Na którym rysunku przedstawiono oznaczenie tolerancji prostopadłości?
A.

Źle. Równoległobok w ramce to symbol tolerancji płaskości powierzchni, a nie prostopadłości.
B.

Dobrze. Znak ⊥ z wartością 0.1 i bazą A to tolerancja prostopadłości względem powierzchni bazowej.
D.

Źle. Pozioma kreska w ramce to tolerancja prostoliniowości, czyli odchyłki od linii prostej.
C.

Źle. Kółko w ramce oznacza tolerancję okrągłości przekroju powierzchni obrotowej.
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - blacharz (MEC.01).
Poprawny jest rysunek z ramką zawierającą znak ⊥, wartość 0.1 i literę A oraz z trójkątem bazy oznaczonym literą A. Znak ⊥ to symbol tolerancji prostopadłości, a oznaczenie A wskazuje bazę - powierzchnię, względem której sprawdza się prostopadłość tolerowanej ściany.
Reguła do zapamiętania: tolerancje kierunku i położenia (prostopadłość, równoległość, nachylenie) zawsze wymagają bazy, więc w ramce obok symbolu i wartości stoi litera bazy. Tolerancje kształtu (płaskość, okrągłość, prostoliniowość) bazy nie mają.
Wartość 0.1 oznacza, że tolerowana powierzchnia musi się zmieścić między dwiema równoległymi płaszczyznami odległymi o 0,1 mm, prostopadłymi do bazy A. W praktyce sprawdza się to kątownikiem lub czujnikiem zegarowym na płycie pomiarowej.
Reguła do zapamiętania: tolerancje kierunku i położenia (prostopadłość, równoległość, nachylenie) zawsze wymagają bazy, więc w ramce obok symbolu i wartości stoi litera bazy. Tolerancje kształtu (płaskość, okrągłość, prostoliniowość) bazy nie mają.
Wartość 0.1 oznacza, że tolerowana powierzchnia musi się zmieścić między dwiema równoległymi płaszczyznami odległymi o 0,1 mm, prostopadłymi do bazy A. W praktyce sprawdza się to kątownikiem lub czujnikiem zegarowym na płycie pomiarowej.
Wszystkie ramki na rysunkach wyglądają podobnie, dlatego trzeba czytać symbol w pierwszym polu. Równoległobok oznacza tolerancję płaskości - dotyczy tylko kształtu jednej powierzchni i nie ma bazy. Kółko to tolerancja okrągłości, odnosząca się do przekroju powierzchni obrotowej, takiej jak stożek na rysunku. Pozioma kreska to tolerancja prostoliniowości, czyli odchyłki linii od prostej.
Te trzy oznaczenia to tolerancje kształtu, więc w ich ramkach nie ma litery bazy. Prostopadłość jest tolerancją kierunku: określa, jak bardzo jedna powierzchnia może odchylić się od kąta 90° względem innej. Dlatego jej ramka ma trzy pola - symbol ⊥, wartość tolerancji i literę bazy - a na rysunku występuje trójkąt bazy z tą samą literą. Poprawny jest więc rysunek z ⊥ 0.1 A.
W ramce prostopadłości kolejność pól jest stała: symbol, wartość tolerancji w milimetrach, litera bazy. Takie odczytanie ramki pozwala szybko odrzucić oznaczenia bez bazy.
Te trzy oznaczenia to tolerancje kształtu, więc w ich ramkach nie ma litery bazy. Prostopadłość jest tolerancją kierunku: określa, jak bardzo jedna powierzchnia może odchylić się od kąta 90° względem innej. Dlatego jej ramka ma trzy pola - symbol ⊥, wartość tolerancji i literę bazy - a na rysunku występuje trójkąt bazy z tą samą literą. Poprawny jest więc rysunek z ⊥ 0.1 A.
W ramce prostopadłości kolejność pól jest stała: symbol, wartość tolerancji w milimetrach, litera bazy. Takie odczytanie ramki pozwala szybko odrzucić oznaczenia bez bazy.