Aby przekaźnik czasowy PCU-504 realizował funkcję opóźnionego załączenia po czasie 2 minut, kolejno przełączniki P1, P2 i P3 powinny być ustawione w następujących pozycjach:
A. P1 – 1, P2 – 1, P3 – A10
B. P1 – 2, P2 – 2, P3 – A0,1
C. P1 – 1, P2 – 2, P3 – B0,1
D. P1 – 2, P2 – 1, P3 – B10
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2021 (arkusz EE.17-SG-21.01).
Ustawienie P1 – 2, P2 – 1, P3 – B10 jest właściwe, bo w PCU-504 czas nastawia się przez złożenie wartości z pokręteł P2 i P1 oraz dobranie mnożnika na P3. P1 odpowiada za jedności, a P2 za dziesiątki, więc P2 = 1 i P1 = 2 daje wartość 12. Po ustawieniu mnożnika 10 otrzymujemy 12 × 10 s = 120 s, czyli dokładnie 2 minuty. Litera B na pokrętle P3 oznacza funkcję opóźnionego załączenia: po podaniu napięcia sterującego przekaźnik nie przełącza styku od razu, tylko czeka ustawiony czas t, a dopiero potem załącza wyjście. W praktyce stosuje się to np. do opóźnionego uruchomienia wentylatora, pompy, sygnalizacji albo kolejnego stycznika w układzie, żeby nie załączać wszystkiego naraz. Moim zdaniem przy takich przekaźnikach najważniejsze jest czytać opis z obudowy i dokumentację producenta, bo podobne modele potrafią mieć inne znaczenie liter A, B, C. Dobra praktyka zgodna z podejściem stosowanym w automatyce przemysłowej, m.in. według zasad dokumentowania z PN-EN 60204-1 oraz wymagań dla przekaźników czasowych z IEC 61812-1, to opisanie nastawy w schemacie i sprawdzenie działania po montażu. Samo ustawienie pokręteł to jedno, ale trzeba jeszcze upewnić się, że zaciski zasilania, styki wykonawcze i sygnał sterujący są podłączone zgodnie ze schematem.
W tym zadaniu łatwo pomylić dwie rzeczy: wartość czasu oraz rodzaj funkcji czasowej. Samo trafienie w podobną liczbę na pokrętłach nie wystarczy, bo PCU-504 ma osobne nastawy dla jedności, dziesiątek oraz funkcji z mnożnikiem. P1 jest pokrętłem jedności, P2 pokrętłem dziesiątek, więc trzeba traktować je jak zapis liczby dwucyfrowej, a nie jako dwa niezależne przypadkowe nastawniki. Jeżeli ktoś ustawi P1 i P2 tak, że wychodzi 11 albo 22, to po dobraniu mnożnika dostaje odpowiednio inny czas, np. 110 s albo kilka sekund, a nie wymagane 120 s. Jeszcze bardziej zdradliwy jest mnożnik 0,1, bo wtedy pozornie „ładna” nastawa daje czas rzędu około 2 sekund, nie 2 minut. To typowy błąd z warsztatu: człowiek patrzy na cyfrę 2 i myśli, że chodzi o minuty, a przekaźnik liczy według swojej skali. Druga sprawa to litera funkcji. Dla opóźnionego załączenia potrzebna jest funkcja B, czyli wyjście załącza się dopiero po odmierzeniu czasu t od podania sygnału. Funkcja A nie realizuje tego samego przebiegu czasowego, więc nawet przy zbliżonej nastawie czasu układ zachowywałby się inaczej niż wymagano. W automatyce to ma duże znaczenie, bo stycznik, zawór albo sygnalizator mogą zadziałać w złym momencie. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze porównać nastawę z wykresem czasowym na obudowie i z dokumentacją producenta, a po uruchomieniu zrobić prosty test stoperem. To drobiazg, ale oszczędza sporo szukania usterki później.