Po locie samolotu M-28 załoga zgłosiła brak ogrzewania lewego śmigła i kołpaka w warunkach oblodzenia. Na podstawie dokumentacji z arkusza (opis instalacji przeciwoblodzeniowej śmigieł, schemat elektryczny - rys. 1, programator 3E 3305-14, sygnalizator oblodzenia SO-121WM, karta technologiczna KT 801) trzeba opisać instalację (tabele 1 i 2), wymienić możliwe przyczyny niesprawności (tabela 3) i ocenić pomiary rezystancji elementów grzewczych łopat i kołpaka (tabele 4-7).
Kroki idą za kolejnością tabel - jeden krok to jeden wiersz tabeli. Odpowiedzi biorę z dokumentacji zamieszczonej w arkuszu, oznaczenia elementów odczytuję ze schematu, a dopuszczalne rezystancje i decyzje o sprawności policzyłem w skrypcie z KT 801. Wszystkie wpisy porównałem z kluczem oceniania CKE. W tabeli 3 klucz dopuszcza inne sformułowania zachowujące sens - kolejność przyczyn jest dowolna.
Co widać w podglądzie. Tabele z arkusza odtworzone na stronie (przy niektórych krokach także wycinek dokumentacji z arkusza). Wpisy zdającego są granatowe i pisane ręcznie (model „d”, rezultatem jest dokumentacja), pola z bieżącego kroku są podświetlone na żółto.
Jak liczą się punkty. Klucz ma 46 kryteriów w 6 rezultatach, każde za 1 punkt. Próg zdania części praktycznej to 75%, czyli 35 punktów - można stracić 11 kryteriów i nadal zdać. To jedno z możliwych rozwiązań: tam, gdzie klucz dopuszcza inne sformułowania zachowujące sens, wpis może brzmieć inaczej.
Kroki 1-10 · po tym etapie masz 10 z 46 kryteriów (pkt)
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
Każde zdanie porównuję z opisem instalacji przeciwoblodzeniowej śmigieł, programatora i sygnalizatora oblodzenia (strony 3-6 arkusza).
Instalacja zapewnia „blokadę włączania ogrzewania śmigieł i kołpaków na wyłączonym silniku” (przekaźnik 14-K2) → NIE.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
Instalacja zapewnia „automatyczne sterowanie instalacją według sygnałów sygnalizatora oblodzenia” (przełączniki w położeniu „AUT.”) → TAK.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
„Włączanie i kontrola instalacji odbywa się z prawego pulpitu” → TAK.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
„Włączenie ogrzewania śmigła i kołpaka możliwe jest tylko na pracującym silniku przy podłączonej do sieci pokładowej prądnicy prądu przemiennego” → TAK.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
„Programator zabudowany jest na suficie pomiędzy wręgami Nr 16 i 17” - nie pod podłogą → NIE.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
Programator „przeznaczony jest do sterowania pracą instalacji przeciwoblodzeniowej śmigieł i kołpaków” - słowo „tylko” czyni zdanie fałszywym → NIE.
Przeoczenie słowa „tylko” - programator steruje ogrzewaniem śmigieł i kołpaków (R.1.6).
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
Programator ma dwa zakresy pracy: „INTENSYWNE” i „SŁABE” (przełącznik 14-S13) → TAK.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
Elementy ogrzewania zasilane są „prądem przemiennym trójfazowym o napięciu 200V” → TAK.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
DSŁ-40T wchodzi w komplet sygnalizatora oblodzenia SO-121WM (razem z przetwornicą PE-11M i ramą RM-5), a nie programatora → NIE.
Zaliczenie DSŁ-40T do programatora - nadajnik jest częścią sygnalizatora oblodzenia (R.1.9).
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 1.
„Zasada pracy sygnalizatora oparta jest na zależności częstotliwości sygnału wyjściowego nadajnika od grubości warstewki lodu na jego czułym elemencie - membranie” → TAK.
Kroki 11-20 · po tym etapie masz 20 z 46 kryteriów (pkt)
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
Wpis ma dokończyć zdanie z lewej kolumny. Odpowiedzi są w opisie (strony 3-6), a oznaczenia elementów - na schemacie elektrycznym (rys. 1).
Opis konstrukcji: elementy ogrzewania śmigieł i kołpaków zasilane są prądem przemiennym trójfazowym 200 V „z szyny skrzynki rozdzielczej prądu przemiennego kabiny pasażerskiej”.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
Na schemacie (rys. 1) element w kształcie kołpaka (przerywany owal przy piaście śmigła) ma oznaczenie 14-E14; 14-E13 to elementy grzewcze łopat (programator „podłącza napięcie 200V do elementów 14-E13, 14-E14 ogrzewania śmigła i kołpaków”).
Wpis „14-E13” - to elementy grzewcze łopat, kołpak ma 14-E14 (R.2.2).
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
„Przy podłączaniu prądnicy prądu przemiennego do sieci pokładowej samolotu przekaźnik samolotu 14-K1 zapracowuje”.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
„Na zatrzymanym silniku na sygnał z instalacji chorągiewkowania przekaźnik 14-K2 zapracowuje i rozłącza swoimi stykami obwód uzwojenia przekaźnika 14-K1” - dzięki temu 14-K9 nie zadziała na stojącym silniku.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
Szkic cyklu „INTENSYWNE”: zacisk K (prawe śmigło) - 90 s, zacisk M (lewe śmigło) - 90 s, na przemian. Klucz przyjmuje wpis „90 s”; dopisuję, że to czas ogrzewania każdego śmigła.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
„Odladzanie słabe należy załączyć przy temperaturze otoczenia > -20°C” (intensywne - poniżej -20°C).
Wpis „< -20°C” - poniżej -20°C włącza się odladzanie intensywne (R.2.6).
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
„Programator podczas zapracowania podłącza napięcie 28V do uzwojenia stycznika 14-K9” → sygnał z programatora 14-E4.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
Na schemacie amperomierz (symbol A w kółku, „prąd ogrzewania śmigła”) ma oznaczenie 14-PA1.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
W komplet sygnalizatora oblodzenia wchodzą: nadajnik DSŁ-40T, przetwornica elektroniczna PE-11M i rama RM-5 → sygnalizatora oblodzenia SO-121WM.
Korzystając z załączonej dokumentacji uzupełnij opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków Tabela 2.
„Pojawienie się lodu na membranie zwiększa jej sztywność, co prowadzi do zwiększenia częstotliwości drgań”.
Kroki 21-30 · po tym etapie masz 30 z 46 kryteriów (pkt)
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Przyczyny wynikają z drogi sygnału opisanej w arkuszu: sygnalizator oblodzenia → przekaźniki → programator → stycznik 14-K9 → elementy grzewcze 200 V. Każdy element tej drogi i jego zabezpieczenia może być przyczyną.
W trybie automatycznym instalację włącza sygnalizator oblodzenia - gdy nadajnik DSŁ-40T nie wykryje lodu, sygnał nie powstanie.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Sygnał sterujący podaje przetwornica PE-11M sygnalizatora („zapracowuje przetwornica, która podaje sygnały sterujące”).
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Programator 14-E4 podaje 28 V na uzwojenie stycznika 14-K9 - bez niego ogrzewanie się nie włączy.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Obwód sterowania przechodzi przez przekaźniki 14-K1, 14-K2, 14-K14, 14-K19, 14-K12 - niesprawny przekaźnik (np. 14-K1 niezapracowujący po podłączeniu prądnicy) przerywa sterowanie.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Gdy sterowanie działa, a śmigło się nie grzeje - niesprawne elementy grzewcze 14-E13 (łopaty) i 14-E14 (kołpak), co sprawdza się pomiarem z KT 801 (tabele 4-7).
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Przełączniki 14-S4, 14-S12 („UKŁAD P/OBLODZ. SILNIKA”) i 14-S13 („INTENS. - SŁABO”) - niesprawny przełącznik nie poda napięcia sterującego.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Na schemacie obwody 27 V zabezpieczają bezpieczniki 14-F7, 14-F8, 14-F9, 14-F21, 14-F23 - przepalony przerywa zasilanie sterowania.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Napięcie 200 V na elementy grzewcze podłącza stycznik 14-K9 - niesprawny stycznik odcina zasilanie grzania.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
Uszkodzenie przewodu zasilającego (np. przewodu do ogrzewania łopat lub kołpaka z KT 801) - przerwa w obwodzie 200 V.
W Tabeli 3 wymień możliwe przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków.
W obwodzie 200 V na schemacie stoi trójfazowy wyłącznik 14-F5 („ŚMIGŁO I KOŁPAK LEWY”) - jego niesprawność odcina zasilanie. Oznaczenie odczytuję ze schematu; klucz wymaga ogólnie „niesprawności wyłącznika”.
Kroki 31-45 · po tym etapie masz 46 z 46 kryteriów (pkt)
W Tabeli 4 korzystając z KT 801 podaj dopuszczalną wartość rezystancji elementu grzewczego łopaty pomiędzy fazami.
KT 801, rys. 801.1 (sprawdzenie oporności elementów grzewczych): „R2 = 216,3 ÷ 229,18 Ω - oporność elementu grzewczego łopaty pomiędzy fazami A-B, B-C i C-A” → 216,3 – 229,18 Ω.
Wpis wartości dla kołpaka (44,1 Ω ± 10%) - to oporność R1 uzwojenia kołpaka, nie łopaty (R.4.1).
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
Element grzewczy jest sprawny, gdy zmierzona rezystancja mieści się w przedziale z tabeli 4 (granice włącznie).
216,15 Ω < 216,3 Ω - poniżej dolnej granicy → Nie.
Uznanie 216,15 Ω za sprawny „bo prawie 216,3” - wynik o 0,15 Ω poza granicą to już niesprawność (R.5.1).
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
218,21 Ω mieści się w 216,3-229,18 Ω → Tak.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
220,04 Ω mieści się w 216,3-229,18 Ω → Tak.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
229,28 Ω > 229,18 Ω - powyżej górnej granicy → Nie.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
222,04 Ω mieści się w 216,3-229,18 Ω → Tak.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
223,06 Ω mieści się w 216,3-229,18 Ω → Tak.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
229,08 Ω mieści się w 216,3-229,18 Ω → Tak.
Porównanie z 229 zamiast 229,18 - 229,08 mieści się w normie, a 229,28 już nie (R.5.4, R.5.7).
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
229,38 Ω > 229,18 Ω - powyżej górnej granicy → Nie.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
216,55 Ω mieści się w 216,3-229,18 Ω → Tak.
W Tabeli 5 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła.
216,13 Ω < 216,3 Ω - poniżej dolnej granicy → Nie.
Korzystając z KT 801 uzupełnij Tabelę 6 o wartości max i min rezystancji uzwojenia kołpaka pomiędzy poszczególnymi wyprowadzeniami.
KT 801: „R1 = 44,1 Ω ± 10% - oporność uzwojenia ogrzewania kołpaka między poszczególnymi wyprowadzeniami”. 10% z 44,1 to 4,41 Ω, więc min = 44,1 - 4,41 = 39,69 Ω, max = 44,1 + 4,41 = 48,51 Ω.
Odjęcie i dodanie 10 Ω zamiast 10% (34,1 / 54,1) (R.6.1, R.6.2).
W Tabeli 7 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementu grzewczego kołpaka śmigła.
39,75 Ω mieści się w przedziale 39,69-48,51 Ω z tabeli 6 → Tak. Wynik jest tylko 0,06 Ω nad dolną granicą, ale granica nie jest przekroczona.
W Tabeli 7 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementu grzewczego kołpaka śmigła.
41,25 Ω mieści się w przedziale 39,69-48,51 Ω z tabeli 6 → Tak.
W Tabeli 7 korzystając z KT 801 podejmij decyzję o sprawności elementu grzewczego kołpaka śmigła.
47,88 Ω mieści się w przedziale 39,69-48,51 Ω z tabeli 6 → Tak.
Krok 46 · po tym etapie masz 46 z 46 kryteriów (pkt)
Ocenie podlegać będzie 6 rezultatów: opis instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków, opis słowny działania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków, przyczyny niezadziałania instalacji ogrzewania śmigieł i kołpaków, wartości rezystancji elementu grzewczego łopaty pomiędzy fazami, decyzja o sprawności elementów grzewczych łopat śmigła, max i min rezystancji uzwojenia kołpaka pomiędzy poszczególnymi wyprowadzeniami oraz podjęcie decyzji o sprawności elementu grzewczego kołpaka śmigła.
Na koniec przeglądam całość:
Symulacja ekranu w przeglądarce - w Android Studio / Visual Studio wygląd może się nieco różnić.
To jedno z możliwych rozwiązań. Egzaminator ocenia spełnienie kryteriów z klucza odpowiedzi, a nie zgodność z tym rozwiązaniem - inna, poprawna droga też daje punkty.
Autor rozwiązania: Bartosz Bryniarski. Licencja CC BY-NC 4.0 - kopiowanie i przeróbki do celów niekomercyjnych, z podaniem autora i źródła (link do tej strony) (zasady wykorzystania). Treść arkusza i klucza oceniania pochodzi z CKE.