Zadanie. Na stanowisku są ciągnik, brona zawieszana i osobny rozrusznik. Trzeba przejrzeć instalację elektryczną ciągnika (tabela 1) i usunąć usterki, rozebrać i zweryfikować rozrusznik (tabela 2) i go naprawić, zagregatować bronę z ciągnikiem, wypoziomować ją i zbronować wyznaczony tyczkami fragment poletka, a na koniec obliczyć koszt bronowania 3 ha przy wydajności 1,5 ha/h (tabela 3). Naprawę instalacji elektrycznej wykonuje się przy odłączonym przewodzie masowym akumulatora.
Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza są wypełnione krok po kroku (wpisy odręczne, granatowe, pola z bieżącego kroku na żółto), a każdy wpis porównano z kluczem oceniania CKE. Stan techniczny (prawidłowy albo nieprawidłowy) i opisy napraw są takie jak w kluczu - na egzaminie wynikają z oględzin egzemplarza przygotowanego na stanowisku. Wartości, których nie podaje ani arkusz, ani klucz (dane z wyciągu z instrukcji ciągnika lub maszyny, który przygotowuje ośrodek egzaminacyjny, odczyty przyrządów), są w tabeli szarym opisem miejsca: krok mówi, gdzie ich szukać i w jakiej jednostce je zapisać. Praca przy maszynach (agregowanie, wymiana części, regulacje, zabezpieczenie stanowiska) jest opisana: co zrobić, w jakiej kolejności i co sprawdza egzaminator. Kalkulacja kosztów jest policzona w całości z danych tabeli 3; klucz CKE w dwóch miejscach ocenia inne wielkości niż te, o które pytają wiersze tabeli - kroki mówią o tym wprost.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 37 kryteriów, każde za 1 punkt: 16 za wypełnione karty i tabele i 21 za pracę przy maszynach (naprawy, agregowanie, bronowanie, przebieg pracy), którą egzaminator ocenia na stanowisku. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 28 punktów - można stracić 9 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: klucz przyjmuje inne sformułowania opisów usterek i czynności, jeśli są poprawne merytorycznie.
Numer PESEL na stronie tytułowej arkusza w tym rozwiązaniu zastępuje imię i nazwisko: Bartosz Bryniarski. To materiał do nauki, a nie instrukcja stanowiskowa - przy maszynach obowiązują instrukcja obsługi konkretnego ciągnika i maszyny, zasady BHP i polecenia zespołu nadzorującego.
Kroki 1-5 · po tym etapie masz 5 z 37 kryteriów (pkt)
Wykonaj przegląd instalacji elektrycznej ciągnika. Wynik przeglądu oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie przeglądu instalacji elektrycznej ciągnika (Tabela 1). Wiersz: Zaciski przewodów.
Ogląda się zaciski na biegunach akumulatora i końcówki przewodów (rozrusznik, alternator, masa): pęknięcia, nalot siarczanów, luz. Zacisk (klema) przewodu masowego akumulatora jest uszkodzony - X w kolumnie Stan nieprawidłowy i opis usterki.
Wykonaj przegląd instalacji elektrycznej ciągnika. Wynik przeglądu oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie przeglądu instalacji elektrycznej ciągnika (Tabela 1). Wiersz: Akumulator (gęstość elektrolitu w celach).
Gęstość mierzy się areometrem (albo refraktometrem) w każdej celi akumulatora. Arkusz podaje kryterium pod tabelą: stan jest prawidłowy, gdy w każdej celi gęstość jest nie niższa niż 1,25 g/cm³. Tu ten warunek jest spełniony - X w kolumnie Stan prawidłowy. Konkretne odczyty zależą od akumulatora na stanowisku, a klucz ocenia tylko ocenę stanu.
Pomiar jednej celi - jedna słaba cela przy pozostałych dobrych to też stan nieprawidłowy.
Wykonaj przegląd instalacji elektrycznej ciągnika. Wynik przeglądu oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie przeglądu instalacji elektrycznej ciągnika (Tabela 1). Wiersz: Przekładnia napędu prądnicy/alternatora.
Przekładnia to pasek klinowy z kołami pasowymi. Naciąg sprawdza się, naciskając pasek kciukiem w połowie najdłuższego odcinka - ugięcie porównuje się z instrukcją naprawy ciągnika. Pasek ugina się za bardzo, jest luźny - X w kolumnie Stan nieprawidłowy i opis: luźny pasek klinowy.
Wykonaj przegląd instalacji elektrycznej ciągnika. Wynik przeglądu oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie przeglądu instalacji elektrycznej ciągnika (Tabela 1). Wiersz: Mocowanie prądnicy/alternatora.
Alternator jest przykręcony do wspornika śrubą zawiasową i śrubą napinacza (w jarzmie naciągu). Przyczyną luźnego paska jest uszkodzona śruba napinacza paska klinowego - nie trzyma alternatora w położeniu naciągu. X w kolumnie Stan nieprawidłowy i opis usterki.
Wykonaj przegląd instalacji elektrycznej ciągnika. Wynik przeglądu oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie przeglądu instalacji elektrycznej ciągnika (Tabela 1). Wykaz części zakwalifikowanych do wymiany.
Do wymiany jest śruba napinacza paska klinowego - tej pozycji wymaga klucz. Wpisany jest też zacisk (klema) przewodu masowego akumulatora, bo jest uszkodzony, a klucz w rezultacie 4 wymaga zamontowania nowego zacisku.
⚠️ Niespójność w kluczu: wykaz części w kluczu zawiera tylko śrubę napinacza, chociaż ten sam klucz ocenia zamontowanie nowego zacisku masowego. Z danych wynika, że do wymiany są dwie części, i obie są wpisane - za pozycję z kluczem jest punkt, dodatkowy zacisk go nie odbiera.
Kroki 6-7 · po tym etapie masz 10 z 37 kryteriów (pkt)
Usuń stwierdzone nieprawidłowości. UWAGA! Naprawę instalacji elektrycznej ciągnika należy wykonywać przy odłączonym przewodzie masowym akumulatora.
Ciągnik zabezpiecza się hamulcem ręcznym i klinem pod tylnym kołem. Przed naprawą odłącza się przewód masowy akumulatora (zawsze minus pierwszy, przy podłączaniu - ostatni): przypadkowe zwarcie kluczem do masy przy podłączonym akumulatorze daje iskrę i może uszkodzić instalację. Uszkodzony zacisk masy odcina się albo odkręca od przewodu i montuje nowy, dokręcając go na końcówce przewodu.
Przy okazji wyciera się górną powierzchnię akumulatora (brud i wilgoć przewodzą prąd i rozładowują akumulator), a po założeniu zacisków bieguny pokrywa się cienko wazeliną techniczną przeciw korozji. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Odkręcanie najpierw zacisku plusa - klucz dotykający jednocześnie plusa i masy robi zwarcie.
Usuń stwierdzone nieprawidłowości. UWAGA! Naprawę instalacji elektrycznej ciągnika należy wykonywać przy odłączonym przewodzie masowym akumulatora.
Uszkodzoną śrubę napinacza wykręca się i zastępuje nową o tym samym gwincie i długości. Alternator odchyla się na śrubie zawiasowej (dźwignią opartą o korpus, nie o obudowę uzwojeń), aż pasek osiągnie naciąg z instrukcji naprawy ciągnika (ugięcie w milimetrach pod określonym naciskiem), i w tym położeniu dokręca się śrubę napinacza, a potem śrubę zawiasową. Po dokręceniu naciąg sprawdza się ponownie. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Kroki 8-13 · po tym etapie masz 20 z 37 kryteriów (pkt)
Na stanowisku egzaminacyjnym znajduje się rozrusznik. Przeprowadź jego demontaż i weryfikację stanu technicznego części. Wynik weryfikacji oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie weryfikacji stanu technicznego rozrusznika (Tabela 2).
Rozrusznik rozkłada się w kolejności z dokumentacji na stanowisku: odłączenie przewodu łączącego włącznik elektromagnetyczny z uzwojeniem, zdjęcie włącznika, odkręcenie śrub ściągających, zdjęcie pokrywy od strony komutatora i wyjęcie szczotek ze szczotkotrzymaczy, zdjęcie korpusu i wyjęcie wirnika. Części układa się w kolejności demontażu. Narzędzia dobiera się do śrub (wkrętaki, klucze nasadowe), rozrusznik trzyma w imadle przez miękkie szczęki. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Na stanowisku egzaminacyjnym znajduje się rozrusznik. Przeprowadź jego demontaż i weryfikację stanu technicznego części. Wynik weryfikacji oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie weryfikacji stanu technicznego rozrusznika (Tabela 2). Wiersz: Włącznik elektromagnetyczny.
Włącznik sprawdza się omomierzem (ciągłość uzwojeń) i oględzinami styków oraz ruchu zwory. Jest sprawny - X w kolumnie Stan prawidłowy.
