Przejdź do głównej treści
ROL.09-01-26.06-SGCzerwiec 2026 · 20 kroków · ok. 40 min · 53 kryteria z klucza

Rozwiązanie krok po kroku: Kiślica i poplon gorczycy

Pszczelarz z 20-pniowej pasieki w ulach wielkopolskich podejrzewa kiślicę: zmienił się wygląd czerwiu otwartego. Żeby nie dopuścić do epidemii, rodziny są przesiedlane na węzę. Trzeba ocenić, które działania zapobiegają kiślicy, opisać jej objawy, rozpisać przesiedlenie chorej rodziny i dezynfekcję sprzętu, policzyć węzę, ramki, cukier i syrop dla całej pasieki, a na koniec - osobny wątek gospodarstwa - zaplanować zabiegi pod poplon gorczycy białej siany po jęczmieniu ozimym i przyorywany jesienią.

Model „d”, czyli dokumentacja na papierze. Zdający wpisuje ręcznie czynności, terminy, nazwy sprzętu i wyniki obliczeń do tabel i schematów wydrukowanych w arkuszu. W podglądzie tłem jest strona arkusza, wpisy zdającego są granatowe i odręczne, a pola wpisane w bieżącym kroku są podświetlone na żółto. Kolejność kroków idzie za kolejnością tabel i rysunków w arkuszu, a w obrębie jednej tabeli - za kryteriami klucza. Wpisy w wierszach, których klucz nie ocenia, i obliczenia w miejscu „niepodlegającym ocenie” są w krokach wyraźnie oznaczone.

Skąd odpowiedzi. Obliczenia w tabeli 5 wynikają z danych arkusza (20 rodzin po 2 kg pszczół, 3 ramki węzy na 1 kg pszczół, 0,4 kg cukru na plaster, 16 arkuszy w 1 kg węzy). Tabele 1-4 i 6 sprawdzają wiedzę o chorobach czerwiu, przesiedlaniu, dezynfekcji i uprawie poplonów - arkusz nie podaje jej w danych, więc wpisy są oparte na kluczu oceniania, a wyjaśnienia w krokach to ogólna wiedza pszczelarska i rolnicza (oznaczona w krokach). Przeliczenie cukru na litry syropu (1 kg cukru z 1 l wody to ok. 1,6 l syropu 1:1) też jest wiedzą ogólną - arkusz go nie podaje, a klucz oczekuje wyniku w litrach. To materiał do nauki, nie instrukcja leczenia pasieki - przy podejrzeniu choroby czerwiu decyduje lekarz weterynarii.

Dane. Wszystkie liczby pochodzą z opisu zadania i tabel arkusza CKE. Każdy wynik jest w skrypcie policzony z tych danych i porównany z kluczem oceniania, a każda wpisana nazwa - z tekstem kryterium. Tam, gdzie klucz przyjmuje kilka zapisów, w kroku jest to zaznaczone.

To jedno z możliwych rozwiązań: klucz dopuszcza inne sformułowania poprawne merytorycznie, a kolejność wypełniania tabel jest dowolna.

Jak liczą się punkty. Klucz ma 53 kryteria w 6 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 40 punktów - można stracić 13 kryteriów i nadal zdać. Najwięcej punktów dają tabele 1, 2 i 3 (po 10) - każdy wiersz to osobne kryterium.

  1. Etap 1: Tabela 1. Działania zapobiegawcze

    Kroki 1-3 · po tym etapie masz 10 z 53 kryteriów (pkt)

    Krok 1: Wiersze 1-3: pokarm, wyrównywanie siły, nowe rodziny

    Kryteria: , ,

    R.1.1 Podkarmiać miodem pochodzącym z pasieki: fałsz

    R.1.2 Wyrównywać siłę rodzin przez dokładanie plastrów z czerwiem: fałsz

    R.1.3 Tworzyć młode rodziny tylko metodą sztucznego roju:prawda

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ, wpisując prawda lub fałsz, które z zapisanych działań w tabeli 1. są działaniami zapobiegawczymi przeciwdziałającymi wybuchowi kiślicy.

