymiaru 158 albo 203,42 jako największego - wychodzi inna klasa wymiarowa i zły naddatek.

    Dokument po tym kroku

  3. Krok 3: Pochylenia odlewnicze

    Kryteria: , , , , ,

    R.2.2 Podane są wymiary pochyleń odlewniczych wynoszące 3,0°

    R.2.3 Podane są wymiary pochyleń odlewniczych wynoszące 1,15° oraz 1°

    R.1.5 Na przekroju odlewu pochylenia odlewnicze zakreskowano liniami o gęstości wyraźnie większej w porównaniu do kreskowania pozostałej powierzchni przekroju

    R.1.3 Wykonanano linią ciągłą obrys odlewu z pochyleniami odlewniczymi i naddatkami na obróbkę skrawaniem

    R.1.6 Obrys naddatków na obróbkę skrawaniem oraz pochyleń odlewniczych oznaczono kolorem czerwonym

    R.1.7 Wymiary, linie pomocnicze, groty określające naddatki na obróbkę skrawaniem oraz pochylenia odlewnicze narysowano kolorem czerwonym

    ok. 5 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz z tabeli 2 wartość pochyleń odlewniczych dodatnich.

    Pochylenie dotyczy ścianek prostopadłych do płaszczyzny podziału, a jego wartość zależy od długości ścianki w kierunku otwierania kokili (tabela 2): ucha 20 i 18 mm → 3°, połowa kołnierza 40 mm i stopy 22,44 mm → 1,15°, połowa korpusu 60 mm → 1°. Pochylenie dodatnie dodaje metal - odlew jest najszerszy przy płaszczyźnie podziału. Obrys naddatków i pochyleń, wymiary, linie pomocnicze i groty rysuję linią ciągłą na czerwono, pochylenia kreskuję gęsto.

    Typowe błędy

    Pochylenie ujemne (zwężenie przy podziale) - odlewu nie da się wyjąć z kokili.

    Dokument po tym kroku

  4. Krok 4: Zaokrąglenia Z_1, Z_2, Z_3

    Kryteria: , ,

    R.2.4 Podane są zaokrąglenia powierzchni Z_1 - 10

    R.2.5 Podane są zaokrąglenia powierzchni Z_2 - 6

    R.2.6 Podane są zaokrąglenia powierzchni Z_3 - 2,5

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Dobierz z tabeli 3 zaokrąglenia wskazane strzałką i oznaczone symbolem Z_1, Z_2 i Z_3 na rysunku 1.

    Wchodzę do tabeli 3 sumą grubości ścianek tworzących kąt prosty: Z_1 kołnierz 15 + szyjka 55 = 70 → R10, Z_2 15 + 30 = 45 → R6, Z_3 6 + 11,57 = 17,57 → R2,5. Wartości wpisuję przy czerwonych strzałkach.

    Typowe błędy

    Kolumna „Ostry” zamiast „Prosty” - ścianki w miejscach Z łączą się pod kątem prostym.

    Dokument po tym kroku

  5. Krok 5: Rdzeń z rdzennikami

    Kryteria: ,

    R.1.8 Rdzeń oznaczono na widoku za pomocą krzyżyków na obwodzie wewnętrznym, a na przekroju zakreskowano na krzyż z gęstością tak jak przekrój odlewu, oznaczono kolorem niebieskim

    R.1.9 Narysowano pochylenie rdzenników na przekroju oraz na widoku

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Narysuj rdzeń na rysunku 2.

    Rdzeń tworzy wnętrze obudowy z otworami Ø50 i Ø18. Na przekroju kreskuję go na krzyż, z gęstością jak przekrój odlewu, a na widoku zaznaczam krzyżykami na obwodzie wewnętrznym - wszystko na niebiesko. Rdzenniki wychodzą poza odlew: Ø50 w części stałej na 40 mm z pochyleniem 10°, Ø18 w ruchomej na 6 mm z pochyleniem 15 ÷ 20° (rysunek w tabeli 5).

    Dokument po tym kroku

  6. Etap 3: Tabela 8. Kokila, gniazda rdzeniowe, temperatury

    Kroki 6-11 · po tym etapie masz 25 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 6: Materiał kokili

    Kryteria:

    R.3.1 Materiał kokili: staliwo

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie tabeli 4 dobierz materiał kokili dla profilu rozbudowanego. Dobrany materiał kokili zapisz w tabeli 8.

