Rozwiązanie krok po kroku: Weryfikacja wskaźnika DA-30P

Każde zdanie porównuję z opisem instalacji (strony 3-4 arkusza) i ze schematem ideowym (rysunek 1): linia ciągła to ciśnienie statyczne (S), przerywana - całkowite (D).

Opis instalacji mówi, że odbiornik PWD-5 odbiera ciśnienie statyczne (atmosferyczne) oraz ciśnienie całkowite wywołane strumieniem powietrza powstającego podczas ruchu samolotu. Strumień powietrza wywołuje więc ciśnienie całkowite, a nie statyczne → NIE.

Kierunek jest odwrotny: odbiorniki PWD-5 odbierają ciśnienia z opływu, a instalacja przekazuje je dalej - m.in. dajnikom układu rejestracji parametrów lotu. Nadajniki (13, 14) są odbiorcami ciśnienia, nie źródłem dla PWD-5 → NIE.

Opis konstrukcji: „dwa zawory 623700-3 przełączania zasilania przyrządów z obwodu podstawowego na rezerwowy” → TAK.

Na schemacie (rysunek 1) centrala KDC 222 (nr 15) i centrala EGPWS (nr 16) są połączone tymi samymi przewodami ciśnienia statycznego i całkowitego - stoją obok siebie i odgałęziają się z jednej linii. Zdanie mówi, że nie są połączone → NIE.

DA-30P łączy wariometr, wskaźnik zakrętu i chyłomierz. Prędkościomierz PR-450 to osobny przyrząd (nr 9 na schemacie) → NIE.

Obie centrale (15 i 16) są dołączone do tych samych linii ciśnienia statycznego (S) i całkowitego (D), więc dostają te same sygnały wejściowe → TAK.

Opis konstrukcji: w skład instalacji wchodzi „osiem odstojników” → TAK.

Na schemacie wysokościomierz kodujący KEA-129 (nr 11) jest podłączony do linii statycznej z odbiornika ciśnienia statycznego (nr 3) - wysokościomierz potrzebuje wyłącznie ciśnienia statycznego → TAK.

Odbiornik PWD-5 ma otwór czołowy do odbioru ciśnienia całkowitego i dwa zespoły otworów w części cylindrycznej do odbioru ciśnienia statycznego → TAK.

Prędkościomierz (nr 9) jest podłączony do obu linii: statycznej i całkowitej - prędkość wynika z różnicy tych ciśnień (ciśnienia dynamicznego). Słowo „tylko” czyni zdanie fałszywym → NIE.

Odpowiedzi są w opisie DA-30P na stronach 4-5 arkusza (przeznaczenie, dane techniczne, opis konstrukcji). Wpis ma dokończyć zdanie z lewej kolumny.

Dane techniczne DA-30P, wiersz „Zasilanie”: prąd przemienny o napięciu 36 V (zalecenia eksploatacyjne dopowiadają częstotliwość 400 Hz). Zdanie kończy się słowem „prądem”, więc dopisuję: przemiennym o napięciu 36 V.

Opis konstrukcji: „Elementem pomiarowym wskaźnika zakrętu jest giroskop o dwóch stopniach swobody”.

Dane techniczne podają zakres 0 ÷ 10000 m = 0 ÷ 32800 ft, czyli 1 m = 3,28 ft. 16400 ft : 3,28 = 5000 m (z definicji stopy 16400 · 0,3048 = 4998,7 m - po zaokrągleniu do tysięcy też 5000 m).

Opis wariometru: „przy wznoszeniu się samolotu wewnątrz korpusu przyrządu tworzy się nadciśnienie, w rezultacie czego wskazówka przemieszcza się w górę”.

Opis wskaźnika zakrętu: po wykonaniu obrotu względem osi pionowej wskazówka wraca do położenia zerowego - powrót do zera oznacza zakończenie manewru (zakrętu) samolotu.

Dane techniczne: zakres pomiaru prędkości pionowej 0 ÷ 30 m/s (0 ÷ 6000 FPM) - maksymalna działka to 30 m/s.

Wariometr mierzy różnicę ciśnień między ciśnieniem wewnątrz manometrycznego elementu pomiarowego a ciśnieniem w korpusie - to on reaguje na zmiany (skoki) ciśnienia.

Opis chyłomierza: to wahadło fizyczne - kulka w szklanej rurce, która może się swobodnie przemieszczać. Kulka ustawia się zgodnie z wypadkową siły ciężkości i siły odśrodkowej, więc chyłomierz wykorzystuje zjawisko grawitacji (ruch swobodny kulki). Nazwa zjawiska to wiedza ogólna z fizyki - arkusz opisuje tylko budowę.

Opis konstrukcji: DA-30P „składa się z trzech oddzielnych przyrządów: wariometru, wskaźnika zakrętu i chyłomierza zabudowanych w jednym korpusie”.

Przechylenie i ślizg w zakręcie pokazuje kulka chyłomierza - przeznaczenie DA-30P: „wskazania ślizgu - chyłomierz”, a opis: chyłomierz pokazuje ślizg w lotach z przechyleniem. Wpis zgodny z kluczem.

Wzór na ciśnienie całkowite w wierszu 1 to suma dwóch składników: p = ρ · v² / 2 + ρ · g · h. Składnik zależny od wysokości słupa cieczy to ciśnienie nazwane w arkuszu statycznym: p = ρ · g · h (ρ - gęstość, g - przyspieszenie ziemskie, h - wysokość).

Drugi składnik zależy od prędkości - to ciśnienie dynamiczne: p = ρ · v² / 2.

W rozkładzie z wiersza 1 ciśnienie statyczne to ρ · g · h - w tym wyrażeniu nie ma prędkości, więc przy wzroście prędkości ciśnienie statyczne (tak, jak definiuje je arkusz) nie zmienia się, rośnie tylko składnik dynamiczny. Taki wpis przyjmuje klucz.

⚠️ Rozbieżność arkusz-fizyka: w prawie Bernoulliego (p + ρ · v² / 2 + ρ · g · h = const) ciśnieniem statycznym jest p, a ρ · g · h to ciśnienie hydrostatyczne (wysokości). Przy stałym ciśnieniu całkowitym wzrost prędkości oznacza spadek ciśnienia statycznego - tak działa np. zwężka Venturiego. Arkusz nazywa „statycznym” składnik ρ · g · h i w wierszu 7 każe policzyć go właśnie tak (1 440 hPa), więc w modelu arkusza poprawne jest „nie zmienia się” - i to daje punkt. Opis zjawiska Bernoulliego to wiedza ogólna spoza arkusza.

p = ρ · g · h = 720 kg/m³ · 10 m/s² · 20 m = 144 000 Pa. 1 hPa = 100 Pa, więc 1 440 hPa.

p = ρ · v² / 2 = 720 · 30² / 2 = 720 · 900 / 2 = 324 000 Pa = 3 240 hPa. Sprawdzenie: 1 440 + 3 240 = 4 680 hPa - dokładnie ciśnienie całkowite podane w wierszu 6.

Każdą niesprawność odszukuję w tabeli „Zalecenia eksploatacyjne” (strona 6 arkusza): kolumna „Wykrycie niesprawności” mówi, co sprawdzić, a „Usunięcie niesprawności” - jak naprawić. Klucz dopuszcza inne sformułowania zachowujące sens.

Zalecenia: „Nieszczelność instalacji statycznej wariometru - poluzowany wkręt regulacyjny”: sprawdzić w laboratorium szczelność, dociągnąć wkręt, a gdy hermetyczność nie jest zachowana - wymienić przyrząd. Tu luzu nie da się usunąć, więc kończy się na wymianie przyrządu.

Dopuszczalne przesunięcie wskazówki wariometru to ± 1 m/s, a jest 2 m/s - przekroczone. Zalecenia: obrotem wkrętu regulacyjnego ustawić wskazówkę na zero, sprawdzić błąd wskazań, a gdy przesunięcie się powtórzy - wymiana.

Jedyną przyczyną odwrotnych wskazań wymienioną w zaleceniach jest złe podłączenie faz zasilania 36 V 400 Hz (styki 8, 9, 10). Podłączenie sprawdzono i jest prawidłowe, więc niesprawny jest sam przyrząd - wymiana przyrządu.

Zalecenia mówią o niesprawności dopiero, gdy wskazówka odbiega od zera o więcej niż ± 2° (połowa szerokości działki), to samo podają dane techniczne. Różnica „> 0,5°” nie oznacza przekroczenia 2°: po sprawdzeniu odchyłki (KPA) przyrząd jest sprawny, wymiana ani kalibracja nie są wymagane. Gdyby pomiar pokazał więcej niż 2° - wymiana przyrządu.

Zalecenia „Nie świecą się lampki podświetlające”: uszkodzenie styku lub przerwa w obwodzie - sprawdzić napięcie 2,7…6 V na stykach 5 i 2 złącza i usunąć usterkę w obwodzie podświetlenia. Wymiana przyrządu dotyczy drugiej przyczyny (niesprawne żarówki), a tu podano uszkodzenie instalacji w złączu.

Zalecenia: przyczyną jest oberwanie przewodów zasilających 36 V 400 Hz - sprawdzić wiązkę elektryczną; jeżeli przewody nie są uszkodzone - wymienić przyrząd.

Zalecenia: „Błędy przyrządu przewyższają dopuszczalne wartości - niesprawność przyrządu”: sprawdzić przyrząd zgodnie z dokumentacją i wymienić przyrząd.

Kryterium z KT 763, punkt 2.10: układ statyczny wariometru jest szczelny, jeżeli w ciągu 1 minuty zmiana wskazań IWD nie przekracza 0,22 mm Hg. Dla każdego wiersza liczę różnicę pomiaru 2 i pomiaru 1 (wartość bezwzględną) i porównuję z 0,22.

|548,21 - 551,21| = 3,00 mmHg > 0,22 → nieszczelny: NIE. Dodatkowo wartość podciśnienia leży poza przedziałem 525,77-462,24 mmHg, w którym KT 763 (p. 2.8) każe wykonać próbę (3000-4000 m).

|140,83 - 140,21| = 0,62 mmHg > 0,22 → nieszczelny: NIE. Dodatkowo wartość podciśnienia leży poza przedziałem 525,77-462,24 mmHg, w którym KT 763 (p. 2.8) każe wykonać próbę (3000-4000 m).

|80,22 - 81,42| = 1,20 mmHg > 0,22 → nieszczelny: NIE. Dodatkowo wartość podciśnienia leży poza przedziałem 525,77-462,24 mmHg, w którym KT 763 (p. 2.8) każe wykonać próbę (3000-4000 m).

|480,41 - 480,35| = 0,06 mmHg ≤ 0,22 → szczelny: TAK.

|533,44 - 530,44| = 3,00 mmHg > 0,22 → nieszczelny: NIE. Dodatkowo wartość podciśnienia leży poza przedziałem 525,77-462,24 mmHg, w którym KT 763 (p. 2.8) każe wykonać próbę (3000-4000 m).

|525,73 - 525,65| = 0,08 mmHg ≤ 0,22 → szczelny: TAK.

|442,01 - 441,25| = 0,76 mmHg > 0,22 → nieszczelny: NIE. Dodatkowo wartość podciśnienia leży poza przedziałem 525,77-462,24 mmHg, w którym KT 763 (p. 2.8) każe wykonać próbę (3000-4000 m).

|462,78 - 462,69| = 0,09 mmHg ≤ 0,22 → szczelny: TAK.

|499,49 - 499,28| = 0,21 mmHg ≤ 0,22 → szczelny: TAK.

Wiersz 10 to samo kryterium, którym posługiwałem się w wierszach 1-9 - przepisuję je z KT 763, p. 2.10: w ciągu 1 minuty zmiana wskazań IWD nie przekracza 0,22 mmHg (około 3 mm słupa wody).

KT 763, punkt 3.12, tabela nr 1 podaje dopuszczalny błąd dla każdej sprawdzanej działki (w m/s i w nawiasie w FPM). Tabela 6 jest w FPM, więc biorę wartości z nawiasów: wartość min = działka - błąd, wartość max = działka + błąd.

Działka 0 FPM ma dopuszczalny błąd ± 200 FPM: min = 0 - 200 = -200, max = 0 + 200 = 200.

Działka 800 FPM ma dopuszczalny błąd ± 400 FPM: min = 800 - 400 = 400, max = 800 + 400 = 1200.

Działka 2400 FPM ma dopuszczalny błąd ± 500 FPM: min = 2400 - 500 = 1900, max = 2400 + 500 = 2900.

Działka 4000 FPM ma dopuszczalny błąd ± 700 FPM: min = 4000 - 700 = 3300, max = 4000 + 700 = 4700.

Dla każdego wiersza liczę różnicę wskazania i działki i porównuję z dopuszczalnym błędem z KT 763 (tabela nr 1, także działka 6000 FPM: ± 700). Mieści się → TAK:

• wiersz 1: działka 0, wskazanie 100, różnica 100 ≤ 200 → TAK
• wiersz 2: działka 800, wskazanie 1000, różnica 200 ≤ 400 → TAK
• wiersz 4: działka 2400, wskazanie 2000, różnica 400 ≤ 500 → TAK
• wiersz 5: działka 6000, wskazanie 6600, różnica 600 ≤ 700 → TAK
• wiersz 6: działka 4000, wskazanie 4600, różnica 600 ≤ 700 → TAK
• wiersz 10: działka 6000, wskazanie 5400, różnica 600 ≤ 700 → TAK

Pozostałe wiersze przekraczają dopuszczalny błąd → NIE:

• wiersz 3: działka 0, wskazanie 300, różnica 300 > 200 → NIE
• wiersz 7: działka 800, wskazanie 300, różnica 500 > 400 → NIE
• wiersz 8: działka 2400, wskazanie 1500, różnica 900 > 500 → NIE
• wiersz 9: działka 0, wskazanie 300, różnica 300 > 200 → NIE

Wiersze 3 i 9 są takie same (0 → 300) - to nie pomyłka, decyzja też musi być taka sama.

Na koniec przeglądam całość:

• tabele 1, 5 i 7: w każdym wierszu dokładnie jedno słowo TAK albo NIE,
• tabela 3: ciśnienie statyczne + dynamiczne = 4 680 hPa (ciśnienie całkowite z arkusza),
• tabela 4: każdy wiersz ma działanie (co sprawdzić) i sposób naprawy,
• tabela 6: wartości min i max symetryczne wokół działki, przy działce 0 wartość ujemna.