    Kiślica to bakteryjna choroba czerwiu, a jej zarazki przenoszą się z pokarmem i plastrami. Dlatego fałsz przy podkarmianiu miodem z pasieki (miód z chorej rodziny roznosi zarazki) i przy wyrównywaniu siły rodzin plastrami z czerwiem (przenosi chory czerw do zdrowych rodzin). Prawda przy tworzeniu młodych rodzin metodą sztucznego roju - pszczoły trafiają na nowe plastry bez starego czerwiu. Uzasadnienia to ogólna wiedza o chorobach czerwiu.

    Typowe błędy

    Wpisanie „prawda” przy podkarmianiu miodem - to najczęstsza droga przenoszenia chorób czerwiu między rodzinami.

    Dokument po tym kroku
  2. Krok 2: Wiersze 4-6: węza i obieg plastrów

    Kryteria: , ,

    R.1.4 Przy poszerzaniu miodni używać tylko węzy: prawda

    R.1.5 Ograniczać wymianę plastrów: fałsz

    R.1.6 Obieg plastrów ograniczyć do jednej pasieki: prawda

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ, wpisując prawda lub fałsz, które z zapisanych działań w tabeli 1. są działaniami zapobiegawczymi przeciwdziałającymi wybuchowi kiślicy.

    Prawda przy poszerzaniu miodni tylko węzą - świeży wosk nie niesie zarazków. Fałsz przy ograniczaniu wymiany plastrów: w profilaktyce plastry wymienia się regularnie, bo w starych zostają zarodniki i resztki czerwiu. Prawda przy ograniczeniu obiegu plastrów do jednej pasieki - plastry z obcych pasiek to ryzyko zawleczenia choroby.

    Dokument po tym kroku
  3. Krok 3: Wiersze 7-10: gniazdo, rabunki, poszerzanie, odkażanie

    Kryteria: , , ,

    R.1.7 Trzymać gniazdo luźno: fałsz

    R.1.8 Zapobiegać rabunkom: prawda

    R.1.9 Poszerzać gniazda pszczele plastrami z pokarmem: fałsz

    R.1.10 Odkażać ule i sprzęt pasieczny: prawda

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ, wpisując prawda lub fałsz, które z zapisanych działań w tabeli 1. są działaniami zapobiegawczymi przeciwdziałającymi wybuchowi kiślicy.

    Fałsz przy luźnym gnieździe - czerw w wychłodzonym, luźnym gnieździe jest gorzej ogrzany i karmiony, a to sprzyja kiślicy; gniazdo trzyma się ciasno. Prawda przy zapobieganiu rabunkom (rabujące pszczoły przenoszą miód z chorych rodzin). Fałsz przy poszerzaniu gniazd plastrami z pokarmem - jak przy wyrównywaniu siły, to przenoszenie plastrów. Prawda przy odkażaniu uli i sprzętu.

    Dokument po tym kroku
  4. Etap 2: Tabela 2. Objawy kiślicy

    Kroki 4-6 · po tym etapie masz 20 z 53 kryteriów (pkt)

    Krok 4: Kiślica kwaśna - czerw otwarty

    Kryteria: , , ,

    R.2.1 Objawy kiślicy kwaśnej/czerwiu otwartego: Prześwitujące przez oskórek tchawki oraz skupiska barwy kremowo-żółtej bakterii w jelicie środkowym/matowe larwy/utrata połysku

    R.2.2 Objawy kiślicy kwaśnej/czerwiu otwartego: Barwa ciała od żółtej po ciemnobrązową/zmiana w wyglądzie czerwiu

    R.2.3 Objawy kiślicy kwaśnej/czerwiu otwartego: Obumarty czerw w komórkach

    R.2.4 Objawy kiślicy kwaśnej/czerwiu otwartego: Wyczuwalny kwaśny/octu zapach/zmieniony zapach

    ok. 4 min
    Polecenie z arkusza

    Określ widoczne objawy kiślicy, zapisz w tabeli 2.

    Tabela dzieli objawy na dwie postacie. Przy czerwiu otwartym (kiślica kwaśna) klucz punktuje cztery objawy: wygląd larwy (matowa, prześwitujące tchawki i kremowożółte skupiska bakterii w jelicie), zmianę barwy ciała od żółtej po ciemnobrązową, obumarły czerw w komórkach i kwaśny zapach octu. Dwa wolne wiersze tej części zostają puste. Opisy objawów to wiedza z chorób pszczół, zapisana tak, jak przyjmuje ją klucz.

    Dokument po tym kroku
  5. Krok 5: Kiślica cuchnąca - zasklep i wygląd czerwiu

    Kryteria: , ,

    R.2.5 Objawy kiślicy cuchnącej/czerwiu zasklepionego: Wieczka zasklepu czerwiu ciemne i zapadnięte/zmiana barwy czerwiu

    R.2.6 Objawy kiślicy cuchnącej/czerwiu zasklepionego: Wygryzione przez pszczoły otworki z zasklepie czerwiu

    R.2.7 Objawy kiślicy cuchnącej/czerwiu zasklepionego: Czerw o bezkształtnej masie, o zabarwieniu brudnożółtym/brunatnym

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Określ widoczne objawy kiślicy, zapisz w tabeli 2.

    Przy czerwiu zasklepionym pierwsze objawy widać na zasklepie: wieczka są ciemne i zapadnięte, a pszczoły wygryzają w nich otworki. Pod zasklepem czerw zamienia się w bezkształtną masę o barwie brudnożółtej do brunatnej.

    Dokument po tym kroku
  6. Krok 6: Kiślica cuchnąca - konsystencja, zapach, strupki

    Kryteria: , ,

    R.2.8 Objawy kiślicy cuchnącej/czerwiu zasklepionego: Czerw o gumiastej konsystencji, daje się wyciągać, krótkie i grube nitki

    R.2.9 Objawy kiślicy cuchnącej/czerwiu zasklepionego: Zapach gnijącego mięsa/cuchnący zapach

    R.2.10 Objawy kiślicy cuchnącej/czerwiu zasklepionego: Ciemnobrązowe strupki, które łatwo usunąć z komórek/osłabiona rodzina

    ok. 3 min
    Polecenie z arkusza

    Określ widoczne objawy kiślicy, zapisz w tabeli 2.

    Rozkładający się czerw ma gumiastą konsystencję i wyciąga się w krótkie, grube nitki, pachnie gnijącym mięsem, a po zaschnięciu tworzy ciemnobrązowe strupki, które - inaczej niż przy zgnilcu amerykańskim - łatwo usunąć z komórek. Rodzina słabnie. Porównanie ze zgnilcem to wiedza ogólna, klucz go nie wymaga.

    Typowe błędy

    Pomylenie postaci - kwaśny zapach należy do kiślicy czerwiu otwartego, gnilny do czerwiu zasklepionego.

    Dokument po tym kroku
  7. Etap 3: Tabela 3. Przesiedlenie na węzę

    Kroki 7-10 · po tym etapie masz 30 z 53 kryteriów (pkt)

    Krok 7: Odbiór nadstawek, odkażenie, ramki z węzą

    Kryteria: , ,

    R.3.1 Odebrane nadstawki z miodem

    R.3.2 Odkażony ul/sprzęt

    R.3.3 Przygotowane ramki z węzą

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ sposób przesiedlania chorej rodziny pszczelej na węzę, zapisz w tabeli 3.

    Wiersz 1 jest wydrukowany w arkuszu („Odbiór nadstawek z miodem”), a klucz i tak liczy go jako kryterium R.3.1 - punkt należy się za zachowanie tej kolejności. Przed przesiedleniem trzeba mieć odkażony ul i sprzęt (rodzina nie może wrócić do skażonego drewna) i ramki z węzą - według tabeli 5 sześć na rodzinę. Kolejność czynności to wiedza ogólna o przesiedlaniu.