Na stanowisku egzaminacyjnym znajduje się rozrusznik. Przeprowadź jego demontaż i weryfikację stanu technicznego części. Wynik weryfikacji oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie weryfikacji stanu technicznego rozrusznika (Tabela 2). Wiersz: Szczotki rozrusznika.
Wysokość szczotek mierzy się suwmiarką i porównuje z minimalną wysokością z dokumentacji rozrusznika. Szczotki są za krótkie - X w kolumnie Stan nieprawidłowy i opis: szczotki zużyte, zbyt krótkie (zbyt mała wysokość).
Na stanowisku egzaminacyjnym znajduje się rozrusznik. Przeprowadź jego demontaż i weryfikację stanu technicznego części. Wynik weryfikacji oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie weryfikacji stanu technicznego rozrusznika (Tabela 2). Wiersze: Łożyska wirnika; Sprężyny szczotek; Komutator wirnika.
Łożyska (tulejki) wirnika: luz wirnika w pokrywach i lekkość obrotu. Sprężyny szczotek: czy dociskają szczotki (nie są pęknięte ani odkształcone). Komutator: powierzchnia bez nadpaleń i rowków, izolacja między wycinkami nie wystaje. We wszystkich trzech wierszach X w kolumnie Stan prawidłowy.
Na stanowisku egzaminacyjnym znajduje się rozrusznik. Przeprowadź jego demontaż i weryfikację stanu technicznego części. Wynik weryfikacji oraz wykaz części zakwalifikowanych do wymiany zapisz w Karcie weryfikacji stanu technicznego rozrusznika (Tabela 2). Wykaz części zakwalifikowanych do wymiany.
Jedyna niesprawność to zużyte szczotki, a szczotki wymienia się kompletem (wszystkie naraz, żeby równo przylegały do komutatora): w wykazie - komplet szczotek rozrusznika.
Następnie wykonaj naprawę rozrusznika korzystając z dokumentacji znajdującej się na stanowisku.
Nowe szczotki osadza się w szczotkotrzymaczach (przy szczotkach lutowanych - przewody przylutowuje się w miejscu starych) i dociska sprężynami do komutatora. Rozrusznik składa się w odwrotnej kolejności niż demontaż: wirnik, korpus, pokrywa ze szczotkami, śruby ściągające, a na końcu włącznik elektromagnetyczny z przewodem. Po złożeniu wirnik obraca się ręką (przez zębnik) bez wyczuwalnych oporów. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Kroki 14-17 · po tym etapie masz 32 z 37 kryteriów (pkt)
Wykonaj agregatowanie ciągnika z broną, przeprowadź regulacje poziomowania wzdłużnego i poprzecznego brony. Na wskazanym poletku wykonaj bronowanie zaznaczonego za pomocą tyczek fragmentu powierzchni poletka.
Zamiar agregatowania zgłasza się podniesieniem ręki. Ciągnik cofa się do zawieszenia brony, a przy łączeniu silnik jest wyłączony i ciągnik zabezpieczony przed przetoczeniem. Najpierw cięgła dolne (lewe, potem prawe), potem łącznik górny; każdy sworzeń zabezpiecza się zatyczką. Łańcuchy (stabilizatory) boczne układu zawieszenia napina się tak, żeby brona nie kołysała się na boki, ale w pracy mogła lekko podążać za ciągnikiem. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Wykonaj agregatowanie ciągnika z broną, przeprowadź regulacje poziomowania wzdłużnego i poprzecznego brony. Na wskazanym poletku wykonaj bronowanie zaznaczonego za pomocą tyczek fragmentu powierzchni poletka.
Wzdłużnie bronę poziomuje się długością łącznika górnego - pole brony równoległe do podłoża, przednie i tylne zęby pracują na tej samej głębokości. Poprzecznie - wieszakiem (korbą) prawego cięgła dolnego, aż obie strony brony są na jednej wysokości nad podłożem. Wypoziomowanie kontroluje się pomiarem odległości ramy od podłoża w kilku punktach albo poziomicą. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Wykonaj agregatowanie ciągnika z broną, przeprowadź regulacje poziomowania wzdłużnego i poprzecznego brony. Na wskazanym poletku wykonaj bronowanie zaznaczonego za pomocą tyczek fragmentu powierzchni poletka.
Gotowość do pracy zgłasza się podniesieniem ręki. Przejazdy prowadzi się prosto, od tyczki do tyczki, a każdy kolejny przejazd zachodzi na poprzedni o niewielki pas - nakładka nie może przekraczać 10% szerokości roboczej brony, a między przejazdami nie może zostać pas niezbronowany (omijak). Na uwrociach bronę unosi się i zawraca bez gwałtownych skrętów, a prędkość jazdy dobiera się do warunków, nie stwarzając zagrożenia. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Za duża nakładka „dla pewności” - powyżej 10% szerokości roboczej to utracony punkt.
Po wykonaniu zadania oczyść agregat, przejedź na miejsce postoju, odłącz bronę od ciągnika. Uporządkuj stanowisko pracy.
Bronę oczyszcza się z ziemi (skrobakiem, nie ręką między zębami), agregat przejeżdża na miejsce postoju, bronę opuszcza się na podłoże i - przy wyłączonym silniku i zahamowanym ciągniku - odłącza łącznik górny, a potem cięgła dolne. Narzędzia wracają na miejsce, zużyte części (szczotki, śruba, zacisk) trafiają do pojemnika. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Kroki 18-22 · po tym etapie masz 37 z 37 kryteriów (pkt)
Sporządź kalkulację kosztów wykonania bronowania na powierzchni 3 ha, przyjmując że wydajność agregatu wynosi 1,5 ha/h. Do wykonania obliczeń wykorzystaj Tabelę3: Kalkulacja kosztów wykonania zabiegu. Wiersz: Koszt zakupu paliwa na jedną godzinę pracy.
Cena oleju napędowego 6,00 zł/l razy zużycie 5,00 l/h daje 30,00 zł na godzinę pracy.
⚠️ Rozbieżność arkusz-klucz: z danych tabeli wychodzi 30,00 zł za jedną godzinę i taka wartość jest wpisana, a klucz CKE przyjmuje w tym wierszu 60 zł - to koszt paliwa za cały zabieg (2 h). Na egzaminie punkt daje wartość z klucza. W miejscu na obliczenia jest też koszt paliwa za 2 h, potrzebny do kosztu całkowitego.
Sporządź kalkulację kosztów wykonania bronowania na powierzchni 3 ha, przyjmując że wydajność agregatu wynosi 1,5 ha/h. Do wykonania obliczeń wykorzystaj Tabelę3: Kalkulacja kosztów wykonania zabiegu. Wiersz: Czas pracy traktorzysty.
Czas pracy to powierzchnia podzielona przez wydajność: 3 ha : 1,5 ha/h = 2 godziny - w tabeli jednostką są godziny. Klucz zapisuje tę samą wartość jako 120 minut; 2 h = 120 min, więc obie formy oznaczają to samo.
Sporządź kalkulację kosztów wykonania bronowania na powierzchni 3 ha, przyjmując że wydajność agregatu wynosi 1,5 ha/h. Do wykonania obliczeń wykorzystaj Tabelę3: Kalkulacja kosztów wykonania zabiegu. Wiersz: Wynagrodzenie traktorzysty.
Stawka 50,00 zł/godz. razy 2 h: 100,00 zł.
Sporządź kalkulację kosztów wykonania bronowania na powierzchni 3 ha, przyjmując że wydajność agregatu wynosi 1,5 ha/h. Do wykonania obliczeń wykorzystaj Tabelę3: Kalkulacja kosztów wykonania zabiegu. Miejsce na obliczenia.
Koszt pracy brony (10,00 zł) i ciągnika bez paliwa (50,00 zł) jest podany za jedną godzinę. Za cały zabieg: (50,00 + 10,00) zł/h × 2 h = 120,00 zł.
⚠️ Niespójność arkusza i klucza: klucz ocenia „Koszt pracy ciągnika i brony (bez paliwa) - 120 zł”, ale w tabeli 3 nie ma takiego wiersza. Dlatego ta wartość jest zapisana w miejscu na obliczenia, razem z pełnym tokiem rachunku.
Sporządź kalkulację kosztów wykonania bronowania na powierzchni 3 ha, przyjmując że wydajność agregatu wynosi 1,5 ha/h. Do wykonania obliczeń wykorzystaj Tabelę3: Kalkulacja kosztów wykonania zabiegu. Wiersz: Całkowity koszt wykonania zabiegu.
Suma kosztów za 2 h pracy: paliwo 60,00 zł + ciągnik i brona 120,00 zł + traktorzysta 100,00 zł = 280,00 zł.
Doliczenie paliwa za jedną godzinę (30 zł) zamiast za cały zabieg - wynik 250 zł.
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.