Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 8 czerwca 2026 07:42
Data zakończenia: 8 czerwca 2026 07:50

Egzamin zdany!

Wynik: 39/40 punktów (97,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Na ilustracji przedstawiono pozycjonowanie pacjentki do badania mammograficznego w projekcji

A. dolinowej.

B. stycznej.

C. kleopatry.

D. skośnej.

Prawidłowo rozpoznana została projekcja skośna (MLO – mediolateral oblique), która jest jedną z dwóch podstawowych projekcji w mammografii skriningowej i klinicznej. Na ilustracji widać charakterystyczne ustawienie: głowica i płyta dociskowa są ustawione pod kątem, a pierś wraz z fałdem pachowym jest „wyciągnięta” na detektor. Technicznie chodzi o to, żeby w tej projekcji uwidocznić jak najdłuższy odcinek tkanki gruczołowej, w tym ogon Spence’a, czyli fragment piersi wchodzący w dół pachowy. To właśnie w tej okolicy często lokalizują się zmiany nowotworowe, dlatego poprawne pozycjonowanie ma kluczowe znaczenie. W praktyce technik ustawia wysokość aparatu tak, aby kąt nachylenia płyty kompresyjnej był zbliżony do kąta nachylenia mięśnia piersiowego większego. Następnie dąży do tego, by na obrazie mięsień piersiowy był widoczny aż do poziomu brodawki lub niżej, a brodawka była możliwie w projekcji bocznej (bez rotacji). Z mojego doświadczenia to właśnie projekcja skośna jest najtrudniejsza technicznie, ale jednocześnie najbardziej diagnostyczna, bo obejmuje największą objętość gruczołu. Standardy jakości, m.in. EUREF i wytyczne Polskiego Towarzystwa Radiologicznego, mocno podkreślają, że prawidłowo wykonane MLO musi pokazywać dobrze ujęty fałd pachowy, brak zagięć skóry i odpowiednią kompresję piersi. Dzięki temu radiolog może wiarygodnie ocenić mikrozwapnienia, zgrubienia, architekturę miąższu oraz porównać symetrię obu piersi. W codziennej pracy warto wyrobić sobie nawyk kontroli kilku punktów: widoczność mięśnia piersiowego, położenie brodawki, równomierną kompresję i brak „ścięcia” górnych części piersi – to praktyczne kryteria dobrej projekcji skośnej.

Pytanie 2

Na obrazie TK kręgosłupa strzałką wskazano wyrostek

A. kolczysty.

B. stawowy.

C. żebrowy.

D. poprzeczny.

Prawidłowo rozpoznano, że strzałka na rekonstrukcji 3D TK kręgosłupa wskazuje wyrostek kolczysty. Na takim obrazie wyrostki kolczyste widzimy jako wydłużone, dość masywne wypustki kostne ustawione niemal w linii pośrodkowej tylnej części kręgosłupa. Tworzą one coś w rodzaju „grzebienia” biegnącego wzdłuż całej osi kręgosłupa. To właśnie te struktury wyczuwamy palpacyjnie przez skórę na plecach u pacjenta – od karku aż do okolicy lędźwiowo-krzyżowej.
Moim zdaniem w praktyce technika obrazowania to jedno z kluczowych miejsc, gdzie trzeba dobrze ogarniać anatomię wyrostków. Przy ustawianiu pacjenta do TK czy MR kręgosłupa często kontrolnie patrzy się na przebieg wyrostków kolczystych, żeby ocenić, czy kręgosłup nie jest skręcony (rotacja), czy nie ma znacznej skoliozy, czy oś jest prosta. W standardowych opisach radiologicznych zmiany zwyrodnieniowe, pourazowe czy pooperacyjne bardzo często lokalizuje się właśnie w odniesieniu do wyrostków kolczystych (np. złamanie wyrostka kolczystego C7, resekcja wyrostków przy stabilizacji).
Wyrostek kolczysty jest tylnym wypustkiem łuku kręgu, miejscem przyczepu więzadeł (więzadło nadkolcowe, międzykolcowe) i mięśni prostowników grzbietu. Na obrazach TK w oknach kostnych będzie on miał wysoką gęstość (biel), wyraźnie odgraniczoną od otaczających tkanek miękkich. W badaniach z rekonstrukcjami 3D, tak jak na tym przykładzie, wyrostki kolczyste szczególnie dobrze widać i łatwo je odróżnić od wyrostków poprzecznych, które są bardziej boczne, oraz od wyrostków stawowych, które tworzą stawy międzykręgowe. Z mojego doświadczenia, jeśli na obrazach bocznych widzisz pojedynczy, pośrodkowy, do tyłu skierowany „kolec”, to niemal na pewno jest to wyrostek kolczysty. W codziennej pracy z TK i MR kręgosłupa prawidłowa identyfikacja tych struktur bardzo ułatwia orientację w poziomach kręgów i ocenę patologii, np. urazów, przerzutów czy zmian zapalnych.

Pytanie 3

Nieostrość geometryczna obrazu rentgenowskiego zależy od

A. wielkości ogniska optycznego.

B. grubości emulsji błony rentgenowskiej.

C. wielkości ziarna luminoforu folii wzmacniającej.

D. ilości promieniowania rozproszonego.

Prawidłowo – klucz do zrozumienia nieostrości geometrycznej leży w wielkości ogniska optycznego lampy rentgenowskiej, czyli w praktyce w wielkości rzeczywistego ogniska anody. Im większe ognisko, tym większe „rozmycie” krawędzi struktur na obrazie, bo promienie wychodzą z większego obszaru, a nie z jednego punktu. Tworzy się wtedy tzw. półcień geometryczny. Dlatego w nowoczesnych aparatach RTG stosuje się małe ogniska (np. 0,6 mm, 1,0 mm) do badań wymagających wysokiej rozdzielczości, np. zdjęcia kości nadgarstka, stopy, zdjęcia zębowo-zębodołowe czy mammografia, gdzie standardy mówią wręcz o bardzo małych ogniskach, żeby dobrze pokazać drobne zwapnienia. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę z praktyki: jeśli zależy nam na bardzo ostrym obrazie drobnych struktur, technik wybiera możliwie najmniejsze ognisko, jakie jeszcze „wytrzyma” wymaganą mAs, bez przegrzewania anody. Z kolei przy dużych polach, np. zdjęcie klatki piersiowej u dorosłego, często używa się większego ogniska, żeby nie przeciążyć lampy, kosztem lekkiego spadku ostrości, ale nadal akceptowalnego zgodnie z wytycznymi jakościowymi. Warto też kojarzyć, że nieostrość geometryczna zależy dodatkowo od odległości ognisko–błona (FDD) oraz odległości obiekt–błona: im większa odległość obiektu od detektora, tym większy półcień. Jednak w pytaniu pytają konkretnie, od czego zależy sama nieostrość geometryczna jako parametr aparatu – i tutaj decydująca jest właśnie wielkość ogniska optycznego, co jest klasycznym elementem fizyki medycznej i zasad wykonywania zdjęć RTG.

Pytanie 4

Obiektywną metodą badania słuchu jest audiometria

A. mowy.

B. wysokoczęstotliwościowa.

C. tonalna.

D. impedancyjna.

W diagnostyce słuchu bardzo łatwo pomylić badania subiektywne z obiektywnymi, bo wszystkie wyglądają na „pomiary aparatem”. Różnica jest jednak zasadnicza: w metodach subiektywnych wynik zależy od odpowiedzi pacjenta, czyli od tego, co on zgłosi, natomiast w metodach obiektywnych aparat rejestruje reakcje układu słuchowego niezależnie od jego woli. Audiometria tonalna jest klasycznym przykładem badania subiektywnego. Pacjent siedzi w kabinie, słyszy tony o różnych częstotliwościach i natężeniach i musi sygnalizować, że je słyszy, zwykle przyciskiem lub podniesieniem ręki. Jeżeli pacjent nie współpracuje, symuluje, jest zmęczony albo po prostu nie rozumie poleceń, wynik będzie zafałszowany. Technicznie pomiar wygląda profesjonalnie, ale nadal jest to ocena progów słyszenia na podstawie subiektywnego odczucia. Podobnie jest z audiometrią mowy. Tutaj bada się rozumienie mowy, rozpoznawanie słów przy różnych poziomach głośności, czasem w szumie. To bardzo przydatne klinicznie, bo mówi, jak pacjent funkcjonuje w realnych warunkach komunikacji, ale dalej wymaga aktywnej odpowiedzi – pacjent musi powtarzać słowa lub wskazywać obrazki. Z tego powodu nie można jej traktować jako obiektywnej metody oceny słuchu. Czasem spotyka się jeszcze określenie „audiometria wysokoczęstotliwościowa” – to wciąż audiometria tonalna, tylko w zakresie wyższych częstotliwości, przydatna np. w wczesnym wykrywaniu uszkodzeń po lekach ototoksycznych czy hałasie. Nadal jednak jest to metoda subiektywna, bo opiera się na zgłaszaniu przez pacjenta, że słyszy dźwięk. Typowym błędem myślowym jest założenie, że skoro coś jest mierzone specjalistycznym sprzętem, to od razu jest „obiektywne”. W audiologii tak nie jest – kluczowe jest to, czy aparat mierzy fizyczną reakcję układu słuchowego (jak w audiometrii impedancyjnej, otoemisjach, potencjałach wywołanych), czy tylko rejestruje deklaracje pacjenta. Dlatego w tym pytaniu jedynie audiometria impedancyjna spełnia kryteria obiektywnej metody badania słuchu.

Pytanie 5

Ligand stosuje się

A. w medycynie nuklearnej jako nośnik radiofarmaceutyku.

B. w radiologii klasycznej jako środek kontrastujący pozytywny.

C. w radiologii klasycznej jako środek kontrastujący negatywny.

D. w rezonansie magnetycznym jako środek kontrastujący pozytywny.

Prawidłowo – ligand w tym kontekście to związek chemiczny, który w medycynie nuklearnej służy jako nośnik radiofarmaceutyku. Mówiąc prościej: ligand „prowadzi” znacznik promieniotwórczy dokładnie do tej tkanki, którą chcemy zobrazować albo ocenić czynnościowo. Radioizotop sam z siebie zwykle nie jest wybiórczy, dopiero po połączeniu z odpowiednim ligandem powstaje radiofarmaceutyk o określonym powinowactwie, np. do kości, mięśnia sercowego, receptorów somatostatynowych czy komórek nowotworowych. Przykładem są związki znakowane technetem-99m, gdzie część „Tc-99m” odpowiada za emisję promieniowania gamma, a część ligandowa (np. MDP dla kości, sestamibi dla serca) decyduje o dystrybucji w organizmie. W badaniach PET podobnie: 18F-FDG to glukoza zmodyfikowana tak, by przenosić izotop fluoru – glukozowa część pełni rolę ligandu, który wykorzystuje naturalny metabolizm komórek. W praktyce klinicznej dobór właściwego ligandu ma ogromne znaczenie dla czułości i swoistości badania. Standardy medycyny nuklearnej (np. zalecenia EANM) podkreślają konieczność stosowania radiofarmaceutyków o dobrze zdefiniowanych właściwościach farmakokinetycznych i receptorowych. Moim zdaniem warto zapamiętać prosty schemat: izotop = źródło promieniowania, ligand = adres na który to promieniowanie „wysyłamy”. Bez ligandu badanie scyntygraficzne czy PET byłoby dużo mniej użyteczne, bo nie mielibyśmy tak fajnej selektywności narządowej i receptorowej, którą wykorzystuje się na co dzień choćby w diagnostyce onkologicznej, kardiologii czy w badaniach układu kostnego.

Pytanie 6

Na obrazie MR kręgosłupa lędźwiowego strzałką wskazano

A. przepuklinę na poziomie L2-L3

B. przepuklinę na poziomie L4-L5

C. osteofit na poziomie L2-L3

D. osteofit na poziomie L4-L5

Na zaznaczonym obrazie MR w projekcji strzałkowej widać typowy obraz przepukliny krążka międzykręgowego na poziomie L4–L5. Strzałka pokazuje ogniskowe uwypuklenie materiału jądra miażdżystego poza granice prawidłowego zarysu krążka, w kierunku kanału kręgowego. W MR wygląda to jak ognisko o sygnale zbliżonym do krążka, ciągłe z dyskiem, które wchodzi do kanału i modeluje worek oponowy lub korzenie ogona końskiego. To właśnie odróżnia przepuklinę od osteofitu – osteofit jest zbudowany z tkanki kostnej, ma ostry, twardy zarys, wychodzi z krawędzi trzonu, a nie z obwodu krążka. Na tym zdjęciu kształt zmiany jest „miękki”, półkolisty, typowo dyskowy. Poziom L4–L5 rozpoznajemy po liczeniu trzonów od góry (L1 nad stożkiem rdzeniowym) i po położeniu względem kości krzyżowej – segment nad L5–S1. W praktyce klinicznej taka przepuklina L4–L5 bardzo często odpowiada za bóle krzyża z promieniowaniem do kończyny dolnej w przebiegu ucisku korzenia L5. Standardem jest opisanie w badaniu MR: poziomu, typu przepukliny (protruzja, ekstruzja, sekwestr), stopnia zwężenia kanału i otworów międzykręgowych. Moim zdaniem warto od razu w głowie kojarzyć obraz z objawami pacjenta, bo to potem ułatwia rozmowę z lekarzem prowadzącym i udział w planowaniu leczenia – od fizjoterapii, przez blokady, aż po ewentualny zabieg neurochirurgiczny. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej kręgosłupa to zawsze: poprawne zidentyfikowanie poziomu, ocena wysokości i sygnału krążków, kształtu tylnej krawędzi dysku oraz relacji do worka oponowego i korzeni nerwowych – tutaj wszystkie te elementy wskazują jednoznacznie na przepuklinę krążka na poziomie L4–L5.

Pytanie 7

W badaniu EEG w systemie „10-20” elektrody w okolicy skroniowej oznaczone są literą

A. P

B. O

C. T

D. F

Prawidłowo – w klasycznym systemie „10–20” do opisu elektrod w okolicy skroniowej używa się litery T, od angielskiego „temporal”. Jest to standard międzynarodowy, stosowany w pracowniach EEG na całym świecie, więc warto go mieć w małym palcu. Elektrody skroniowe to m.in. T3, T4, T5, T6 w starszej nomenklaturze, a w nowszej – odpowiednio T7, T8, P7, P8, ale litera T cały czas oznacza region skroniowy. Cyfra parzysta zawsze odnosi się do półkuli prawej, a nieparzysta do lewej, a litera określa płat mózgu: F – czołowy (frontal), C – centralny, P – ciemieniowy (parietal), O – potyliczny (occipital), a właśnie T – skroniowy (temporal). Z mojego doświadczenia w pracowni EEG, szybkie i pewne kojarzenie tych oznaczeń bardzo ułatwia zarówno prawidłowe rozmieszczenie elektrod na głowie, jak i późniejszą interpretację zapisu, szczególnie w diagnostyce padaczek skroniowych, napadów częściowych czy zmian pourazowych. W praktyce, jeżeli w opisie badania EEG pojawia się np. „zmiany napadowe w okolicy T3–T5”, od razu wiadomo, że chodzi o lewą okolicę skroniową, często z zajęciem tylnych rejonów tego płata. Dobra znajomość systemu 10–20 jest też wymagana w standardach szkoleniowych techników EEG i neurofizjologii klinicznej, bo od poprawnego rozmieszczenia elektrod zależy wiarygodność badania. Moim zdaniem to jest taki absolutny fundament – jak alfabet w czytaniu – bez tego każda dalsza interpretacja EEG robi się mocno niepewna.

Pytanie 8

Jaka jest odległość pomiędzy źródłem promieniowania a powierzchnią ciała pacjenta w technice izocentrycznej radioterapii?

A. Zmienna, zależna od lokalizacji punktu izocentrycznego w ciele pacjenta.

B. Stała i wynosi 110 cm.

C. Stała i wynosi 100 cm.

D. Zmienna, zależna od grubości pacjenta i rodzaju akceleratora.

Prawidłowa odpowiedź wynika bezpośrednio z samej idei techniki izocentrycznej. W radioterapii izocentrycznej kluczowe jest położenie izocentrum, czyli punktu w przestrzeni, w którym przecinają się osie wszystkich wiązek promieniowania i oś obrotu gantry, stołu oraz kolimatora. Ten punkt umieszcza się wewnątrz ciała pacjenta – w obszarze planowanej objętości napromienianej (PTV), a nie na powierzchni skóry. Skoro izocentrum jest „w środku”, to odległość od źródła promieniowania do powierzchni ciała musi się zmieniać w zależności od tego, jak głęboko i w jakim miejscu anatomicznym to izocentrum zostało zaplanowane.

W praktyce planowania leczenia (TPS – treatment planning system) ustala się stałą odległość źródło–izocentrum (najczęściej ok. 100 cm dla typowego akceleratora liniowego), natomiast odległość źródło–skóra (SSD) wychodzi zmienna. Jeżeli punkt izocentryczny leży płytko, blisko skóry, SSD będzie stosunkowo duża. Jeśli guz jest głęboko w miednicy lub w śródpiersiu, powierzchnia skóry znajdzie się bliżej głowicy, czyli SSD się zmniejsza. Widać to bardzo dobrze przy rotacyjnych technikach jak VMAT czy klasyczna terapia łukowa: gantry obraca się wokół pacjenta, izocentrum pozostaje nieruchome w ciele, a geometria odległości do skóry zmienia się wraz z kształtem i grubością pacjenta w różnych projekcjach.

Moim zdaniem najważniejsze praktyczne skojarzenie jest takie: w technice izocentrycznej „święte” i stałe jest źródło–izocentrum, a nie źródło–skóra. Dlatego radioterapeuci i technicy planując ustawienie pacjenta korzystają z współrzędnych izocentrum (laser, systemy IGRT) i nie próbują na siłę utrzymywać jednej odległości SSD. To podejście ułatwia skomplikowane techniki wielopolowe, IMRT czy stereotaksję, gdzie wiele wiązek musi trafiać w ten sam punkt w przestrzeni bez względu na kształt pacjenta. Z mojego doświadczenia, jeżeli ktoś mechanicznie myśli tylko „100 cm od skóry”, to zwykle ma kłopot ze zrozumieniem geometrii izocentrycznej i potem gorzej ogarnia planowanie bardziej zaawansowanych technik.

Pytanie 9

Za wyrównanie ciśnienia między uchem środkowym a otoczeniem odpowiada

A. błona bębenkowa.

B. trąbka słuchowa.

C. przewód słuchowy.

D. narząd Cortiego.

Prawidłowo wskazana została trąbka słuchowa, nazywana też trąbką Eustachiusza. To właśnie ten przewód łączy jamę bębenkową ucha środkowego z nosową częścią gardła i odpowiada za wyrównywanie ciśnienia między uchem a otoczeniem. W normalnych warunkach trąbka słuchowa jest częściowo zamknięta i otwiera się przy przełykaniu, ziewaniu, żuciu – wtedy do jamy bębenkowej dostaje się powietrze i ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej się wyrównuje. Dzięki temu błona bębenkowa może swobodnie drgać, a przewodzenie dźwięku jest prawidłowe. W praktyce bardzo dobrze to widać przy zmianach wysokości, np. w windzie, samolocie czy w górach – uczucie „zatkanego ucha” mija, gdy kilka razy przełkniemy ślinę, napijemy się wody albo ziewniemy. To właśnie aktywacja trąbki słuchowej. W otolaryngologii i audiometrii zwraca się dużą uwagę na drożność trąbki słuchowej, bo jej zaburzenia prowadzą do podciśnienia w jamie bębenkowej, wysięku, nawracających zapaleń ucha środkowego i przewodzeniowego ubytku słuchu. W testach impedancyjnych (tympanometria) nieprawidłowe ciśnienie w uchu środkowym jest jednym z podstawowych parametrów oceny. Moim zdaniem warto też kojarzyć, że przy niedrożności trąbki słuchowej stosuje się proste manewry, jak próba Valsalvy czy manewr Toynbee, a w poważniejszych przypadkach leczenie laryngologiczne, czasem nawet drenaż jamy bębenkowej. To są takie bardzo praktyczne sytuacje, które potem wracają w pracy z pacjentem i w interpretacji badań audiometrycznych.

Pytanie 10

Na którym z zapisów EKG została uwidoczniona fala Pardee'go?

A. Zapis 1

B. Zapis 3

C. Zapis 4

D. Zapis 2

Prawidłowo wskazany jest zapis 3, ponieważ właśnie tam widać klasyczną falę Pardee’go, czyli uniesienie odcinka ST z zachowaną, wyraźnie wysmukloną falą T, tworzącą taki jakby jednolity „kopiec” nad linią izoelektryczną. W ostrym zawale STEMI, zgodnie z wytycznymi ESC i PTK, szukamy uniesienia ST ≥1–2 mm w dwóch sąsiednich odprowadzeniach, o charakterystycznym kształcie: odcinek ST przechodzi płynnie z załamka R, bez wyraźnego punktu J, a całość przypomina właśnie falę Pardee’go. Na zapisie 3 dokładnie to widać – segment ST jest wyniesiony, wypukły do góry, a załamek T jest dodatni i niejako „przyklejony” do ST. To jest obraz świeżego, rozległego uszkodzenia mięśnia sercowego w fazie ostrej. W praktyce klinicznej rozpoznanie takiego uniesienia ST wymaga natychmiastowej reakcji: kwalifikacji do pierwotnej angioplastyki wieńcowej (PCI) lub, gdy to niemożliwe, do trombolizy. W pracowni, na SOR-ze czy nawet w ZRM, technik i ratownik powinni automatycznie kojarzyć falę Pardee’go z ostrym zawałem z uniesieniem ST. Moim zdaniem warto sobie wpoić prostą zasadę: jeśli widzisz ładny, gładki „garb” ST-T ponad izolinią w odpowiednich odprowadzeniach, u pacjenta z bólem w klatce, to traktujesz to jak STEMI, dopóki koronarografia nie udowodni czegoś innego. Ten wzorzec trzeba umieć odróżnić od wczesnej repolaryzacji, przerostu komór czy zmian w przebiegu zapalenia osierdzia, gdzie kształt i kontekst kliniczny są inne. Im częściej oglądasz takie EKG, tym szybciej i pewniej rozpoznasz falę Pardee’go w realnej sytuacji na dyżurze.

Pytanie 11

W której pozycji wykonuje się zdjęcie jamy brzusznej u pacjenta z podejrzeniem perforacji żołądka?

A. Leżącej na plecach.

B. Stojącej AP lub PA.

C. Stojącej bocznej.

D. Leżącej na brzuchu.

Prawidłowo wskazana została pozycja stojąca AP lub PA, bo właśnie w tej projekcji najłatwiej uwidocznić wolne powietrze pod kopułami przepony przy podejrzeniu perforacji przewodu pokarmowego, np. żołądka. W pozycji stojącej gaz unosi się ku górze i zbiera się pod przeponą, tworząc charakterystyczny półksiężycowaty przejaśnienie nad wątrobą lub po obu stronach. Dzięki temu na standardowym zdjęciu przeglądowym jamy brzusznej z włączonymi kopułami przepony można szybko wychwycić nawet stosunkowo niewielką ilość wolnego powietrza. W praktyce klinicznej, zgodnie z typowymi zaleceniami radiologicznymi, wykonuje się najczęściej zdjęcie w projekcji AP na stojąco, bo jest technicznie prostsze przy chorych chirurgicznych. Projekcja PA też jest akceptowalna, szczególnie w pracowniach, gdzie standardowo robi się klatkę piersiową w PA i przy okazji obejmuje się górną część jamy brzusznej. Moim zdaniem ważne jest też pamiętanie o odpowiednim doborze parametrów ekspozycji – ekspozycja powinna pozwolić ocenić zarówno zarysy przepony, jak i struktury kostne oraz gaz w jelitach. W dobrych praktykach opisuje się, że u pacjentów, którzy mogą stać, zawsze priorytetem jest właśnie pozycja stojąca, bo znacząco zwiększa czułość badania w kierunku perforacji. Jeśli pacjent nie jest w stanie wstać, alternatywą jest pozycja leżąca na lewym boku z poziomym promieniem (lewoboczna pozycja boczna), ale to już rozwiązanie zastępcze. W testach egzaminacyjnych i w codziennej pracy technika radiologicznego odpowiedź „stojąca AP lub PA” jest traktowana jako standard zgodny z zasadami pozycjonowania w diagnostyce perforacji przewodu pokarmowego, szczególnie żołądka i dwunastnicy.

Pytanie 12

Który narząd został oznaczony strzałką na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Śledziona.

B. Trzustka.

C. Nerka.

D. Wątroba.

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałka wskazuje nerkę – dokładnie jej zarys z charakterystycznym układem kielichowo‑miedniczkowym. Na projekcji czołowej (koronalnej) MR nerki leżą po obu stronach kręgosłupa, mają kształt zbliżony do fasoli i wyraźną granicę między korą a rdzeniem. Wewnątrz widoczny jest centralnie położony układ zbiorczy, który w wielu sekwencjach ma inny sygnał niż otaczający miąższ. To właśnie ten „płatkowaty” obraz w obrębie wnęki nerki dobrze widać tam, gdzie skierowana jest strzałka. Moim zdaniem to jeden z łatwiejszych narządów do rozpoznawania na MR, jeśli raz zapamięta się jego położenie względem kręgosłupa i dużych naczyń. W praktyce klinicznej poprawna identyfikacja nerki na MR jest kluczowa przy ocenie guzów, torbieli, wodonercza, zmian zapalnych czy wad wrodzonych. Radiolodzy zgodnie z zaleceniami towarzystw (np. ESR, EAU) opisują w MR nerki m.in. grubość miąższu, zarys zewnętrzny, sygnał w różnych sekwencjach, obecność zmian ogniskowych oraz stan układu kielichowo‑miedniczkowego i moczowodu. W badaniach z kontrastem ocenia się też perfuzję guza i funkcję wydzielniczą. W technice ważne jest prawidłowe pozycjonowanie pacjenta w osi długiej kręgosłupa i dobór sekwencji T1/T2 oraz ewentualnie sekwencji tłumienia tłuszczu, żeby wyraźnie odróżnić miąższ nerki od otaczającej tkanki tłuszczowej okołonerkowej. Z mojego doświadczenia dobrze jest też zawsze „przelecieć” wzrokiem kolejne warstwy, żeby zobaczyć ciągłość nerki z moczowodem i uniknąć pomyłek z innymi strukturami jamy brzusznej.

Pytanie 13

Czym charakteryzuje się późny odczyn popromienny?

A. Występuje w trakcie lub do 6 miesięcy od zakończenia radioterapii, zwykle jest trwały i może powodować zagrożenie dla życia pacjenta.

B. Występuje po 6 miesiącach od zakończenia radioterapii, pojawia się nagle, zwykle jest trwały i może stanowić zagrożenie dla życia pacjenta.

C. Występuje w trakcie lub do 6 miesięcy od zakończenia radioterapii, ustępuje samoistnie lub po prostym leczeniu farmakologicznym.

D. Występuje po 6 miesiącach od zakończenia radioterapii, ustępuje samoistnie lub po prostym leczeniu farmakologicznym.

Późny odczyn popromienny to klasyczny temat w radioterapii i warto go mieć naprawdę dobrze poukładany w głowie. Kluczowe są tu trzy elementy: czas, dynamika pojawienia się objawów i ich trwałość. Za późne odczyny uznaje się te, które występują po upływie co najmniej 6 miesięcy od zakończenia napromieniania. W praktyce klinicznej często mówimy wręcz o miesiącach–latach po terapii. To odróżnia je od odczynów wczesnych, które pojawiają się w trakcie lub do 6 miesięcy po radioterapii.
Wybrana odpowiedź dobrze podkreśla, że późny odczyn pojawia się nagle – pacjent często przez dłuższy czas czuje się w porządku, a po jakimś czasie dochodzi do gwałtownego ujawnienia się zmian. Moim zdaniem to jest jedna z pułapek radioterapii: pacjent kończy leczenie, wydaje się, że wszystko jest dobrze, a jednak ryzyko uszkodzeń tkanek późno reagujących (np. rdzeń kręgowy, nerki, płuca, serce) nadal istnieje.
Co ważne, późne odczyny są zwykle trwałe, bo wiążą się z nieodwracalnym uszkodzeniem struktur o powolnej regeneracji: zwłóknieniem, martwicą, teleangiektazjami, przewlekłym owrzodzeniem. W skrajnych sytuacjach mogą stanowić realne zagrożenie życia – przykłady to popromienne zwłóknienie płuc z niewydolnością oddechową, mielopatia popromienna z porażeniem, ciężkie uszkodzenie serca po napromienianiu śródpiersia czy perforacja jelita po radioterapii miednicy.
W dobrych praktykach planowania radioterapii (wg wytycznych np. ESTRO, QUANTEC) bardzo mocno pilnuje się dawek tolerancji dla narządów krytycznych właśnie z powodu ryzyka późnych powikłań. Dlatego tak ważne jest precyzyjne wyznaczanie OAR (organs at risk), stosowanie technik IMRT/VMAT, odpowiednie frakcjonowanie dawki i dokładne unieruchomienie pacjenta. Z mojego doświadczenia patrząc na opisy planów, cała filozofia ograniczania dawki do tkanek zdrowych kręci się głównie wokół zapobiegania późnym odczynom, bo jak już się pojawią, to najczęściej nie da się ich cofnąć, można tylko łagodzić objawy.

Pytanie 14

Które czynności wykonuje technik elektroradiolog w pracowni „gorącej”?

A. Przygotowuje radiofarmaceutyk.

B. Przeprowadza badanie gammakamerą.

C. Sporządza dokumentację medyczną.

D. Układa pacjenta do badania.

Prawidłowo wskazana czynność „przygotowuje radiofarmaceutyk” jest typowym, wręcz kluczowym zadaniem technika elektroradiologii w tzw. pracowni „gorącej” medycyny nuklearnej. W tej części zakładu nie wykonuje się jeszcze obrazowania gammakamerą, tylko właśnie przygotowuje i porcjuje substancje promieniotwórcze – radiofarmaceutyki – które później są podawane pacjentom. Pracownia „gorąca” to miejsce, gdzie dochodzi do znakowania nośnika (np. związku chemicznego, koloidu, peptydu) odpowiednim radioizotopem, kontroluje się aktywność, czas rozpadu, przygotowuje dawki indywidualne i prowadzi dokumentację radioaktywności. Wszystko odbywa się zgodnie z zasadami GMP, przepisami PAA i wewnętrznymi procedurami BHP oraz ochrony radiologicznej. Technik korzysta tu z osłon ołowianych, dozowników, dygestoriów, kalibratora dawki, a także przestrzega ścisłych procedur dotyczących dekontaminacji i postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W praktyce wygląda to tak, że rano przychodzi fiolka z radionuklidem (np. technet-99m), technik w pracowni „gorącej” przygotowuje z niej konkretne radiofarmaceutyki do badań różnych narządów, mierzy aktywność w kalibratorze dawki, rozdziela do strzykawek w osłonach ołowianych i opisuje je. Moim zdaniem to jedno z bardziej odpowiedzialnych zadań, bo od prawidłowego przygotowania radiofarmaceutyku zależy zarówno bezpieczeństwo pacjenta, jak i jakość późniejszego obrazu scyntygraficznego. Dobre praktyki wymagają też ciągłego monitorowania zanieczyszczeń powierzchni, kontroli skażeń osobistych i prowadzenia szczegółowej ewidencji źródeł, co również jest elementem codziennej pracy w „gorącej” pracowni.

Pytanie 15

Na którym obrazie rentgenowskim sutka uwidoczniono zmianę patologiczną w obrębie węzłów chłonnych?

A. Obraz 4

B. Obraz 3

C. Obraz 2

D. Obraz 1

Prawidłowo wskazano obraz 2, ponieważ to właśnie na nim widać patologiczną zmianę w obrębie węzłów chłonnych pachowych. W górnej części projekcji bocznej sutka widoczna jest dobrze odgraniczona, silnie zacieniona struktura o charakterze powiększonego węzła chłonnego z cechami patologii. W mammografii węzły chłonne pachowe zwykle mają kształt fasolki, z widocznym przejaśnieniem odpowiadającym wnęce tłuszczowej. W przypadku zajęcia nowotworowego (np. przerzut raka piersi) dochodzi do powiększenia węzła, zatarcia wnęki tłuszczowej, nieregularnych zarysów, a czasem do zwapnień. Na obrazie 2 właśnie taki patologiczny węzeł jest widoczny – poza zasadniczym gruczołem sutkowym, w typowej lokalizacji pachowej. Z mojego doświadczenia to jeden z częstszych elementów, które mniej wprawne oko łatwo ignoruje, bo skupia się tylko na samym gruczole piersiowym, a nie na „obrzeżach” obrazu. Standardem opisu mammografii (zgodnie z BI-RADS) jest jednak systematyczne ocenianie nie tylko tkanki gruczołowej i skóry, ale również dołu pachowego i obecnych tam węzłów. W praktyce technika obrazowania też ma znaczenie: prawidłowo wykonana projekcja MLO (skośna przyśrodkowo‑boczna) powinna obejmować szczyt pachy, tak aby radiolog mógł ocenić węzły chłonne. Dlatego u technika elektroradiologii bardzo ważne jest nawykowe „dopilnowanie” głębokiego ujęcia pachy – dokładnie tak, jak na tym przykładzie. W codziennej pracy przekłada się to bezpośrednio na lepsze wykrywanie zaawansowania choroby nowotworowej i precyzyjniejsze planowanie leczenia chirurgicznego czy onkologicznego.

Pytanie 16

Na zamieszczonym obrazie RM nadgarstka lewego strzałką wskazano kość

A. łódeczkowatą.

B. księżycowatą.

C. główkowatą.

D. haczykowatą.

Na obrazie MR w projekcji czołowej strzałka wskazuje typową lokalizację kości księżycowatej (os lunatum) w szeregu bliższym nadgarstka. Kość księżycowata leży pośrodku między kością łódeczkowatą od strony promieniowej a kością trójgraniastą od strony łokciowej, bezpośrednio przylega do powierzchni stawowej dalszej nasady kości promieniowej. Na obrazach MR ma charakterystyczny, mniej więcej półksiężycowaty kształt, z wyraźnie widoczną warstwą podchrzęstną i gąbczastą strukturą w środku. W prawidłowym badaniu, takim jak na tym zdjęciu, widzimy równomierny sygnał ze szpiku kostnego i gładkie obrysy powierzchni stawowych. Z mojego doświadczenia w praktyce technika obrazowania nadgarstka bardzo ważne jest prawidłowe pozycjonowanie ręki i zastosowanie cienkich warstw w sekwencjach T1 i T2 z saturacją tłuszczu, bo dopiero wtedy szczegóły anatomii szeregu bliższego są naprawdę czytelne. Kość księżycowata ma duże znaczenie kliniczne: to właśnie ona jest najczęściej zajęta w chorobie Kienböcka (martwica jałowa), gdzie na MR obserwuje się obniżenie sygnału w T1 i obrzęk szpiku w sekwencjach T2-zależnych. Radiolog, opisując MR nadgarstka zgodnie z dobrymi praktykami, zawsze ocenia położenie i kształt lunatum pod kątem ewentualnej niestabilności nadgarstka, podwichnięcia czy konfliktu z kością promieniową. W standardach opisowych zwraca się też uwagę na szerokość szpar stawowych między łódeczkowatą, księżycowatą i główkowatą, bo ich zaburzenie może świadczyć o uszkodzeniu więzadeł międzykostnych. Umiejętność pewnego rozpoznawania kości księżycowatej na MR bardzo ułatwia dalszą orientację w złożonej anatomii nadgarstka, a później dokładne lokalizowanie zmian pourazowych i zwyrodnieniowych.

Pytanie 17

Który obraz MR mózgu został wykonany w sekwencji DWI?

A. Obraz 4

B. Obraz 1

C. Obraz 3

D. Obraz 2

Prawidłowo wskazany został Obraz 2, ponieważ ma on typowe cechy sekwencji DWI (Diffusion Weighted Imaging). W DWI tło mózgowia jest stosunkowo jednorodne i dość ciemne, natomiast ogniska z ograniczoną dyfuzją wody (np. świeży udar niedokrwienny, ropień, niektóre guzy o dużej komórkowości) są bardzo jasne, wręcz „świecące”. Charakterystyczny jest też nieco gorszy kontrast anatomiczny niż w klasycznych sekwencjach T1- czy T2-zależnych oraz częste zniekształcenia geometryczne obrazu wynikające z użycia sekwencji echo-planar (EPI). Moim zdaniem, to właśnie to ziarniste tło, wysoki sygnał w patologii i specyficzny wygląd kory i jąder podstawy najbardziej „zdradzają”, że patrzymy na DWI. W praktyce klinicznej DWI jest złotym standardem w diagnostyce ostrego udaru – zgodnie z aktualnymi wytycznymi neurologicznymi i neuroradiologicznymi to ta sekwencja pozwala najwcześniej wychwycić niedokrwienie, często już po kilkunastu minutach od początku objawów, kiedy TK bywa jeszcze prawidłowa. Dodatkowo stosuje się ją do różnicowania zmian naczyniopochodnych z przewlekłymi leukopatiami, do oceny ropni (ograniczona dyfuzja w ropnym materiale) oraz w onkologii, gdzie współczynnik dyfuzji (ADC) pomaga ocenić złośliwość guza i odpowiedź na leczenie. W dobrze wykonanym badaniu MR mózgu w trybie ostrego dyżuru DWI jest zawsze w pakiecie podstawowym, obok sekwencji T2, FLAIR i często angiografii MR. Z mojego doświadczenia technicy, którzy szybko „łapią” charakterystyczny wygląd DWI, znacznie sprawniej wstępnie oceniają badanie jeszcze na konsoli, co w udarze realnie skraca czas do decyzji terapeutycznej.

Pytanie 18

W medycznym przyspieszaczu liniowym jest generowana wiązka fotonów o energii w zakresie

A. 1-3 MeV

B. 0,1-0,3 MeV

C. 4-25 MeV

D. 100-150 MeV

Prawidłowy zakres 4–25 MeV bardzo dobrze pasuje do typowego medycznego przyspieszacza liniowego używanego w radioterapii zdalnej (teleterapii). W linaku medycznym przyspiesza się elektrony do energii rzędu kilku–kilkunastu MeV, a następnie kieruje je na tarczę wolframową. W wyniku hamowania elektronów w materiale tarczy powstaje promieniowanie hamowania (bremsstrahlung) – właśnie wiązka fotonów o energii maksymalnej zbliżonej do energii elektronów, czyli np. 6 MV, 10 MV, 15 MV itd. W praktyce klinicznej stosuje się najczęściej energie fotonów 4–6 MV dla płycej położonych zmian i 10–18 MV dla głębiej leżących guzów, żeby uzyskać odpowiedni rozkład dawki w tkankach, tzw. efekt build-up i oszczędzić skórę. Moim zdaniem warto zapamiętać, że te energie są dużo wyższe niż w diagnostyce obrazowej, bo tu już mówimy o dawkach terapeutycznych, a nie tylko o tworzeniu obrazu. W planowaniu radioterapii fizyk medyczny dobiera energię fotonów właśnie z tego przedziału, uwzględniając głębokość guza, gęstość tkanek po drodze i wymagania dotyczące ochrony narządów krytycznych. Standardy radioterapii (np. IAEA, ESTRO) opisują linaki z energiami fotonów typowo 4–25 MV jako złoty standard w nowoczesnej teleterapii. Warto też pamiętać, że ta energia fotonów przekłada się na wymagania osłonowe bunkra – ściany z betonu mają zwykle kilkadziesiąt cm grubości, właśnie dlatego, że pracujemy w zakresie kilku–kilkudziesięciu MeV. W praktyce technika radioterapii to jest Twój chleb powszedni: dobór odpowiedniego pola, kolimatora MLC, weryfikacja ustawienia pacjenta – wszystko to zakłada, że wiązka fotonowa ma energię z tego zakresu i tak jest też opisywana w planie leczenia i w dokumentacji dawki.

Pytanie 19

Na którym obrazie TK uwidoczniony jest artefakt spowodowany ruchami oddechowymi pacjenta?

A. Obraz 1

B. Obraz 4

C. Obraz 2

D. Obraz 3

Prawidłowo wskazany jest obraz 1. Na tym przekroju TK widać bardzo charakterystyczne, „pofalowane”, zygzakowate zniekształcenie konturów tkanek miękkich i ścian jamy brzusznej, jakby ktoś przesunął fragment obrazu w bok. Struktury anatomiczne nie są ostro odcięte, tylko rozciągnięte i nieregularne w kierunku osi Z i częściowo w płaszczyźnie obrazu. To typowy artefakt ruchowy wynikający z oddychania pacjenta w trakcie akwizycji danych. W TK brzucha i klatki piersiowej ruch oddechowy przepony oraz przesuwanie się narządów (wątroba, śledziona, jelita) powoduje, że kolejne projekcje są zbierane z narządami w nieco innym położeniu. Rekonstrukcja takiego „mieszanego” zestawu danych skutkuje właśnie takim falowaniem, rozmyciem, czasem podwójnymi konturami. W praktyce, zgodnie z dobrymi standardami (ESR, wytyczne producentów skanerów), badając jamę brzuszną prosimy pacjenta o wstrzymanie oddechu na czas skanu, stosujemy krótkie czasy rotacji lampy, odpowiednio dobraną kolimację i pitch, żeby skrócić czas zbierania danych. U pacjentów, którzy mają problem ze współpracą (np. dzieci, osoby z dusznością), często warto rozważyć techniki niskodawkowe z bardzo szybkim skanem, a czasem nawet sedację. Moim zdaniem kluczowe jest też dokładne wytłumaczenie pacjentowi przed badaniem, jak ma oddychać i kiedy przestać, bo to w prosty sposób zmniejsza ryzyko takich artefaktów i poprawia jakość diagnostyczną obrazów.

Pytanie 20

Które ciało obce w obszarze badania nie stanowi przeciwwskazania do wykonania MR?

A. Metalowy opiłek w oku.

B. Tytanowa endoproteza stawu biodrowego.

C. Wszczepiony rozrusznik serca.

D. Wszczepiony stymulator układu nerwowego.

Prawidłowo wskazana została tytanowa endoproteza stawu biodrowego, bo właśnie taki implant w praktyce najczęściej jest uznawany za bezpieczny w rezonansie magnetycznym. Tytan jest materiałem niemagnetycznym (paramagnetycznym o bardzo słabym oddziaływaniu), więc w stałym polu magnetycznym skanera MR nie jest „przyciągany” ani przemieszczany, w przeciwieństwie do wielu elementów ferromagnetycznych. Moim zdaniem to jest jedna z kluczowych rzeczy do zapamiętania: liczy się nie tyle sam fakt obecności metalu, tylko jego skład i kompatybilność z MR. W nowoczesnych wytycznych producentów sprzętu i implantów bardzo często znajdziesz oznaczenia „MR safe” albo „MR conditional”. Endoprotezy tytanowe i ze stopów tytanu zazwyczaj mają status MR-conditional, co oznacza, że badanie jest dopuszczalne przy określonych parametrach pola (np. do 1,5 T lub 3 T) i z zachowaniem standardowych środków bezpieczeństwa. W praktyce technik lub lekarz radiolog sprawdza dokumentację implantu, kartę informacyjną pacjenta albo wpis w wypisie ze szpitala. Takie endoprotezy mogą powodować artefakty metaliczne w obrazie – szczególnie w sekwencjach T2* czy gradientowych – ale nie są przeciwwskazaniem do wykonania badania jako takiego. Raczej ograniczają jakość obrazu w bezpośrednim sąsiedztwie implantu. W codziennej pracy często wykonuje się MR kręgosłupa, miednicy czy jamy brzusznej u pacjentów z endoprotezami biodra i jest to standardowa sytuacja. Dobre praktyki mówią, żeby przed badaniem dokładnie przeprowadzić wywiad, ocenić ryzyko artefaktów i ewentualnie dobrać sekwencje redukujące zakłócenia od metalu (np. sekwencje z mniejszym kątem nachylenia, techniki metal artifact reduction). Podsumowując: obecność tytanowej endoprotezy stawu biodrowego nie jest przeciwwskazaniem, tylko czynnikiem, który trzeba uwzględnić przy planowaniu protokołu.

Pytanie 21

Na radiogramie uwidoczniono złamanie

A. paliczków palców II, III, IV.

B. I, V kości śródręcza.

C. paliczków palców I, V.

D. II, III, IV kości śródręcza.

Prawidłowo rozpoznałeś złamanie dotyczące II, III i IV kości śródręcza. Na radiogramie widoczne są nieciągłości zarysu trzonów właśnie tych kości, z przemieszczeniem odłamów i zaburzeniem osi długiej. Kości śródręcza leżą proksymalnie w stosunku do paliczków, między nadgarstkiem a paliczkami, i na standardowej projekcji AP dłoni biegną od szeregu kości nadgarstka do podstaw paliczków bliższych. W diagnostyce urazów ręki kluczowe jest właśnie odróżnienie, czy linia złamania przebiega w obrębie śródręcza, czy dotyczy paliczków. Na tym zdjęciu widać wyraźnie, że stawy śródręczno‑paliczkowe są zachowane, natomiast trzon kości śródręcza jest przerwany, co potwierdza wybór odpowiedzi z kośćmi śródręcza, a nie paliczkami. W praktyce radiologicznej przy opisie takich badań stosuje się systematyczne „przeskanowanie” obrazu: od promienia (I kości śródręcza) do łokciowej strony ręki, oceniając po kolei zarysy kor kortykalnych, szerokość szpar stawowych i ustawienie osi kości. Moim zdaniem warto też wyrabiać nawyk porównywania symetrii – jeśli II, III i IV kość śródręcza tworzą „wachlarz” o zaburzonej geometrii, jest to mocny sygnał złamania bądź przemieszczenia. Dobre praktyki mówią, żeby przy urazach dłoni zawsze wykonywać co najmniej dwie projekcje (AP i boczną lub skośną), ale nawet na pojedynczym obrazie, takim jak tutaj, da się poprawnie wskazać lokalizację złamania, jeśli zna się anatomię radiologiczną ręki i umie się liczyć kości od strony promieniowej do łokciowej. To jest dokładnie ten przypadek.

Pytanie 22

Promieniowanie rentgenowskie jest

A. falą ultradźwiękową.

B. strumieniem protonów.

C. falą elektromagnetyczną.

D. strumieniem elektronów.

Promieniowanie rentgenowskie należy do fal elektromagnetycznych, tak samo jak światło widzialne, ultrafiolet, podczerwień czy promieniowanie gamma. Różni się od nich głównie długością fali i energią kwantów. Promieniowanie X ma bardzo krótką długość fali i wysoką energię, dzięki czemu ma właściwości jonizujące – potrafi wybijać elektrony z atomów. To właśnie ta cecha pozwala na tworzenie obrazów w radiologii, ale jednocześnie wymaga ścisłego przestrzegania zasad ochrony radiologicznej. W aparacie RTG elektrony są rozpędzane i gwałtownie hamowane na anodzie lampy – w tym procesie powstaje promieniowanie hamowania oraz charakterystyczne, ale końcowy efekt i tak jest taki, że wychodzi z lampy wiązka fali elektromagnetycznej o określonym widmie energii. W praktyce medycznej to promieniowanie przechodzi przez ciało pacjenta i jest różnie pochłaniane przez tkanki: kości absorbują więcej, płuca mniej, dlatego na detektorze lub kliszy powstaje kontrastowy obraz. W tomografii komputerowej, mammografii czy radiografii cyfrowej zasada fizyczna jest ta sama – zawsze pracujemy z falą elektromagnetyczną z zakresu promieniowania X, tylko zmieniają się parametry ekspozycji, geometria wiązki i rodzaj detektora. Warto też pamiętać, że zgodnie z podstawami fizyki medycznej i normami opisującymi pracę z promieniowaniem jonizującym (np. zalecenia ICRP), wszystkie procedury z użyciem RTG traktowane są jako praca z promieniowaniem elektromagnetycznym, a nie z wiązką cząstek materialnych. Moim zdaniem dobrze jest to sobie jasno poukładać, bo potem łatwiej zrozumieć takie pojęcia jak energia fotonu, twardość wiązki, filtracja czy warstwa półchłonna.

Pytanie 23

Badanie polegające na wprowadzeniu cewnika przez pęcherz moczowy do moczowodu i miedniczki nerkowej i podaniu środka kontrastującego to

A. urografia.

B. cystografia.

C. pielografia wstępująca.

D. pielografia zstępująca.

Prawidłowa odpowiedź to pielografia wstępująca, bo właśnie tak nazywa się badanie, w którym cewnik wprowadza się przez cewkę moczową do pęcherza, dalej do ujścia moczowodu, a następnie do samego moczowodu i miedniczki nerkowej, i podaje się środek kontrastowy „pod prąd” moczu. Kontrast przemieszcza się z dołu do góry, w kierunku nerki – stąd określenie „wstępująca”. Jest to klasyczne badanie radiologiczne dróg moczowych wykonywane pod kontrolą fluoroskopii, zwykle na sali RTG, często we współpracy z urologiem. W praktyce klinicznej pielografia wstępująca jest stosowana wtedy, gdy urografia dożylna (zwykła urografia) nie daje wystarczających informacji, np. przy podejrzeniu zwężeń moczowodu, zmian nowotworowych, przetok moczowych czy niejasnych poszerzeń układu kielichowo‑miedniczkowego. Dużym plusem tego badania jest możliwość bardzo dokładnego uwidocznienia światła moczowodu na całej jego długości, bo kontrast podajemy bezpośrednio do badanego odcinka, a nie tylko „czekamy”, aż nerka go wydali. Wymaga to jednak bardziej inwazyjnej procedury – cewnikowania, aseptyki, kontroli dawki promieniowania, a także dobrej współpracy z pacjentem. Z mojego doświadczenia typową dobrą praktyką jest wykonywanie serii zdjęć w kilku projekcjach (AP, skośne), przy małej dawce, z dokładnym opisem poziomu ewentualnych zwężeń czy ubytków wypełnienia. W nowoczesnej diagnostyce często porównuje się wynik pielografii wstępującej z TK lub MR, ale sama technika nadal ma swoje miejsce, szczególnie w planowaniu zabiegów urologicznych, np. założenia stentu JJ.

Pytanie 24

W przedstawionym na ilustracji obrazie badania angiograficznego uwidoczniono

A. guza mózgu.

B. tętniaka naczyń mózgowych.

C. cystę mózgu.

D. stenożę naczyń mózgowych.

Na przedstawionym obrazie widzisz klasyczną selektywną angiografię naczyń mózgowych z podanym kontrastem do tętnicy szyjnej wewnętrznej. Charakterystyczny jest kształt „balonika” lub workowatego uwypuklenia ściany naczynia – to właśnie tętniak naczyń mózgowych. Kontrast wypełnia jego światło, dlatego na zdjęciu uwidacznia się on jako dobrze odgraniczona, zaokrąglona struktura przylegająca do przebiegu tętnicy, ale wyraźnie od niej odstająca. Moim zdaniem to jedno z bardziej typowych pytań z angiografii: klucz to nauczyć się rozpoznawać regularny przebieg naczyń i każde nienaturalne poszerzenie ściany. W tętniaku nie widzimy masy uciskającej naczynia (jak przy guzie), tylko zmianę samej ściany naczyniowej. W praktyce klinicznej takie obrazy są podstawą do kwalifikacji pacjenta do leczenia wewnątrznaczyniowego, np. założenia sprężynki embolizacyjnej (coilów) albo stentu wspomagającego. Angiografia cyfrowa subtrakcyjna (DSA) jest złotym standardem w ocenie tętniaków – pozwala ocenić szyję tętniaka, jego wielkość, kształt, relacje do gałęzi tętniczych. Dobre praktyki wymagają oceny zmian w kilku projekcjach, bo w jednej płaszczyźnie tętniak może wyglądać mniej charakterystycznie. Warto też pamiętać, że w innych metodach obrazowania, jak TK-angio czy MR-angio, tętniak będzie widoczny podobnie jako ogniskowe poszerzenie światła naczynia, ale bez takiej szczegółowości jak w klasycznej angiografii. Dla technika ważne jest poprawne pozycjonowanie pacjenta, odpowiednie tempo podania kontrastu i ścisła współpraca z lekarzem, bo od jakości obrazów zależy bezpieczeństwo dalszego leczenia.

Pytanie 25

Jakie wymagania techniczne muszą spełniać aparaty terapeutyczne stosowane w zakładach brachyterapii, służące bezpośrednio do napromieniania pacjenta metodą zdalnego wprowadzania źródeł promieniotwórczych?

A. Wyłączenie i ponowne włączenie aparatu likwiduje sygnalizowany błąd.

B. Posiadają jeden niezależny system odliczający czas i informujący o zakończeniu napromieniania.

C. Weryfikują ustawione warunki i nie sygnalizują przypadkowych błędów personelu.

D. Wyłączenie i ponowne włączenie aparatu nie likwiduje sygnalizowanego błędu.

Prawidłowa odpowiedź podkreśla bardzo ważną zasadę bezpieczeństwa w brachyterapii HDR: wyłączenie i ponowne włączenie aparatu nie może kasować wcześniej zgłoszonego błędu. W aparatach do zdalnego wprowadzania źródeł (afterloaderach) mamy do czynienia z bardzo silnymi źródłami promieniowania, które są prowadzone do ciała pacjenta systemem prowadnic. Jeśli system raz wykryje sytuację niebezpieczną – np. problem z pozycją źródła, zablokowanie prowadnicy, błąd w układzie bezpieczeństwa, uszkodzenie czujnika – to z punktu widzenia norm ochrony radiologicznej ten stan musi być traktowany jako trwały alarm, dopóki nie zostanie sprawdzony i skasowany w kontrolowany sposób przez uprawnioną osobę, a nie przez zwykły „reset zasilania”.
W praktyce klinicznej obowiązuje zasada tzw. fail-safe: jeżeli coś jest nie tak, urządzenie przechodzi w stan bezpieczny (źródło wraca do osłony, napromienianie jest przerwane), a system wymaga świadomej interwencji. Moim zdaniem to jest trochę jak z hamulcem bezpieczeństwa w windzie: samo wyłączenie i włączenie prądu nie może sprawić, że system uzna, iż nagle jest bezpiecznie. W nowoczesnych afterloaderach błędy są zapisywane w logach, trzeba je zdiagnozować, czasem wykonać testy serwisowe, dopiero potem można przywrócić normalną pracę. Takie podejście wynika z zaleceń producentów, wymagań prawa atomowego, rozporządzeń dotyczących urządzeń radioterapeutycznych oraz z ogólnych standardów QA w radioterapii (np. wytyczne IAEA czy ESTRO).
Dodatkowo, aparaty te zwykle mają wielopoziomowe systemy nadzoru: niezależne układy kontroli pozycji źródła, monitorowania czasu napromieniania, kontroli ruchu kabla źródła, systemy blokad drzwiowych bunkra. Gdy którykolwiek z krytycznych podsystemów zgłosi błąd, musi to być sygnał do zatrzymania procedury i analizy, a nie coś, co można „przeklikać” restartem. Dzięki temu unika się sytuacji, w której potencjalna usterka techniczna prowadzi do niekontrolowanego narażenia pacjenta lub personelu. To jest dokładnie sens tej odpowiedzi: błąd ma być trwałym ostrzeżeniem, a nie komunikatem, który da się łatwo ukryć prostym trikiem z wyłącznikiem.

Pytanie 26

Podstawowym elementem diagnostycznym aparatury izotopowej wykorzystującej emisyjne metody pomiaru jest

A. kamera scyntylacyjna.

B. amperomierz.

C. woltomierz.

D. komora jonizacyjna.

Prawidłową odpowiedzią jest kamera scyntylacyjna, bo to właśnie ona stanowi podstawowy element diagnostyczny w aparaturze izotopowej wykorzystującej emisyjne metody pomiaru. W emisyjnych technikach medycyny nuklearnej źródłem promieniowania jest radioizotop podany pacjentowi, a zadaniem układu pomiarowego jest rejestracja promieniowania gamma wychodzącego z organizmu. Kamera scyntylacyjna (gammakamera) zamienia te kwanty promieniowania na błyski światła w krysztale scyntylacyjnym (najczęściej NaI(Tl)), a potem na sygnał elektryczny w fotopowielaczach. Na tej podstawie system tworzy obraz rozkładu radiofarmaceutyku w ciele. To właśnie ten element decyduje o jakości diagnostycznej badania: rozdzielczości przestrzennej, czułości detekcji, możliwości wykonywania projekcji planarnych i badań SPECT. W praktyce klinicznej kamera scyntylacyjna jest sercem całego zestawu – reszta aparatury (kolimatory, układy akwizycji, oprogramowanie) tylko wspiera jej działanie. Z mojego doświadczenia to na ustawieniu parametrów pracy kamery, doborze odpowiedniego kolimatora i właściwej energii okna fotopiku opiera się większość dobrej praktyki w scyntygrafii. W nowoczesnych pracowniach standardem jest używanie kamer scyntylacyjnych sprzężonych z TK (SPECT/CT), ale wciąż kluczowy element emisyjny to właśnie detektor scyntylacyjny. Bez niego mamy co najwyżej licznik promieniowania, a nie rzeczywiste narzędzie diagnostyki obrazowej zgodne z wytycznymi medycyny nuklearnej.

Pytanie 27

Na radiogramie żuchwy uwidoczniono złamanie w okolicy

A. prawej gałęzi żuchwy.

B. lewej gałęzi żuchwy.

C. prawego wyrostka kłykciowego.

D. lewego wyrostka kłykciowego.

Prawidłowo wskazano „prawą gałąź żuchwy”. Na zdjęciu w projekcji czołowej (AP/PA) trzeba pamiętać o zasadzie lustrzanego odbicia: prawa strona pacjenta znajduje się po lewej stronie obrazu, a lewa po prawej. Dlatego, analizując złamania żuchwy, zawsze najpierw orientujemy się na znaczniku strony (tu literka L po prawej stronie zdjęcia oznacza lewą stronę pacjenta). Z mojego doświadczenia to najczęstsze źródło pomyłek u początkujących – patrzą „intuicyjnie” zamiast na oznaczenia. Gałąź żuchwy to pionowy odcinek kości między kątem żuchwy a wyrostkiem kłykciowym i dziobiastym. Na prawidłowo opisanym radiogramie widać przerwanie ciągłości zarysu właśnie w obrębie prawej gałęzi – linia złamania przebiega przez jej wysokość, z lekkim przemieszczeniem fragmentów. W praktyce technika obrazowania żuchwy zakłada wykonanie co najmniej dwóch rzutów wzajemnie prostopadłych (np. projekcja PA i skośna), ale w testach często pokazuje się jedną projekcję, żeby sprawdzić umiejętność orientacji anatomicznej. Dobra praktyka to systematyczne „skanowanie” obrazu: zaczynamy od wyrostków kłykciowych i dziobiastych, potem przechodzimy przez gałęzie, kąty, trzon i symfizę. W stanach pourazowych, zgodnie z zaleceniami m.in. AO CMF, bardzo ważne jest właśnie świadome rozróżnienie złamań gałęzi od uszkodzeń wyrostka kłykciowego, bo wpływa to później na plan leczenia (zachowawcze vs operacyjne, dobór płyt i śrub, unieruchomienie międzyzębowe). Umiejętność poprawnego rozpoznania lokalizacji złamania na prostym RTG jest też podstawą do dalszej diagnostyki TK, która jest złotym standardem przy złamaniach twarzoczaszki, ale i tak zaczynasz od takiej właśnie analizy jak tutaj.

Pytanie 28

Który narząd widoczny jest na wydruku badania ultrasonograficznego?

A. Pęcherzyk żółciowy.

B. Nerka.

C. Śledziona.

D. Tarczyca.

Na obrazie z badania USG widoczna jest nerka, co można rozpoznać po bardzo charakterystycznym układzie warstw echogeniczności. W prawidłowym badaniu nerka ma kształt zbliżony do fasolki, z wyraźnie odgraniczoną korą i rdzeniem. Kora nerkowa jest zazwyczaj umiarkowanie hypoechogeniczna w stosunku do wątroby, natomiast wnęka i zatoka nerkowa dają silnie echogeniczny obraz z powodu obecności tkanki tłuszczowej, naczyń i układu kielichowo‑miedniczkowego. W przekroju podłużnym, tak jak na typowym wydruku, dobrze widać podział na biegun górny, biegun dolny i ciągłość miąższu. Moim zdaniem to jest jeden z łatwiejszych do zapamiętania obrazów, bo ta „fasolka” z jasnym środkiem naprawdę się wyróżnia. W praktyce klinicznej ultrasonografia nerek jest podstawowym, nieinwazyjnym badaniem pierwszego rzutu przy bólach w okolicy lędźwiowej, podejrzeniu kamicy, wad wrodzonych układu moczowego czy monitorowaniu przewlekłej choroby nerek. Standardy opisowe zalecają ocenę wielkości nerek, grubości kory, zarysu torebki, echostruktury miąższu oraz obecności poszerzenia układu kielichowo‑miedniczkowego (np. wodonercze). Dodatkowo, w trybie dopplerowskim ocenia się przepływy w tętnicach nerkowych, co ma znaczenie w nadciśnieniu naczyniowo‑nerkowym. Dobra praktyka w pracowni USG to skanowanie nerki w co najmniej dwóch płaszczyznach: podłużnej i poprzecznej, z porównaniem obu stron. W technikum i w pracy warto wyrobić sobie nawyk: jak widzę strukturę fasolowatą, z jasną zatoką w środku i ciemniejszą korą dookoła – najpierw myślę o nerce, a dopiero potem rozważam inne narządy.

Pytanie 29

Na obrazie cyfrowej angiografii subtrakcyjnej strzałką zaznaczono

A. żyłę płucną górną prawą.

B. pień ramienno-głowowy.

C. pień płucny.

D. tętnicę szyjną wspólną prawą.

Na obrazie cyfrowej angiografii subtrakcyjnej (DSA) strzałka rzeczywiście wskazuje pień ramienno‑głowowy, czyli pierwszą dużą gałąź łuku aorty wychodzącą po prawej stronie pacjenta. W klasycznej anatomii naczyniowej łuku aorty kolejność odejścia naczyń jest dość stała: najpierw pień ramienno‑głowowy, potem tętnica szyjna wspólna lewa, a następnie tętnica podobojczykowa lewa. Na obrazie DSA w projekcji AP pień ramienno‑głowowy jest widoczny jako stosunkowo krótki, szeroki pień, który następnie dzieli się na tętnicę szyjną wspólną prawą i tętnicę podobojczykową prawą. To rozwidlenie, takie jakby „Y”, jest bardzo charakterystyczne i właśnie w jego okolicy zwykle kieruje się wzrok przy ocenie tego typu badań.
Moim zdaniem, w praktyce technika obrazowania ma tu ogromne znaczenie. Przy dobrze wykonanej angiografii z podaniem kontrastu do aorty wstępującej łuk aorty i jego główne odgałęzienia wypełniają się jednocześnie, co pozwala łatwo rozpoznać pień ramienno‑głowowy po jego położeniu najbardziej po prawej stronie oraz po tym, że dalej dzieli się na dwa duże naczynia. Z kolei tętnica szyjna wspólna prawa będzie już gałęzią wtórną, bardziej dogłowowo i przyśrodkowo, o przebiegu prawie pionowym ku górze.
W dobrych praktykach radiologicznych podkreśla się, że przy interpretacji DSA nie wystarczy patrzeć na sam fragment wskazany strzałką, tylko trzeba „czytać” cały układ naczyń: skąd naczynie wychodzi, w jakiej kolejności, pod jakim kątem, jakie ma dalsze rozgałęzienia. To bardzo pomaga odróżnić np. pień ramienno‑głowowy od tętnicy szyjnej wspólnej prawej. W codziennej pracy (np. przy planowaniu zabiegów wewnątrznaczyniowych, implantacji stentów w łuku aorty, czy przy kwalifikacji do zabiegów na tętnicach szyjnych) prawidłowa identyfikacja pnia ramienno‑głowowego jest kluczowa, bo od niej zależy wybór odpowiedniego dostępu naczyniowego, rodzaju cewnika oraz bezpieczeństwo całej procedury. Dobrze, że kojarzysz ten obraz z anatomią łuku aorty, bo to jest dokładnie to, czego oczekują od personelu pracowni hemodynamicznej i radiologii zabiegowej.

Pytanie 30

„Ognisko zimne” w obrazie scyntygraficznym określa się jako

A. zmianę o większej aktywności hormonalnej.

B. obszar gromadzący znacznik jak reszta miąższu.

C. obszar niegromadzący radioznacznika.

D. zmianę najczęściej o charakterze łagodnym.

Prawidłowo – „ognisko zimne” w scyntygrafii to obszar niegromadzący radioznacznika, czyli miejsce o obniżonej lub całkowicie braku wychwytu w porównaniu z otaczającym, prawidłowo funkcjonującym miąższem. W scyntygrafii patrzymy przede wszystkim na rozkład funkcji, a nie tylko na samą anatomię. Jeśli tkanka pracuje prawidłowo, wychwytuje radiofarmaceutyk i na obrazie widzimy równomierne „świecenie”. Gdy pojawia się obszar, który nie gromadzi znacznika, tworzy się właśnie ognisko zimne – ciemniejsza plama na tle bardziej aktywnego narządu. Moim zdaniem warto to kojarzyć z „dziurą” w funkcji. W praktyce klinicznej typowe przykłady to torbiele, zwapnienia, blizny, guzy o słabym unaczynieniu, martwica, a w scyntygrafii kości – np. przerzut osteolityczny, który niszczy struktury kostne i przez to mniej wiąże znacznika. W badaniach tarczycy zimne ognisko może odpowiadać zmianie, która nie produkuje hormonów tarczycowych (tzw. guzek nieczynny), co w standardach endokrynologicznych traktuje się bardziej podejrzanie onkologicznie niż ogniska „gorące”. Dlatego przy zimnym guzku tarczycy zwykle zaleca się dalszą diagnostykę – USG, biopsję cienkoigłową. W dobrych praktykach medycyny nuklearnej zawsze opisujemy ogniska jako zimne, izotopowe (obojętne) lub gorące w odniesieniu do tła. Ważne jest też odpowiednie okienkowanie obrazu i porównanie z obrazami anatomicznymi (np. USG, TK), żeby nie pomylić artefaktu technicznego z prawdziwym zimnym ogniskiem. Z mojego doświadczenia w nauce tego przedmiotu – jak tylko zapamiętasz, że „zimne = brak wychwytu”, reszta układa się już w głowie dość logicznie.

Pytanie 31

Który środek ochrony radiologicznej pacjenta należy zastosować podczas wykonywania zdjęcia bocznego kręgosłupa szyjnego?

A. Osłony na gonady.

B. Osłonę na tarczycę.

C. Fartuch ołowiowy.

D. Półfartuch ołowiowy.

Półfartuch ołowiowy jest w tej sytuacji najbardziej właściwym środkiem ochrony radiologicznej, bo pozwala skutecznie osłonić okolice gonad i jamy brzusznej, a jednocześnie nie wchodzi w pole obrazowania bocznego kręgosłupa szyjnego. W projekcji bocznej szyi wiązka promieniowania przechodzi przez odcinek C kręgosłupa, a pole napromieniania znajduje się stosunkowo wysoko. Moim zdaniem kluczowe jest tu to, żeby nie zasłaniać struktur, które muszą być widoczne na zdjęciu (kręgi szyjne, przestrzenie międzykręgowe, zarys trzonów, łuków, wyrostków kolczystych), a jednocześnie spełnić zasadę ALARA, czyli możliwie najmniejszego narażenia pacjenta. Półfartuch zakładany od dołu, sięgający powyżej miednicy, dobrze chroni narządy szczególnie wrażliwe, takie jak gonady, część przewodu pokarmowego, pęcherz, bez ryzyka, że krawędź osłony wejdzie w kadr. W praktyce technik najpierw ustawia pacjenta w prawidłowej pozycji bocznej, centrowanie na C4–C5, dopasowuje kasetę lub detektor, a dopiero potem sprawdza, czy półfartuch leży równo i nie zachodzi na obszar szyi. W wielu pracowniach przyjęty jest standard, że przy zdjęciach odcinka szyjnego, piersiowego czy barku stosuje się właśnie półfartuch, o ile tylko nie koliduje on z diagnostyką. Jest to zgodne z zasadami ochrony radiologicznej pacjenta opisanymi w wytycznych krajowych i europejskich, gdzie podkreśla się konieczność ochrony gonad i narządów krytycznych, ale bez pogarszania jakości diagnostycznej obrazu. Dodatkowo warto pamiętać, że poprawne kolimowanie pola i odpowiedni dobór parametrów ekspozycji to też element ochrony, ale pytanie dotyczyło konkretnie środka ochrony osobistej, i tu półfartuch sprawdza się najlepiej.

Pytanie 32

Badanie metodą Dopplera umożliwia

A. pomiar stopnia odwapnienia kości.

B. pomiar ilości płynu w jamie opłucnej.

C. nieznaczny pomiar przepływu prędkości krwi.

D. bardzo dokładny pomiar przepływu prędkości krwi.

Prawidłowo – istota badania dopplerowskiego polega właśnie na bardzo dokładnym pomiarze prędkości i kierunku przepływu krwi w naczyniach. Wykorzystuje się tu efekt Dopplera: fala ultradźwiękowa wysłana przez głowicę USG odbija się od poruszających się krwinek, a aparat analizuje zmianę częstotliwości odbitego sygnału. Na tej podstawie wylicza z dużą precyzją prędkość przepływu oraz to, czy krew płynie w stronę głowicy czy od niej. W praktyce klinicznej pozwala to ocenić np. zwężenia tętnic szyjnych, niedrożności tętnic kończyn dolnych, wydolność żył (refluks w niewydolności żylnej), a także przepływy w naczyniach nerkowych czy w tętnicy płucnej. W badaniach położniczych Doppler służy do oceny przepływów w tętnicy pępowinowej, środkowej mózgowej płodu czy tętnicach macicznych, co pomaga ocenić ryzyko niedotlenienia czy hipotrofii płodu. W dobrych praktykach pracowni USG przepływy ocenia się zarówno w trybie dopplera spektralnego (wykres prędkości w czasie), jak i dopplera kolorowego lub power Doppler, który pokazuje rozmieszczenie i charakter przepływu w obrazie przestrzennym. Moim zdaniem warto zapamiętać, że Doppler nie mierzy „trochę” czy „orientacyjnie” – przy prawidłowo ustawionym kącie insonacji, właściwej skali i kalibracji aparatu umożliwia bardzo precyzyjną, ilościową ocenę hemodynamiki, z wyliczeniem wskaźników takich jak PSV, EDV, RI czy PI, co jest standardem w nowoczesnej diagnostyce naczyniowej USG.

Pytanie 33

Do zadań technika elektroradiologa w pracowni hemodynamicznej należy

A. przygotowanie stolika zabiegowego.

B. ustalanie ilości kontrastu.

C. dokumentowanie obrazów ICUS.

D. podanie operatorowi cewnika.

Prawidłowo – do zadań technika elektroradiologa w pracowni hemodynamicznej należy m.in. dokumentowanie obrazów IVUS/ICUS (intravascular ultrasound). W praktyce oznacza to obsługę konsoli aparatu, prawidłowe uruchomienie protokołu badania, rejestrację przebiegu obrazowania w czasie rzeczywistym oraz zapis kluczowych przekrojów naczyń do dokumentacji medycznej. Technik musi umieć przypisać obrazy do właściwego pacjenta w systemie, opisać etykiety serii, zadbać o poprawne parametry akwizycji, a potem przesłać całość do systemu archiwizacji PACS lub innego systemu szpitalnego. To nie jest tylko „naciśnięcie nagrywania”, ale świadome dokumentowanie całego badania zgodnie z procedurą i standardami ośrodka. W dobrze zorganizowanej pracowni hemodynamicznej operator skupia się na prowadzeniu cewnika, ocenie zmian w naczyniach i podejmowaniu decyzji klinicznych, natomiast technik przejmuje dużą część zadań technicznych: kontroluje jakość obrazu, pilnuje, żeby żaden istotny fragment badania nie został pominięty, zapisuje odpowiednie projekcje, dba o poprawne oznaczenia czasu i fazy zabiegu. Moim zdaniem to właśnie tu mocno widać, jak ważna jest rola technika – dobra dokumentacja IVUS/ICUS pozwala później na rzetelną analizę wyniku, porównanie badań przed i po angioplastyce, a także jest podstawą do opisu lekarskiego oraz konsultacji z innymi ośrodkami. W wielu wytycznych i dobrych praktykach kładzie się nacisk na kompletną, czytelną dokumentację obrazową w kardiologii interwencyjnej, a technik elektroradiolog jest kluczową osobą, która odpowiada za jej techniczną stronę i jakość.

Pytanie 34

Testy podstawowe z zakresu geometrii pola rentgenowskiego, przeznaczone do sprawdzenia zgodności pola wiązki promieniowania rentgenowskiego z symulacją świetlną, są wykonywane raz

A. w miesiącu.

B. w kwartale.

C. w roku.

D. w tygodniu.

Prawidłowa odpowiedź „w miesiącu” wynika z zasad rutynowej kontroli jakości w diagnostyce rentgenowskiej. Testy podstawowe geometrii pola rentgenowskiego, czyli sprawdzenie zgodności pola wiązki promieniowania z polem świetlnym lampy, zalicza się do badań wykonywanych regularnie, ale nie aż tak rzadko jak roczne przeglądy ani tak często jak testy dzienne. Chodzi o to, żeby na bieżąco wychwycić wszelkie rozjazdy między polem świetlnym a rzeczywistym polem napromieniania, zanim zaczną one wpływać na jakość badań i narażenie pacjenta. W dobrych praktykach pracowni RTG przyjmuje się, że testy geometryczne wykonuje się co miesiąc, razem z innymi testami okresowymi, np. kontrolą wskaźnika ogniskowo–skórnego, centrowania wiązki czy dokładności wskaźników odległości. W praktyce wygląda to tak, że na detektorze lub kasecie układa się specjalny przyrząd testowy (np. test do oceny zgodności pola świetlnego i promieniowania), ustawia się typową odległość ognisko–detektor, włącza się lampę, zaznacza się granice pola świetlnego, a następnie wykonuje się ekspozycję. Po wywołaniu obrazu sprawdza się, czy granice pola promieniowania mieszczą się w dopuszczalnych tolerancjach, zwykle rzędu kilku milimetrów lub określonego procentu wymiaru pola. Moim zdaniem to jest jeden z bardziej „przyziemnych”, ale kluczowych testów – jeśli pole wiązki jest przesunięte, można niechcący napromieniać tkanki, które w ogóle nie miały być badane, albo odwrotnie, „uciąć” istotny fragment obrazu, co potem rozwala całą diagnostykę. Normy krajowe i wytyczne z kontroli jakości (np. oparte na zaleceniach europejskich) właśnie dlatego zaliczają ten test do comiesięcznych, żeby utrzymać stabilną, powtarzalną geometrię układu lampy RTG i pola ekspozycji.

Pytanie 35

HRCT (high-resolution computed tomography) jest metodą obrazowania TK

A. wysokiej rozdzielczości.

B. niskiej rozdzielczości.

C. średniej rozdzielczości.

D. przeciętnej rozdzielczości.

HRCT to skrót od angielskiego „high-resolution computed tomography”, czyli tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości. Sama nazwa już mówi, jaka jest poprawna odpowiedź: jest to metoda TK zaprojektowana właśnie po to, żeby uzyskać jak najwyższą rozdzielczość przestrzenną obrazu, szczególnie w obrębie miąższu płuc. W praktyce oznacza to, że na obrazach HRCT bardzo dobrze widać drobne struktury anatomiczne, jak przegrody międzyzrazikowe, małe oskrzeliki, drobne zmiany śródmiąższowe. Stosuje się cienkie warstwy (zwykle 0,5–1,5 mm), wysokoczęstotliwościowe filtry rekonstrukcyjne (tzw. filtr „kostny” lub „wysokiej rozdzielczości”) i odpowiednio dobrane parametry ekspozycji. Moim zdaniem warto kojarzyć, że HRCT to nie jest inny typ aparatu, tylko specyficzny protokół badania i rekonstrukcji danych w standardowym tomografie. W zaleceniach towarzystw radiologicznych (np. Fleischner Society, ERS/ESTS) HRCT jest metodą z wyboru w diagnostyce chorób śródmiąższowych płuc, rozedmy, rozstrzeni oskrzeli, oceny zmian po COVID‑19 czy pylic. W codziennej pracy technika elektroradiologii bardzo ważne jest prawidłowe dobranie grubości warstwy, kolimacji, sposobu oddychania pacjenta (zwykle wdech, niekiedy też wydech), a także unikanie zbędnych serii, żeby niepotrzebnie nie zwiększać dawki. Standardem jest rekonstrukcja obrazów w płaszczyznach MPR (np. czołowej i strzałkowej), co jeszcze bardziej wykorzystuje wysoką rozdzielczość danych. Dobrą praktyką jest też dokładne opisanie w protokole badania, że wykonano HRCT klatki piersiowej, bo to od razu kieruje lekarza opisującego na właściwą interpretację obrazu, z uwzględnieniem bardzo drobnych zmian strukturalnych.

Pytanie 36

Jak określa się rekonstrukcję obrazów TK, której wynikiem są obrazy dwuwymiarowe tworzone w dowolnej płaszczyźnie przez wtórną obróbkę zestawionych ze sobą wielu przekrojów poprzecznych?

A. Wielopłaszczyznowa MPR.

B. Cieniowanych powierzchni SSD.

C. Maksymalnej intensywności MIP.

D. Odwzorowania objętości VTR.

Prawidłowo wskazałeś wielopłaszczyznową rekonstrukcję MPR (Multiplanar Reconstruction). W tomografii komputerowej to właśnie MPR oznacza tworzenie dwuwymiarowych obrazów w dowolnej płaszczyźnie (czołowej, strzałkowej, skośnej) na podstawie zestawu cienkich przekrojów poprzecznych (aksjalnych). Dane są najpierw zebrane objętościowo jako tzw. stos warstw, a potem komputer „przelicza” je na nową płaszczyznę – to jest klasyczna wtórna obróbka danych, bez ponownego naświetlania pacjenta. W praktyce klinicznej MPR to absolutny standard np. przy ocenie kręgosłupa, zatok, stawów czy naczyń. Radiolog bardzo często zaczyna od obrazów aksjalnych, a potem natychmiast przechodzi do rekonstrukcji strzałkowych i czołowych, żeby lepiej prześledzić przebieg kanału kręgowego, złamania czy zmian guzowatych. Moim zdaniem w codziennej pracy technika TK dobra znajomość MPR jest tak samo ważna jak umiejętne dobranie parametrów skanowania – bo to właśnie od jakości i poprawnego ustawienia rekonstrukcji zależy, czy lekarz zobaczy wszystkie istotne szczegóły. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze pilnować: odpowiedniej grubości rekonstrukcji, brak artefaktów schodkowych oraz właściwą orientację opisów (L/P, przód/tył), bo łatwo o pomyłkę. Warto też pamiętać, że MPR jest bazą do bardziej zaawansowanych technik, jak rekonstrukcje krzywoliniowe (np. wzdłuż przebiegu naczynia) czy rekonstrukcje 3D, ale sama w sobie pozostaje metodą dwuwymiarową – tyle że w dowolnie wybranej płaszczyźnie.

Pytanie 37

Do planowego badania TK klatki piersiowej z użyciem środka cieniującego pacjent powinien zgłosić się

A. po wypiciu wody.

B. na czczo.

C. po wypróżnieniu.

D. po spożyciu posiłku.

Prawidłowo – do planowego badania TK klatki piersiowej z podaniem środka cieniującego pacjent powinien zgłosić się na czczo. Chodzi głównie o bezpieczeństwo, a dopiero potem o komfort badania. Standardowe zalecenia w większości pracowni mówią o minimum 4–6 godzinach przerwy od posiłku przed dożylnym podaniem kontrastu jodowego. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko nudności i wymiotów podczas badania, co w skrajnym przypadku mogłoby doprowadzić do zachłyśnięcia treścią pokarmową i aspiracyjnego zapalenia płuc. Jest to szczególnie ważne, bo pacjent leży płasko na plecach, czasami badanie wiąże się z uczuciem gorąca, niepokoju, lekkiego spadku ciśnienia – a to sprzyja reakcjom wegetatywnym. Z mojego doświadczenia, w pracowniach przyjmuje się zasadę podobną jak przed sedacją: lepiej, żeby żołądek był pusty. Nie chodzi natomiast o całkowite odwodnienie – zwykle dopuszcza się picie niewielkich ilości wody do około 1–2 godzin przed badaniem, o ile lekarz lub technik nie zaleci inaczej, zwłaszcza u pacjentów z chorobami nerek, gdzie dobre nawodnienie jest wręcz pożądane dla ochrony nefroprotekcyjnej po kontraście jodowym. Przygotowanie „na czczo” nie ma też nic wspólnego z jelitami, bo w TK klatki piersiowej oceniamy głównie płuca, śródpiersie, serce, duże naczynia, a nie przewód pokarmowy. Dobrą praktyką jest też poinformowanie pacjenta o przyjmowanych lekach – większość stałych leków (np. na nadciśnienie) można przyjąć rano popijając odrobiną wody, mimo że pacjent formalnie jest na czczo. Takie przygotowanie jest zgodne z ogólnymi wytycznymi w diagnostyce obrazowej dotyczącej badań z kontrastem i poprawia zarówno jakość, jak i bezpieczeństwo całej procedury.

Pytanie 38

Cholangiografia to badanie radiologiczne

A. pęcherzyka żółciowego.

B. dróg żółciowych.

C. pęcherza moczowego.

D. dróg moczowych.

Cholangiografia to radiologiczne badanie dróg żółciowych, czyli przede wszystkim przewodów żółciowych wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych oraz przewodu żółciowego wspólnego. Kluczowe jest tu słowo „cholangio-”, które w terminologii medycznej odnosi się właśnie do dróg żółciowych. W praktyce badanie polega na podaniu środka cieniującego (kontrastu) do światła dróg żółciowych i wykonaniu serii zdjęć RTG lub obrazów fluoroskopowych. Dzięki temu przewody, które normalnie są na zdjęciu prawie niewidoczne, stają się wyraźnie zarysowane. Umożliwia to ocenę ich przebiegu, średnicy, obecności zwężeń, poszerzeń, kamieni czy przecieków żółci. W codziennej pracy najczęściej spotyka się cholangiografię śródoperacyjną (IOC) podczas cholecystektomii laparoskopowej, a także ECPW/ERCP, czyli endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną, gdzie kontrast podaje się przez brodawkę Vatera pod kontrolą endoskopu. Moim zdaniem warto skojarzyć, że cholangiografia to zawsze obrazowanie dróg żółciowych z użyciem kontrastu i promieniowania rentgenowskiego, a nie np. USG. Z punktu widzenia dobrych praktyk radiologicznych ważne jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, kontrola ryzyka alergii na jodowy środek kontrastowy, aseptyczna technika podania oraz ścisła współpraca z zespołem zabiegowym (chirurg, endoskopista). Wynik cholangiografii ma duże znaczenie przy kwalifikacji do zabiegów, np. usuwania złogów z przewodu żółciowego wspólnego, poszerzania zwężeń czy zakładania stentów. To badanie jest też standardem w diagnostyce powikłań pooperacyjnych, takich jak uszkodzenie dróg żółciowych czy przeciek żółci do jamy brzusznej.

Pytanie 39

Którą ochronę radiologiczną należy zastosować podczas wykonywania zdjęcia rentgenowskiego przeglądowego klatki piersiowej u pacjentki w okresie rozrodczym?

A. Fartuch.

B. Osłonę na tarczycę.

C. Półfartuch.

D. Osłonę na gonady.

Prawidłową ochroną przy przeglądowym zdjęciu RTG klatki piersiowej u pacjentki w wieku rozrodczym jest półfartuch, czyli osłona zakładana na okolicę miednicy i brzucha, pozostawiająca klatkę piersiową nieosłoniętą. Chodzi o to, żeby skutecznie zabezpieczyć narządy rozrodcze i ewentualnie wczesną, jeszcze nierozpoznaną ciążę, a jednocześnie nie zasłaniać obszaru, który ma być oceniany na zdjęciu. Jeżeli założylibyśmy pełny fartuch ołowiany, istnieje ryzyko, że jego górna krawędź wejdzie w pole obrazowania i zasłoni dolne partie płuc lub śródpiersia, co w praktyce potrafi kompletnie zepsuć badanie. Półfartuch jest tak skonstruowany, żeby chronić gonady i macicę, a jednocześnie kończyć się poniżej przepony, więc nie wpływa na jakość obrazu klatki piersiowej. W aktualnych zaleceniach ochrony radiologicznej (zarówno krajowych, jak i międzynarodowych, np. ICRP) podkreśla się zasadę ALARA – dawka tak niska, jak to racjonalnie osiągalne. U kobiet w wieku rozrodczym oznacza to właśnie konsekwentne stosowanie osłon na okolice miednicy, o ile nie przeszkadzają one w diagnostyce. W praktyce technik przed ekspozycją powinien sprawdzić wiek pacjentki, dopytać o możliwość ciąży i odpowiednio dobrać osłonę – w przypadku RTG klatki piersiowej jest to właśnie półfartuch, starannie ułożony poniżej dolnej krawędzi pola naświetlania. Moim zdaniem to jeden z takich „małych” nawyków, które realnie podnoszą bezpieczeństwo badań bez utraty jakości diagnostycznej.

Pytanie 40

Artefakty zarejestrowane na elektrokardiogramie zostały wywołane przez

A. silne drżenie mięśniowe.

B. uszkodzone przewody.

C. nieprawidłowe przyłożenie elektrody.

D. stymulator serca.

Prawidłowo powiązałeś przedstawiony zapis z silnym drżeniem mięśniowym. Tego typu artefakt na EKG ma dość charakterystyczny wygląd: podstawowy rytm zatokowy jest zwykle widoczny, załamki P, zespoły QRS i załamki T da się rozpoznać, ale na fragmentach zapisu pojawia się gęsty „szum” o wysokiej częstotliwości, jakby ktoś trząsł kartką z wykresem. Ten drobny, nieregularny zygzak nakłada się na linię izoelektryczną i częściowo na zespoły QRS. W praktyce klinicznej widzimy to np. u pacjentów z silnym niepokojem ruchowym, przy dreszczach gorączkowych, w chorobie Parkinsona, przy dużym napięciu mięśni z zimna albo gdy badany bardzo się spina i nie potrafi się rozluźnić. Moim zdaniem najłatwiej to rozpoznać właśnie po tym, że mimo „szumu” da się odczytać regularny rytm serca pod spodem. Dobre praktyki przy wykonywaniu EKG mówią wyraźnie, żeby przed zapisem zadbać o komfort cieplny pacjenta, wytłumaczyć mu konieczność leżenia nieruchomo i rozluźnienia mięśni, a w razie widocznych dreszczy odczekać, okryć kocem, czasem nawet podać leki przeciwgorączkowe, zanim zaczniemy rejestrację. Technik EKG powinien też umieć odróżnić artefakt mięśniowy od rzeczywistej arytmii – przy drżeniu mięśniowym odstępy RR są w miarę stałe, a morfologia QRS nie zmienia się, tylko jest „oblepiona” drobnymi zębami. W standardach opisowych zaleca się dopisanie w opisie: „zapis z artefaktem mięśniowym, utrudniającym ocenę odcinka ST” – bo to jest bardzo ważne, żeby lekarz nie nadinterpretował zmian, które są po prostu skutkiem napięcia mięśni, a nie patologii mięśnia sercowego.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej