ROL.02-01-25.06-SGCzerwiec 2025 · 18 kroków · ok. 90 min · 38 kryteriów z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Przygotowanie ciągnika do prac polowych
Zadanie. Ciągnik na stanowisku trzeba przygotować do prac polowych: przepisać z instrukcji ciągnika jego parametry do karty (tabela 1), wykonać przeglądy techniczne P-1 i P-2 (tabele 2 i 3), usunąć wykryte usterki i zrobić kontrolny pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika manometrem wkręconym w miejsce czujnika ciśnienia (tabela 4). Instrukcja obsługi i instrukcja napraw ciągnika leżą na stanowisku - arkusz nie podaje żadnej wartości tabeli 1.
Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza są wypełnione krok po kroku (wpisy odręczne, granatowe, pola z bieżącego kroku na żółto), a każdy wpis porównano z kluczem oceniania CKE. Stan techniczny (prawidłowy albo nieprawidłowy) i opisy napraw są takie jak w kluczu - na egzaminie wynikają z oględzin egzemplarza przygotowanego na stanowisku. Wartości, których nie podaje ani arkusz, ani klucz (dane z wyciągu z instrukcji ciągnika lub maszyny, który przygotowuje ośrodek egzaminacyjny, odczyty przyrządów), są w tabeli szarym opisem miejsca: krok mówi, gdzie ich szukać i w jakiej jednostce je zapisać. Praca przy maszynach (agregowanie, wymiana części, regulacje, zabezpieczenie stanowiska) jest opisana: co zrobić, w jakiej kolejności i co sprawdza egzaminator. Tabela 4 to wynik pomiaru na silniku ze stanowiska - wartości i ocena są opisem miejsca.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 38 kryteriów, każde za 1 punkt: 25 za wypełnione karty i tabele i 13 za pracę przy maszynach (agregowanie, naprawy, przebieg pracy), które egzaminator ocenia na stanowisku. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 29 punktów - można stracić 9 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: klucz przyjmuje inne sformułowania w kolumnie czynności obsługowo-naprawczych, jeśli są poprawne merytorycznie.
Numer PESEL na stronie tytułowej arkusza w tym rozwiązaniu zastępuje imię i nazwisko: Bartosz Bryniarski. To materiał do nauki, a nie instrukcja stanowiskowa - przy maszynach obowiązują instrukcja obsługi konkretnego ciągnika i maszyny, zasady BHP i polecenia zespołu nadzorującego.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Karta parametrów ciągnika - tabela 1
Kroki 1-5 · po tym etapie masz 8 z 38 kryteriów (pkt)
Krok 1: Wiersze 1-2 - ciśnienie w ogumieniu
Kryteria: ,
R.1.1 Ciśnienie powietrza w ogumieniu kół jezdnych ciągnika w pracach polowych - koła przednie. Zapisana wartość zgodna z dokumentacją na stanowisku
R.1.2 Ciśnienie powietrza w ogumieniu kół jezdnych ciągnika w pracach polowych - koła tylne. Zapisana wartość zgodna z dokumentacją na stanowisku
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie instrukcji (znajdującej się na stanowisku egzaminacyjnym) zapisz w Tabeli 1. Karta parametrów technicznych ciągnika rolniczego dane techniczne ciągnika rolniczego znajdującego się na stanowisku. Wiersze 1 i 2: ciśnienie powietrza w ogumieniu kół przednich i tylnych - prace polowe [MPa].
Ciśnienia w ogumieniu są w instrukcji obsługi ciągnika (rozdział o kołach i ogumieniu), zwykle osobno dla prac polowych i transportowych oraz dla kół przednich i tylnych. Przepisuje się wartości dla prac polowych, w MPa (jednostka jest już w tabeli). Arkusz tych liczb nie podaje - zależą od ciągnika na stanowisku.
Typowe błędy
Przepisanie ciśnień transportowych zamiast polowych.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Wiersz 3 - ugięcie paska
Kryteria:
R.1.3 Naciąg paska klinowego napędu prądnicy/alternatora. Zapisano — zgodne z dokumentacją na stanowisku
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie instrukcji (znajdującej się na stanowisku egzaminacyjnym) zapisz w Tabeli 1. Karta parametrów technicznych ciągnika rolniczego dane techniczne ciągnika rolniczego znajdującego się na stanowisku. Wiersz 3: Ugięcie [mm] paska klinowego napędu prądnicy/alternatora przy nacisku siłą 20 N.
Ugięcie paska pod naciskiem około 20 N podaje instrukcja obsługi (rozdział o silniku albo o obsłudze codziennej) - w milimetrach, często jako przedział. Ta sama wartość posłuży do napinania paska w przeglądzie P-2.
R.1.4 Nominalna wartość prądowa bezpiecznika świateł pozycyjnych. Zapisana wartość zgodna z zgodne z dokumentacją na stanowisku
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie instrukcji (znajdującej się na stanowisku egzaminacyjnym) zapisz w Tabeli 1. Karta parametrów technicznych ciągnika rolniczego dane techniczne ciągnika rolniczego znajdującego się na stanowisku. Wiersz 4: Nominalna wartość prądowa bezpiecznika świateł pozycyjnych [A].
Wartość bezpiecznika jest w opisie instalacji elektrycznej (tabela bezpieczników) w instrukcji, a często też na pokrywie skrzynki bezpieczników w kabinie. Wpisuje się prąd znamionowy w amperach.
Dokument po tym kroku
Krok 4: Wiersze 5-6 - moment dokręcania kół
Kryteria: ,
R.1.5 Wartość momentu dokręcania śrub/nakrętek łączących tarczę koła z piastą ciągnika - koła przednie. Zapisano zgodne z dokumentacją na stanowisku
R.1.6 Wartość momentu dokręcania śrub/nakrętek łączących tarczę koła z piastą ciągnika - koła tylne. Zapisano wartość zgodnie z dokumentacją na stanowisku
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie instrukcji (znajdującej się na stanowisku egzaminacyjnym) zapisz w Tabeli 1. Karta parametrów technicznych ciągnika rolniczego dane techniczne ciągnika rolniczego znajdującego się na stanowisku. Wiersze 5 i 6: wartość momentu dokręcania śrub/nakrętek łączących tarczę koła z piastą ciągnika [Nm] - koła przednie i tylne.
Momenty dokręcania kół są w instrukcji obsługi (koła i ogumienie) albo w instrukcji napraw - osobno dla kół przednich i tylnych, w Nm. Wartość dla kół tylnych przyda się przy dokręcaniu poluzowanych nakrętek.
Dokument po tym kroku
Krok 5: Wiersze 7-8 - ciśnienie oleju
Kryteria: ,
R.1.7 Ciśnienie oleju w układzie smarowania silnika - przy prędkości biegu jałowego. Zapisano wartość zgodnie z dokumentacją na stanowisku
R.1.8 Ciśnienie oleju w układzie smarowania silnika - przy nominalnej prędkości obrotowej wału korbowego. Zapisano wartość zgodnie z dokumentacją na stanowisku
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Na podstawie instrukcji (znajdującej się na stanowisku egzaminacyjnym) zapisz w Tabeli 1. Karta parametrów technicznych ciągnika rolniczego dane techniczne ciągnika rolniczego znajdującego się na stanowisku. Wiersze 7 i 8: ciśnienie oleju w układzie smarowania silnika [MPa] - przy prędkości biegu jałowego (wartość minimalna) i przy nominalnej prędkości obrotowej wału korbowego.
Ciśnienie oleju podaje instrukcja (dane techniczne silnika): minimalne na biegu jałowym i robocze przy nominalnej prędkości obrotowej, w MPa. Te dwie wartości są punktem odniesienia dla oceny w tabeli 4.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Przegląd P-1 - tabela 2
Kroki 6-8 · po tym etapie masz 17 z 38 kryteriów (pkt)
Krok 6: Olej i płyn chłodzący
Kryteria: , , ,
R.2.1 Pomiar poziomu oleju w silniku ciągnika – zaznaczony: stan prawidłowy
R.2.2 Pomiar poziomu płynu chłodzącego – zaznaczony: stan prawidłowy
P.1.1 Zdający: załączył hamulec postojowy przed wykonaniem czynności obsługowych ciągnika
P.1.2 Zdający: wytarł wskaźnik bagnetowy czyściwem przed pomiarem poziomu oleju w silniku ciągnika
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj określone w Tabelach 2 i 3 czynności przeglądów technicznych P-1 i P-2 ciągnika rolniczego. Wyniki czynności przeglądu zapisz w tabelach. Tabela 2: Pomiar poziomu oleju w silniku; Pomiar poziomu płynu chłodzącego.
Ciągnik stoi na poziomym podłożu z zaciągniętym hamulcem postojowym i wyłączonym silnikiem. Bagnet wyciera się czyściwem, wsuwa do oporu i dopiero wtedy odczytuje poziom oleju między znakami. Poziom płynu chłodzącego sprawdza się w zbiorniku wyrównawczym na zimnym silniku. Oba w normie - X w kolumnie Stan prawidłowy.
Typowe błędy
Odczyt z bagnetu, którego nie wytarto przed pomiarem - kryterium przebiegu.
Dokument po tym kroku
Krok 7: Oświetlenie zewnętrzne
Kryteria: ,
R.2.3 Ocena działania oświetlenia zewnętrznego ciągnika – zaznaczony: stan nieprawidłowy
R.2.4 Ocena działania oświetlenia zewnętrznego ciągnika. Zapisane: nie działają światła pozycyjne
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj określone w Tabelach 2 i 3 czynności przeglądów technicznych P-1 i P-2 ciągnika rolniczego. Wyniki czynności przeglądu zapisz w tabelach. Tabela 2: Ocena działania oświetlenia zewnętrznego ciągnika.
Po włączeniu zapłonu włącza się kolejno wszystkie światła i obchodzi ciągnik. Nie świecą światła pozycyjne - X w kolumnie nieprawidłowy i opis: nie działają światła pozycyjne.
Dokument po tym kroku
Krok 8: Ciśnienie w ogumieniu
Kryteria: , ,
R.2.5 Pomiar ciśnienia powietrza w ogumieniu kół przednich ciągnika - zaznaczony: stan prawidłowy
R.2.6 Pomiar ciśnienia powietrza w ogumieniu kół jezdnych ciągnika - koła tylne - zaznaczony: stan nieprawidłowy
R.2.7 Pomiar ciśnienia powietrza w ogumieniu kół tylnych ciągnika. Zapisane: zbyt niskie ciśnienie powietrza w lewym kole
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj określone w Tabelach 2 i 3 czynności przeglądów technicznych P-1 i P-2 ciągnika rolniczego. Wyniki czynności przeglądu zapisz w tabelach. Tabela 2: Pomiar ciśnienia powietrza w ogumieniu kół przednich i tylnych - prace polowe.
Ciśnienie mierzy się manometrem w każdym kole i porównuje z wartościami z wierszy 1-2 tabeli 1. Koła przednie są w normie (Stan prawidłowy), w lewym tylnym kole ciśnienie jest za niskie - X w kolumnie nieprawidłowy i opis wskazujący to koło.
Typowe błędy
Opis bez wskazania koła - klucz wymaga lewego koła tylnego.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Przegląd P-2 - tabela 3
Kroki 9-11 · po tym etapie masz 23 z 38 kryteriów (pkt)
R.3.2 Sprawdzenie połączeń śrubowych kół jezdnych ciągnika. Zapisane: poluzowane dwie nakrętki/śruby mocujące tarczę koła z piastą ciągnika w tylnym, prawym kole lub inny zapis równoważny.
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj określone w Tabelach 2 i 3 czynności przeglądów technicznych P-1 i P-2 ciągnika rolniczego. Wyniki czynności przeglądu zapisz w tabelach. Tabela 3: Sprawdzenie połączeń śrubowych kół jezdnych.
Każdą nakrętkę koła sprawdza się kluczem. W tylnym prawym kole dwie nakrętki mocujące tarczę koła z piastą są poluzowane - X w kolumnie nieprawidłowy i opis (klucz przyjmuje inny zapis równoważny).
R.3.4 Sprawdzenie napięcia paska klinowego napędu prądnicy. Zapisane: pasek za słabo naciągnięty lub inny zapis równoważny.
ok. 2 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj określone w Tabelach 2 i 3 czynności przeglądów technicznych P-1 i P-2 ciągnika rolniczego. Wyniki czynności przeglądu zapisz w tabelach. Tabela 3: Sprawdzenie napięcia paska klinowego napędu prądnicy/alternatora.
Pasek naciska się w połowie odcinka między kołami pasowymi i porównuje ugięcie z wartością z wiersza 3 tabeli 1. Ugięcie jest większe niż w instrukcji - pasek jest za słabo naciągnięty: X w kolumnie nieprawidłowy i opis.
Dokument po tym kroku
Krok 11: Luz w łożyskach kół przednich
Kryteria: ,
R.3.5 Sprawdzenie luzów w łożyskach kół przednich - zaznaczony: stan nieprawidłowy
R.3.6 Sprawdzenie luzów w łożyskach kół przednich. Zapisane - zbyt duży luz w łożyskach lewego koła lub inny zapis równoważny.
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj określone w Tabelach 2 i 3 czynności przeglądów technicznych P-1 i P-2 ciągnika rolniczego. Wyniki czynności przeglądu zapisz w tabelach. Tabela 3: Sprawdzenie luzów w łożyskach kół przednich.
Przednią oś unosi się podnośnikiem (po zabezpieczeniu ciągnika klinami) i podstawia podstawki, a potem chwyta koło u góry i u dołu i próbuje je kołysać. Wyczuwalny luz lewego koła oznacza za duży luz łożysk - X w kolumnie nieprawidłowy i opis.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Usunięcie usterek - opis pracy na stanowisku
Kroki 12-15 · po tym etapie masz 33 z 38 kryteriów (pkt)
Krok 12: Światła pozycyjne
Kryteria:
R.5.1 Sprawne światła pozycyjne.
ok. 8 min
Polecenie z arkusza
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wykonaj czynności obsługowe i naprawcze ciągnika.
Klucz ocenia efekt: sprawne światła pozycyjne. Przyczyny szuka się od najprostszej: najpierw bezpiecznik świateł pozycyjnych w skrzynce bezpieczników (jego wartość jest w wierszu 4 tabeli 1 - nowy bezpiecznik musi mieć dokładnie tę wartość), potem żarówki w lampach i ich styki, na końcu wtyczki i przewody. Elementy wymienia się przy wyłączonym zapłonie, a po naprawie sprawdza wszystkie lampy pozycyjne. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Bezpiecznik o większej wartości „na zapas” - nie chroni instalacji i jest błędem merytorycznym.
Dokument po tym kroku
Krok 13: Ciśnienie w kole i nakrętki koła tylnego
Kryteria: , ,
R.5.2 Ciśnienie powietrza w ogumieniu kół tylnych ma wartość zgodną z wartością zalecaną, zapisaną w Karcie parametrów technicznych ciągnika rolniczego.
R.5.3 Śruby/nakrętki prawego koła tylnego, mocujące tarczę koła do piasty, dokręcone momentem obrotowym zgodnym z wartością zapisaną w Karcie parametrów technicznych ciągnika rolniczego.
P.1.6 Zdający: posługiwał się sprzętem i narzędziami w sposób bezpieczny i zgodny z przeznaczeniem
ok. 10 min
Polecenie z arkusza
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wykonaj czynności obsługowe i naprawcze ciągnika.
Lewe tylne koło pompuje się sprężarką do ciśnienia polowego z tabeli 1 i sprawdza manometrem. Poluzowane nakrętki prawego tylnego koła dokręca się kluczem dynamometrycznym momentem z tabeli 1 (wiersz 6), na krzyż, a potem sprawdza wszystkie nakrętki tego koła. Klucz dobiera się do rozmiaru nakrętki. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Dokument po tym kroku
Krok 14: Napięcie paska klinowego
Kryteria: ,
R.5.4 Pasek klinowy napędu prądnicy napięty zgodnie z zaleceniami dokumentacji technicznej.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wykonaj czynności obsługowe i naprawcze ciągnika.
Przy wyłączonym silniku luzuje się nakrętki ustalające alternatora (mocowanie i jarzmo napinacza), odchyla alternator do uzyskania ugięcia paska z tabeli 1 (wiersz 3) i w tym położeniu dokręca nakrętki. Ugięcie sprawdza się jeszcze raz po dokręceniu. Bez zluzowania nakrętek nie da się napiąć paska bez uszkodzenia obudowy - klucz punktuje tę kolejność osobno. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Dokument po tym kroku
Krok 15: Regulacja luzu łożysk lewego koła przedniego
Kryteria: , , ,
R.5.5 Przednie lewe koło ciągnika obraca się swobodnie, bez zacięć, nie wykazując wyczuwalnego luzu.
R.5.6 Nakrętka koronowa piasty koła przedniego zabezpieczona zawleczką.
P.1.4 Zdający: przed podniesieniem przedniej osi zabezpieczył ciągnik klinami
P.1.5 Zdający: podstawił stałe podstawki pod uniesioną przednią oś ciągnika
ok. 15 min
Polecenie z arkusza
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, wykonaj czynności obsługowe i naprawcze ciągnika.
Ciągnik zabezpiecza się klinami pod kołami tylnymi, przednią oś unosi podnośnikiem i opiera na stałych podstawkach (nigdy na samym podnośniku). Z piasty zdejmuje się kołpak, wyjmuje zawleczkę i dokręca nakrętkę koronową, obracając koło, aż do wyczuwalnego oporu, po czym cofa nakrętkę do najbliższego wycięcia pokrywającego się z otworem w czopie. Zakłada się nową zawleczkę, rozgina jej końce i zakłada kołpak. Koło ma obracać się swobodnie, bez zacięć i bez wyczuwalnego luzu. Wartości i kolejność dla konkretnego ciągnika podaje instrukcja napraw. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Nakrętka koronowa bez zawleczki albo stara, rozgięta zawleczka - kryterium R.5.6.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Pomiar ciśnienia oleju - tabela 4
Kroki 16-17 · po tym etapie masz 37 z 38 kryteriów (pkt)
Krok 16: Pomiar na biegu jałowym
Kryteria: ,
R.4.1 Pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika - przy prędkości biegu jałowego. Zapisano wartość zgodną z pomiarem.
R.4.2 Pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika - przy prędkości biegu jałowego. Zaznaczono stan odpowiedni do wyniku pomiaru.
ok. 10 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj kontrolny pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika, podłączając przyrząd pomiarowy w miejsce czujnika ciśnienia oleju. Uzyskane wyniki zapisz w Tabeli 4. Wiersz 1: przy prędkości biegu jałowego.
Przy wyłączonym silniku wykręca się czujnik ciśnienia oleju i w jego miejsce wkręca manometr z odpowiednią końcówką (z uszczelką). Silnik rozgrzewa się do temperatury eksploatacyjnej 80-90 °C - arkusz podkreśla, że tylko wtedy pomiar jest poprawny (zimny olej ma większą lepkość i zawyża ciśnienie). Na biegu jałowym odczytuje się ciśnienie w MPa i porównuje z wartością minimalną z wiersza 7 tabeli 1: odczyt nie mniejszy - X prawidłowy, mniejszy - nieprawidłowy. Wynik zależy od silnika na stanowisku, więc w tabeli jest opis miejsca.
Typowe błędy
Pomiar na zimnym silniku - ciśnienie wychodzi wyższe niż rzeczywiste.
Dokument po tym kroku
Krok 17: Pomiar przy nominalnej prędkości obrotowej
Kryteria: ,
R.4.3 Pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika - przy prędkości nominalnej wału korbowego. Zapisano wartość zgodną z wynikiem pomiaru.
R.4.4 Pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika - przy prędkości nominalnej wału korbowego. Zaznaczono stan układu smarowania odpowiedni do wyniku pomiaru.
ok. 6 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj kontrolny pomiar ciśnienia oleju w układzie smarowania silnika, podłączając przyrząd pomiarowy w miejsce czujnika ciśnienia oleju. Uzyskane wyniki zapisz w Tabeli 4. Wiersz 2: przy nominalnej prędkości obrotowej wału korbowego.
Prędkość obrotową zwiększa się dźwignią przyspiesznika do nominalnej (obrotomierz na tablicy przyrządów) i odczytuje ciśnienie. Porównanie z wierszem 8 tabeli 1 decyduje o X w kolumnie prawidłowy albo nieprawidłowy. Po pomiarze silnik się wyłącza, manometr wykręca i wkręca z powrotem czujnik ciśnienia oleju, a ewentualny wyciek oleju wyciera.
Dokument po tym kroku
Etap 6: Zakończenie
Krok 18 · po tym etapie masz 38 z 38 kryteriów (pkt)
Krok 18: Porządek na stanowisku
Kryteria:
P.1.7 Zdający: podczas wykonywania zadania utrzymywał ład i porządek na stanowisku
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Zadanie wykonaj przestrzegając zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zgodnie z przepisami ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska.
Ład utrzymuje się przez cały czas pracy, nie tylko na końcu: narzędzia odkłada się po każdej czynności, wymienione części (na przykład bezpiecznik albo żarówka, stara zawleczka) zostają na stanowisku - arkusz każe je zostawić - a zużyte czyściwo z olejem trafia do pojemnika na odpady. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.