Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 13 czerwca 2026 15:24
Data zakończenia: 13 czerwca 2026 15:31

Egzamin zdany!

Wynik: 37/40 punktów (92,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

HRCT (high-resolution computed tomography) jest metodą obrazowania TK

A. przeciętnej rozdzielczości.

B. wysokiej rozdzielczości.

C. średniej rozdzielczości.

D. niskiej rozdzielczości.

HRCT to skrót od angielskiego „high-resolution computed tomography”, czyli tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości. Sama nazwa już mówi, jaka jest poprawna odpowiedź: jest to metoda TK zaprojektowana właśnie po to, żeby uzyskać jak najwyższą rozdzielczość przestrzenną obrazu, szczególnie w obrębie miąższu płuc. W praktyce oznacza to, że na obrazach HRCT bardzo dobrze widać drobne struktury anatomiczne, jak przegrody międzyzrazikowe, małe oskrzeliki, drobne zmiany śródmiąższowe. Stosuje się cienkie warstwy (zwykle 0,5–1,5 mm), wysokoczęstotliwościowe filtry rekonstrukcyjne (tzw. filtr „kostny” lub „wysokiej rozdzielczości”) i odpowiednio dobrane parametry ekspozycji. Moim zdaniem warto kojarzyć, że HRCT to nie jest inny typ aparatu, tylko specyficzny protokół badania i rekonstrukcji danych w standardowym tomografie. W zaleceniach towarzystw radiologicznych (np. Fleischner Society, ERS/ESTS) HRCT jest metodą z wyboru w diagnostyce chorób śródmiąższowych płuc, rozedmy, rozstrzeni oskrzeli, oceny zmian po COVID‑19 czy pylic. W codziennej pracy technika elektroradiologii bardzo ważne jest prawidłowe dobranie grubości warstwy, kolimacji, sposobu oddychania pacjenta (zwykle wdech, niekiedy też wydech), a także unikanie zbędnych serii, żeby niepotrzebnie nie zwiększać dawki. Standardem jest rekonstrukcja obrazów w płaszczyznach MPR (np. czołowej i strzałkowej), co jeszcze bardziej wykorzystuje wysoką rozdzielczość danych. Dobrą praktyką jest też dokładne opisanie w protokole badania, że wykonano HRCT klatki piersiowej, bo to od razu kieruje lekarza opisującego na właściwą interpretację obrazu, z uwzględnieniem bardzo drobnych zmian strukturalnych.

Pytanie 2

Wskaż roczną dawkę graniczną dla osób zatrudnionych w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące.

A. 5 mSv

B. 15 mSv

C. 20 mSv

D. 30 mSv

Prawidłowo wskazana roczna dawka graniczna 20 mSv wynika z aktualnych zaleceń międzynarodowych (ICRP – International Commission on Radiological Protection) oraz przepisów prawa krajowego dotyczących osób zawodowo narażonych na promieniowanie jonizujące. Chodzi tu o tzw. efektywną dawkę roczną u pracowników zakwalifikowanych do kategorii A narażenia. W praktyce oznacza to, że planując pracę technika elektroradiologii, fizyka medycznego czy personelu w medycynie nuklearnej, całkowita zsumowana dawka z wszystkich badań i procedur w danym roku kalendarzowym nie powinna przekroczyć właśnie 20 mSv, liczonych jako średnia w okresie 5 lat, przy czym w żadnym pojedynczym roku nie wolno przekroczyć 50 mSv. Moim zdaniem ważne jest, żeby nie traktować tego limitu jako „celu do osiągnięcia”, tylko jako absolutny górny sufit, którego staramy się w ogóle nie dotykać. W dobrze zorganizowanej pracowni dawki osobiste techników zwykle są znacznie niższe, często na poziomie pojedynczych mSv rocznie. W codziennej pracy przekłada się to na obowiązek stosowania osłon stałych (parawany ołowiane, ściany ekranowane), środków ochrony indywidualnej (fartuchy, kołnierze, osłony na gonady), odpowiedniego pozycjonowania się względem źródła promieniowania, korzystania z zdalnego sterowania aparatem oraz rygorystycznego przestrzegania zasady ALARA – As Low As Reasonably Achievable. Dodatkowo każdy pracownik objęty jest dozymetrią indywidualną (dawkomierze osobiste), a wyniki są dokumentowane i okresowo analizowane. Jeśli dawki zbliżają się do poziomów ostrzegawczych, pracodawca ma obowiązek zmodyfikować organizację pracy, np. rotować personel, zmieniać obsadę dyżurów w pracowniach wysokodawkowych (TK, radiologia zabiegowa, medycyna nuklearna, radioterapia). Właśnie takie rozumienie limitu 20 mSv – jako narzędzia do planowania i kontroli narażenia – jest sednem profesjonalnej ochrony radiologicznej.

Pytanie 3

Kiedy w procesie terapii wykonuje się badanie CBCT (cone beam computed tomography)?

A. Przed rozpoczęciem leczenia.

B. Po ukończeniu leczenia.

C. Przy końcu leczenia.

D. W środku leczenia.

Badanie CBCT wykonuje się standardowo przed rozpoczęciem leczenia, bo jest to badanie typowo diagnostyczne i planistyczne. Na tomografii stożkowej ocenia się dokładnie anatomię: przebieg kanałów korzeniowych, grubość kości, położenie struktur krytycznych (np. kanał nerwu zębodołowego dolnego, zatoka szczękowa), ewentualne zmiany zapalne czy resorpcje. Bez takiego obrazu 3D planowanie zabiegu, np. implantologicznego, endodontycznego czy chirurgicznego, byłoby w dużej mierze „na oko”, co po prostu jest sprzeczne z aktualnymi standardami postępowania. W nowoczesnej stomatologii i radiologii dąży się do tego, żeby dawkę promieniowania podać raz, w dobrze uzasadnionym momencie – czyli właśnie na etapie planowania terapii. Zasada ALARA (as low as reasonably achievable) jasno mówi, że nie powinniśmy powtarzać badań bez wyraźnej potrzeby klinicznej. Dlatego CBCT robi się przed leczeniem, żeby na podstawie jednego badania ustalić możliwie kompletny plan: rodzaj zabiegu, długość i średnicę implantów, potrzebę augmentacji kości, zakres leczenia endodontycznego. W ortodoncji CBCT również wykonuje się przed terapią, jeśli jest wskazanie, np. zęby zatrzymane, podejrzenie resorpcji korzeni, ocena stawów skroniowo‑żuchwowych. Moim zdaniem kluczowe jest myślenie w ten sposób: CBCT to narzędzie do podejmowania decyzji przed wejściem w leczenie, a nie badanie „kontrolne z ciekawości” po wszystkim. Oczywiście czasem wykonuje się kontrolne CBCT, ale tylko w szczególnych sytuacjach klinicznych, a nie rutynowo przy końcu czy w środku terapii.

Pytanie 4

W której projekcji należy wykonać badanie radiologiczne kręgosłupa lędźwiowego, by na otrzymanym zdjęciu wyrostki kręgów lędźwiowych układały się w charakterystyczny kształt piesków (teriera szkockiego)?

A. AP

B. PA

C. Bocznej.

D. Skośnej.

W diagnostyce radiologicznej kręgosłupa lędźwiowego kluczowe jest zrozumienie, co dokładnie chcemy zobaczyć na obrazie i jak ustawienie pacjenta wpływa na rzutowanie się poszczególnych struktur anatomicznych. Kształt tzw. „piesków” (Scottie dog) nie jest widoczny ani w klasycznej projekcji AP, ani w PA, ani w typowej projekcji bocznej, bo w tych ustawieniach łuki kręgowe i wyrostki stawowe nakładają się na siebie w inny sposób. W projekcji AP promień pada z przodu na tył, dzięki czemu dobrze widać trzon kręgu, przestrzenie międzykręgowe, wyrostki poprzeczne oraz zarys wyrostków kolczystych, ale stawy międzywyrostkowe są rzutowane praktycznie na siebie i nie tworzą tego charakterystycznego obrazu psa. Z kolei projekcja PA w badaniach kręgosłupa lędźwiowego jest bardzo rzadko stosowana, raczej teoretyczna w tym kontekście, bo standardem klinicznym jest AP. Nawet gdyby ją wykonać, geometria rzutowania struktur kostnych pozostaje podobna – nie uzyskamy układu wyrostków przypominającego psa, tylko odwróconą perspektywę w stosunku do AP. Projekcja boczna jest świetna do oceny wysokości trzonów, krążków międzykręgowych, krzywizn kręgosłupa (lordoza lędźwiowa), a także do oceny ewentualnych przemieszczeń trzonów (spondylolisteza). Jednak w bocznej wyrostki stawowe nakładają się liniowo, więc nie tworzą przestrzennego układu potrzebnego do „Scottie dog sign”. Typowym błędem jest myślenie, że skoro coś dotyczy kręgosłupa, to wystarczy AP i boczne, bo to są „podstawowe” projekcje. W praktyce radiologicznej właśnie projekcje skośne są celowane na stawy międzywyrostkowe i łuki kręgów, więc tylko one dają ten charakterystyczny obraz anatomiczny. Dobra praktyka polega na świadomym dobieraniu projekcji do pytania klinicznego, a nie na automatycznym sięganiu po najczęściej wykonywane ustawienia.

Pytanie 5

Hiperfrakcjonowanie dawki w teleradioterapii polega na napromienianiu 2 do 3 razy dziennie dawką frakcyjną

A. mniejszą niż 2 Gy i wydłużeniu całkowitego czasu leczenia.

B. większą niż 2 Gy i wydłużeniu całkowitego czasu leczenia.

C. mniejszą niż 2 Gy bez zmiany całkowitego czasu leczenia.

D. większą niż 2 Gy bez zmiany całkowitego czasu leczenia.

Poprawnie – w hiperfrakcjonowaniu w teleradioterapii kluczowe są dwie rzeczy: dawka frakcyjna jest mniejsza niż standardowe 2 Gy oraz całkowity czas leczenia zasadniczo się nie wydłuża. Czyli zamiast np. 1 × 2 Gy dziennie, pacjent dostaje 2–3 frakcje po ok. 1,1–1,2 Gy każda, ale cały plan (np. 6–7 tygodni) trwa podobnie jak w klasycznym schemacie. Z punktu widzenia radiobiologii chodzi o wykorzystanie różnic w zdolności do naprawy uszkodzeń DNA między guzem a zdrowymi tkankami. Mniejsza dawka na frakcję lepiej chroni tkanki późno reagujące (np. rdzeń kręgowy, nerki), a jednocześnie większa liczba frakcji pozwala podnieść całkowitą dawkę biologicznie skuteczną dla guza. Moim zdaniem to jest jeden z fajniejszych przykładów, jak teoria frakcji i model liniowo-kwadratowy (parametry α/β) przekładają się na praktykę. Nowotwory o wysokim współczynniku α/β (np. rak głowy i szyi, część guzów dziecięcych) szczególnie korzystają z takiego schematu, bo są wrażliwe na sumaryczną dawkę, a mniej na wielkość pojedynczej frakcji. W praktyce klinicznej wymaga to dobrej organizacji pracy ośrodka: dokładnego planowania czasów między frakcjami (minimum 6 godzin przerwy), pilnowania harmonogramu i bardzo precyzyjnej kontroli jakości ustawienia pacjenta przy każdym naświetlaniu. W wytycznych wielu towarzystw onkologicznych podkreśla się, że przy hiperfrakcjonowaniu nie chodzi o „wydłużanie leczenia”, tylko o modyfikację podziału dawki przy zachowaniu podobnego czasu całkowitego, tak żeby zwiększyć szansę wyleczenia przy akceptowalnej toksyczności późnej.