    Do kokili trafia odlew z układem wlewowym: 3,8 + 1,25 = 5,05 kg, wiersz 4,00 ÷ 10,00 kg. Dla profilu rozbudowanego kokila żeliwna wytrzyma 10 000 zalań - za mało na 11 500 sztuk, staliwna 15 000. Wpisuję staliwo.

    Typowe błędy

    Masa samego odlewu (3,8 kg, wiersz 1,50 ÷ 4,00) - wtedy żeliwo starczy na 15 000 i wybór wydaje się inny.

    Dokument po tym kroku

  7. Krok 7: Gniazda rdzeniowe

    Kryteria: ,

    R.3.2 Gniazdo rdzeniowe w stałej części kokili GS [mm] - 40

    R.3.3 Gniazdo rdzeniowe w ruchomej części kokili GR [mm] - 6

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie tabeli 5 określ luz pomiędzy rdzennikiem, a formą, określ wymiary gniazd rdzeniowych (wariant długi), przy czym rdzennik o większej średnicy będzie umieszczony w stałej części kokili, uzyskane wartości zapisz w tabeli 8.

    Rdzennik Ø50 (wiersz 20 ÷ 50) w części stałej, wariant długi: GS = 40 mm. W części ruchomej rysunek tabeli 5 pokazuje gniazdo o długości 0,25 H; dla Ø18 (wiersz 12 ÷ 20) H = 24 mm, więc GR = 6 mm.

    Typowe błędy

    GR = 24 - długość z tabeli dotyczy rdzennika w części stałej, w ruchomej jest jej ćwierć.

    Dokument po tym kroku

  8. Krok 8: Luzy rdzenników

    Kryteria: ,

    R.3.4 Luz między rdzennikiem, a gniazdem w stałej części kokili LS [mm] - 0

    R.3.5 Luz między rdzennikiem, a gniazdem w ruchomej części kokili LR [mm] - 0,15

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie tabeli 5 określ luz pomiędzy rdzennikiem, a formą, określ wymiary gniazd rdzeniowych (wariant długi), przy czym rdzennik o większej średnicy będzie umieszczony w stałej części kokili, uzyskane wartości zapisz w tabeli 8.

    Na rysunku w tabeli 5 luz t występuje tylko między rdzennikiem a częścią ruchomą - w części stałej rdzeń jest osadzony bez luzu: LS = 0. Dla Ø18 tabela daje LR = 0,15 mm.

    Dokument po tym kroku

  9. Krok 9: Długość i wysokość kokili

    Kryteria: ,

    R.3.6 Długość kokili L [mm] - 326,35

    R.3.7 Wysokość kolili H [mm] - 263,42

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie tabeli 6 oblicz najmniejsze wymiary kokili. Do obliczeń użyj wymiarów bez naddatków technologicznych, średnią grubość odlewu przyjmij 12 mm. Wyniki obliczeń zapisz tabeli 8.

    W kokili wlew jest u góry, więc wymiar 203,42 mm (z układem wlewowym) staje pionowo, a 246,35 mm poziomo. Długość: 246,35 + 2 · 40 = 326,35 mm (po 40 mm ścianki z boków), wysokość: 203,42 + 60 = 263,42 mm (60 mm pod wnęką, górą kokila jest otwarta na wlew).

    Dokument po tym kroku

  10. Krok 10: Grubość części kokili

    Kryteria: ,

    R.3.8 Grubość stałej części kokili BS [mm] - 156

    R.3.9 Grubość ruchomej części kokil BR [mm] - 120

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie tabeli 6 oblicz najmniejsze wymiary kokili. Do obliczeń użyj wymiarów bez naddatków technologicznych, średnią grubość odlewu przyjmij 12 mm. Wyniki obliczeń zapisz tabeli 8.

    Każda połówka mieści swoją część odlewu, gniazdo rdzeniowe i tylną ściankę 3 · g = 3 · 12 = 36 mm (mniej niż 160). Część stała: ucho 20 + połowa korpusu 60 + gniazdo 40 + 36 = 156 mm, ruchoma: 60 + ucho 18 + gniazdo 6 + 36 = 120 mm.

    Typowe błędy

    Pominięcie gniazda rdzeniowego - kokila byłaby za cienka, by pomieścić rdzennik.

    Dokument po tym kroku

  11. Krok 11: Temperatury zalewania i wybicia

    Kryteria:

    R.3.10 Temperatura zalewania TZ [°C]: 710 do 750 Temperatura wybicia TW [°C]: 200 do 450

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Na podstawie tabeli 7 dobierz zakres wartości temperatury zalewania kokili oraz usunięcia z niej odlewu i zapisz w tabeli 8.

    AlCu4Si to stop aluminium z miedzią - według klucza wiersz stopów aluminiowo-miedziowych (AM5): zalewanie 710 ÷ 750 °C, wybicie 200 ÷ 450 °C. Nazwa stopu zawiera też krzem, ale klucz nie przyjmuje zakresu 690 ÷ 730 °C z wiersza AM7.

    Dokument po tym kroku

  12. Etap 4: Tabela 9. Fotografia dnia pracy

    Kroki 12-15 · po tym etapie masz 34 z 34 kryteriów (pkt)

    Krok 12: Symbole grup czynności

    Kryteria:

    R.4.1 symboli grup czynności w kolumnie 6, formularza w kolejności wierszy: PZ; R; W; F; W; F; W; P; W; F; W; R; W; O; W; PZ; R (zapisane jest co najmniej 10 prawidłowych symboli grup)

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij formularz zapisu fotografii dnia pracy (tabela 9) i oblicz średni czas wykonania odlewu przyjmując, że na jednej zmianie 8 godzinnej (480 minut) zostanie wykonanych 80 zalań kokili.

    Każdą czynność przypisuję do grupy z legendy: przygotowanie i porządkowanie stanowiska - PZ, praca - W, przerwa regulaminowa i potrzeby fizjologiczne - F, kontrola oleju - O, czekanie na rdzenie (niezależne od pracownika) - P, rozmowy i bezczynność - R.

    Typowe błędy

    Czekanie na rdzenie jako R - pracownik nie zawinił, to postój P.

    Dokument po tym kroku

  13. Krok 13: Składniki normy czasu

    Kryteria:

    R.4.2 oznaczeń składnikow normy czasu w kolumnie 7, formularza w kolejności wierszy: tPZ; brak (lub kreska); tW; tF; tW; tF; tW; brak (lub kreska); tW; tF; tW; brak (lub kreska); tW; tO; tW; tPZ; brak (lub kreska) (zapisane jest co najmniej 10 prawidłowych oznaczeń składników normy czasu)

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij formularz zapisu fotografii dnia pracy (tabela 9) i oblicz średni czas wykonania odlewu przyjmując, że na jednej zmianie 8 godzinnej (480 minut) zostanie wykonanych 80 zalań kokili.

    Do normy czasu wchodzą tylko tPZ, tW, tF i tO - przy grupach P i R stawiam kreskę, bo strat i postojów nie wlicza się do normy.

    Dokument po tym kroku

  14. Krok 14: Wynik obserwacji

    Kryteria: , , , , ,

    R.4.3 liczba wykonanych odlewów, szt. 80

    R.4.4 suma czasów wykonania odlewów, min. 380

    R.4.5 suma czasów przygotowawczo-zakończeniowych, min. 45

    R.4.6 suma czasów na potrzeby fizjologiczne, min. 36

    R.4.7 suma czasów obsługi stanowiska, min. 7

    R.4.8 suma straty czasu, min. 7

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij formularz zapisu fotografii dnia pracy (tabela 9) i oblicz średni czas wykonania odlewu przyjmując, że na jednej zmianie 8 godzinnej (480 minut) zostanie wykonanych 80 zalań kokili.

    Sumuję czasy trwania wg grup: W = 140 + 90 + 30 + 45 + 30 + 30 + 15 = 380, PZ = 30 + 15 = 45, F = 30 + 5 + 1 = 36, O = 7, strata (R) = 1 + 4 + 2 = 7 min. Liczba wykonanych odlewów to 80 zalań z polecenia.

    Dokument po tym kroku

  15. Krok 15: Średni czas wykonania odlewu

    Kryteria:

    R.4.9 średni czas wykonania jednego odlewu, min. 6

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Uzupełnij formularz zapisu fotografii dnia pracy (tabela 9) i oblicz średni czas wykonania odlewu przyjmując, że na jednej zmianie 8 godzinnej (480 minut) zostanie wykonanych 80 zalań kokili.

    Polecenie każe podzielić całą zmianę przez liczbę zalań: 480 / 80 = 6 min.

    Typowe błędy

    380 / 80 = 4,75 - klucz liczy średni czas z całej zmiany, jak każe polecenie.

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.