    Dokument po tym kroku
  8. Krok 8: Matka w klateczce, zamiana stanowisk

    Kryteria: , ,

    R.3.4 Umieszczona w klateczce matka pszczela, zawieszona w przygotowanym ulu/transportówce/przeniesiona matka pszczela

    R.3.5 Odstawiony ul z rodziną obok albo z tyłu dawnego stanowiska

    R.3.6 Ustawiony przygotowany ul/transportówka

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ sposób przesiedlania chorej rodziny pszczelej na węzę, zapisz w tabeli 3.

    Matkę wyłapuje się i zamyka w klateczce, którą zawiesza się w przygotowanym ulu - pszczoły pójdą do niej. Ul z chorą rodziną odstawia się obok (albo za) dawnego stanowiska, a na jego miejscu staje przygotowany ul z węzą: pszczoły zbieraczki wracają na znane miejsce.

    Dokument po tym kroku
  9. Krok 9: Pomost, strząsanie pszczół, usunięcie plastrów

    Kryteria: , ,

    R.3.7 Ułożony pomost przed wylotkiem ula/transportówki

    R.3.8 Strząśnięte/zmiecione pszczoły na pomost z plastrów chorej rodziny/do ula

    R.3.9 Usunięte plastry z chorej rodziny

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ sposób przesiedlania chorej rodziny pszczelej na węzę, zapisz w tabeli 3.

    Przed wylotkiem nowego ula układa się pomost (z wyposażenia - pomost z twardej płyty pilśniowej), na który strząsa się i zmiata pszczoły z plastrów chorej rodziny; pszczoły wchodzą wylotkiem do ula z matką. Plastry chorej rodziny z czerwiem i zapasem się usuwa - to w nich są zarazki.

    Typowe błędy

    Przeniesienie do nowego ula choćby jednego starego plastra - cała operacja traci sens, bo zarazki wracają z plastrem.

    Dokument po tym kroku
  10. Krok 10: Syrop na odbudowę węzy

    Kryteria:

    R.3.10 Podany syrop na odbudowanie węzy

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Określ sposób przesiedlania chorej rodziny pszczelej na węzę, zapisz w tabeli 3.

    Rodzina na samej węzie nie ma zapasu, a na odbudowę plastrów zużywa cukier - dlatego na koniec podaje się syrop 1:1 (z podkarmiaczek górnych). Ilości syropu liczy tabela 5.

    Dokument po tym kroku
  11. Etap 4: Tabela 4. Dezynfekcja sprzętu

    Kroki 11-13 · po tym etapie masz 38 z 53 kryteriów (pkt)

    Krok 11: Ul, krata odgrodowa, dłuto

    Kryteria: , ,

    R.4.1 Drewniany ul: oczyszczony z kitu i wosku/wypalony/wymyty sodą kaustyczną/środkiem dezynfekcyjnym

    R.4.2 Metalowa krata odgrodowa: oczyszczona z kitu i wosku/przemyta środkiem dezynfekcyjnym/alkoholem/opalona

    R.4.3 Dłuto pasieczne: oczyszczone z wosku i kitu/przemyte środkiem dezynfekcyjnym/alkoholem/opalone

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ czynności związane z dezynfekcją sprzętu pasiecznego, zapisz w tabeli 4.

    Drewno najpierw się oczyszcza z kitu i wosku, a potem wypala palnikiem gazowym (jest w wyposażeniu). Metalowej kraty i dłuta nie trzeba palić do drewna - po oczyszczeniu przemywa się je środkiem dezynfekcyjnym albo opala. Klucz przyjmuje też mycie sodą kaustyczną i alkoholem. Metody dezynfekcji to wiedza ogólna, wpisane zgodnie z kluczem.

    Dokument po tym kroku
  12. Krok 12: Szczotka, powałka, miodarka

    Kryteria: , ,

    R.4.4 Szczotka pasieczna: spalona/wymyta w środku dezynfekcyjnym

    R.4.5 Powałka: oczyszczona z kitu i wosku/wypalona/wymyta sodą kaustyczną/środkiem dezynfekcyjnym

    R.4.6 Miodarka: wymyta/przemyta środkiem dezyfekcyjnym/alkoholem

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ czynności związane z dezynfekcją sprzętu pasiecznego, zapisz w tabeli 4.

    Szczotki z włosiem nie da się skutecznie odkazić płomieniem - spala się ją (albo wymywa w środku dezynfekcyjnym). Drewnianą powałkę traktuje się jak ul. Miodarkę, która ma kontakt z miodem, myje się i przemywa środkiem dezynfekcyjnym - bez opalania.

    Dokument po tym kroku
  13. Krok 13: Pomost i nadstawka

    Kryteria: ,

    R.4.7 Pomost: oczyszczony/wypalony/wymyty sodą kaustyczną/srodkiem dezynfekcyjnym/spalony/

    R.4.8 Nadstawka: oczyszczona z kitu i wosku/wypalona/wymyty sodą kaustyczną

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Określ czynności związane z dezynfekcją sprzętu pasiecznego, zapisz w tabeli 4.

    Pomost z płyty pilśniowej był w kontakcie z pszczołami chorej rodziny - najprościej go spalić (klucz przyjmuje też oczyszczenie i wypalenie). Nadstawkę oczyszcza się z kitu i wosku i wypala jak korpus ula.

    Dokument po tym kroku
  14. Etap 5: Tabela 5. Materiały do przesiedlenia

    Kroki 14-17 · po tym etapie masz 46 z 53 kryteriów (pkt)

    Krok 14: Arkusze węzy i węza dla pasieki

    Kryteria: ,

    R.5.1 Liczba arkuszy węzy na 1 rodzinę - 6 szt.

    R.5.2 Ilość węzy dla całej pasieki - 7,5 kg

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ilość potrzebnych materiałów do przesiedlenia rodzin pszczelich na węzę, wypełnij tabelę 5.

    Rodzina ma 2 kg pszczół, a na 1 kg daje się 3 ramki węzy: 2 × 3 = 6 ramek, czyli 6 arkuszy węzy. Pasieka liczy 20 rodzin: 6 × 20 = 120 arkuszy, a w 1 kg jest 16 arkuszy: 120 / 16 = 7,5 kg. Obliczenia można zapisać w miejscu „niepodlegającym ocenie”.

    Dokument po tym kroku
  15. Krok 15: Ramki dla rodziny i pasieki

    Kryteria: ,

    R.5.3 Liczba ramek wielkopolskich zbitych i zadrutowanych dla 1 rodziny - 6 szt.

    R.5.4 Liczba ramek wielkopolskich zbitych i zadrutowanych dla 1 dla całej pasieki - 120 szt.

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ilość potrzebnych materiałów do przesiedlenia rodzin pszczelich na węzę, wypełnij tabelę 5.

    Na każdy arkusz węzy potrzebna jest jedna ramka zbita i zadrutowana: 6 na rodzinę i 6 × 20 = 120 dla pasieki.

    Dokument po tym kroku
  16. Krok 16: Cukier na odbudowę gniazd

    Kryteria: ,

    R.5.5 Ilość cukru na odbudowanie gniazda przez 1 rodzinę - 2,4 kg

    R.5.6 Ilość cukru na odbudowanie gniazd przez wszystkie rodziny - 48 kg

    ok. 1 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ilość potrzebnych materiałów do przesiedlenia rodzin pszczelich na węzę, wypełnij tabelę 5.

    Pszczoły zużywają 0,4 kg cukru na odbudowanie jednego plastra: 6 × 0,4 = 2,4 kg na rodzinę i 2,4 × 20 = 48 kg dla pasieki.

    Dokument po tym kroku
  17. Krok 17: Syrop 1:1 w litrach

    Kryteria: ,

    R.5.7 Ilość syropu na 1 rodzinę - 3,84 l

    R.5.8 Ilość syropu dla całej pasieki - 76,8 l lub liczba wynikająca z wcześniejszego błędnego wyliczenia

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Oblicz ilość potrzebnych materiałów do przesiedlenia rodzin pszczelich na węzę, wypełnij tabelę 5.

    Syrop 1:1 to 1 kg cukru na 1 l wody, a taka mieszanina daje około 1,6 l syropu (to przelicznik z praktyki pszczelarskiej, arkusz go nie podaje). Na rodzinę: 2,4 kg cukru × 1,6 = 3,84 l, dla pasieki: 3,84 × 20 = 76,8 l. Klucz przyjmuje też wynik konsekwentny z wcześniejszego błędu w ilości cukru.

    Typowe błędy

    Wpisanie 4,8 l (cukier + woda jako suma objętości) - cukier rozpuszczając się nie dodaje pełnej objętości.

    Dokument po tym kroku
  18. Etap 6: Tabela 6. Zabiegi pod gorczycę białą

    Kroki 18-20 · po tym etapie masz 53 z 53 kryteriów (pkt)

    Krok 18: Uprawki pożniwne

    Kryteria: ,

    R.6.1 Podorywka/talerzowanie, w kolumnie Termin zabiegu: po zbiorze jęczmienia ozimego/druga połowa lipca

    R.6.2 Bronowanie, w kolumnie Termin zabiegu: po podorywce/druga połowa lipca

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ i zapisz w tabeli 6. Wykaz zabiegów uprawowych związanych z uprawą gorczycy białej.

    Gorczyca idzie po jęczmieniu ozimym zebranym w lipcu, a siew ma być w drugiej połowie lipca - czasu jest mało. Pierwsza jest podorywka (albo talerzowanie) zaraz po zbiorze, potem bronowanie podorywki, które zatrzymuje wilgoć. Kolejność uprawek pożniwnych to wiedza ogólna z uprawy roli.

    Dokument po tym kroku
  19. Krok 19: Nawożenie, siew, bronowanie

    Kryteria: , ,

    R.6.3 Nawożenie, w kolumnie Termin zabiegu: przed siewem/druga połowa lipca

    R.6.4 Siew, w kolumnie Termin zabiegu: po nawożeniu/druga połowa lipca

    R.6.5 Bronowanie, w kolumnie Termin zabiegu: po siewie/druga połowa lipca

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ i zapisz w tabeli 6. Wykaz zabiegów uprawowych związanych z uprawą gorczycy białej.

    Nawożenie wykonuje się przed siewem, siew - w terminie z arkusza (druga połowa lipca), a po siewie bronuje się pole, żeby przykryć nasiona i wyrównać powierzchnię. Arkusz nie podaje rodzaju ani dawki nawozu, więc w tabeli jest sam zabieg.

    Dokument po tym kroku
  20. Krok 20: Jesień: mulczowanie i orka

    Kryteria: ,

    R.6.6 Mulczowanie,ścięcie/przyoranie w kolumnie Termin zabiegu: po przekwitnięciu/jesienią/październik/listopad

    R.6.7 Orka, w kolumnie Termin zabiegu: po zmulczowaniu/jesienią/październik/listopad

    ok. 2 min
    Polecenie z arkusza

    Określ i zapisz w tabeli 6. Wykaz zabiegów uprawowych związanych z uprawą gorczycy białej.

    Arkusz mówi, że gorczyca zostanie jesienią przyorana. Najpierw rośliny się mulczuje (ścina i rozdrabnia) po przekwitnięciu, potem przyoruje się je orką jesienną - w październiku albo listopadzie. Gorczyca zakwita jesienią, więc jest też pożytkiem dla pszczół (wiedza ogólna).

    Dokument po tym kroku

Podgląd

To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.

Autor rozwiązania: . Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.