Pytanie 6

Którą strukturę anatomiczną zaznaczono na radiogramie stawu kolanowego?

A. Nadkłykieć przyśrodkowy.

B. Kłykieć przyśrodkowy.

C. Nadkłykieć boczny.

D. Kłykieć boczny.

Na radiogramie w projekcji AP widoczny jest staw kolanowy, a strzałka wskazuje na wystającą ponad powierzchnię stawową część dalszej kości udowej po stronie przyśrodkowej. To właśnie nadkłykieć przyśrodkowy kości udowej. Nadkłykcie są zlokalizowane powyżej kłykci – są bardziej wyniosłe, służą głównie jako miejsca przyczepu więzadeł i mięśni, a nie jako część bezpośrednio tworząca powierzchnię stawową. Na zdjęciu dobrze widać, że zaznaczona struktura leży ponad przyśrodkowym przedziałem szczeliny stawowej, a jej zarys nie wchodzi w obręb powierzchni stawowej – to typowy obraz nadkłykcia.
W praktyce klinicznej prawidłowe rozróżnienie kłykci i nadkłykci ma znaczenie np. przy opisie złamań (wg standardów AO, przy kwalifikacji do leczenia operacyjnego) czy przy planowaniu dostępu chirurgicznego w endoprotezoplastyce kolana. Nadkłykieć przyśrodkowy jest miejscem przyczepu m.in. więzadła pobocznego piszczelowego, dlatego jego uszkodzenia mogą być związane z niestabilnością przyśrodkową stawu kolanowego. W opisach radiologicznych zgodnych z dobrymi praktykami (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) zawsze podaje się, czy zmiana obejmuje kłykieć, czy nadkłykieć, bo od tego zależy zarówno biomechanika stawu, jak i ryzyko wtórnej choroby zwyrodnieniowej. Moim zdaniem warto sobie nawykowo na każdym RTG kolana „od góry do dołu” nazwać: nadkłykcie, kłykcie, powierzchnię stawową, szczelinę stawową i nasadę kości piszczelowej – wtedy takie pytania robią się naprawdę proste i bardzo praktyczne na dyżurze czy w pracowni RTG.

Pytanie 7

Urografia polega na

A. dożylnym podaniu środka kontrastującego i wykonaniu jednego zdjęcia.

B. doustnym podaniu środka kontrastującego i wykonaniu jednego zdjęcia.

C. dożylnym podaniu środka kontrastującego i wykonaniu serii zdjęć.

D. doustnym podaniu środka kontrastującego i wykonaniu serii zdjęć.

Prawidłowo – urografia to badanie, w którym środek kontrastujący podaje się dożylnie, a następnie wykonuje się serię zdjęć RTG w określonych odstępach czasu. Dzięki temu kontrast, który jest wydalany przez nerki, kolejno wypełnia kielichy, miedniczki nerkowe, moczowody i pęcherz moczowy. Na zdjęciach widzimy więc dynamiczny obraz całego układu moczowego, a nie tylko pojedynczą „migawkę”. W praktyce klinicznej najczęściej robi się zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej przed podaniem kontrastu, a potem kolejne ujęcia po kilku, kilkunastu i kilkudziesięciu minutach. Pozwala to ocenić zarówno budowę anatomiczną, jak i czynność wydalniczą nerek (czy kontrast pojawia się symetrycznie, z jakim opóźnieniem, czy nie ma zastoju). Moim zdaniem ważne jest zapamiętanie, że urografia to badanie czynnościowo-anatomiczne, a do tego potrzebna jest seria zdjęć, a nie jedno. Zgodnie z dobrymi praktykami pacjent powinien być odpowiednio nawodniony, mieć ocenioną kreatyninę i eGFR, bo kontrast jodowy może obciążać nerki. W radiologii przyjęte jest też dokładne informowanie pacjenta o możliwym uczuciu ciepła po podaniu kontrastu. Warto też kojarzyć, że doustne podanie kontrastu służy raczej do uwidaczniania przewodu pokarmowego, a nie układu moczowego. Urografia dożylna jest więc typowym przykładem badania z użyciem kontrastu jodowego w diagnostyce układu moczowego, wykonywanego w serii projekcji czasowych, co pozwala wykrywać kamicę, wady wrodzone, zwężenia czy guzy uciskające drogi moczowe.

Pytanie 8

Na przekroju poprzecznym rezonansu magnetycznego strzałką oznaczono

A. wątrobę.

B. żołądek.

C. trzustkę.

D. śledzionę.

Strzałka na przekroju poprzecznym MR pokazuje wątrobę – duży, jednorodny narząd położony w prawym górnym kwadrancie jamy brzusznej, przylegający do przepony i ściany brzucha. Na typowych obrazach przekroju poprzecznego (axial) wątroba zajmuje znaczną część prawej strony obrazu, otacza żyłę główną dolną, a jej krawędź jest lekko zaokrąglona. W rezonansie magnetycznym rozpoznajemy ją nie tylko po lokalizacji, ale też po charakterystycznym, stosunkowo jednorodnym sygnale miąższu oraz obecności struktur naczyniowych – żyły wrotnej i żył wątrobowych. W praktyce klinicznej poprawne rozpoznawanie wątroby na MR jest kluczowe przy ocenie zmian ogniskowych, takich jak naczyniaki, przerzuty czy ogniska HCC, oraz przy planowaniu biopsji czy zabiegów interwencyjnych. Radiolodzy, zgodnie z dobrymi praktykami (ESR, EASL), zawsze zaczynają opis jamy brzusznej od oceny wątroby: wielkości, jednorodności miąższu, zarysów brzegu, cech marskości, obecności płynu w jamie otrzewnej. Moim zdaniem opanowanie anatomii wątroby w obrazowaniu to podstawa, bo ten narząd jest punktem odniesienia do orientacji w całym badaniu. W technice MR ważne jest też świadome dobranie sekwencji: T1, T2, sekwencje z saturacją tłuszczu oraz fazy po kontraście paramagnetycznym, które pozwalają odróżnić prawidłowy miąższ od zmian patologicznych. W codziennej pracy technika elektroradiologii umiejętność szybkiego rozpoznania wątroby na skanach pomaga prawidłowo zaplanować zakres badania, ustawić odpowiednie pola widzenia (FOV) i ocenić, czy pacjent był dobrze wypozycjonowany.

Pytanie 9

Obrazy DDR są tworzone w trakcie

A. napromieniowania na aparacie terapeutycznym.

B. wykonywania przekrojów w tomografii komputerowej.

C. planowania radioterapii w komputerowym systemie planowania leczenia.

D. weryfikacji geometrii pól terapeutycznych na symulatorze rentgenowskim.

Prawidłowo – obrazy DDR (Digital DRR, czyli cyfrowe Digitally Reconstructed Radiographs) powstają właśnie na etapie planowania radioterapii w komputerowym systemie planowania leczenia. System bierze trójwymiarowe dane z tomografii komputerowej pacjenta i na ich podstawie „symuluje” projekcje podobne do klasycznego zdjęcia RTG. W efekcie dostajemy obraz, który wygląda jak zdjęcie rentgenowskie, ale jest całkowicie wyliczony matematycznie z danych TK, a nie wykonany na aparacie terapeutycznym czy symulatorze. Taki DDR pokazuje, jak powinno wyglądać ustawienie pacjenta i pól terapeutycznych przy prawidłowym napromienianiu. W praktyce klinicznej używa się go do weryfikacji geometrii napromieniania: technik porównuje obraz DDR z obrazami weryfikacyjnymi wykonanymi już na aparacie (np. portal imaging, EPID) i sprawdza, czy kości, narządy krytyczne i obszar PTV są w tym samym położeniu. Moim zdaniem to jest jedno z kluczowych narzędzi bezpieczeństwa w radioterapii – dzięki DDR można wcześnie wychwycić błędne ustawienie pacjenta, przesunięcie stołu, złą rotację czy pomyłkę w doborze projekcji. Dobre praktyki mówią jasno: poprawnie przygotowany plan musi mieć wygenerowane DRR dla każdej wiązki, z czytelnie zaznaczonym konturem guza, narządów krytycznych i osiami referencyjnymi. W nowoczesnych systemach planowania (np. Eclipse, Monaco, RayStation) generacja DDR to standardowy krok workflow, praktycznie nie da się zakończyć planu bez tych obrazów. Warto też pamiętać, że jakość DDR zależy od jakości badania TK (grubość warstw, artefakty), więc już na etapie skanowania pacjenta trzeba myśleć o tym, że te dane posłużą później do rekonstrukcji obrazów referencyjnych dla całej radioterapii.

Pytanie 10

Jaki sposób frakcjonowania dawki jest stosowany w radioterapii konwencjonalnej?

A. Dawka frakcyjna w zakresie 1,8-2,5 Gy 1 raz dziennie.

B. Dawka frakcyjna w zakresie 2,5-3,5 Gy 1 raz dziennie.

C. Dawka frakcyjna w zakresie 1,8-2,5 Gy 2 razy dziennie.

D. Dawka frakcyjna w zakresie 2,5-3,5 Gy 2 razy dziennie.

W radioterapii konwencjonalnej przyjmuje się tzw. frakcjonowanie standardowe: dawka frakcyjna w granicach ok. 1,8–2,0 Gy (czasem do 2,2–2,3 Gy, w zależności od ośrodka) podawana raz dziennie, 5 razy w tygodniu. Dlatego odpowiedź z zakresem 1,8–2,5 Gy 1 raz dziennie najlepiej oddaje klasyczną praktykę kliniczną. Kluczowa jest tu zasada: jedna frakcja na dobę, z przerwami nocnymi pozwalającymi na naprawę uszkodzeń w zdrowych tkankach. To wynika z radiobiologii – zdrowe komórki lepiej regenerują DNA między frakcjami, a komórki nowotworowe gorzej, więc z czasem różnica uszkodzeń działa na korzyść pacjenta. Standardowe frakcjonowanie stosuje się np. w leczeniu raka piersi po operacji, w radioterapii raka prostaty w klasycznych schematach, przy napromienianiu guzów głowy i szyi czy guzów płuca, szczególnie w leczeniu radykalnym. Typowy plan: 1,8–2 Gy dziennie do dawki całkowitej 50–70 Gy, w zależności od wskazań. Z mojego doświadczenia to właśnie ten schemat jest domyślny, jeśli w dokumentacji nie ma adnotacji o hipofrakcjonowaniu, hiperfrakcjonowaniu czy przyspieszonym (akcelerowanym) schemacie. W wielu wytycznych (np. ESMO, ASTRO) konwencjonalna radioterapia jest definiowana właśnie przez ten rząd wielkości dawki frakcyjnej i częstość 1x/dobę. W praktyce technik radioterapii planując harmonogram, wpisuje pacjentowi jedną sesję dziennie, pilnując stałych godzin, bo stały rytm dobowy też ma znaczenie dla tolerancji leczenia. Ważne jest też to, że takie frakcjonowanie jest kompromisem między skutecznością onkologiczną a toksycznością – większe dawki na frakcję szybciej przekładają się na powikłania późne w narządach krytycznych.

Pytanie 11

Na elektrokardiogramie zarejestrowano

A. migotanie komór.

B. migotanie przedsionków.

C. blok odnogi pęczka Hisa.

D. zawał mięśnia sercowego.

Na przedstawionym zapisie EKG widać zmiany typowe dla zawału mięśnia sercowego, dlatego odpowiedź „zawał mięśnia sercowego” jest prawidłowa. Kluczowe jest tu zwrócenie uwagi na kształt zespołów QRS i odcinka ST. W świeżym zawale, szczególnie STEMI, widzimy uniesienie odcinka ST ponad linię izoelektryczną w sąsiadujących ze sobą odprowadzeniach, często z towarzyszącą patologicznie głęboką falą Q lub jej tworzeniem się. Na takim schematycznym zapisie, jak w pytaniu testowym, zwykle pokazuje się wyraźne „kopułkowate” lub „prostokątne” uniesienie ST – właśnie coś takiego można tutaj dostrzec. Moim zdaniem to jest klasyczny rysunek z podręczników do EKG, który ma nauczyć kojarzenia obrazu z ostrym niedokrwieniem. W praktyce technika EKG powinna zawsze oceniać, czy zapis nie sugeruje ostrego zespołu wieńcowego. Jeśli widzimy typowe uniesienia ST, szczególnie w odprowadzeniach przedsercowych V1–V6 lub w odprowadzeniach kończynowych, zgodnie z zaleceniami ESC i PTK trzeba jak najszybciej zgłosić to lekarzowi, bo liczy się czas do reperfuzji (PCI lub fibrynoliza). W odróżnieniu od zaburzeń rytmu, w zawale rytm może być zupełnie regularny, z zachowanymi załamkami P, natomiast zmienia się właśnie morfologia ST i QRS. Warto też pamiętać, że w późniejszych fazach zawału odcinek ST może wracać do linii izoelektrycznej, a pojawia się głęboka, poszerzona fala Q oraz odwrócenie załamka T – to tzw. zmiany ewolucyjne. W testach często pokazuje się różne etapy, ale tutaj chodziło o skojarzenie: charakterystyczne uniesienie ST = świeży zawał. Dobrą praktyką jest zawsze analizowanie EKG według schematu: częstość, rytm, załamki P, odstęp PQ, QRS, odcinek ST, załamek T – wtedy łatwiej wychwycić takie ostre zmiany.

Pytanie 12

Nieostrość geometryczna obrazu rentgenowskiego zależy od

A. wielkości ogniska optycznego.

B. ilości promieniowania rozproszonego.

C. grubości emulsji błony rentgenowskiej.

D. wielkości ziarna luminoforu folii wzmacniającej.

Prawidłowo wskazana została wielkość ogniska optycznego, czyli w praktyce rozmiar ogniska lampy rentgenowskiej. To właśnie od niego w dużym stopniu zależy nieostrość geometryczna, nazywana też nieostrością ogniskową. Im większe ognisko, tym bardziej krawędzie struktur na obrazie stają się rozmyte, bo promienie wychodzą z większego obszaru, a nie z jednego „punktu”. Z mojego doświadczenia dobrze to widać np. w radiogramach kości dłoni: przy dużym ognisku beleczki kostne i zarysy drobnych stawów są mniej wyraźne, przy małym ognisku – ostre jak żyleta. Dlatego w standardach pracowni RTG zaleca się używanie małego ogniska do badań wymagających wysokiej rozdzielczości przestrzennej: zdjęcia kostne, mammografia, drobne struktury stomatologiczne. Przy badaniach dużych części ciała, np. klatki piersiowej u dorosłego, częściej stosuje się większe ognisko, bo trzeba wytrzymać większe obciążenie cieplne lampy. W praktyce technik zawsze musi znaleźć kompromis między ostrością a możliwościami technicznymi aparatu i dawką dla pacjenta. Warto też pamiętać, że na nieostrość geometryczną wpływa dodatkowo odległość ognisko–błona oraz odległość obiekt–błona, ale „startem” całego problemu jest właśnie fizyczna wielkość ogniska. Gdy opanujesz tę zależność, łatwiej rozumiesz, dlaczego w protokołach badań RTG tak mocno podkreśla się dobór ogniska w zależności od badanej okolicy i masy ciała pacjenta.

Pytanie 13

Którą tętnicę zaznaczono strzałką na obrazie MR?

A. Śledzionową.

B. Nerkową lewą.

C. Krezkową górną.

D. Krezkową dolną.

Prawidłowo wskazana tętnica krezkowa górna jest głównym naczyniem zaopatrującym środkowy odcinek przewodu pokarmowego, czyli mniej więcej od części zstępującej dwunastnicy do 2/3 poprzecznicy. Na obrazie MR-angiografii, takim jak w pytaniu, wychodzi ona z przedniej ściany aorty brzusznej, tuż poniżej pnia trzewnego, a wyraźnie powyżej odejścia tętnic nerkowych. Na tym konkretnym obrazie widać obie tętnice nerkowe odchodzące bocznie, mniej więcej na poziomie wnęk nerek, natomiast strzałka pokazuje naczynie biegnące lekko w dół i do przodu z przedniej powierzchni aorty – to typowy obraz tętnicy krezkowej górnej na MR. Z mojego doświadczenia w opisach badań studenci najczęściej mylą ją właśnie z tętnicą nerkową lub śledzionową, bo patrzą bardziej na „okołośrodkowe” położenie niż na kierunek i poziom odejścia. W praktyce klinicznej rozpoznanie tętnicy krezkowej górnej na obrazach MR czy CT jest bardzo ważne np. przy podejrzeniu niedokrwienia jelit, w planowaniu zabiegów wewnątrznaczyniowych (stenty, angioplastyka) czy przed operacjami resekcyjnymi jelita cienkiego. Standardem dobrej praktyki w diagnostyce obrazowej jamy brzusznej jest zawsze ocena osi aorty i kolejno odchodzących z niej pni: pień trzewny, tętnica krezkowa górna, tętnice nerkowe, a niżej tętnica krezkowa dolna. W MR-angiografii, przy prawidłowym pozycjonowaniu pacjenta i odpowiednio dobranym oknie, tętnica krezkowa górna tworzy charakterystyczny łuk skierowany w dół, którego nie da się pomylić z bocznie odchodzącą tętnicą nerkową czy dużo wyżej położoną gałęzią śledzionową pnia trzewnego. Warto sobie to utrwalać, porównując różne projekcje i badania CT/MR, bo potem w praktyce radiologicznej naprawdę przyspiesza to opis i zmniejsza ryzyko pomyłek.

Pytanie 14

Wysoką rozdzielczość przestrzenną obrazowania MR uzyskuje się przez

A. zwiększenie wielkości FoV i zwiększenie matrycy obrazującej.

B. zmniejszenie wielkości FoV i zwiększenie matrycy obrazującej.

C. zwiększenie wielkości FoV i zmniejszenie matrycy obrazującej.

D. zmniejszenie wielkości FoV i zmniejszenie matrycy obrazującej.

Wysoka rozdzielczość przestrzenna w obrazowaniu MR zależy tak naprawdę od dwóch kluczowych parametrów: wielkości pola widzenia (FoV, field of view) oraz rozmiaru matrycy, czyli liczby pikseli w kierunku fazowym i częstotliwościowym. Prawidłowa odpowiedź – zmniejszenie FoV i jednoczesne zwiększenie matrycy – oznacza, że pojedynczy piksel reprezentuje mniejszy fragment tkanki. Innymi słowy, voxel ma mniejsze wymiary w płaszczyźnie obrazowania, więc lepiej widzimy drobne szczegóły anatomiczne, np. nerwy, drobne ogniska demielinizacji czy małe zmiany guzowate. Technicznie patrząc, rozdzielczość przestrzenną w MR opisuje się jako FoV / liczba elementów matrycy. Im mniejszy ten iloraz, tym wyższa rozdzielczość. Standardem w dobrych pracowniach jest świadome dobieranie FoV do badanego obszaru: np. dla badania przysadki czy oczodołów stosuje się małe FoV i wysoką matrycę (np. 256×256 lub 320×320), żeby dokładnie ocenić drobne struktury. Dla kręgosłupa lędźwiowego czy jamy brzusznej FoV jest większe, ale jeśli zależy nam na szczegółach (np. w onkologii), także podnosi się matrycę, akceptując dłuższy czas skanowania lub niższy SNR. Z mojego doświadczenia technicznego wynika, że w praktyce często trzeba szukać kompromisu między rozdzielczością, czasem badania a stosunkiem sygnału do szumu (SNR). Zmniejszenie FoV i zwiększenie matrycy poprawia rozdzielczość, ale może pogarszać SNR i wydłużać czas. Dlatego w dobrych praktykach pracowni MR zawsze dopasowuje się te parametry do konkretnego wskazania klinicznego, zamiast używać jednego „uniwersalnego” protokołu. Mimo tego kompromisu, zasada fizyczna pozostaje jasna: małe FoV + duża matryca = wysoka rozdzielczość przestrzenna.

Pytanie 15

W brachyterapii MDR stosowane są dawki promieniowania

A. od 0,01 do 0,1 Gy/h

B. od 0,2 do 0,4 Gy/h

C. od 0,5 do 1,0 Gy/h

D. od 2,0 do 12 Gy/h

W brachyterapii wyróżniamy trzy podstawowe zakresy mocy dawki: LDR (low dose rate), MDR (medium dose rate) i HDR (high dose rate). Kluczowe jest tu właśnie tempo podawania dawki, czyli ile Gy na godzinę jest deponowane w tkankach. Dla MDR standardowo przyjmuje się przedział około 2–12 Gy/h, i dlatego odpowiedź z tym zakresem jest prawidłowa. Jest to wartość pośrednia między klasyczną brachyterapią LDR, gdzie dawki są bardzo niskie i podawane przez wiele godzin lub nawet dni, a brachyterapią HDR, gdzie moc dawki jest bardzo wysoka i ekspozycja trwa zwykle minuty. Moim zdaniem dobrze jest to sobie kojarzyć tak: LDR – „długo i spokojnie”, HDR – „krótko i intensywnie”, a MDR – coś pomiędzy, ale nadal wymagające dokładnego planowania i kontroli. W praktyce klinicznej brachyterapia MDR była historycznie używana m.in. w leczeniu nowotworów ginekologicznych czy guzów w obrębie głowy i szyi, chociaż obecnie w wielu ośrodkach dominuje HDR. Jednak zasady fizyczne i klasyfikacja mocy dawki są ciągle takie same. Zakres 2–12 Gy/h ma znaczenie nie tylko definicyjne, ale też radiobiologiczne – inaczej zachowują się komórki nowotworowe i zdrowe tkanki przy takich szybkościach napromieniania. Dobra praktyka kliniczna i wytyczne (np. ICRU, IAEA) wyraźnie rozróżniają te przedziały, bo od nich zależy schemat frakcjonowania, czas ekspozycji, wymagania dotyczące ochrony radiologicznej i organizacji pracy pracowni brachyterapii. Znajomość tego podziału jest ważna nie tylko dla lekarza, ale też dla technika elektroradiologii – przy planowaniu zabiegów, obsłudze aparatury afterloading i kontroli parametrów ekspozycji. W codziennej pracy takie liczby nie są abstrakcyjne, tylko realnie wpływają na to, jak długo pacjent leży z aplikatorami, jak często wchodzi personel i jakie są procedury bezpieczeństwa.

Pytanie 16

W celu maksymalnego ograniczenia dawki promieniowania badanie rentgenowskie u dzieci należy wykonać

A. z kratką przeciwrozproszeniową i przy zwiększonej filtracji.

B. z kratką przeciwrozproszeniową i przy zmniejszonej filtracji.

C. bez kratki przeciwrozproszeniowej i przy zwiększonej filtracji.

D. bez kratki przeciwrozproszeniowej i przy zmniejszonej filtracji.

Prawidłowa odpowiedź dobrze odzwierciedla podstawową zasadę ochrony radiologicznej u dzieci: dawka ma być jak najmniejsza, ale przy zachowaniu akceptowalnej jakości obrazu. U pacjentów pediatrycznych zazwyczaj rezygnuje się z kratki przeciwrozproszeniowej, ponieważ dziecko ma małą grubość anatomiczną, więc udział promieniowania rozproszonego jest mniejszy niż u dorosłych. Kratka poprawia co prawda kontrast obrazu, ale „pożera” sporą część promieniowania pierwotnego, przez co aparat musi podać wyższą dawkę (większe mAs), żeby na detektorze było wystarczająco dużo fotonów. U dziecka to jest kompletnie nieopłacalne – zysk w jakości jest niewielki, a dawka rośnie zauważalnie. Dlatego w dobrych praktykach pediatrycznej radiologii klasycznej kratki używa się wyjątkowo rzadko i tylko przy naprawdę grubych obszarach, np. u starszych dzieci z otyłością.
Drugim elementem jest zwiększona filtracja wiązki. Dodatkowa filtracja (np. filtracja własna + filtracja dodatkowa z aluminium lub miedzi) usuwa z wiązki niskoenergetyczne fotony, które u dziecka praktycznie nie biorą udziału w tworzeniu obrazu, tylko są pochłaniane w tkankach i zwiększają dawkę powierzchniową skóry. Po „utwardzeniu” wiązki rośnie średnia energia promieniowania, dzięki czemu więcej fotonów przechodzi przez ciało i efektywnie dociera do detektora. W praktyce na aparatach pediatrycznych stosuje się dedykowane programy z podwyższoną filtracją i odpowiednio dobranym kV, zgodnie z zasadą ALARA oraz rekomendacjami kampanii typu Image Gently. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą regułę: u dzieci bez kratki, z twardą, dobrze przefiltrowaną wiązką, plus ścisła kolimacja i ewentualne osłony – to jest standard bezpiecznego badania RTG.

Pytanie 17

Przedstawiony obraz został zarejestrowany podczas wykonywania

A. tomografii komputerowej.

B. badania radioizotopowego.

C. rezonansu magnetycznego.

D. pozytonowej tomografii emisyjnej.

Na obrazie widzisz typowy wynik badania radioizotopowego kośćca, czyli scyntygrafię kości wykonaną gammakamerą po dożylnym podaniu radiofarmaceutyku (najczęściej znaczonego technetem-99m fosfonianu). Charakterystyczny jest tu tzw. obraz „szkieletu z rozmytymi konturami” – widoczne są głównie struktury kostne, bez dokładnego zarysu tkanek miękkich, a intensywność zabarwienia zależy od wychwytu znacznika metabolicznie aktywnego w kościach. To właśnie odróżnia obraz scyntygraficzny od klasycznego RTG czy TK, gdzie widzimy anatomiczne szczegóły, krawędzie, zróżnicowaną gęstość tkanek. W medycynie nuklearnej nie pokazujemy bezpośrednio anatomii, tylko rozkład radioaktywności – czyli funkcję narządu lub metabolizm tkanki.
Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: w badaniach radioizotopowych obraz jest zwykle bardziej „rozmyty”, kontrast jest funkcjonalny, a nie czysto anatomiczny. W scyntygrafii kości oceniamy m.in. ogniska wzmożonego metabolizmu kostnego – przerzuty nowotworowe, złamania przeciążeniowe, zmiany zapalne, martwicze. W praktyce klinicznej takie badanie jest standardem np. w onkologii przy podejrzeniu przerzutów do kości (rak piersi, prostaty), w ortopedii przy niejasnym bólu kostnym, w reumatologii przy rozsianych zmianach zapalnych.
Zgodnie z dobrą praktyką medycyny nuklearnej ważne jest odpowiednie przygotowanie pacjenta (nawodnienie, opróżnienie pęcherza przed badaniem, zdjęcie metalowych przedmiotów) oraz właściwy dobór radiofarmaceutyku i aktywności dawki. Personel musi też zadbać o czas między podaniem znacznika a rejestracją obrazu (dla scyntygrafii kości najczęściej ok. 2–3 godziny), bo to wpływa na jakość i interpretowalność wyniku. Warto kojarzyć, że takie całociałowe, symetryczne „szkieletowe” obrazy to klasyka badań radioizotopowych w medycynie nuklearnej, a nie TK, MR czy PET, chociaż PET też należy do metod medycyny nuklearnej, ale wygląda już trochę inaczej i zwykle jest łączony z CT (PET/CT).

Pytanie 18

Na rentgenogramie stopy uwidocznione jest złamanie

A. I i V kości śródstopia.

B. III i IV kości śródstopia.

C. paliczka bliższego palca I i V.

D. paliczka bliższego palca I i II.

Prawidłowo rozpoznałeś, że złamanie dotyczy III i IV kości śródstopia. Na tym zdjęciu RTG w projekcji grzbietowo‑podeszwowej widać ciąg kości śródstopia ustawionych równolegle. W dobrym opisie zawsze „jedziemy” po kolei: od I do V kości, oceniając ciągłość warstwy korowej, zarys jamy szpikowej oraz ewentualne przemieszczenie odłamów. W przypadku III i IV kości śródstopia linia korowa jest ewidentnie przerwana, widoczna jest szczelina złamania przebiegająca poprzecznie, z lekką zmianą osi trzonu. To jest typowy obraz złamania trzonów kości śródstopia, często urazowego, np. po urazie skrętnym lub uderzeniu przodostopia. Moim zdaniem kluczowy na takim zdjęciu jest właśnie spokojny, systematyczny przegląd każdej kości, zamiast „rzucania okiem” na całą stopę. W praktyce klinicznej przy złamaniu III i IV kości śródstopia pacjent będzie zgłaszał ból i tkliwość uciskową w środkowej części przodostopia, a w badaniu fizykalnym pojawi się obrzęk i ograniczenie obciążania kończyny. Standardy opisowe w radiologii zalecają, żeby przy złamaniach śródstopia zawsze podać: które kości są złamane (numer I–V), lokalizację w obrębie kości (podstawa, trzon, głowa), typ złamania (poprzeczne, skośne, wieloodłamowe) oraz stopień przemieszczenia. Tu mamy złamania trzonów III i IV kości, wyraźnie oddzielone od sąsiednich struktur, bez zajęcia stawów śródstopno‑paliczkowych. W praktyce technika zdjęcia też ma znaczenie: prawidłowe ułożenie stopy i odpowiednia ekspozycja pozwalają odróżnić cienkie linie złamania od nakładających się cieni czy naczyń. W codziennej pracy dobrze jest porównywać szerokość i przebieg jamy szpikowej wszystkich kości śródstopia – jeśli dwie z nich nagle „łamią linię”, to zwykle właśnie tam kryje się złamanie.

Pytanie 19

DSA to cyfrowa

A. arteriografia subtrakcyjna.

B. angiografia subtrakcyjna.

C. limfografia subtrakcyjna.

D. flebografia subtrakcyjna.

Prawidłowa odpowiedź to cyfrowa angiografia subtrakcyjna, czyli Digital Subtraction Angiography (DSA). Rozszyfrowanie skrótu jest tu kluczowe: „A” pochodzi od angiography, czyli obrazowania naczyń krwionośnych. W DSA chodzi dokładnie o to, żeby jak najczyściej uwidocznić tętnice i żyły po podaniu kontrastu jodowego, a jednocześnie „odjąć” (subtrakcyjnie) obraz kości i tkanek miękkich. Technicznie wygląda to tak, że najpierw rejestruje się obraz „maskę” bez kontrastu, a potem serię obrazów po jego podaniu. Komputer piksel po pikselu odejmuje maskę od kolejnych klatek, dzięki czemu zostaje głównie to, co się zmieniło, czyli kontrast w naczyniach. W praktyce klinicznej DSA jest standardem w diagnostyce zwężeń tętnic szyjnych, tętniaków mózgowych, malformacji naczyniowych, zmian w tętnicach wieńcowych, kończyn dolnych czy tętnic nerkowych. Często wykorzystuje się ją także jako badanie łączone z zabiegiem – tzw. procedury endowaskularne: angioplastyka balonowa, implantacja stentów, embolizacja. Z mojego doświadczenia, w pracowniach hemodynamiki i angiografii pacjent z istotnym zwężeniem tętnicy zwykle w tym samym „wejściu” ma robioną i diagnostykę (DSA), i leczenie. DSA wymaga dobrej jakości aparatu angiograficznego, stabilnego ułożenia pacjenta, odpowiedniej dawki kontrastu oraz synchronizacji ekspozycji z podaniem kontrastu. Z punktu widzenia dobrych praktyk ważne jest ograniczanie dawki promieniowania (ALARA), monitorowanie ilości kontrastu i kontrola ryzyka nefropatii pokontrastowej. Cyfrowa arteriografia, flebografia czy limfografia mogą być wykonywane, ale jako techniki szczegółowe – DSA dotyczy ogólnie angiografii, a nie tylko jednego typu naczynia.

Pytanie 20

Do pomiaru dawek indywidualnych u osób narażonych zawodowo na promieniowanie rentgenowskie są stosowane

A. liczniki geigera.

B. liczniki scyntylacyjne.

C. detektory półprzewodnikowe.

D. detektory termoluminescencyjne.

W ochronie radiologicznej łatwo pomylić urządzenia służące do pomiarów w pracowni z tymi, które są przeznaczone do monitorowania dawki indywidualnej pracownika. To dwa różne światy. Licznik Geigera kojarzy się większości osób z promieniowaniem, bo „tyka” i reaguje na obecność promieniowania jonizującego. W praktyce jednak jest to przyrząd do pomiaru mocy dawki lub do wykrywania skażeń, a nie do precyzyjnego, długookresowego monitorowania dawek osobistych. Nie nosi się go stale przy sobie w kieszeni przez miesiąc, tylko używa doraźnie, np. do sprawdzania szczelności osłon, kontroli pomieszczeń czy badania obecności źródeł. Podobnie liczniki scyntylacyjne, choć bardzo czułe i świetne do pomiarów w medycynie nuklearnej czy przy kontroli źródeł, są głównie stacjonarne lub ręczne. Służą do pomiaru aktywności, mocy dawki, lokalizowania ognisk promieniowania, ale nie do tego, żeby technik RTG nosił je przez cały miesiąc przypięte do fartucha ołowianego. To po prostu byłoby kompletnie niepraktyczne i kosztowne, a do tego pomiar byłby mało powtarzalny. Detektory półprzewodnikowe też brzmią nowocześnie i faktycznie są szeroko stosowane w aparatach rentgenowskich, tomografach komputerowych czy w dozymetrii referencyjnej jako bardzo precyzyjne sondy pomiarowe. Jednak ich konstrukcja i cena powodują, że używa się ich raczej do krótkotrwałych pomiarów kontrolnych, testów akceptacyjnych czy kontroli jakości, a nie jako masowe dozymetry osobiste dla całego personelu. Typowym błędem myślowym jest założenie, że „skoro coś mierzy promieniowanie, to nadaje się do wszystkiego”. W dozymetrii indywidualnej liczy się możliwość długiego noszenia, odporność na warunki pracy, powtarzalność odczytu i niski koszt wymiany. Dlatego standardem stały się detektory termoluminescencyjne, ewentualnie dawkomierze OSL, a nie liczniki Geigera, scyntylatory czy detektory półprzewodnikowe. Właśnie rozróżnianie tych zastosowań to kluczowy element praktycznej ochrony radiologicznej.

Pytanie 21

W której pozycji wykonuje się zdjęcie jamy brzusznej u pacjenta z podejrzeniem perforacji żołądka?

A. Stojącej bocznej.

B. Stojącej AP lub PA.

C. Leżącej na brzuchu.

D. Leżącej na plecach.

Prawidłowo wskazana została pozycja stojąca AP lub PA, bo właśnie w tej projekcji najłatwiej uwidocznić wolne powietrze pod kopułami przepony przy podejrzeniu perforacji przewodu pokarmowego, np. żołądka. W pozycji stojącej gaz unosi się ku górze i zbiera się pod przeponą, tworząc charakterystyczny półksiężycowaty przejaśnienie nad wątrobą lub po obu stronach. Dzięki temu na standardowym zdjęciu przeglądowym jamy brzusznej z włączonymi kopułami przepony można szybko wychwycić nawet stosunkowo niewielką ilość wolnego powietrza. W praktyce klinicznej, zgodnie z typowymi zaleceniami radiologicznymi, wykonuje się najczęściej zdjęcie w projekcji AP na stojąco, bo jest technicznie prostsze przy chorych chirurgicznych. Projekcja PA też jest akceptowalna, szczególnie w pracowniach, gdzie standardowo robi się klatkę piersiową w PA i przy okazji obejmuje się górną część jamy brzusznej. Moim zdaniem ważne jest też pamiętanie o odpowiednim doborze parametrów ekspozycji – ekspozycja powinna pozwolić ocenić zarówno zarysy przepony, jak i struktury kostne oraz gaz w jelitach. W dobrych praktykach opisuje się, że u pacjentów, którzy mogą stać, zawsze priorytetem jest właśnie pozycja stojąca, bo znacząco zwiększa czułość badania w kierunku perforacji. Jeśli pacjent nie jest w stanie wstać, alternatywą jest pozycja leżąca na lewym boku z poziomym promieniem (lewoboczna pozycja boczna), ale to już rozwiązanie zastępcze. W testach egzaminacyjnych i w codziennej pracy technika radiologicznego odpowiedź „stojąca AP lub PA” jest traktowana jako standard zgodny z zasadami pozycjonowania w diagnostyce perforacji przewodu pokarmowego, szczególnie żołądka i dwunastnicy.

Pytanie 22

Które kolejne sekwencje badania kręgosłupa lędźwiowego uwidoczniono na przedstawionych obrazach?

A. Sag T2, Sag STIR, Sag T1

B. Sag T1, Sag STIR, Sag T2

C. Sag STIR, Sag T2, Sag T1

D. Sag T2, Sag T1, Sag STIR

Prawidłowo rozpoznałeś sekwencje: od lewej Sag STIR, w środku Sag T2, po prawej Sag T1. Kluczem jest sposób, w jaki wyglądają tkanka tłuszczowa, płyn mózgowo‑rdzeniowy i trzonów kręgów. W sekwencji STIR tłuszcz jest wyraźnie wygaszony – tkanka podskórna i szpik tłuszczowy w trzonach kręgów robią się ciemne, a obrzęk, zapalenie czy zmiany pourazowe stają się bardzo jasne. To właśnie widzimy na obrazie po lewej: stłumiony sygnał tłuszczu, mocno podkreślone struktury o podwyższonej zawartości wody. To jest typowy obraz STIR w badaniu kręgosłupa lędźwiowego, bardzo przydatny np. przy podejrzeniu świeżych złamań kompresyjnych, zmian zapalnych, przerzutów w trzonach kręgów.
W sekwencji T2 płyn mózgowo‑rdzeniowy w kanale kręgowym jest bardzo jasny, a tłuszcz nadal ma wysoki sygnał. Trzony kręgów są pośrednie, dyski zwykle dość jasne, szczególnie u młodszych pacjentów. Na środkowym obrazie dokładnie to widać: jasny CSF wokół nici ogona końskiego i wyraźne różnice pomiędzy dyskami a trzonami – to klasyczny obraz Sag T2. Tę sekwencję wykorzystuje się rutynowo do oceny przepuklin dysków, zwężenia kanału kręgowego, konfliktu korzeniowego, bo elementy płynowe i obrzęk są najlepiej uwidocznione.
Na sekwencji T1 tłuszcz świeci najjaśniej – szpik tłuszczowy w trzonach kręgów i tkanka podskórna są wyraźnie jasne, a płyn mózgowo‑rdzeniowy jest ciemny. Tak wygląda prawa część obrazu: kanał kręgowy jest stosunkowo ciemny, a trzon kręgu ma wysoki sygnał. Moim zdaniem T1 w sagitalnej projekcji jest szczególnie cenna do oceny budowy szpiku, starzenia się krążków międzykręgowych, a także do porównania po podaniu kontrastu (wtedy patologiczne ogniska wzmacniają się na tle jasnego tłuszczu). Z punktu widzenia praktyki technika obrazowania kręgosłupa lędźwiowego prawie zawsze obejmuje dokładnie ten zestaw: Sag T1, Sag T2, Sag STIR, często uzupełniony o sekwencje osiowe. Twoje rozpoznanie kolejności pokazuje, że dobrze rozróżniasz typowe cechy obrazów MR w podstawowych sekwencjach, co jest absolutnie kluczowe przy codziennej pracy w pracowni rezonansu.

Pytanie 23

W obrazowaniu MR do uwidocznienia naczyń krwionośnych jest stosowana sekwencja

A. EPI

B. TOF

C. DWI

D. STIR

Prawidłowa odpowiedź to TOF, czyli technika Time of Flight. Jest to specjalny rodzaj angiografii MR (MRA), który wykorzystuje zjawisko napływu świeżej, niespoczynkowej krwi do warstwy obrazowania. Krew płynąca w naczyniach ma inny stan namagnesowania niż otaczające ją tkanki stacjonarne, dzięki czemu w odpowiednio zaprojektowanej sekwencji gradientowo-echo (GRE) naczynia wychodzą bardzo jasno na tle przytłumionych tkanek. Moim zdaniem to jedna z fajniejszych sztuczek fizycznych w MR, bo pozwala zobaczyć naczynia bez podawania kontrastu. W praktyce klinicznej TOF stosuje się głównie do oceny tętnic wewnątrzczaszkowych, tętnic szyjnych, czasem tętnic kręgowych i koła Willisa. Standardem jest 3D TOF w badaniach neuroangiograficznych – daje wysoką rozdzielczość przestrzenną, możliwość rekonstrukcji MIP (maximum intensity projection) oraz dobre uwidocznienie zwężeń, tętniaków czy malformacji naczyniowych. W badaniach wydolności tętnic szyjnych często łączy się TOF z sekwencjami T1 i T2, żeby jednocześnie ocenić zarówno światło naczynia, jak i blaszkę miażdżycową. Warto też kojarzyć, że TOF jest techniką niekontrastową, w przeciwieństwie do klasycznej angiografii kontrastowej czy MRA z gadolinem – szczególnie ważne u pacjentów z niewydolnością nerek, gdzie unikamy kontrastu. Dobrą praktyką jest odpowiednie ustawienie kierunku przepływu względem płaszczyzny skanowania, bo TOF najlepiej działa, gdy krew napływa prostopadle do warstwy. Jeśli przepływ jest bardzo wolny albo bardzo turbulentny, kontrast naczyń może się pogarszać, więc technik musi świadomie dobrać parametry TR, flip angle i grubość warstw. W diagnostyce radiologicznej TOF jest po prostu podstawowym narzędziem do nieinwazyjnej oceny naczyń w MR bez kontrastu.

Pytanie 24

Promieniowanie rentgenowskie jest

A. falą ultradźwiękową.

B. strumieniem protonów.

C. strumieniem elektronów.

D. falą elektromagnetyczną.

Promieniowanie rentgenowskie należy do fal elektromagnetycznych, tak samo jak światło widzialne, ultrafiolet, podczerwień czy promieniowanie gamma. Różni się od nich głównie długością fali i energią kwantów. Promieniowanie X ma bardzo krótką długość fali i wysoką energię, dzięki czemu ma właściwości jonizujące – potrafi wybijać elektrony z atomów. To właśnie ta cecha pozwala na tworzenie obrazów w radiologii, ale jednocześnie wymaga ścisłego przestrzegania zasad ochrony radiologicznej. W aparacie RTG elektrony są rozpędzane i gwałtownie hamowane na anodzie lampy – w tym procesie powstaje promieniowanie hamowania oraz charakterystyczne, ale końcowy efekt i tak jest taki, że wychodzi z lampy wiązka fali elektromagnetycznej o określonym widmie energii. W praktyce medycznej to promieniowanie przechodzi przez ciało pacjenta i jest różnie pochłaniane przez tkanki: kości absorbują więcej, płuca mniej, dlatego na detektorze lub kliszy powstaje kontrastowy obraz. W tomografii komputerowej, mammografii czy radiografii cyfrowej zasada fizyczna jest ta sama – zawsze pracujemy z falą elektromagnetyczną z zakresu promieniowania X, tylko zmieniają się parametry ekspozycji, geometria wiązki i rodzaj detektora. Warto też pamiętać, że zgodnie z podstawami fizyki medycznej i normami opisującymi pracę z promieniowaniem jonizującym (np. zalecenia ICRP), wszystkie procedury z użyciem RTG traktowane są jako praca z promieniowaniem elektromagnetycznym, a nie z wiązką cząstek materialnych. Moim zdaniem dobrze jest to sobie jasno poukładać, bo potem łatwiej zrozumieć takie pojęcia jak energia fotonu, twardość wiązki, filtracja czy warstwa półchłonna.

Pytanie 25

Skrótem HRCT (High Resolution Computed Tomography) określa się tomografię komputerową

A. wiązki stożkowej 3D.

B. wysokiej rozdzielczości.

C. wielorzędową.

D. spiralną.

Skrót HRCT rozwija się jako High Resolution Computed Tomography, czyli tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości. Chodzi tu przede wszystkim o specjalny sposób doboru parametrów badania (cienkie warstwy, małe pole obrazowania, wysokiej jakości rekonstrukcje przestrzenne), a nie o inny typ aparatu. Moim zdaniem warto to sobie dobrze poukładać: HRCT to nie jest osobny „rodzaj tomografu”, tylko specjalny protokół badania TK, najczęściej stosowany do oceny miąższu płuc. W praktyce klinicznej HRCT klatki piersiowej wykonuje się z bardzo cienkimi warstwami (np. 0,5–1,25 mm), przy użyciu algorytmu rekonstrukcji wysokiej rozdzielczości (tzw. filtr kostny lub filtr wysokiej częstotliwości), co pozwala zobaczyć drobne struktury, jak przegrody międzyzrazikowe, drobne oskrzeliki czy wczesne włóknienie. W standardach opisowych radiologii przy chorobach śródmiąższowych płuc (np. wytyczne Fleischner Society) właśnie HRCT jest badaniem referencyjnym, bo umożliwia ocenę charakteru zmian typu „matowa szyba”, siateczkowania, rozstrzeni oskrzeli czy obrazów typu plaster miodu. W codziennej pracy technika elektroradiologii oznacza to konieczność prawidłowego ustawienia cienkich warstw, odpowiedniego zakresu skanowania oraz dobrania rekonstrukcji w płaszczyznach dodatkowych (MPR), często w oknach płucnych i śródpiersia. Dobrą praktyką jest też ograniczanie dawki przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej rozdzielczości przestrzennej, co realizuje się przez odpowiedni dobór mAs, kV oraz nowoczesne algorytmy rekonstrukcji iteracyjnej. Warto zapamiętać: HRCT = wysoka rozdzielczość przestrzenna obrazu, a nie konkretny kształt wiązki czy tryb pracy gantry.

Pytanie 26

W radiologii stomatologicznej ząb o numerze 23 to kieł

A. górny lewy.

B. dolny lewy.

C. górny prawy.

D. dolny prawy.

W systemie numeracji zębów stosowanym w stomatologii i radiologii stomatologicznej (system FDI, czyli dwucyfrowy) ząb 23 oznacza górny lewy kieł. Pierwsza cyfra „2” wskazuje na II ćwiartkę łuku zębowego, czyli szczękę lewą (górny lewy kwadrant), a druga cyfra „3” określa konkretny ząb w tej ćwiartce – trójka to właśnie kieł. W praktyce radiologicznej bardzo ważne jest, żeby automatycznie kojarzyć numer z lokalizacją, bo na zdjęciu – szczególnie panoramicznym – łatwo się pomylić stronami, jeśli nie myśli się schematem ćwiartek. Na pantomogramie prawa i lewa strona są odwrócone względem obserwatora: prawa strona pacjenta jest po lewej stronie obrazu. Mimo tego numeracja pozostaje taka sama: ząb 23 zawsze będzie w górnym lewym kwadrancie pacjenta, czyli na szczęce po jego lewej stronie. W dobrych praktykach opisu zdjęć RTG zawsze podaje się numery zębów według FDI, żeby uniknąć nieporozumień między lekarzem, technikiem i protetykiem. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk „czytania” numeru: 1 i 2 to szczęka (góra), 3 i 4 to żuchwa (dół), a cyfry 1–8 to kolejno: siekacz przyśrodkowy, siekacz boczny, kieł, pierwszy przedtrzonowiec, drugi przedtrzonowiec, pierwszy trzonowiec, drugi trzonowiec, trzeci trzonowiec. Dzięki temu, gdy na opisie widzisz np. „ubytkowe zmiany próchnicowe zęba 23” albo „ognisko okołowierzchołkowe przy 23”, od razu wiesz, że chodzi o górny lewy kieł, co ma znaczenie przy planowaniu leczenia zachowawczego, endodontycznego czy chirurgicznego oraz przy prawidłowym pozycjonowaniu pacjenta do zdjęć celowanych na kły.

Pytanie 27

Która metoda diagnostyczna służy do określenia gęstości minerału kostnego w ujęciu objętościowym g/cm³?

A. Ilościowa metoda ultradźwiękowa.

B. Ilościowa tomografia komputerowa.

C. Absorpcjometria podwójnej energii promieniowania rentgenowskiego.

D. Absorpcjometria pojedynczej energii promieniowania rentgenowskiego.

Prawidłową metodą jest ilościowa tomografia komputerowa (QCT – Quantitative Computed Tomography), bo jako jedna z nielicznych technik obrazowych wprost mierzy gęstość mineralną kości w ujęciu objętościowym, czyli w g/cm³. W QCT analizuje się trójwymiarową objętość kości, a nie tylko rzut dwuwymiarowy, jak w klasycznych badaniach densytometrycznych. Aparat TK, pracując w odpowiednim protokole, porównuje gęstość tkanki kostnej do specjalnego fantomu kalibracyjnego o znanych gęstościach. Dzięki temu można przeliczyć wartości Hounsfielda na realne jednostki fizyczne g/cm³, a nie tylko na wskaźniki względne. W praktyce QCT stosuje się głównie do oceny kości beleczkowej kręgosłupa lędźwiowego oraz, rzadziej, bliższej nasady kości udowej. Moim zdaniem to badanie szczególnie przydatne u pacjentów z deformacjami kręgosłupa, zmianami zwyrodnieniowymi czy po zabiegach operacyjnych, gdzie klasyczna DXA daje zafałszowane wyniki. QCT pozwala osobno ocenić gęstość kości korowej i gąbczastej, co ma duże znaczenie w planowaniu leczenia osteoporozy i ocenie ryzyka złamań. Jest też ważne w badaniach naukowych, gdzie potrzeba wartości bezwzględnych gęstości mineralnej, a nie tylko T-score czy Z-score. Z punktu widzenia dobrych praktyk, QCT wykonuje się w ściśle znormalizowanych warunkach: stałe parametry ekspozycji, użycie fantomu kalibracyjnego w każdym badaniu, odpowiednie pozycjonowanie pacjenta oraz analiza w dedykowanym oprogramowaniu. W porównaniu z metodami projekcyjnymi, QCT jest bardziej czuła na wczesne ubytki gęstości w kości beleczkowej, chociaż trzeba pamiętać o wyższej dawce promieniowania i wyższych kosztach. Mimo to, jeśli pytanie dotyczy właśnie gęstości w jednostkach objętościowych g/cm³, to QCT jest tutaj złotym standardem.

Pytanie 28

Która sekwencja obrazowania MR wykorzystuje impulsy RF o częstotliwości rezonansowej tłuszczu do tłumienia sygnału pochodzącego z tkanki tłuszczowej?

A. TOF

B. MTC

C. PCA

D. FAT SAT

Prawidłowa odpowiedź to FAT SAT, czyli tzw. fat saturation albo fat suppression. W tej technice wykorzystuje się impulsy RF o częstotliwości dokładnie dopasowanej do rezonansu protonów w tłuszczu. Najpierw aparat MR podaje selektywny impuls nasycający dla tłuszczu, a dopiero potem właściwą sekwencję obrazowania. Protony tłuszczu zostają „wybite” ze stanu równowagi i nie zdążą się zrelaksować przed pomiarem, więc ich sygnał jest mocno osłabiony albo praktycznie znika. W efekcie na obrazach tkanka tłuszczowa staje się ciemna, a struktury o wysokiej zawartości wody (np. obrzęk, zapalenie, guzy) są lepiej widoczne. Moim zdaniem to jedna z najbardziej praktycznych sztuczek w MR, bo bardzo poprawia kontrast obrazu.
W praktyce klinicznej FAT SAT jest standardem przy badaniach stawów (kolano, bark, skokowy), kręgosłupa, tkanek miękkich oraz w onkologii. Klasyczny przykład: sekwencja T2-zależna z saturacją tłuszczu – idealna do uwidaczniania płynu, obrzęku szpiku, zmian zapalnych. Podobnie w badaniach po kontraście gadolinowym używa się T1 FAT SAT, żeby wzmocnienie kontrastowe na tle wyciszonego tłuszczu było wyraźne i czytelne. Dobre praktyki mówią, żeby zawsze sprawdzać jednorodność pola B0, bo FAT SAT jest wrażliwy na niejednorodności – szczególnie w okolicach metalowych implantów czy przy dużym polu widzenia. Dlatego technicy często korygują shim, dobierają odpowiednie parametry i pilnują pozycji pacjenta. W nowoczesnych protokołach MR często łączy się FAT SAT z innymi modyfikacjami sekwencji (np. FSE, 3D, Dixon), ale zasada pozostaje ta sama: selektywne nasycenie sygnału tłuszczu przy użyciu impulsów RF o jego częstotliwości rezonansowej, żeby uzyskać lepszą diagnostykę i czytelniejszy obraz patologii.

Pytanie 29

Który obraz MR mózgu został wykonany w sekwencji DWI?

A. Obraz 1

B. Obraz 2

C. Obraz 3

D. Obraz 4

Prawidłowo wskazany został Obraz 2, ponieważ ma on typowe cechy sekwencji DWI (Diffusion Weighted Imaging). W DWI tło mózgowia jest stosunkowo jednorodne i dość ciemne, natomiast ogniska z ograniczoną dyfuzją wody (np. świeży udar niedokrwienny, ropień, niektóre guzy o dużej komórkowości) są bardzo jasne, wręcz „świecące”. Charakterystyczny jest też nieco gorszy kontrast anatomiczny niż w klasycznych sekwencjach T1- czy T2-zależnych oraz częste zniekształcenia geometryczne obrazu wynikające z użycia sekwencji echo-planar (EPI). Moim zdaniem, to właśnie to ziarniste tło, wysoki sygnał w patologii i specyficzny wygląd kory i jąder podstawy najbardziej „zdradzają”, że patrzymy na DWI. W praktyce klinicznej DWI jest złotym standardem w diagnostyce ostrego udaru – zgodnie z aktualnymi wytycznymi neurologicznymi i neuroradiologicznymi to ta sekwencja pozwala najwcześniej wychwycić niedokrwienie, często już po kilkunastu minutach od początku objawów, kiedy TK bywa jeszcze prawidłowa. Dodatkowo stosuje się ją do różnicowania zmian naczyniopochodnych z przewlekłymi leukopatiami, do oceny ropni (ograniczona dyfuzja w ropnym materiale) oraz w onkologii, gdzie współczynnik dyfuzji (ADC) pomaga ocenić złośliwość guza i odpowiedź na leczenie. W dobrze wykonanym badaniu MR mózgu w trybie ostrego dyżuru DWI jest zawsze w pakiecie podstawowym, obok sekwencji T2, FLAIR i często angiografii MR. Z mojego doświadczenia technicy, którzy szybko „łapią” charakterystyczny wygląd DWI, znacznie sprawniej wstępnie oceniają badanie jeszcze na konsoli, co w udarze realnie skraca czas do decyzji terapeutycznej.

Pytanie 30

Hiperfrakcjonowanie dawki w radioterapii oznacza napromieniowywanie pacjenta

A. codziennie.

B. raz w tygodniu.

C. kilka razy dziennie.

D. pięć razy w tygodniu.

Prawidłowo – hiperfrakcjonowanie w radioterapii oznacza podawanie dawki promieniowania kilka razy dziennie, w postaci wielu małych frakcji, a nie jednej większej. Chodzi o to, że całkowita dawka napromieniania jest podzielona na mniejsze porcje, zwykle 2 (czasem nawet 3) frakcje na dobę, z odpowiednim odstępem czasowym między nimi, najczęściej minimum 6 godzin. Z punktu widzenia radiobiologii wykorzystuje się tu różnice w zdolności naprawy uszkodzeń DNA między komórkami nowotworowymi a zdrowymi. Komórki prawidłowe lepiej regenerują się między kolejnymi frakcjami, więc mniejsze, częściej podawane dawki mogą ograniczać późne powikłania w tkankach zdrowych, a jednocześnie zwiększać szansę na kontrolę guza. W praktyce klinicznej takie schematy stosuje się np. w niektórych nowotworach głowy i szyi czy w wybranych guzach pediatrycznych, gdzie istotne jest zmniejszenie ryzyka późnych uszkodzeń narządów krytycznych. Hiperfrakcjonowanie wymaga bardzo dobrej organizacji pracy ośrodka: precyzyjnego planowania leczenia, rzetelnej weryfikacji pozycjonowania pacjenta przy każdym naświetlaniu oraz ścisłego trzymania się harmonogramu frakcji w ciągu dnia. W wytycznych z zakresu radioterapii onkologicznej podkreśla się też, że ten sposób frakcjonowania powinien być stosowany głównie w ośrodkach, które mają odpowiednie doświadczenie i zaplecze kadrowo‑techniczne, bo obciążenie dla zespołu i pacjenta jest po prostu większe niż przy standardowym schemacie raz dziennie.

Pytanie 31

Na przekroju poprzecznym TK kręgosłupa szyjnego strzałką wskazano

A. rdzeń kręgowy.

B. ząb kręgu obrotowego.

C. otwór kręgu szczytowego.

D. guzek tylny kręgu szczytowego.

Na przedstawionym przekroju poprzecznym TK szyi strzałka wskazuje typową, owalną, kostną strukturę położoną centralnie, nieco ku przodowi w kanale kręgowym – to ząb kręgu obrotowego (dens axis, C2). W tomografii komputerowej w okolicy połączenia czaszkowo‑szyjnego zawsze warto sobie „ułożyć w głowie” układ: z przodu łuk przedni kręgu szczytowego (C1), za nim właśnie ząb kręgu obrotowego, a dopiero dalej ku tyłowi przestrzeń z rdzeniem kręgowym. Ząb ma wysoką gęstość w TK (typowa dla kości zbitej), wyraźne korowe obrysy i jest zrośnięty z trzonem C2. Moim zdaniem, jak się raz dobrze zapamięta ten charakterystyczny obraz „palika” wystającego do góry w obrębie C1, to później rozpoznawanie jest już dużo prostsze. W praktyce klinicznej prawidłowa identyfikacja zęba kręgu obrotowego jest kluczowa przy ocenie urazów odcinka szyjnego, zwłaszcza u pacjentów po wypadkach komunikacyjnych czy upadkach z wysokości. Standardy diagnostyczne (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) podkreślają konieczność oceny ciągłości zęba, linii złamania, przemieszczenia względem łuku przedniego C1 oraz szerokości przestrzeni przedzębowej. Właśnie w oparciu o prawidłowe rozpoznanie tej struktury planuje się dalsze postępowanie: od zaopatrzenia ortopedycznego, przez stabilizację operacyjną, aż po ścisłą kontrolę w badaniach kontrolnych TK. Dodatkowo znajomość anatomii dens axis pomaga też przy planowaniu badań czynnościowych (RTG w projekcjach otwartych ust) i przy interpretacji rezonansu magnetycznego, gdzie oceniamy nie tylko samą kość, ale też więzadła stabilizujące ząb oraz ewentualne uciski na rdzeń kręgowy.

Pytanie 32

W technice napromieniania SSD mierzona jest odległość źródła promieniowania

A. od napromienianego guza.

B. od stołu aparatu terapeutycznego.

C. od izocentrum aparatu terapeutycznego.

D. od punktu zdefiniowanego na skórze pacjenta.

W technice SSD (source–skin distance) kluczowe jest właśnie to, że odległość mierzona jest od źródła promieniowania do punktu zdefiniowanego na skórze pacjenta. Ten punkt na skórze odpowiada zwykle punktowi referencyjnemu pola, np. środkowi wiązki lub miejscu, gdzie chcemy mieć określoną głębokość dawki. Moim zdaniem warto od razu zapamiętać: w SSD zawsze „patrzymy” na skórę, a nie na izocentrum. To odróżnia tę technikę od techniki SAD (source–axis distance), gdzie bazujemy na odległości do izocentrum aparatu terapeutycznego.
W praktyce klinicznej technik ustawia pacjenta tak, aby SSD miało konkretną wartość, np. 100 cm, mierzoną do tatuażu, znacznika laserowego albo markera narysowanego na skórze. To ten punkt zdefiniowany na skórze jest geometrycznym punktem odniesienia do obliczeń dawki, tabel PDD (percent depth dose) i parametrów pola. Dzięki stałej SSD możemy korzystać z tablic procentowej dawki w głąb, które zakładają określoną odległość źródło–skóra, co upraszcza planowanie w prostszych technikach 2D albo w niektórych polach dodatkowych.
Z mojego doświadczenia w radioterapii dobre ustawienie SSD przekłada się na powtarzalność napromieniania i zgodność rzeczywistej dawki z planem. W standardach i podręcznikach z radioterapii (np. klasyczne opisy teleterapii megawoltowej) technika SSD jest opisana właśnie jako metoda, w której główną kontrolowaną wielkością geometryczną jest odległość do skóry, a skorygowanie tej odległości o grubość tkanek pozwala wyznaczyć głębokość PTV i odpowiednio dobrać dawkę. W nowoczesnych ośrodkach SSD nadal jest używana np. przy polach skóry, piersi czy prostych polach paliatywnych. Dobra praktyka to zawsze oznaczenie na skórze punktu, do którego mierzymy SSD, i sprawdzanie go codziennie, a nie sugerowanie się jedynie pozycją stołu czy odczytem z konsoli.

Pytanie 33

Która składowa prawidłowej krzywej EKG odpowiada powolnej repolaryzacji komór mięśnia sercowego?

A. Załamek P

B. Załamek Q

C. Odcinek ST

D. Odcinek TP

Prawidłowo wskazany odcinek ST odpowiada fazie powolnej repolaryzacji komór, czyli tzw. fazie plateau potencjału czynnościowego kardiomiocytów. W klasycznej fizjologii błony komórkowej serca jest to głównie faza 2 potencjału czynnościowego komórek roboczych mięśnia komór. W tym czasie do wnętrza komór napływają wolne kanały wapniowe typu L (Ca2+), a jednocześnie część jonów potasu (K+) wypływa na zewnątrz. Bilans tych prądów powoduje, że napięcie błonowe utrzymuje się przez pewien czas na w miarę stałym poziomie – właśnie to plateau odzwierciedla się na EKG jako odcinek ST, który w warunkach prawidłowych jest izoelektryczny, czyli leży na linii izoelektrycznej.
W praktyce technika EKG bardzo mocno opiera się na ocenie odcinka ST. W standardach interpretacji (np. zalecenia ESC/ACC) analiza uniesienia lub obniżenia ST jest kluczowa w rozpoznawaniu ostrego zespołu wieńcowego z uniesieniem odcinka ST (STEMI) albo niedokrwienia podwsierdziowego. Dla technika wykonującego badanie to oznacza, że trzeba bardzo pilnować jakości zapisu: dobra przyczepność elektrod, minimalizacja artefaktów mięśniowych, właściwa filtracja. Z mojego doświadczenia, jeśli odcinek ST „pływa” przez złe uziemienie czy ruch pacjenta, lekarz może mieć realny problem z oceną, czy to prawdziwe uniesienie, czy tylko artefakt.
Warto też pamiętać, że odcinek ST analizujemy zawsze w kontekście całej krzywej – końcówki zespołu QRS i początku załamka T. Wzorzec jest taki: QRS odpowiada depolaryzacji komór, potem odcinek ST – faza powolnej repolaryzacji, a załamek T – szybsza, końcowa repolaryzacja komór. Umiejętność świadomego powiązania tych elementów z fizjologią błony komórkowej bardzo pomaga w praktycznej interpretacji zapisu i w szybkim wychwytywaniu patologii, szczególnie w dyżurach SOR czy w pracowniach diagnostyki nieinwazyjnej.

Pytanie 34

Zarejestrowane na elektrokardiogramie miarowe fale f w kształcie „zębów piły” poprzedzielane prawidłowymi zespołami QRS są charakterystyczne dla

A. migotania komór.

B. trzepotania przedsionków.

C. napadowego częstoskurczu nadkomorowego.

D. wielokształtnego częstoskurczu przedsionkowego.

Charakterystyczne „zęby piły” – czyli miarowe fale f widoczne w odprowadzeniach EKG, szczególnie dolnych (II, III, aVF) – to praktycznie książkowy obraz trzepotania przedsionków. W tym zaburzeniu przedsionki pobudzane są bardzo szybko, zazwyczaj z częstotliwością około 250–350/min, ale w sposób stosunkowo regularny. Na zapisie nie widzimy klasycznych załamków P, tylko właśnie ciąg powtarzających się, jednakowych fal f, które układają się jak grzebień albo piła. Zespoły QRS są zwykle wąskie i prawidłowe, bo przewodzenie przez układ His–Purkinjego jest zachowane, a zaburzenie dotyczy głównie przedsionków. Moim zdaniem to jedno z tych zaburzeń rytmu, które warto „mieć w głowie obrazem”, bo raz zapamiętane, później łatwo rozpoznać w praktyce. W codziennej pracy technika EKG, ratownika czy pielęgniarki anestezjologicznej, zauważenie takich fal f może być kluczowe do szybkiego powiadomienia lekarza i wdrożenia dalszej diagnostyki lub leczenia, np. farmakologicznej kontroli częstości (beta-blokery, blokery kanału wapniowego) albo kardiowersji elektrycznej według aktualnych wytycznych ESC. W trzepotaniu przedsionków przewodzenie na komory bywa np. 2:1, 3:1, 4:1, co daje częstość komór rzędu 150/min przy przewodzeniu 2:1. Na monitorze może wyglądać to jak zwykła tachykardia nadkomorowa, ale dopiero dokładne przyjrzenie się linii izoelektrycznej między zespołami QRS ujawnia falę „piły”. Dobrą praktyką jest wtedy sprawdzenie kilku odprowadzeń, zmiana czułości zapisu i prędkości przesuwu papieru, żeby te fale były lepiej widoczne. Warto też pamiętać, że trzepotanie przedsionków często współistnieje z chorobą wieńcową, nadciśnieniem czy wadami zastawkowymi, więc sam zapis EKG jest tylko elementem większej układanki diagnostycznej.

Pytanie 35

W diagnostyce metodą rezonansu magnetycznego biorą udział

A. jądra wapnia.

B. protony wodoru.

C. elektrony wapnia.

D. elektrony wodoru.

W rezonansie magnetycznym kluczową rolę odgrywają protony wodoru, czyli po prostu jądra atomów wodoru obecne głównie w wodzie i tłuszczu. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które warto mieć „wryte” w pamięć, bo przewija się praktycznie wszędzie, gdzie mowa o MR. W organizmie człowieka woda stanowi większość masy, a każdy atom wodoru ma pojedynczy proton z własnym momentem magnetycznym (tzw. spinem). W silnym polu magnetycznym tomografu MR te protony ustawiają się częściowo równolegle do kierunku pola. Następnie urządzenie wysyła fale radiowe (impuls RF) o częstotliwości rezonansowej Larmora, które wytrącają te protony z równowagi. Gdy impuls się kończy, protony wracają do stanu wyjściowego, emitując sygnał, który jest rejestrowany przez cewki odbiorcze. Na podstawie różnic w czasie relaksacji T1 i T2 oraz gęstości protonów w różnych tkankach komputer rekonstruuje obraz przekrojowy ciała. Dlatego w praktyce im więcej protonów wodoru w danej tkance, tym silniejszy sygnał MR, choć ważne są też właściwości środowiska chemicznego, np. różnice między tkanką tłuszczową a mięśniową. W standardach opisów badań MR często odnosi się do sekwencji zależnych od T1, T2, PD (proton density), co bezpośrednio pokazuje, że to właśnie protony wodoru są głównym „źródłem informacji” w tym badaniu. W codziennej pracy technika czy elektroradiologa przekłada się to na dobór odpowiednich sekwencji, parametrów TR, TE i typów obrazowania, aby jak najlepiej wykorzystać sygnał od protonów wodoru do uwidocznienia zmian patologicznych, np. obrzęku, martwicy, zmian demielinizacyjnych czy guzów. Bez obecności protonów wodoru obraz MR praktycznie by nie powstał, co widać chociażby w obrębie struktur zawierających mało wody (np. kość korowa), które dają bardzo słaby sygnał.

Pytanie 36

Teleterapia polega na napromienowaniu

A. promieniowaniem ze źródła umieszczonego pod skórą pacjenta.

B. wyłącznie promieniowaniem fotonowym ze źródeł zewnętrznych.

C. promieniowaniem fotonowym lub cząsteczkowym ze źródeł zewnętrznych.

D. promieniowaniem ze źródła umieszczonego w obrębie guza nowotworowego.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie odpowiedzi opisują jakąś formę napromieniania, ale tylko jedna dokładnie pasuje do definicji teleterapii. Podstawowy błąd, który często się pojawia, to mieszanie teleterapii z brachyterapią. Gdy mówimy o źródle promieniowania umieszczonym pod skórą pacjenta albo bezpośrednio w obrębie guza, to tak naprawdę opisujemy brachyterapię, a nie teleterapię. W brachyterapii źródło promieniowania znajduje się bardzo blisko guza albo wręcz w nim, co daje bardzo stromy spadek dawki w tkankach otaczających. Natomiast w teleterapii źródło jest zawsze poza ciałem, w aparacie, i wiązka musi przejść przez tkanki, żeby dotrzeć do celu. Kolejna pułapka to myślenie, że teleterapia to wyłącznie promieniowanie fotonowe. Historycznie kojarzy się ją z promieniowaniem gamma (np. z kobaltu) lub z promieniowaniem X z akceleratora liniowego, więc łatwo przyjąć, że chodzi tylko o fotony. Tymczasem współczesne standardy radioterapii wyraźnie zaliczają do teleterapii także napromienianie wiązkami cząstek, np. elektronami (stosowanymi do zmian powierzchownych) czy protonami i jonami ciężkimi (radioterapia protonowa, hadronowa). Kluczowe są tu dwa elementy: rodzaj promieniowania (fotonowe lub cząsteczkowe) oraz fakt, że pochodzi ono ze źródła zewnętrznego. Mylenie tych pojęć wynika często z uproszczonego skojarzenia: „źródło promieniowania = coś w środku pacjenta”, co jest prawdą tylko przy brachyterapii. W praktyce klinicznej bardzo ważne jest poprawne rozróżnienie tych technik, bo planowanie, ochrona radiologiczna, sposób unieruchomienia pacjenta, a nawet organizacja pracy działu radioterapii są inne dla tele- i brachyterapii. Moim zdaniem warto na spokojnie zapamiętać: teleterapia – źródło na zewnątrz, brachyterapia – źródło w ciele lub tuż przy guzie. To pomaga uniknąć takich nieporozumień w przyszłości i lepiej rozumieć wytyczne oraz opisy procedur w dokumentacji medycznej.

Pytanie 37

Na schemacie oznaczono

A. odstęp PP

B. odstęp RR

C. zespół QS

D. zespół QRS

Na schemacie strzałka obejmuje odległość między wierzchołkami dwóch kolejnych załamków R, czyli właśnie odstęp RR. W zapisie EKG to podstawowy parametr służący do oceny częstości i regularności rytmu serca. Mierzymy go od szczytu jednego załamka R do szczytu następnego załamka R w tym samym odprowadzeniu. Na standardowym papierze EKG (prędkość 25 mm/s) 1 mała kratka to 0,04 s, a 1 duża kratka 0,20 s. Dzięki temu z odstępu RR można bardzo szybko wyliczyć częstość pracy serca: 300 podzielone przez liczbę dużych kratek między załamkami R daje orientacyjną wartość tętna w uderzeniach na minutę. W praktyce, w pracowni diagnostyki elektromedycznej, technik bardzo często patrzy właśnie na regularność odstępów RR, żeby odróżnić rytm zatokowy od arytmii, np. migotania przedsionków, gdzie odstępy RR są wyraźnie nieregularne. Moim zdaniem to jedna z pierwszych rzeczy, które warto sobie „wyrobić w oku” przy oglądaniu EKG – równiutkie, powtarzalne odstępy RR zwykle sugerują uporządkowany rytm. W monitorach kardiologicznych, holterach czy defibrylatorach automatycznych algorytmy komputerowe też bazują w dużej mierze na analizie kolejnych odstępów RR, żeby wykrywać tachykardię, bradykardię czy pauzy. Dobre nawyki: zawsze mierz RR na kilku cyklach, w różnych fragmentach zapisu, bo lokalne artefakty albo pojedyncze pobudzenia dodatkowe mogą łatwo zafałszować ocenę, jeśli spojrzy się tylko na jedno miejsce.

Pytanie 38

Na radiogramie stawu barkowego strzałką wskazano

A. wyrostek kruczy łopatki.

B. wyrostek barkowy łopatki.

C. guzek większy kości ramiennej.

D. guzek mniejszy kości ramiennej.

Na zdjęciu RTG barku strzałka wskazuje wyrostek barkowy łopatki (acromion), czyli bocznie położoną część łopatki, która wysuwa się nad głowę kości ramiennej i współtworzy staw barkowo‑obojczykowy (AC). Na standardowej projekcji AP barku acromion widoczny jest jako gęsta, łukowata struktura kostna przebiegająca poziomo nad panewką stawu ramiennego i nad głową kości ramiennej. To właśnie nad nim oceniamy zwężenie przestrzeni podbarkowej, konflikt podbarkowy, osteofity w chorobie zwyrodnieniowej stawu AC czy następstwa przewlekłych przeciążeń stożka rotatorów. Moim zdaniem rozpoznawanie acromionu „na pierwszy rzut oka” to jedna z kluczowych umiejętności przy podstawowej analizie radiogramów barku, bo od jego ustawienia i kształtu zależy prawidłowa interpretacja wielu patologii. W praktyce technika radiologii musi umieć odróżnić wyrostek barkowy od wyrostka kruczego – ten drugi leży bardziej ku przodowi i zwykle jest nieco niżej, ma kształt haczykowaty. W dobrzej wykonanej projekcji AP oraz w projekcji Y‑łopatki acromion tworzy górne ramię litery „Y”. W standardach opisowych zawsze zwraca się uwagę na: ciągłość zarysu acromionu (pęknięcia, złamania), obecność zniekształceń pourazowych, obecność zwapnień przyczepów więzadeł oraz relację acromionu do głowy kości ramiennej (wysokość stawu, ewentualne podwichnięcia). W badaniach MRI i USG to właśnie pod wyrostkiem barkowym ocenia się kaletkę podbarkowo‑podnaramienną i ścięgna stożka rotatorów, więc dobra orientacja anatomiczna na RTG bardzo ułatwia dalszą diagnostykę obrazową i komunikację w zespole z lekarzem ortopedą czy radiologiem.

Pytanie 39

Na wykresie EKG zaznaczono

A. odstęp QT

B. odstęp PQ

C. odcinek ST

D. odcinek PQ

Na zaznaczonym fragmencie EKG widoczny jest klasyczny odstęp QT – czyli czas od początku zespołu QRS (pierwsze wychylenie zespołu komorowego, zwykle załamek Q lub R) do końca załamka T. Ten odcinek obejmuje pełny czas depolaryzacji i repolaryzacji komór serca. W praktyce mówi się, że QT to „elektryczne życie komór”, bo opisuje, jak długo komory są pobudzone i jak się potem wyciszają. To właśnie ten zakres jest oznaczony na schemacie: start na początku ostrego, wysokiego wychylenia (zespół QRS) i koniec na opadającym ramieniu załamka T. Moim zdaniem to jeden z kluczowych parametrów w EKG, który technik czy ratownik musi rozpoznawać niemal odruchowo. W codziennej pracy odstęp QT zawsze oceniamy z korekcją do częstości rytmu serca (QTc, np. wg wzoru Bazzetta). Normy QTc to orientacyjnie do ok. 440 ms u mężczyzn i 460 ms u kobiet, ale trzeba też patrzeć na zalecenia aktualnych wytycznych ESC i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Wydłużony QT może świadczyć o ryzyku groźnych komorowych zaburzeń rytmu, np. torsade de pointes, i często jest związany z lekami (neuroleptyki, niektóre antyarytmiki, antybiotyki makrolidowe), zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), wrodzonym zespołem długiego QT. Skrócony QT może pojawiać się np. w hiperkalcemii. W pracowni EKG dobrą praktyką jest mierzenie QT w kilku odprowadzeniach (najczęściej II, V5, V6) i wybór najlepiej widocznego końca załamka T, unikając odprowadzeń z wyraźną załamkowością U. Z mojego doświadczenia warto zawsze powiększyć zapis na ekranie aparatu, żeby dokładnie uchwycić koniec T, bo to tam najczęściej popełnia się błędy pomiarowe. Prawidłowe rozpoznanie odstępu QT, tak jak w tym pytaniu, to podstawa bezpiecznej interpretacji EKG.

Pytanie 40

Na którym obrazie zarejestrowano badanie scyntygraficzne?

A. Obraz 1

B. Obraz 2

C. Obraz 3

D. Obraz 4

Prawidłowo wskazany został obraz 4, bo właśnie on przedstawia badanie scyntygraficzne. W scyntygrafii nie oglądamy klasycznej anatomii, tylko rozkład radioaktywnego znacznika w narządzie. Dlatego obraz jest ziarnisty, o niższej rozdzielczości przestrzennej, zwykle w skali szarości lub w pseudokolorach, a struktury anatomiczne są słabo zarysowane. W tym przypadku widać typowy obraz scyntygrafii tarczycy: „motylkowaty” kształt, bez wyraźnych granic tkanek miękkich, ale z wyraźnie zaznaczoną aktywnością radiofarmaceutyku w miąższu gruczołu. W medycynie nuklearnej rejestrujemy promieniowanie gamma emitowane przez podany dożylnie lub doustnie radioizotop (np. 99mTc, 131I), za pomocą gammakamery. Z mojego doświadczenia to właśnie charakterystyczna ziarnistość i brak typowej anatomii są najlepszą podpowiedzią na egzaminach. W praktyce klinicznej scyntygrafia tarczycy służy m.in. do oceny funkcji guzków („zimne”, „gorące”), rozpoznania wola guzowatego toksycznego czy różnicowania przyczyn nadczynności tarczycy. Podobnie wykonuje się scyntygrafię kości, nerek, perfuzji płuc czy mięśnia sercowego – za każdym razem patrzymy bardziej na rozkład funkcji niż na szczegóły budowy. Zgodnie z dobrymi praktykami medycyny nuklearnej kluczowe jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, dobranie radiofarmaceutyku, właściwe ustawienie gammakamery oraz późniejsza korelacja obrazu scyntygraficznego z badaniami anatomicznymi (CT, MR, USG). W nowoczesnych pracowniach często łączy się scyntygrafię z CT (SPECT/CT), ale sam charakter obrazu funkcjonalnego pozostaje taki, jak na tym czwartym zdjęciu.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej