ROL.02-02-26.01-SGStyczeń 2026 · 12 kroków · ok. 115 min · 32 kryteria z klucza
Rozwiązanie krok po kroku: Łożyska koła i drążek kierowniczy ciągnika
Zadanie. W ciągniku rolniczym przy przeglądzie technicznym zakwalifikowano do wymiany łożyska przedniego prawego koła i końcówkę drążka kierowniczego przy zwrotnicy tego koła. Trzeba wykonać naprawę, wyregulować ciśnienie w ogumieniu kół przednich (wartość do prac transportowych), skontrolować i wyregulować zbieżność kół przednich, a na koniec wykonać czynności obsługowe z tabeli 1 i zapisać ich efekty. Po wymianie łożysk opuszczenie koła na podłoże wymaga zgody egzaminatora (zgłoszenie podniesieniem ręki).
Co jest rozwiązane, a co opisane. Tabele z arkusza są wypełnione krok po kroku (wpisy odręczne, granatowe, pola z bieżącego kroku na żółto), a każdy wpis porównano z kluczem oceniania CKE. Stan techniczny (prawidłowy albo nieprawidłowy) i opisy napraw są takie jak w kluczu - na egzaminie wynikają z oględzin egzemplarza przygotowanego na stanowisku. Wartości, których nie podaje ani arkusz, ani klucz (dane z wyciągu z instrukcji ciągnika lub maszyny, który przygotowuje ośrodek egzaminacyjny, odczyty przyrządów), są w tabeli szarym opisem miejsca: krok mówi, gdzie ich szukać i w jakiej jednostce je zapisać. Praca przy maszynach (agregowanie, wymiana części, regulacje, zabezpieczenie stanowiska) jest opisana: co zrobić, w jakiej kolejności i co sprawdza egzaminator. Wartość zbieżności kół i ciśnienia w ogumieniu podaje instrukcja obsługi ciągnika ze stanowiska - arkusz nie wskazuje modelu ciągnika, więc rozwiązanie opisuje, gdzie te wartości znaleźć, zamiast podawać liczby.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 32 kryteria, każde za 1 punkt: 10 za wypełnione karty i tabele i 22 za pracę przy maszynach (wymiana łożysk i końcówki drążka, zbieżność, przebieg pracy), którą egzaminator ocenia na stanowisku. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 24 punkty - można stracić 8 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: klucz przyjmuje inne sformułowania opisów usterek i czynności, jeśli są poprawne merytorycznie.
Numer PESEL na stronie tytułowej arkusza w tym rozwiązaniu zastępuje imię i nazwisko: Bartosz Bryniarski. To materiał do nauki, a nie instrukcja stanowiskowa - przy maszynach obowiązują instrukcja obsługi konkretnego ciągnika i maszyny, zasady BHP i polecenia zespołu nadzorującego.
Suwak i strzałki obok niego - albo ←→ na klawiaturze - przechodzą krok po kroku; wyjaśnienie i podgląd zmieniają się razem z krokiem.
Lista „Etap” przenosi od razu do wybranego etapu.
„Rozwiązuję samodzielnie” chowa rozwiązanie kroku - najpierw własna próba, potem odsłonięcie.
„Tryb prezentacji” pokazuje same kroki, bez menu strony - na rzutnik.
Etap 1: Wymiana łożysk koła przedniego - opis pracy na stanowisku
Kroki 1-3 · po tym etapie masz 10 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 1: Zabezpieczenie ciągnika i podniesienie przedniej osi
Kryteria: , ,
P.1.1 Zdający: zabezpieczył ciągnik przed samoczynnym przemieszczaniem się przy użyciu klinów pod koła
P.1.2 Zdający: ustawił w bezpiecznym miejscu podnośnik pod przednią osią przed jej uniesieniem
P.1.3 Zdający: po podniesieniu przedniej osi zabezpieczył przednią oś przygotowaną podstawką
ok. 8 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj naprawę ciągnika oraz przeprowadź kontrolę i regulację zbieżności kół przednich.
Ciągnik stoi na równym, twardym podłożu z wyłączonym silnikiem i zaciągniętym hamulcem postojowym, a pod koła tylne podkłada się kliny z obu stron - przednie koło za chwilę zawiśnie w powietrzu i hamulec postojowy (działający na koła tylne) nie może być jedynym zabezpieczeniem. Przed podniesieniem lekko luzuje się nakrętki koła.
Podnośnik ustawia się pod przednią osią w miejscu wskazanym w instrukcji ciągnika (nie pod miską olejową ani pod drążkiem kierowniczym) i unosi oś, aż koło oderwie się od podłoża. Zaraz potem oś opiera się na podstawce warsztatowej - pod podniesionym ciągnikiem nie pracuje się na samym podnośniku. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Praca przy kole uniesionym tylko na podnośniku - to błąd BHP oceniany w przebiegu.
Dokument po tym kroku
Krok 2: Demontaż piasty i wymiana łożysk
Kryteria: , ,
R.3.1 Wymienione łożyska
P.1.4 Zdający: po zamontowaniu nowych łożysk nałożył nowy smar na łożyska
P.1.5 Zdający: do wymontowania i zamontowania łożysk używał specjalistycznych narzędzi
ok. 25 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj naprawę ciągnika oraz przeprowadź kontrolę i regulację zbieżności kół przednich.
Po zdjęciu koła zdejmuje się pokrywę piasty, wyjmuje zawleczkę, odkręca nakrętkę koronową i zsuwa piastę z czopa zwrotnicy razem z łożyskami. Pierścienie zewnętrzne łożysk wybija się z piasty wybijakiem (albo wyciska ściągaczem), a pierścień wewnętrzny osadzony na czopie ściąga się ściągaczem do łożysk - nie młotkiem prosto w koszyk. Nowe pierścienie wciska się prasą albo przez tuleję o średnicy pierścienia, równo, do oporu. Wnętrze piasty i czop czyści się ze starego smaru.
Nowe łożyska przed montażem wypełnia się nowym smarem (wciskanym w koszyk z rolkami, aż wyjdzie z drugiej strony), a do piasty kładzie się smar według instrukcji ciągnika. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Wbijanie łożysk młotkiem bez tulei albo montaż suchych łożysk - kryteria przebiegu wymagają narzędzi specjalistycznych i nowego smaru.
Dokument po tym kroku
Krok 3: Regulacja luzu łożysk i zamknięcie piasty
Kryteria: , , ,
R.3.2 Koło obraca się bez oporów (sprawdzić po zgłoszeniu przez zdającego gotowości opuszczenia koła na podłoże)
R.3.3 Brak luzów na łożyskach (sprawdzić po zgłoszeniu przez zdającego gotowości opuszczenia koła na podłoże)
R.3.4 Zamontowana pokrywa osłaniająca łożyska
R.3.5 Brak zanieczyszczeń ze smaru na piaście koła, obręczy koła oraz oponie.
ok. 15 min
Polecenie z arkusza
Po wymianie łożysk zgłoś, przez podniesienie ręki, gotowość do opuszczenia koła. Po uzyskaniu zgody od egzaminatora opuść koło na podłoże.
Piastę nasuwa się na czop i dokręca nakrętkę koronową, jednocześnie obracając piastę - łożyska się układają. Potem nakrętkę cofa się do najbliższego wycięcia, przez które przejdzie nowa zawleczka, tak żeby piasta obracała się lekko i bez wyczuwalnego luzu przy szarpaniu kołem w pionie (dokładną procedurę i moment podaje instrukcja ciągnika). Zakłada się pokrywę piasty, wyciera smar z piasty, obręczy i opony, montuje koło i dokręca nakrętki na krzyż.
Gotowość do opuszczenia koła zgłasza się podniesieniem ręki - egzaminator sprawdza wtedy obrót koła i luz. Dopiero po zgodzie zdejmuje się podstawkę i opuszcza oś podnośnikiem, a nakrętki koła dokręca do końca momentem z instrukcji. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Pozostawiona stara zawleczka albo brak pokrywy piasty - smar wycieka, a do łożysk dostaje się brud.
Dokument po tym kroku
Etap 2: Wymiana końcówki drążka kierowniczego - opis pracy na stanowisku
Krok 4 · po tym etapie masz 14 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 4: Wymiana końcówki drążka kierowniczego
Kryteria: , , ,
R.2.1 Wymieniona końcówka drążka kierowniczego
R.2.2 Końcówka drążka dokręcona (brak wyczuwalnego luzu przy próbie poruszania)
R.2.3 Drążek kierowniczy zablokowany przed samoczynnym przekręcaniem
P.1.6 Zdający: używał narzędzi warsztatowych zgodnie z przeznaczeniem
ok. 20 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj naprawę ciągnika oraz przeprowadź kontrolę i regulację zbieżności kół przednich.
Przy zwrotnicy wyjmuje się zawleczkę i odkręca nakrętkę koronową sworznia kulistego, a sworzeń wyciska z ramienia zwrotnicy ściągaczem do sworzni kulistych (uderzanie młotkiem w gwint niszczy sworzeń i ramię). Przed wykręceniem starej końcówki z drążka luzuje się przeciwnakrętkę (albo opaskę zaciskową) i liczy obroty - nowa końcówka wkręcona tyle samo da zbieżność zbliżoną do wyjściowej, którą potem i tak się reguluje.
Nową końcówkę wkręca się w drążek, osadza sworzeń w ramieniu zwrotnicy, dokręca nakrętkę koronową i zabezpiecza ją nową zawleczką - przy próbie poruszania końcówką nie może być wyczuwalnego luzu. Na koniec, po regulacji zbieżności, dokręca się przeciwnakrętkę (opaskę), która blokuje drążek przed samoczynnym przekręceniem. Klucze dobiera się do nakrętek, bez przedłużania rurą. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Niedokręcona przeciwnakrętka - drążek przekręca się w czasie jazdy i zbieżność się rozregulowuje.
Dokument po tym kroku
Etap 3: Ciśnienie w ogumieniu i zbieżność kół - opis pracy na stanowisku
Kroki 5-7 · po tym etapie masz 20 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 5: Ciśnienie w ogumieniu kół przednich
Kryteria:
R.2.5 Wartość ciśnienia w ogumieniu przednich kół ciągnika zgodna z instrukcją obsługi - dopuszcza się odchylenie 5%
ok. 5 min
Polecenie z arkusza
Pamiętaj, że przed przystąpieniem do kontroli i regulacji zbieżności, należy skontrolować i wyregulować ciśnienie powietrza w ogumieniu kół przednich ciągnika. Przyjmij wartości ciśnienia dla prac transportowych.
Zbieżność mierzy się na kołach z właściwym ciśnieniem - koło z niedopompowaną oponą ma mniejszy promień i zafałszowuje pomiar. Manometrem sprawdza się oba koła przednie i doprowadza ciśnienie do wartości dla prac transportowych z instrukcji obsługi ciągnika. Klucz dopuszcza odchylenie do 5% od tej wartości. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Dokument po tym kroku
Krok 6: Pomiar zbieżności kół przednich
Kryteria: , ,
P.2.1 Zdający: zaznaczył w odpowiednim miejscu punkt pomiaru na kole (zgodnie z instrukcją obsługi ciągnika)
P.2.2 Zdający: po przetoczeniu ciągnika, punkty pomiaru ustawił na odpowiedniej wysokości (zgodnie z instrukcją obsługi ciągnika)
P.2.3 Zdający: zastosował przyrząd do pomiaru zbieżności kół
ok. 12 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj naprawę ciągnika oraz przeprowadź kontrolę i regulację zbieżności kół przednich.
Ciągnik stoi na równym podłożu z kołami ustawionymi do jazdy na wprost. Na obręczach (albo bokach opon) obu kół zaznacza się kredą punkty pomiaru z przodu kół, na wysokości osi, w miejscu wskazanym w instrukcji ciągnika. Przyrządem do pomiaru zbieżności (przymiarem teleskopowym) mierzy się odległość między punktami z przodu.
Potem ciągnik przetacza się tak, żeby te same punkty znalazły się z tyłu kół, znów na wysokości osi, i mierzy odległość z tyłu. Zbieżność to różnica: odległość z tyłu minus odległość z przodu - wynik porównuje się z wartością w instrukcji ciągnika. Pomiar w tych samych punktach eliminuje wpływ bicia obręczy. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Typowe błędy
Pomiar w różnych punktach obręczy przed i po przetoczeniu - bicie obręczy fałszuje wynik o kilka milimetrów.
P.2.4 Zdający: regulację zbieżności wykonywał zgodnie z zasadami opisanymi w instrukcji obsługi ciągnika
ok. 12 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj naprawę ciągnika oraz przeprowadź kontrolę i regulację zbieżności kół przednich.
Zbieżność reguluje się długością drążka (drążków) kierowniczych zgodnie z instrukcją ciągnika: przy dwóch drążkach - po równo z obu stron, żeby kierownica została na wprost. Po każdej zmianie długości pomiar się powtarza (przetoczenie, pomiar z przodu i z tyłu), aż wynik mieści się w wartości z instrukcji. Na koniec dokręca się przeciwnakrętki drążków. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Dokument po tym kroku
Etap 4: Obsługa ciągnika - tabela 1
Kroki 8-11 · po tym etapie masz 30 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 8: Pasek napędu alternatora i poziom oleju
Kryteria: ,
R.1.1 Stan techniczny paska napędu aternatora/prądnicy (ocena organoleptyczna): stan prawidłowy
R.1.2 Poziom oleju w silniku: stan prawidłowy
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj czynności obsługowe ciągnika wymienione w Tabeli 1. Karta oceny stanu technicznego ciągnika. Efekty przeprowadzonej obsługi ciągnika zapisz w Tabeli 1. Wiersze: Stan techniczny paska napędu alternatora/prądnicy (ocena organoleptyczna); Poziom oleju w silniku.
Pasek ogląda się na wyłączonym silniku: pęknięcia, rozwarstwienia, wyświecone boki; ugięcie pod naciskiem kciuka porównuje się z instrukcją. Olej - wskaźnikiem (wyjąć, wytrzeć, włożyć, odczytać). W obu wierszach stan jest właściwy: X w kolumnie Stan prawidłowy.
Dokument po tym kroku
Krok 9: Poziom płynu chłodzącego
Kryteria: ,
R.1.3 Poziom płynu chłodzącego: stan nieprawidłowy
R.1.4 Przy pozycji poziom płynu chłodzącego w kolumnie podjęte działania zapisane "płyn został uzupełniony" lub zapis równoważny
ok. 3 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj czynności obsługowe ciągnika wymienione w Tabeli 1. Karta oceny stanu technicznego ciągnika. Efekty przeprowadzonej obsługi ciągnika zapisz w Tabeli 1. Wiersz: Poziom płynu chłodzącego.
Poziom płynu na zimnym silniku jest poniżej znaku MIN zbiornika wyrównawczego. Płyn tego samego rodzaju dolewa się do właściwego poziomu, a w tabeli: X w kolumnie Stan nieprawidłowy i w kolumnie podjętych działań - płyn został uzupełniony.
Typowe błędy
Wpis „za niski poziom” bez podjętego działania - kolumna pyta o działania, a klucz o uzupełnienie płynu.
Dokument po tym kroku
Krok 10: Zaciski akumulatora, układ paliwowy, światła mijania i drogowe
Kryteria: , , ,
R.1.5 Stan zacisków akumulatora (ocena organoleptyczna) - stan prawidłowy
R.1.6 Stan przewodów i złączy układu paliwowego (ocena organoleptyczna): stan prawidłowy
R.1.7 Stan oświetlenia ciągnika (światła mijania): stan prawidłowy
R.1.8 Stan oświetlenia ciągnika (światła drogowe): stan prawidłowy
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj czynności obsługowe ciągnika wymienione w Tabeli 1. Karta oceny stanu technicznego ciągnika. Efekty przeprowadzonej obsługi ciągnika zapisz w Tabeli 1. Wiersze: Stan zacisków akumulatora (ocena organoleptyczna); Stan przewodów i złączy układu paliwowego (ocena organoleptyczna); Stan oświetlenia ciągnika (światła mijania); Stan oświetlenia ciągnika (światła drogowe).
Zaciski akumulatora: czyste, bez nalotu siarczanów, dokręcone (nie dają się obrócić ręką). Układ paliwowy: przewody bez pęknięć i przetarć, złącza suche. Światła mijania i drogowe włącza się po kolei i sprawdza przed ciągnikiem. We wszystkich czterech wierszach X w kolumnie Stan prawidłowy.
Dokument po tym kroku
Krok 11: Światła kierunkowskazów
Kryteria: ,
R.1.9 Stan oświetlenia ciągnika (światła kierunkowskazów): stan nieprawidłowy
R.1.10 Przy pozycji Stan oświetlenia ciągnika (światła kierunkowskazów) w kolumnie podjęte działania zapisane: wymieniono żarówkę świateł kierunkowskazów lub zapis równoznaczny
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj czynności obsługowe ciągnika wymienione w Tabeli 1. Karta oceny stanu technicznego ciągnika. Efekty przeprowadzonej obsługi ciągnika zapisz w Tabeli 1. Wiersz: Stan oświetlenia ciągnika (światła kierunkowskazów).
Po włączeniu kierunkowskazów (lewego, prawego i świateł awaryjnych) jedna lampa nie świeci, a kontrolka miga szybciej - typowy objaw przepalonej żarówki. Żarówkę wymienia się na nową tego samego typu i sprawdza działanie. W tabeli: X w kolumnie Stan nieprawidłowy i wpis: wymieniono żarówkę świateł kierunkowskazów.
Dokument po tym kroku
Etap 5: Zakończenie
Krok 12 · po tym etapie masz 32 z 32 kryteriów (pkt)
Krok 12: Porządek na stanowisku
Kryteria: ,
P.1.7 Zdający: utrzymywał ład i porządek na stanowisku pracy
P.1.8 Zdający: po zakończonej pracy uporządkował stanowisko pracy (wszystkie narzędzia odłożył na przeznaczone miejsce, a wymienione części do pojemnika na zużyte części)
ok. 4 min
Polecenie z arkusza
Wykonaj naprawę ciągnika oraz przeprowadź kontrolę i regulację zbieżności kół przednich.
W czasie pracy części i narzędzia leżą na wózku albo macie, a nie na podłodze pod ciągnikiem; rozlany smar i płyn wyciera się na bieżąco. Po zakończeniu wszystkie narzędzia wracają na swoje miejsca, a wymienione części (stare łożyska, końcówka drążka, zawleczki, przepalona żarówka) trafiają do pojemnika na zużyte części. To praktyka zawodu - klucz ocenia efekt i przebieg, nie słowa opisu.
Dokument po tym kroku
Podgląd
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.