Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 5 sierpnia 2026 12:30
Data zakończenia: 5 sierpnia 2026 12:49

Egzamin zdany!

Wynik: 36/40 punktów (90,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Podczas teleradioterapii piersi lewej narządem krytycznym jest

A. wątroba.

B. nerka.

C. trzustka.

D. serce.

Prawidłowo wskazano serce jako narząd krytyczny podczas teleradioterapii piersi lewej. W planowaniu radioterapii pojęcie „narząd krytyczny” oznacza strukturę, której przekroczenie dawki tolerancji może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych powikłań. W napromienianiu piersi lewej serce znajduje się bardzo blisko objętości tarczowej, szczególnie jego przednie ściany, koniuszek i gałąź międzykomorowa przednia. Dlatego w standardach planowania (np. wytyczne ESTRO, QUANTEC) ustala się konkretne ograniczenia dawki dla serca i tętnic wieńcowych, np. średnia dawka dla serca Dmean < 4–5 Gy, ograniczenie objętości serca otrzymującej 20 Gy (V20), a w nowocześniejszych planach także ograniczenia dla lewej tętnicy zstępującej (LAD). Z mojego doświadczenia to jest jeden z kluczowych tematów na praktykach w radioterapii: fizyk i lekarz bardzo dokładnie oglądają rozkład izodoz w okolicy serca i płuca lewego, bo to właśnie tam najłatwiej „przestrzelić” dopuszczalne wartości. W praktyce klinicznej stosuje się różne techniki, żeby serce jak najbardziej oszczędzić: pozycja na brzuchu (prone), technika DIBH (głębokiego wdechu z zatrzymaniem oddechu), IMRT/VMAT czy odpowiedni dobór kątów pól w klasycznej 3D-CRT. Podczas głębokiego wdechu klatka piersiowa się powiększa, serce oddala się od ściany klatki i dzięki temu dawka na serce spada, co ma realny wpływ na zmniejszenie ryzyka późnej kardiotoksyczności, np. choroby wieńcowej, niewydolności serca, zaburzeń rytmu. W dobrych ośrodkach radioterapii kontrola dawki na serce jest traktowana jako standard jakości planu, a nie tylko „dodatek”, bo pacjentka ma żyć wiele lat po zakończeniu leczenia i nie ma sensu leczyć raka, a jednocześnie powoli uszkadzać serce.

Pytanie 2

Na radiogramie stawu barkowego strzałką wskazano

A. guzek większy kości ramiennej.

B. guzek mniejszy kości ramiennej.

C. wyrostek kruczy łopatki.

D. wyrostek barkowy łopatki.

Na zdjęciu RTG barku strzałka wskazuje wyrostek barkowy łopatki (acromion), czyli bocznie położoną część łopatki, która wysuwa się nad głowę kości ramiennej i współtworzy staw barkowo‑obojczykowy (AC). Na standardowej projekcji AP barku acromion widoczny jest jako gęsta, łukowata struktura kostna przebiegająca poziomo nad panewką stawu ramiennego i nad głową kości ramiennej. To właśnie nad nim oceniamy zwężenie przestrzeni podbarkowej, konflikt podbarkowy, osteofity w chorobie zwyrodnieniowej stawu AC czy następstwa przewlekłych przeciążeń stożka rotatorów. Moim zdaniem rozpoznawanie acromionu „na pierwszy rzut oka” to jedna z kluczowych umiejętności przy podstawowej analizie radiogramów barku, bo od jego ustawienia i kształtu zależy prawidłowa interpretacja wielu patologii. W praktyce technika radiologii musi umieć odróżnić wyrostek barkowy od wyrostka kruczego – ten drugi leży bardziej ku przodowi i zwykle jest nieco niżej, ma kształt haczykowaty. W dobrzej wykonanej projekcji AP oraz w projekcji Y‑łopatki acromion tworzy górne ramię litery „Y”. W standardach opisowych zawsze zwraca się uwagę na: ciągłość zarysu acromionu (pęknięcia, złamania), obecność zniekształceń pourazowych, obecność zwapnień przyczepów więzadeł oraz relację acromionu do głowy kości ramiennej (wysokość stawu, ewentualne podwichnięcia). W badaniach MRI i USG to właśnie pod wyrostkiem barkowym ocenia się kaletkę podbarkowo‑podnaramienną i ścięgna stożka rotatorów, więc dobra orientacja anatomiczna na RTG bardzo ułatwia dalszą diagnostykę obrazową i komunikację w zespole z lekarzem ortopedą czy radiologiem.

Pytanie 3

Wskaż przyczynę powstania artefaktu widocznego na obrazie MR.

A. Błędny dobór cewki gradientowej.

B. Niejednorodność pola magnetycznego.

C. Wymiary obiektu przekroczyły pole widzenia.

D. Nieprawidłowa kalibracja aparatu.

Prawidłowo powiązałeś artefakt z przekroczeniem pola widzenia (FOV) przez obrazowany obiekt. Na pokazanym obrazie MR mózgowia widać typowy przykład tzw. wrap-around albo aliasingu: struktury anatomiczne, które „nie mieszczą się” w zadanym polu widzenia, są składane z powrotem na przeciwległą krawędź obrazu. Dzieje się tak, bo system MR próbuje przypisać sygnał z obszaru poza FOV do najbliższej pozycji wynikającej z zakresu próbkowania w przestrzeni k‑przestrzeni. W praktyce wygląda to tak, że np. część tkanek z przodu lub z tyłu głowy pojawia się jakby „nad” mózgiem albo w innym nielogicznym miejscu przekroju. Z mojego doświadczenia, przy głowie ten artefakt widzi się dość często, gdy technik ustawi zbyt małe FOV w kierunku fazowym, bo chce poprawić rozdzielczość albo skrócić czas badania. Standardową dobrą praktyką jest tak dobrać FOV i kierunek kodowania fazy, żeby całe ciało pacjenta w danym przekroju znajdowało się wewnątrz pola widzenia, albo zastosować techniki antyaliasingowe (np. oversampling w kierunku fazowym, no phase wrap, sat bandy). W opisach MR radiolodzy zwracają uwagę, czy artefakt aliasingu nie maskuje istotnych struktur, zwłaszcza w okolicy czaszki, kręgosłupa szyjnego i kończyn. W codziennej pracy technika jest to też kwestia komfortu – jak FOV jest za małe, badanie często trzeba powtarzać, co wydłuża czas i irytuje pacjenta. Dlatego warto odruchowo sprawdzać, czy głowa, brzuch czy inny badany obszar naprawdę mieści się w polu widzenia w obu kierunkach kodowania.

Pytanie 4

Audiometria impedancyjna polega na pomiarze

A. oporu akustycznego i ciśnienia w uchu środkowym.

B. oporu akustycznego i ciśnienia w uchu zewnętrznym.

C. przewodnictwa kostnego.

D. przewodnictwa powietrznego.

Audiometria impedancyjna, nazywana też tympanometrią, to badanie, które z definicji ocenia opór akustyczny (czyli impedancję) i warunki ciśnieniowe w uchu środkowym, a nie w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Kluczowe jest to, że aparat zmienia ciśnienie w przewodzie zewnętrznym tylko po to, żeby „przetestować”, jak błona bębenkowa i układ kosteczek reagują w różnych warunkach ciśnienia. W praktyce mierzymy więc, jak dobrze układ przewodzący ucha środkowego przenosi drgania akustyczne przy różnych wartościach ciśnienia po stronie ucha środkowego.
Moim zdaniem warto to sobie wyobrazić tak: urządzenie wysyła do ucha ton testowy (zwykle 226 Hz) i jednocześnie zmienia ciśnienie w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Na podstawie odbitego dźwięku i zmian w sztywności układu ocenia impedancję błony bębenkowej i kosteczek słuchowych. Na wydruku dostajemy wykres tympanogramu, który pokazuje, przy jakim ciśnieniu w uchu środkowym przewodzenie jest najlepsze. Jeżeli szczyt krzywej wypada przy ciśnieniu około 0 daPa, to sugeruje prawidłowe wyrównanie ciśnień przez trąbkę słuchową.
W codziennej pracy badanie to wykorzystuje się do wykrywania wysiękowego zapalenia ucha środkowego, niedrożności trąbki słuchowej, usztywnienia łańcucha kosteczek (otoskleroza) czy perforacji błony bębenkowej. Dobrą praktyką jest łączenie audiometrii impedancyjnej z klasyczną audiometrią tonalną, bo razem dają pełniejszy obraz – wiemy, czy niedosłuch ma charakter przewodzeniowy, odbiorczy czy mieszany oraz czy problem leży po stronie ucha środkowego. Standardowo w protokołach opisuje się typ tympanogramu (A, B, C), wartości ciśnienia szczytowego i podatności (compliance). To są parametry, które wprost odnoszą się do oporu akustycznego i ciśnienia w uchu środkowym, dokładnie tak jak podano w prawidłowej odpowiedzi.

Pytanie 5

Na którym z zapisów EKG została uwidoczniona fala Pardee'go?

A. Zapis 1

B. Zapis 4

C. Zapis 3

D. Zapis 2

Prawidłowo wskazany jest zapis 3, ponieważ właśnie tam widać klasyczną falę Pardee’go, czyli uniesienie odcinka ST z zachowaną, wyraźnie wysmukloną falą T, tworzącą taki jakby jednolity „kopiec” nad linią izoelektryczną. W ostrym zawale STEMI, zgodnie z wytycznymi ESC i PTK, szukamy uniesienia ST ≥1–2 mm w dwóch sąsiednich odprowadzeniach, o charakterystycznym kształcie: odcinek ST przechodzi płynnie z załamka R, bez wyraźnego punktu J, a całość przypomina właśnie falę Pardee’go. Na zapisie 3 dokładnie to widać – segment ST jest wyniesiony, wypukły do góry, a załamek T jest dodatni i niejako „przyklejony” do ST. To jest obraz świeżego, rozległego uszkodzenia mięśnia sercowego w fazie ostrej. W praktyce klinicznej rozpoznanie takiego uniesienia ST wymaga natychmiastowej reakcji: kwalifikacji do pierwotnej angioplastyki wieńcowej (PCI) lub, gdy to niemożliwe, do trombolizy. W pracowni, na SOR-ze czy nawet w ZRM, technik i ratownik powinni automatycznie kojarzyć falę Pardee’go z ostrym zawałem z uniesieniem ST. Moim zdaniem warto sobie wpoić prostą zasadę: jeśli widzisz ładny, gładki „garb” ST-T ponad izolinią w odpowiednich odprowadzeniach, u pacjenta z bólem w klatce, to traktujesz to jak STEMI, dopóki koronarografia nie udowodni czegoś innego. Ten wzorzec trzeba umieć odróżnić od wczesnej repolaryzacji, przerostu komór czy zmian w przebiegu zapalenia osierdzia, gdzie kształt i kontekst kliniczny są inne. Im częściej oglądasz takie EKG, tym szybciej i pewniej rozpoznasz falę Pardee’go w realnej sytuacji na dyżurze.

Pytanie 6

Rak drobnokomórkowy i rak niedrobnokomórkowy to postacie organiczne nowotworów złośliwych

A. tarczycy.

B. piersi.

C. prostaty.

D. płuc.

Określenia „rak drobnokomórkowy” i „rak niedrobnokomórkowy” są bardzo specyficzne i odnoszą się wyłącznie do raka płuca. W innych narządach, jak pierś, prostata czy tarczyca, stosuje się zupełnie inne podziały histopatologiczne i kliniczne. Typowy błąd polega na tym, że ktoś kojarzy drobnokomórkowość z ogólnym „małym” typem komórek nowotworowych i przenosi to na wszystkie narządy, co jest nieprecyzyjne i w praktyce może prowadzić do nieporozumień w zespole terapeutycznym.
W raku piersi mówimy głównie o raku przewodowym, zrazikowym, o stopniu złośliwości według Nottingham, a w praktyce klinicznej patrzymy na receptory ER, PR, HER2 oraz Ki-67. Nikt rozsądny nie klasyfikuje raka piersi jako drobnokomórkowego lub niedrobnokomórkowego, bo to po prostu nie ta nomenklatura i nie te standardy. W raku prostaty obowiązuje skala Gleasona i podział na grupy ryzyka, a podstawą jest ocena architektury gruczołów, nie wielkości pojedynczych komórek w takim sensie jak w raku płuca. Z kolei w tarczycy wyróżnia się głównie raka brodawkowatego, pęcherzykowego, rdzeniastego i anaplastycznego; tutaj znowu, cała terminologia i algorytmy leczenia są inne, oparte m.in. na jodzie promieniotwórczym i chirurgii.
Z mojego doświadczenia, kiedy ktoś myli te pojęcia, to później ma problem ze zrozumieniem, dlaczego w jednym narządzie stosuje się radioterapię w skojarzeniu z chemioterapią jako standard (np. w raku drobnokomórkowym płuca), a w innym nacisk kładzie się bardziej na leczenie chirurgiczne lub hormonalne. Dobre praktyki wymagają, żeby nazewnictwo nowotworów było precyzyjne, bo za nazwą idą konkretne schematy leczenia, sposób planowania badań obrazowych, a nawet zakres napromieniania. Dlatego przypisywanie podziału „drobnokomórkowy/niedrobnokomórkowy” do piersi, prostaty czy tarczycy jest merytorycznie błędne i niezgodne ze standardami onkologicznymi.

Pytanie 7

W jaki sposób należy ustawić promień centralny w stosunku do ramienia i przedramienia, by wykonać zdjęcie rentgenograficzne stawu łokciowego u pacjenta z przykurczem?

A. W dwusiecznej kąta zawartego między kasetą a kością ramienną.

B. W dwusiecznej kąta zawartego między ramieniem a przedramieniem.

C. Prostopadle do kości promieniowej.

D. Prostopadle do kości ramiennej.

Poprawnie – w przypadku przykurczu w stawie łokciowym ustawienie promienia centralnego w dwusiecznej kąta między ramieniem a przedramieniem jest najbardziej logiczne i zgodne z zasadami projekcji RTG. Chodzi o to, że przy przykurczu nie jesteśmy w stanie ustawić klasycznej, „książkowej” projekcji AP czy bocznej, bo kości nie układają się równolegle do kasety. Gdy ramię i przedramię tworzą kąt, to promień centralny powinien być prowadzony dokładnie w dwusiecznej tego kąta, żeby uzyskać możliwie równomierne odwzorowanie przestrzenne stawu i zminimalizować zniekształcenia geometryczne (skrócenie, wydłużenie, nakładanie struktur). Moim zdaniem to jest jedna z tych zasad, które warto mieć „w ręku”, bo pojawia się też w innych sytuacjach, np. przy przykurczach w stawie kolanowym, nadgarstku czy u pacjentów po urazach, kiedy nie da się ich wyprostować. Standardy radiografii kończyn górnych podkreślają, że najważniejsze jest dostosowanie projekcji do stanu klinicznego pacjenta, a nie odwrotnie – nie wolno na siłę prostować kończyny, bo to zwiększa ból i ryzyko uszkodzeń. W praktyce: układasz pacjenta tak, jak pozwala mu ból i przykurcz, stabilizujesz kończynę, ustawiasz kasetę możliwie blisko, a potem „szukasz” kąta między ramieniem a przedramieniem i kierujesz wiązkę dokładnie w jego dwusieczną. Dzięki temu szpara stawowa łokcia będzie lepiej zobrazowana, a główne elementy kostne (kłykcie kości ramiennej, głowa kości promieniowej, wcięcie bloczkowe kości łokciowej) nie będą tak mocno zniekształcone. To jest właśnie dobra praktyka w radiografii: kompromis między idealną geometrią a realnymi możliwościami ułożenia pacjenta.

Pytanie 8

W badaniu EKG różnice potencjałów pomiędzy lewym podudziem a lewym przedramieniem rejestruje odprowadzenie

A. III

B. aVL

C. aVR

D. I

Prawidłowo wskazane odprowadzenie III rejestruje różnicę potencjałów między lewym podudziem (elektroda na nodze lewej – LL) a lewym przedramieniem (elektroda na ręce lewej – LA). W klasycznym 12‑odprowadzeniowym EKG mamy trzy odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe: I, II i III. Zgodnie ze standardem Einthovena: odprowadzenie I zapisuje różnicę potencjałów między prawym przedramieniem (RA) a lewym przedramieniem (LA), odprowadzenie II – między RA a lewym podudziem (LL), a właśnie odprowadzenie III – między LA a LL. Czyli w uproszczeniu: III = LL – LA. To dokładnie odpowiada treści pytania. W praktyce klinicznej znajomość tej konfiguracji jest bardzo ważna, bo ułatwia rozumienie tzw. trójkąta Einthovena i zależności między odprowadzeniami. Można np. korzystać z zależności I + III = II do kontroli jakości zapisu – jeśli suma wektorowa się „nie zgadza”, to często oznacza źle założone elektrody albo artefakty. Moim zdaniem technik, który automatycznie kojarzy, z których elektrod składa się każde odprowadzenie, ma dużo łatwiej przy rozwiązywaniu problemów typu: „dziwnie odwrócone załamki P” czy „nagle ujemny QRS w I”. Wtedy można podejrzewać zamianę elektrod RA/LA albo LA/LL. W codziennej pracy, gdy zakładasz elektrody, warto sobie w głowie odtwarzać, że LL zawsze „wchodzi” w II i III, LA w I i III, a RA w I i II. To naprawdę pomaga w świadomym wykonywaniu badania, a nie tylko „podpinaniu kabelków”.

Pytanie 9

Czas połowicznego zaniku jest wykorzystywany

A. w teleradioterapii.

B. w medycynie nuklearnej.

C. w rentgenografii.

D. w tomografii komputerowej.

Prawidłowo – czas połowicznego zaniku (okres półtrwania) to pojęcie absolutnie kluczowe właśnie w medycynie nuklearnej. Opisuje on, w jakim czasie aktywność promieniotwórcza danego radionuklidu spada o połowę. W praktyce oznacza to, że po jednym czasie połowicznego zaniku mamy 50% wyjściowej aktywności, po dwóch – 25%, po trzech – 12,5% itd. W medycynie nuklearnej trzeba brać pod uwagę zarówno fizyczny czas połowicznego zaniku (rozpad jądra atomowego), jak i biologiczny czas półtrwania (eliminacja radiofarmaceutyku z organizmu), a w planowaniu badań często korzysta się z tzw. efektywnego czasu połowicznego zaniku, który łączy oba te procesy. Dzięki temu można prawidłowo dobrać dawkę radiofarmaceutyku do scyntygrafii, PET czy terapii izotopowej (np. jodem-131 w leczeniu nadczynności tarczycy lub raka tarczycy), tak żeby uzyskać wystarczająco dobrą jakość obrazu, a jednocześnie nie narażać pacjenta na niepotrzebnie dużą dawkę promieniowania. W standardach medycyny nuklearnej ogromny nacisk kładzie się na świadome dobieranie izotopu o odpowiednim okresie półtrwania: do diagnostyki preferuje się radionuklidy o krótkim czasie połowicznego zaniku (np. technet-99m, fluor-18), które szybko się rozpadają i zmniejszają narażenie po badaniu, natomiast w terapii można stosować izotopy o dłuższym okresie, żeby efekt terapeutyczny utrzymywał się wystarczająco długo w tkance nowotworowej. Z mojego doświadczenia uczenia się do egzaminów, zrozumienie tego pojęcia bardzo ułatwia ogarniecie, dlaczego konkretne radioizotopy wybiera się do konkretnych procedur i czemu w opisach badań zawsze pojawia się informacja o aktywności w MBq i momencie jej podania. To nie jest sucha teoria, tylko realny fundament bezpiecznego i sensownego planowania badań i terapii radioizotopowych.

Pytanie 10

Pojawienie się w zapisie EKG patologicznego załamka Q lub QS może wskazywać na

A. bliznę po zawale podwsierdziowym.

B. bliznę po zawale pełnościennym.

C. blok prawej odnogi pęczka Hisa.

D. blok lewej odnogi pęczka Hisa.

Patologiczny załamek Q lub zespół QS w EKG jest klasycznym elektrokardiograficznym śladem przebytego zawału pełnościennego (transmuralnego). W takim zawale dochodzi do martwicy całej grubości ściany mięśnia sercowego w danym segmencie. Martwica zmienia przewodzenie i rozkład sił elektrycznych, przez co w projekcji na dane odprowadzenia pojawia się utrwalony, głęboki, poszerzony załamek Q albo wręcz kompleks QS, bez załamka R. W praktyce mówi się o „zawale z załamkiem Q”. Typowe kryteria to załamek Q o czasie trwania ≥ 0,04 s i głębokości ≥ 25% amplitudy następującego po nim załamka R w co najmniej dwóch sąsiednich odprowadzeniach. Moim zdaniem warto zapamiętać, że takie Q lub QS w odpowiednich odprowadzeniach odzwierciedlają lokalizację blizny: np. w II, III, aVF – blizna dolna, w V1–V4 – przednia, w I, aVL, V5–V6 – boczna. W codziennej pracy technika czy ratownika medycznego ma to duże znaczenie: w zapisie pacjenta z bólem w klatce piersiowej można odróżnić świeży zawał bez załamków Q (STEMI/NSTEMI w fazie ostrej) od starej, utrwalonej blizny pozawałowej, która daje stabilny obraz patologicznych Q. Zgodnie z wytycznymi ESC i standardami interpretacji EKG, takie utrwalone załamki Q po kilku tygodniach od incydentu są traktowane jako dowód przebytego zawału pełnościennego. W praktyce klinicznej często koreluje się je z badaniami obrazowymi, np. echokardiografią (hipokineza/akineza segmentu) czy rezonansem serca z podaniem kontrastu. Ale samo EKG, prawidłowo zinterpretowane, już daje bardzo mocną przesłankę, że w tym segmencie jest blizna po zawale transmuralnym, a nie tylko przejściowe niedokrwienie.

Pytanie 11

W badaniu EEG w systemie „10-20” elektrody w okolicy skroniowej oznaczone są literą

A. T

B. P

C. O

D. F

Prawidłowo – w klasycznym systemie „10–20” do opisu elektrod w okolicy skroniowej używa się litery T, od angielskiego „temporal”. Jest to standard międzynarodowy, stosowany w pracowniach EEG na całym świecie, więc warto go mieć w małym palcu. Elektrody skroniowe to m.in. T3, T4, T5, T6 w starszej nomenklaturze, a w nowszej – odpowiednio T7, T8, P7, P8, ale litera T cały czas oznacza region skroniowy. Cyfra parzysta zawsze odnosi się do półkuli prawej, a nieparzysta do lewej, a litera określa płat mózgu: F – czołowy (frontal), C – centralny, P – ciemieniowy (parietal), O – potyliczny (occipital), a właśnie T – skroniowy (temporal). Z mojego doświadczenia w pracowni EEG, szybkie i pewne kojarzenie tych oznaczeń bardzo ułatwia zarówno prawidłowe rozmieszczenie elektrod na głowie, jak i późniejszą interpretację zapisu, szczególnie w diagnostyce padaczek skroniowych, napadów częściowych czy zmian pourazowych. W praktyce, jeżeli w opisie badania EEG pojawia się np. „zmiany napadowe w okolicy T3–T5”, od razu wiadomo, że chodzi o lewą okolicę skroniową, często z zajęciem tylnych rejonów tego płata. Dobra znajomość systemu 10–20 jest też wymagana w standardach szkoleniowych techników EEG i neurofizjologii klinicznej, bo od poprawnego rozmieszczenia elektrod zależy wiarygodność badania. Moim zdaniem to jest taki absolutny fundament – jak alfabet w czytaniu – bez tego każda dalsza interpretacja EEG robi się mocno niepewna.

Pytanie 12

Podczas badania EEG w systemie „10-20” literą A oznacza się elektrody

A. uszne.

B. pośrodkowe.

C. móżdżkowe.

D. skroniowe.

W systemie „10–20” stosowanym w EEG litera A pochodzi od angielskiego słowa „auricular”, czyli uszny, odnoszący się do wyrostka sutkowatego i okolicy małżowiny usznej. Elektrody oznaczone jako A1 i A2 umieszcza się odpowiednio przy lewym i prawym uchu. W praktyce klinicznej często nazywa się je także elektrodami referencyjnymi usznymi, bo bardzo często służą jako elektrody odniesienia w klasycznym montażu EEG. Moim zdaniem warto to mieć „w głowie”, bo w opisach zapisów EEG ciągle się pojawiają skróty typu A1–T3, A2–T4 itp. System 10–20 polega na rozmieszczeniu elektrod na powierzchni czaszki w ściśle określonych odległościach procentowych między punktami anatomicznymi (nasion, inion, wyrostki sutkowate). Litery opisują region mózgu: F – czołowe (frontal), T – skroniowe (temporal), C – centralne (central), P – ciemieniowe (parietal), O – potyliczne (occipital), Fp – bieguny czołowe (frontopolar), a A – właśnie uszne. Dodatkowo liczby nieparzyste oznaczają stronę lewą, parzyste – prawą, a litera Z elektrody pośrodkowe (midline). W praktyce technika EEG poprawne rozpoznanie tych oznaczeń jest kluczowe przy zakładaniu czepka, ustawianiu montażu i potem przy interpretacji, np. lokalizacji napadów padaczkowych czy ognisk zwolnienia czynności bioelektrycznej. Prawidłowe rozumienie, że A to uszy, ułatwia od razu zorientowanie się, gdzie przebiega linia odniesienia i jak może wpływać na wygląd zapisu w różnych montażach odniesieniowych i bipolarach, co jest standardem w pracowniach EEG.

Pytanie 13

Rutynowe badanie koronarografii prawej tętnicy wieńcowej wykonywane jest w rzucie skośnym przednim

A. prawym pod kątem 60°.

B. prawym pod kątem 45°.

C. lewym pod kątem 60°.

D. lewym pod kątem 45°.

W koronarografii bardzo łatwo się pomylić w kwestii kątów i stron, bo LAO/RAO i różne stopnie odchylenia wydają się na początku trochę abstrakcyjne. W tym pytaniu chodzi o rutynowe, standardowe ujęcie dla prawej tętnicy wieńcowej. Kluczowe jest słowo „rutynowe” i „skośne przednie”. W praktyce klinicznej przyjęło się, że do oceny prawej tętnicy wieńcowej podstawą jest projekcja skośna przednia lewa (LAO), a nie prawa. Ujęcia RAO oczywiście też się stosuje, ale raczej jako uzupełniające – do innego spojrzenia na naczynie, na łuk i dystalne odcinki, a nie jako główną projekcję wyjściową. Odpowiedzi, które wskazują na rzut prawoskośny (RAO) pod 45° lub 60°, odzwierciedlają typowy błąd: intuicja podpowiada, że „prawa tętnica” to „prawy rzut”. Niestety anatomia przestrzenna i przebieg naczyń wieńcowych są bardziej złożone. W RAO cień prawej tętnicy wieńcowej często nakłada się niekorzystnie na inne struktury i nie daje tak czytelnego obrazu segmentów proksymalnych jak LAO przy większym kącie. Z kolei wybór zbyt małego kąta w projekcji LAO, na przykład 45°, to też częsty skrót myślowy: „skoro lewe skośne, to pewnie standardowe 30–45°”. Tymczasem dla dobrej ekspozycji RCA preferuje się zwykle większe odkręcenie ramienia C, w okolice 60°, co pozwala lepiej „rozwinąć” przebieg naczynia na ekranie i uniknąć nałożenia segmentów na siebie. W literaturze i w szkoleniach z kardiologii inwazyjnej podkreśla się, że dobór kąta projekcji ma bezpośredni wpływ na jakość diagnostyczną badania: w niewłaściwym rzucie zwężenie może wyglądać na mniejsze albo w ogóle być niewidoczne, bo schowa się w zarysie ściany naczynia lub na tle struktur kostnych. Dlatego przy nauce koronarografii nie wystarczy znać tylko nazw naczyń, trzeba też kojarzyć typowe kombinacje: dla lewej tętnicy wieńcowej inne kąty, dla prawej inne, a do tego różne modyfikacje czaszkowe i ogonowe. Błędne odpowiedzi w tym pytaniu wynikają głównie z mieszania tych schematów i zbyt mechanicznego dopasowywania „prawej tętnicy” do „prawego rzutu”, co po prostu nie odpowiada obowiązującym standardom obrazowania.

Pytanie 14

Zwiększenie napięcia na lampie rentgenowskiej powoduje

A. skrócenie fali i zmniejszenie przenikliwości promieniowania X

B. skrócenie fali i zwiększenie przenikliwości promieniowania X

C. wydłużenie fali i zmniejszenie przenikliwości promieniowania X

D. wydłużenie fali i zwiększenie przenikliwości promieniowania X

Prawidłowo – zwiększenie napięcia na lampie rentgenowskiej skraca długość fali promieniowania X i jednocześnie zwiększa jego przenikliwość. Wynika to bezpośrednio z fizyki zjawiska: wyższe napięcie anodowe (kV) nadaje elektronom większą energię kinetyczną. Te szybsze elektrony uderzają w anodę i wytwarzają fotony promieniowania X o wyższej energii. A im wyższa energia fotonu, tym krótsza długość fali (E = h·c/λ) i większa zdolność przenikania przez tkanki pacjenta czy materiały osłonowe. W praktyce radiologicznej oznacza to, że podnosząc kV, uzyskujemy bardziej „twarde” promieniowanie, które lepiej przechodzi przez gęste struktury, np. kości miednicy czy klatkę piersiową u pacjentów o większej masie ciała. Moim zdaniem kluczowe jest kojarzenie: kV = jakość promieniowania (energia, przenikliwość), a mAs = ilość promieniowania (liczba fotonów). W nowoczesnych aparatach RTG standardy pracy i dobre praktyki (np. wytyczne EFRS, europejskie zalecenia dla ekspozycji) mówią jasno: dobiera się możliwie wysokie kV i możliwie niskie mAs, aby zmniejszyć dawkę dla pacjenta, ale jednocześnie zachować odpowiedni kontrast obrazu. Dla zdjęć klatki piersiowej stosuje się zwykle wyższe napięcia (np. 100–125 kV), właśnie po to, żeby promieniowanie miało wysoką przenikliwość i równomiernie „przeszło” przez cały przekrój klatki. Przy badaniach kończyn, gdzie struktury są cieńsze, używa się niższego napięcia, bo nie potrzebujemy aż tak twardego widma. Warto też pamiętać, że zwiększenie kV zmniejsza kontrast tkankowy obrazu (bo wszystko jest bardziej przepuszczalne), ale za to redukuje pochłoniętą dawkę w skórze. W dobrze prowadzonym pracowni RTG technik świadomie balansuje kV i mAs, aby osiągnąć kompromis między jakością diagnostyczną a ochroną radiologiczną. Z mojego doświadczenia to jedna z podstawowych umiejętności w diagnostyce obrazowej – rozumieć, że zmiana napięcia to nie tylko „jaśniej/ciemniej”, ale przede wszystkim zmiana energii i przenikliwości promieniowania.

Pytanie 15

Podstawowym elementem diagnostycznym aparatury izotopowej wykorzystującej emisyjne metody pomiaru jest

A. amperomierz.

B. komora jonizacyjna.

C. woltomierz.

D. kamera scyntylacyjna.

Prawidłową odpowiedzią jest kamera scyntylacyjna, bo to właśnie ona stanowi podstawowy element diagnostyczny w aparaturze izotopowej wykorzystującej emisyjne metody pomiaru. W emisyjnych technikach medycyny nuklearnej źródłem promieniowania jest radioizotop podany pacjentowi, a zadaniem układu pomiarowego jest rejestracja promieniowania gamma wychodzącego z organizmu. Kamera scyntylacyjna (gammakamera) zamienia te kwanty promieniowania na błyski światła w krysztale scyntylacyjnym (najczęściej NaI(Tl)), a potem na sygnał elektryczny w fotopowielaczach. Na tej podstawie system tworzy obraz rozkładu radiofarmaceutyku w ciele. To właśnie ten element decyduje o jakości diagnostycznej badania: rozdzielczości przestrzennej, czułości detekcji, możliwości wykonywania projekcji planarnych i badań SPECT. W praktyce klinicznej kamera scyntylacyjna jest sercem całego zestawu – reszta aparatury (kolimatory, układy akwizycji, oprogramowanie) tylko wspiera jej działanie. Z mojego doświadczenia to na ustawieniu parametrów pracy kamery, doborze odpowiedniego kolimatora i właściwej energii okna fotopiku opiera się większość dobrej praktyki w scyntygrafii. W nowoczesnych pracowniach standardem jest używanie kamer scyntylacyjnych sprzężonych z TK (SPECT/CT), ale wciąż kluczowy element emisyjny to właśnie detektor scyntylacyjny. Bez niego mamy co najwyżej licznik promieniowania, a nie rzeczywiste narzędzie diagnostyki obrazowej zgodne z wytycznymi medycyny nuklearnej.

Pytanie 16

Na zamieszczonej ilustracji przedstawiono ułożenie pacjenta do wykonania zdjęcia rentgenowskiego

A. śródstopia.

B. kości piętowej.

C. stopy.

D. palców stopy.

Prawidłowo rozpoznałeś, że na ilustracji pokazano ułożenie pacjenta do wykonania zdjęcia rentgenowskiego całej stopy. Stopa jest oparta podeszwą na kasecie, palce są swobodnie wyprostowane, a oś promienia głównego (strzałka) jest skierowana mniej więcej na środkową część podeszwy, w okolice łuku podłużnego. To jest typowe ułożenie do projekcji AP (dorso–plantarnej) stopy, stosowanej rutynowo w radiologii. W standardach opisujących technikę badania RTG stopy przyjmuje się, że promień centralny przechodzi przez środek stopy, tak aby na jednym obrazie ocenić paliczki, kości śródstopia, stawy śródstopno‑paliczkowe, kość skokową, piętową oraz część stawów stępu. Chodzi o kompleksową ocenę całej stopy, a nie tylko jednego jej fragmentu. W praktyce klinicznej taka projekcja jest wykorzystywana m.in. przy urazach (podejrzenie złamań śródstopia, paliczków, urazów stawu Lisfranca), przy deformacjach (płaskostopie, hallux valgus), w kontroli pooperacyjnej po zespoleniach kostnych czy przy ocenie zmian zwyrodnieniowych i reumatycznych. Moim zdaniem kluczowe jest tu rozumienie, że przy projekcji stopy pacjent leży lub siedzi, a stopa spoczywa podeszwą na kasecie, dzięki czemu uzyskujemy obraz zbliżony do warunków obciążenia fizjologicznego. W odróżnieniu od zdjęć celowanych na kość piętową lub palce, tutaj nie rotujemy istotnie stopy ani nie ustawiamy jej w skrajnych zgięciach. Dobra praktyka techniczna wymaga też prawidłowego kolimowania – obejmujemy całą stopę, ale ograniczamy pole, aby zminimalizować dawkę promieniowania. Dodatkowo należy pamiętać o oznaczeniu strony (L/P) oraz stabilnym ułożeniu, żeby uniknąć poruszenia i rozmycia obrazu. Takie nawyki bardzo ułatwiają późniejszą interpretację zdjęcia przez lekarza radiologa lub ortopedę.

Pytanie 17

Świeżo wynaczyniona krew na obrazach TK głowy bez podania środka kontrastowego ukazuje się jako obszar

A. izodensyjny.

B. normodensyjny.

C. hiperdensyjny.

D. hipodensyjny.

Prawidłowo – świeżo wynaczyniona krew w badaniu TK głowy bez kontrastu ma charakter hiperdensyjny, czyli jest wyraźnie jaśniejsza od prawidłowej tkanki mózgowej. Wynika to głównie z wysokiego stężenia białek i hemoglobiny w skrzepie oraz stosunkowo małej zawartości wody. W praktyce na monitorze widzisz ostro odgraniczony, jasny (białawy) obszar, zwykle o gęstości w granicach ok. 60–80 HU, podczas gdy prawidłowa istota szara ma około 35–45 HU. Moim zdaniem to jest jedna z absolutnie kluczowych rzeczy w TK – szybkie rozpoznanie świeżego krwawienia śródczaszkowego, bo od tego zależy dalsze postępowanie z pacjentem (np. decyzja o trombolizie, zabiegu neurochirurgicznym, obserwacji na OIT). W standardowych protokołach TK głowy w ostrych stanach (udar, uraz) zawsze zaczyna się od badania bez kontrastu właśnie po to, żeby nie zamaskować gęstych ognisk krwi środkiem kontrastowym. Świeże krwiaki nadtwardówkowe, podtwardówkowe czy śródmózgowe typowo są hiperdensyjne względem mózgowia. Dopiero z czasem, gdy dochodzi do rozpadu hemoglobiny i wzrostu zawartości wody, krew robi się izodensyjna, a potem nawet hipodensyjna. Warto też kojarzyć, że podobna zasada dotyczy świeżej krwi w innych lokalizacjach, np. w jamie brzusznej czy w miednicy – świeże krwawienie w TK zazwyczaj „świeci” na jaśniej niż otaczające tkanki. W dobrej praktyce opisowej radiolog nie tylko stwierdza obecność hiperdensyjnego ogniska, ale też opisuje jego lokalizację, wielkość, efekt masy, przemieszczenie struktur pośrodkowych i ewentualne cechy aktywnego krwawienia, co ma duże znaczenie kliniczne.

Pytanie 18

Technik elektroadiolog do badania MR kręgosłupa lędźwiowego powinien ułożyć pacjenta

A. na brzuchu, nogami do magnesu, ręce wzdłuż tułowia.

B. na brzuchu, nogami do magnesu, ręce za głową.

C. na plecach, głową do magnesu, ręce wzdłuż tułowia.

D. na plecach, głową do magnesu, ręce za głową.

Prawidłowe ułożenie pacjenta do badania MR kręgosłupa lędźwiowego to pozycja na plecach (supinacyjna), głową do magnesu, z rękami ułożonymi wzdłuż tułowia. Taka konfiguracja jest zgodna z rutynowymi protokołami pracowni rezonansu i zapewnia kilka kluczowych rzeczy naraz: stabilność, komfort pacjenta oraz optymalne pozycjonowanie odcinka lędźwiowego w centrum cewki i pola jednorodności magnesu. Przy ułożeniu na plecach kręgosłup jest w najbardziej naturalnej, zrelaksowanej pozycji, co zmniejsza napięcie mięśni przykręgosłupowych i ogranicza artefakty ruchowe. Głowa do magnesu jest standardem przy większości badań kręgosłupa – łatwiej wtedy dobrać właściwą cewkę kręgosłupową, wypozycjonować pacjenta względem lampy laserowej i środkowej linii stołu, a także kontrolować jego stan przez okno i interkom. Ręce ułożone wzdłuż tułowia są ważne z dwóch powodów: po pierwsze, minimalizują ryzyko powstawania zamkniętych pętli przewodzących (np. gdy ręce są splecione za głową), co jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa w polu RF; po drugie, zmniejszają napięcie w obrębie obręczy barkowej i ułatwiają pacjentowi wytrzymanie długiego badania bez poruszania się. W praktyce technik często dodatkowo podkłada wałek pod kolana, żeby odciążyć odcinek lędźwiowy i zmniejszyć dolegliwości bólowe – to drobiazg, ale bardzo poprawia jakość obrazów, bo pacjent mniej się wierci. Moim zdaniem warto też zawsze sprawdzić, czy barki i miednica są symetryczne, a linia kręgosłupa pokrywa się z osią stołu. To ułatwia późniejszą rekonstrukcję obrazów w płaszczyznach prostopadłych do osi kręgosłupa i poprawia czytelność badania dla lekarza radiologa.

Pytanie 19

Na przedstawionym scyntygramie ukazano duży obszar

A. zmniejszonego wychwytu znacznika w lewym stawie kolanowym.

B. wzmożonego wychwytu znacznika w prawym stawie kolanowym.

C. wzmożonego wychwytu znacznika w lewym stawie kolanowym.

D. zmniejszonego wychwytu znacznika w prawym stawie kolanowym.

Na tym scyntygramie prawidłowo rozpoznałeś obszar wzmożonego wychwytu znacznika w lewym stawie kolanowym. W badaniach medycyny nuklearnej trzeba pamiętać, że ogniska o większej aktywności radioznacznika (tzw. „hot spoty”) są na obrazie ciemniejsze lub intensywniej wysycone, bo rejestrujemy tam większą liczbę zliczeń z gammakamery. W scyntygrafii kości z użyciem 99mTc-MDP lub podobnych fosfonianów taki wzmożony wychwyt zwykle świadczy o zwiększonym metabolizmie kostnym: procesie zapalnym, przeciążeniu, złamaniu przeciążeniowym, zmianie nowotworowej czy aktywnych zmianach zwyrodnieniowych. Kluczowe jest też prawidłowe rozpoznanie strony – lewy/prawy – na podstawie oznaczeń projekcji (AP, PA) oraz standardowego ułożenia pacjenta. W dobrych praktykach opisowych zawsze weryfikuje się markery strony, podpisy projekcji i porównuje symetryczne struktury, żeby uniknąć pomylenia kolan. Moim zdaniem to jedno z częstszych potknięć na początku nauki. W codziennej pracy technika i lekarza medycyny nuklearnej ważne jest też, by oceniać nie tylko samo ognisko, ale i tło, czyli aktywność w sąsiednich kościach i tkankach miękkich, bo to pomaga odróżnić zmiany ogniskowe od artefaktów (np. ruch pacjenta, zanieczyszczenie znacznikiem). W tym przypadku wyraźne, dobrze ograniczone, asymetryczne zwiększenie gromadzenia znacznika w obrębie lewego stawu kolanowego bardzo jednoznacznie wskazuje na lokalny patologiczny proces kostny lub okołokostny po tej właśnie stronie. Takie obrazy w praktyce często kojarzą się z aktywną gonartrozą, zmianami pourazowymi albo ogniskiem przerzutowym – dalsza diagnostyka zależy już od obrazu klinicznego i innych badań obrazowych.

Pytanie 20

W badaniu PET CT wykorzystuje się radioizotopy emitujące promieniowanie

A. gamma.

B. beta minus.

C. beta plus.

D. alfa.

Prawidłowa odpowiedź to promieniowanie beta plus, czyli emisja pozytonów. W badaniu PET/CT stosuje się radioizotopy, które rozpadają się z emisją pozytonu. Ten pozyton po bardzo krótkiej drodze w tkankach (zwykle poniżej kilku milimetrów) zderza się z elektronem i dochodzi do zjawiska anihilacji. W wyniku anihilacji powstają dwa kwanty promieniowania gamma o energii 511 keV, lecące w prawie dokładnie przeciwnych kierunkach (pod kątem 180°). I to właśnie te dwa fotony gamma są rejestrowane przez detektory w pierścieniu tomografu PET. System elektroniczny analizuje tzw. koincydencję tych fotonów, wyznacza linię, na której nastąpiła anihilacja, i na tej podstawie rekonstruuje obraz rozmieszczenia radiofarmaceutyku w organizmie. Czyli w praktyce: do organizmu podajemy emiter beta plus (np. 18F w FDG, 11C, 13N, 15O), ale detektory rejestrują już promieniowanie gamma powstałe po anihilacji. Z punktu widzenia fizyki medycznej kluczowe jest, że sam izotop musi być β+, bo tylko wtedy mamy anihilację i charakterystyczne dwa fotony 511 keV, które można wykryć w koincydencji. To odróżnia PET od klasycznej scyntygrafii SPECT, gdzie używa się głównie czystych emiterów gamma (np. 99mTc) i gammakamer. W nowoczesnych standardach pracowni medycyny nuklearnej (Euratom, IAEA, wytyczne EANM) wyraźnie podkreśla się dobór radioizotopów β+ o odpowiednim okresie półtrwania i energii pozytonów, co ma wpływ na jakość obrazu, rozdzielczość przestrzenną i dawkę dla pacjenta. W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się 18F-FDG w onkologii, kardiologii i neurologii, właśnie dlatego, że jako emiter beta plus idealnie współpracuje z systemem PET i pozwala ocenić metabolizm glukozy w różnych tkankach, szczególnie w guzach nowotworowych.

Pytanie 21

Kolonoskopia to badanie, które ma na celu ocenę błony śluzowej

A. jelita cienkiego.

B. jelita grubego.

C. żołądka.

D. dwunastnicy.

Prawidłowo – kolonoskopia służy do oceny błony śluzowej jelita grubego, czyli okrężnicy, esicy i odbytnicy. W badaniu używa się giętkiego endoskopu wprowadzanego przez odbyt, a operator ogląda od środka ścianę jelita na monitorze w powiększeniu. Dzięki temu można bardzo dokładnie ocenić wygląd śluzówki: kolor, ukształtowanie, obecność nadżerek, owrzodzeń, polipów, guzów czy źródeł krwawienia. Z mojego doświadczenia to jedno z kluczowych badań w profilaktyce raka jelita grubego – standardem jest wykonywanie kolonoskopii przesiewowej u osób po 50. roku życia (a czasem wcześniej, gdy są obciążenia rodzinne). W trakcie kolonoskopii zgodnie z dobrymi praktykami nie tylko się ogląda jelito, ale też od razu wykonuje procedury terapeutyczne: usuwa polipy pętlą diatermiczną, pobiera wycinki do badania histopatologicznego, tamuje krwawienie za pomocą klipsów endoskopowych czy koagulacji. Dobre przygotowanie pacjenta, czyli dokładne oczyszczenie jelita środkami przeczyszczającymi dzień przed badaniem, jest absolutnie kluczowe – od tego zależy jakość oceny błony śluzowej, a tym samym wiarygodność wyniku. W praktyce technik czy personel pomocniczy musi pilnować, żeby pacjent miał właściwe przeciwwskazania ocenione (np. ciężka niewydolność krążenia, perforacja, ostre zapalenie otrzewnej) oraz żeby sprzęt był prawidłowo zdezynfekowany zgodnie z procedurami endoskopowymi. Moim zdaniem warto też zapamiętać prostą zasadę: kolonoskopia = jelito grube, gastroskopia = przełyk, żołądek i dwunastnica. To pomaga na egzaminach i w praktyce na oddziale, kiedy lekarz zleca różne badania endoskopowe i trzeba je dobrze od siebie odróżniać.

Pytanie 22

Na obrazie MR jamy brzusznej strzałką wskazano

A. wątrobę.

B. trzustkę.

C. nerkę.

D. śledzionę.

Na obrazie MR jamy brzusznej strzałka wskazuje wątrobę, czyli największy narząd miąższowy w górnej części jamy brzusznej, po prawej stronie. Na przekroju czołowym, takim jak na tym zdjęciu, wątroba zajmuje prawą górną część obrazu, tuż pod przeponą, przylega do prawej ściany klatki piersiowej i zwykle częściowo przykrywa prawą nerkę. W rezonansie magnetycznym jej sygnał jest stosunkowo jednorodny, a granica z płucem i przeponą jest wyraźna. Moim zdaniem to jedno z podstawowych ćwiczeń w radiologii: najpierw lokalizacja wątroby, potem dopiero szukanie zmian patologicznych. W praktyce klinicznej prawidłowe rozpoznanie wątroby na MR jest kluczowe przy ocenie ogniskowych zmian, takich jak naczyniaki, przerzuty, HCC czy torbiele. Standardem jest porównywanie położenia narządu względem kręgosłupa, żeber i innych narządów – to bardzo pomaga, gdy obraz nie jest idealny albo pacjent był słabo ułożony. Dobre praktyki mówią, żeby zawsze „czytać” badanie systematycznie: najpierw orientacja w płaszczyźnie i stronach ciała (oznaczenia L/R), potem narządy miąższowe (wątroba, śledziona, nerki, trzustka), a dopiero na końcu drobne szczegóły. Dzięki temu łatwiej uniknąć pomylenia wątroby np. ze śledzioną w nietypowych wariantach anatomicznych czy przy dużych guzach. W codziennej pracy technika lub młodego radiologa poprawna identyfikacja wątroby na MR to absolutna podstawa do dalszej, bardziej zaawansowanej interpretacji badania.

Pytanie 23

W pracowni radioterapii wyświetlenie na ekranie monitora aparatu komunikatu „ROTATION” oznacza prowadzoną terapię

A. całego ciała.

B. obrotową.

C. paliatywną.

D. radykalną.

Prawidłowo, komunikat „ROTATION” na konsoli akceleratora liniowego oznacza, że prowadzona jest terapia obrotowa, czyli napromienianie przy ciągłym obrocie głowicy aparatu wokół pacjenta. Chodzi o to, że wiązka promieniowania nie pada z jednego lub kilku statycznych pól, tylko „okrąża” pacjenta po zadanym łuku lub pełnym obrocie 360°. W praktyce klinicznej stosuje się takie techniki głównie w teleterapii, np. przy napromienianiu guzów mózgu, guzów w obrębie miednicy czy klatki piersiowej, gdy zależy nam na jak najlepszym rozkładzie dawki i ochronie tkanek zdrowych. Dzięki terapii obrotowej dawka w guzie sumuje się z wielu kierunków, a narządy krytyczne dostają mniejsze dawki cząstkowe z każdego pojedynczego przejścia wiązki. Moim zdaniem to jeden z fajniejszych przykładów, jak geometria ruchu aparatu realnie wpływa na bezpieczeństwo pacjenta. Współczesne systemy planowania leczenia wykorzystują różne odmiany terapii obrotowej, np. techniki łukowe (arc therapy), VMAT, czy rotacyjne techniki 3D, gdzie ruch gantry jest ściśle zsynchronizowany z kolimatorem i czasem z ruchem stołu. Operator, widząc na monitorze tryb „ROTATION”, powinien zawsze sprawdzić wcześniej w karcie zabiegowej i w systemie planowania, czy zaplanowany jest łuk, ile stopni ma obejmować, w jakim kierunku obraca się gantry i czy parametry dawki zgadzają się z zatwierdzonym planem. To jest standard dobrej praktyki: przed włączeniem napromieniania potwierdzić tryb pracy aparatu (statyczny, rotacyjny, IMRT, itp.), pozycję pacjenta, ustawienie izocentrum i ewentualne akcesoria unieruchamiające. W pracowni radioterapii takie szczegóły decydują o jakości i powtarzalności leczenia, więc rozpoznawanie komunikatów typu „ROTATION” to podstawa codziennej pracy przy akceleratorze.

Pytanie 24

W których projekcjach podstawowych wykonuje się standardowe badanie mammograficzne?

A. Skośnej i <i>Kleopatry</i>.

B. Kraniokaudalnej i skośnej.

C. Kraniokaudalnej i stycznej.

D. Stycznej i <i>Kleopatry</i>.

Prawidłowe standardowe badanie mammograficzne wykonuje się w dwóch podstawowych projekcjach: kraniokaudalnej (CC) i skośnej, najczęściej oznaczanej jako MLO – mediolateral oblique. To jest absolutny klasyk w mammografii i praktycznie każdy opis badania zaczyna się od informacji, czy udało się poprawnie wykonać właśnie te dwie projekcje. Projekcja kraniokaudalna pokazuje pierś „z góry na dół” – promień centralny przebiega od strony czaszkowej do ogonowej, dzięki czemu dobrze oceniamy centralne i przyśrodkowe części gruczołu, z wyraźnym zarysem brodawki i tkanki za brodawką. W praktyce technik musi pilnować odpowiedniego ułożenia pacjentki, dociągnięcia jak największej ilości tkanki piersiowej na detektor oraz właściwej kompresji – to wpływa na rozdzielczość, kontrast i dawkę promieniowania. Projekcja skośna (MLO) jest jeszcze ważniejsza klinicznie, bo pozwala objąć górny zewnętrzny kwadrant piersi oraz ogon pachowy, gdzie bardzo często lokalizują się zmiany nowotworowe. W tej projekcji promień jest pochylony, zwykle pod kątem ok. 40–60°, dobranym do budowy klatki piersiowej. Na obrazie powinniśmy widzieć dobrze zaznaczony mięsień piersiowy większy sięgający mniej więcej do wysokości brodawki, co jest jednym z kryteriów jakości obrazu. Moim zdaniem warto zapamiętać, że w programach badań przesiewowych (screening) właśnie zestaw CC + MLO jest uznawany za złoty standard. Inne projekcje, jak styczna, powiększeniowa czy specjalne ujęcia typu „Kleopatra”, są stosowane jako dodatkowe, celowane – np. do lepszego uwidocznienia mikrozwapnień, zmiany w pobliżu skóry czy struktury podejrzanej w badaniu podstawowym. Nie zastępują one jednak projekcji kraniokaudalnej i skośnej, tylko je uzupełniają. W praktyce technika radiologii dobra znajomość tych dwóch podstawowych projekcji to podstawa bezpiecznej i wiarygodnej mammografii.

Pytanie 25

Elementem pomocniczym w radioterapii, zapewniającym powtarzalność ułożenia w pozycji terapeutycznej, a także unieruchomienie pacjenta, jest

A. filtr kompensacyjny.

B. osłona.

C. maska termoplastyczna.

D. bolus.

Prawidłowo wskazana maska termoplastyczna to w radioterapii klasyczny przykład systemu unieruchomienia i pozycjonowania pacjenta. Jej główna rola nie jest fizyczna modyfikacja wiązki promieniowania, tylko zapewnienie powtarzalnego, stabilnego ułożenia ciała – najczęściej głowy i szyi, czasem także górnej części klatki piersiowej. Maska jest wykonywana indywidualnie: podgrzany materiał termoplastyczny formuje się na twarzy i głowie pacjenta na etapie planowania (TK planistyczna), a po ostygnięciu zachowuje dokładnie ten kształt. Dzięki temu przy każdym kolejnym frakcyjnym napromienianiu pacjent jest układany praktycznie tak samo, w granicach kilku milimetrów, co jest zgodne z wymaganiami dokładności ICRU i standardów ośrodków radioterapii. Z mojego doświadczenia, bez dobrego unieruchomienia nawet najlepszy plan leczenia na akceleratorze traci sens, bo narządy krytyczne mogą dostać wyższą dawkę niż zakładano, a objętość tarczowa będzie napromieniona nierównomiernie. W praktyce klinicznej maski termoplastyczne są obowiązkowym elementem przy nowotworach głowy i szyi, guzach mózgu, czasem przy napromienianiu oczodołu czy podstawy czaszki. Stosuje się je razem z systemami IGRT (obrazowanie przedzabiegowe – np. CBCT), żeby jeszcze dokładniej zweryfikować pozycję. Maska ogranicza też mimowolne ruchy, np. przełykanie czy lekki skręt szyi. Warto zapamiętać, że bolusy, filtry kompensacyjne czy osłony służą głównie do kształtowania rozkładu dawki w objętości, a nie do stabilizacji pacjenta. W dobrych pracowniach zawsze rozróżnia się systemy unieruchomienia (maski, materace próżniowe, podpórki) od elementów modyfikujących wiązkę.

Pytanie 26

W celu wykonania badania scyntygraficznego układu kostnego radiofarmaceutyk należy podać pacjentowi

A. dożylnie.

B. domięśniowo.

C. doustnie.

D. podskórnie.

W scyntygrafii układu kostnego standardem jest podanie radiofarmaceutyku wyłącznie dożylnie. Wynika to z mechanizmu działania tych preparatów: typowo stosuje się fosfoniany znakowane technetem-99m (np. 99mTc-MDP, 99mTc-HDP), które muszą szybko trafić do krwiobiegu, a następnie zostać wychwycone przez tkankę kostną, głównie w miejscach wzmożonego metabolizmu kostnego. Podanie dożylne gwarantuje przewidywalną kinetykę, równomierne rozprowadzenie w organizmie i możliwość prawidłowego zaplanowania czasu obrazowania (zwykle 2–4 godziny po iniekcji). Z mojego doświadczenia, jeśli dawka jest podana do żyły prawidłowo, obraz w gammakamerze jest czytelny, a stosunek sygnału z kości do tła miękkotkankowego jest optymalny. W medycynie nuklearnej trzyma się zasady, że radiofarmaceutyk podajemy w taki sposób, aby szybko i kontrolowanie uzyskać odpowiednie stężenie w narządzie docelowym, przy jak najmniejszej dawce całkowitej dla pacjenta. Dlatego drogi podania, które powodują opóźnione, nieprzewidywalne wchłanianie (jak doustna czy podskórna), są tutaj po prostu nieakceptowalne. Dożylne podanie umożliwia też natychmiastową reakcję, jeśli dojdzie do wynaczynienia – można ocenić miejsce wkłucia, przepłukać dostęp, odpowiednio opisać badanie. W wytycznych pracowni medycyny nuklearnej i w standardach EANM (European Association of Nuclear Medicine) wyraźnie podkreśla się, że scyntygrafia kości jest badaniem wymagającym prawidłowego dostępu żylnego, bo od tego zależy jakość diagnostyczna obrazów, a w konsekwencji trafność rozpoznania zmian przerzutowych, zapalnych czy pourazowych.

Pytanie 27

Kiedy w procesie terapii wykonuje się badanie CBCT (cone beam computed tomography)?

A. W środku leczenia.

B. Przed rozpoczęciem leczenia.

C. Po ukończeniu leczenia.

D. Przy końcu leczenia.

Badanie CBCT wykonuje się standardowo przed rozpoczęciem leczenia, bo jest to badanie typowo diagnostyczne i planistyczne. Na tomografii stożkowej ocenia się dokładnie anatomię: przebieg kanałów korzeniowych, grubość kości, położenie struktur krytycznych (np. kanał nerwu zębodołowego dolnego, zatoka szczękowa), ewentualne zmiany zapalne czy resorpcje. Bez takiego obrazu 3D planowanie zabiegu, np. implantologicznego, endodontycznego czy chirurgicznego, byłoby w dużej mierze „na oko”, co po prostu jest sprzeczne z aktualnymi standardami postępowania. W nowoczesnej stomatologii i radiologii dąży się do tego, żeby dawkę promieniowania podać raz, w dobrze uzasadnionym momencie – czyli właśnie na etapie planowania terapii. Zasada ALARA (as low as reasonably achievable) jasno mówi, że nie powinniśmy powtarzać badań bez wyraźnej potrzeby klinicznej. Dlatego CBCT robi się przed leczeniem, żeby na podstawie jednego badania ustalić możliwie kompletny plan: rodzaj zabiegu, długość i średnicę implantów, potrzebę augmentacji kości, zakres leczenia endodontycznego. W ortodoncji CBCT również wykonuje się przed terapią, jeśli jest wskazanie, np. zęby zatrzymane, podejrzenie resorpcji korzeni, ocena stawów skroniowo‑żuchwowych. Moim zdaniem kluczowe jest myślenie w ten sposób: CBCT to narzędzie do podejmowania decyzji przed wejściem w leczenie, a nie badanie „kontrolne z ciekawości” po wszystkim. Oczywiście czasem wykonuje się kontrolne CBCT, ale tylko w szczególnych sytuacjach klinicznych, a nie rutynowo przy końcu czy w środku terapii.

Pytanie 28

Przedstawiony obraz został zarejestrowany podczas wykonywania

A. badania radioizotopowego.

B. pozytonowej tomografii emisyjnej.

C. rezonansu magnetycznego.

D. tomografii komputerowej.

Na obrazie widzisz typowy wynik badania radioizotopowego kośćca, czyli scyntygrafię kości wykonaną gammakamerą po dożylnym podaniu radiofarmaceutyku (najczęściej znaczonego technetem-99m fosfonianu). Charakterystyczny jest tu tzw. obraz „szkieletu z rozmytymi konturami” – widoczne są głównie struktury kostne, bez dokładnego zarysu tkanek miękkich, a intensywność zabarwienia zależy od wychwytu znacznika metabolicznie aktywnego w kościach. To właśnie odróżnia obraz scyntygraficzny od klasycznego RTG czy TK, gdzie widzimy anatomiczne szczegóły, krawędzie, zróżnicowaną gęstość tkanek. W medycynie nuklearnej nie pokazujemy bezpośrednio anatomii, tylko rozkład radioaktywności – czyli funkcję narządu lub metabolizm tkanki.
Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: w badaniach radioizotopowych obraz jest zwykle bardziej „rozmyty”, kontrast jest funkcjonalny, a nie czysto anatomiczny. W scyntygrafii kości oceniamy m.in. ogniska wzmożonego metabolizmu kostnego – przerzuty nowotworowe, złamania przeciążeniowe, zmiany zapalne, martwicze. W praktyce klinicznej takie badanie jest standardem np. w onkologii przy podejrzeniu przerzutów do kości (rak piersi, prostaty), w ortopedii przy niejasnym bólu kostnym, w reumatologii przy rozsianych zmianach zapalnych.
Zgodnie z dobrą praktyką medycyny nuklearnej ważne jest odpowiednie przygotowanie pacjenta (nawodnienie, opróżnienie pęcherza przed badaniem, zdjęcie metalowych przedmiotów) oraz właściwy dobór radiofarmaceutyku i aktywności dawki. Personel musi też zadbać o czas między podaniem znacznika a rejestracją obrazu (dla scyntygrafii kości najczęściej ok. 2–3 godziny), bo to wpływa na jakość i interpretowalność wyniku. Warto kojarzyć, że takie całociałowe, symetryczne „szkieletowe” obrazy to klasyka badań radioizotopowych w medycynie nuklearnej, a nie TK, MR czy PET, chociaż PET też należy do metod medycyny nuklearnej, ale wygląda już trochę inaczej i zwykle jest łączony z CT (PET/CT).

Pytanie 29

Na obrazie TK zaznaczono zatokę

A. czołową w przekroju strzałkowym.

B. szczękową w przekroju strzałkowym.

C. szczękową w przekroju czołowym.

D. czołową w przekroju czołowym.

Na przedstawionym obrazie TK widoczny jest przekrój czołowy (koronalny) przez zatoki przynosowe, a strzałka wskazuje zatokę szczękową. Świadczy o tym kilka charakterystycznych elementów. Po pierwsze, widzimy obie połowy twarzy jednocześnie – lewą i prawą – z wyraźną przegrodą nosa pośrodku, co jest typowe właśnie dla projekcji czołowej, a nie strzałkowej. Po drugie, po bokach jamy nosowej znajdują się duże, symetryczne, powietrzne przestrzenie o niskiej gęstości (ciemne na obrazie), zlokalizowane nad wyrostkiem zębodołowym szczęki – to klasyczna lokalizacja zatok szczękowych. Zatoka czołowa leżałaby znacznie wyżej, nad oczodołami i nasadą nosa, a tutaj zaznaczona struktura jest położona niżej, w typowej pozycji zatoki szczękowej. W praktyce klinicznej umiejętność odróżnienia zatoki szczękowej od czołowej w różnych płaszczyznach TK jest bardzo ważna przy ocenie zapaleń zatok, zmian polipowatych, torbieli czy urazów twarzoczaszki. Technik elektroradiolog, który prawidłowo rozpoznaje płaszczyznę obrazu (czołowa, strzałkowa, poprzeczna), łatwiej oceni, czy rekonstrukcje zostały wykonane zgodnie z zaleceniami lekarza i czy zakres badania obejmuje wszystkie kluczowe struktury. Moim zdaniem taka „orientacja w przestrzeni” na TK to jedna z podstawowych praktycznych umiejętności – przydaje się nie tylko w zatokach, ale też np. przy ocenie podstawy czaszki czy oczodołów. W standardach opisowych radiologii laryngologicznej wyraźnie podkreśla się konieczność oceny wszystkich zatok przynosowych w co najmniej dwóch płaszczyznach, więc rozpoznanie: zatoka szczękowa w przekroju czołowym – jest tutaj jak najbardziej zgodne z dobrą praktyką.

Pytanie 30

Który środek ochrony radiologicznej pacjenta należy zastosować podczas wykonywania zdjęcia bocznego kręgosłupa szyjnego?

A. Osłony na gonady.

B. Fartuch ołowiowy.

C. Osłonę na tarczycę.

D. Półfartuch ołowiowy.

Półfartuch ołowiowy jest w tej sytuacji najbardziej właściwym środkiem ochrony radiologicznej, bo pozwala skutecznie osłonić okolice gonad i jamy brzusznej, a jednocześnie nie wchodzi w pole obrazowania bocznego kręgosłupa szyjnego. W projekcji bocznej szyi wiązka promieniowania przechodzi przez odcinek C kręgosłupa, a pole napromieniania znajduje się stosunkowo wysoko. Moim zdaniem kluczowe jest tu to, żeby nie zasłaniać struktur, które muszą być widoczne na zdjęciu (kręgi szyjne, przestrzenie międzykręgowe, zarys trzonów, łuków, wyrostków kolczystych), a jednocześnie spełnić zasadę ALARA, czyli możliwie najmniejszego narażenia pacjenta. Półfartuch zakładany od dołu, sięgający powyżej miednicy, dobrze chroni narządy szczególnie wrażliwe, takie jak gonady, część przewodu pokarmowego, pęcherz, bez ryzyka, że krawędź osłony wejdzie w kadr. W praktyce technik najpierw ustawia pacjenta w prawidłowej pozycji bocznej, centrowanie na C4–C5, dopasowuje kasetę lub detektor, a dopiero potem sprawdza, czy półfartuch leży równo i nie zachodzi na obszar szyi. W wielu pracowniach przyjęty jest standard, że przy zdjęciach odcinka szyjnego, piersiowego czy barku stosuje się właśnie półfartuch, o ile tylko nie koliduje on z diagnostyką. Jest to zgodne z zasadami ochrony radiologicznej pacjenta opisanymi w wytycznych krajowych i europejskich, gdzie podkreśla się konieczność ochrony gonad i narządów krytycznych, ale bez pogarszania jakości diagnostycznej obrazu. Dodatkowo warto pamiętać, że poprawne kolimowanie pola i odpowiedni dobór parametrów ekspozycji to też element ochrony, ale pytanie dotyczyło konkretnie środka ochrony osobistej, i tu półfartuch sprawdza się najlepiej.

Pytanie 31

Zaznaczona strzałką struktura anatomiczna na obrazie rezonansu magnetycznego to

A. szyszynka.

B. móżdżek.

C. sierp mózgu.

D. komora.

Na przedstawionym obrazie MR w projekcji strzałkowej strzałka wskazuje strukturę o niskim sygnale, o gładkim zarysie, biegnącą wzdłuż linii środkowej mózgowia, w obrębie układu komorowego – to jest właśnie komora. W tym ujęciu najlepiej widać róg przedni i trzon komory bocznej oraz komorę III, które tworzą typowy, pusty (bezkreskowy) obszar wypełniony płynem mózgowo‑rdzeniowym. Na sekwencjach T1, które najczęściej stosuje się w takich przekrojach anatomicznych, płyn ma niski sygnał i dlatego komora jest ciemniejsza niż otaczająca istota biała i kora. Moim zdaniem kluczowe jest tu rozpoznanie typowego kształtu i położenia w stosunku do ciała modzelowatego i struktur podwzgórza. W praktyce klinicznej prawidłowa identyfikacja komór jest absolutnie podstawowa: oceniamy szerokość światła, symetrię, obecność przemieszczeń, poszerzeń w wodogłowiu, krwawień dokomorowych, a także skutki masy guzów. Zgodnie z dobrymi praktykami radiologicznymi zawsze opisujemy układ komorowy w każdej dokumentacji MR mózgowia – czy jest prawidłowo poszerzony, czy nie ma cech ucisku lub zablokowania przepływu płynu. Na dyżurach radiologicznych szybkie rozpoznanie poszerzonych komór u pacjenta z bólami głowy czy zaburzeniami świadomości może decydować o pilnej interwencji neurochirurgicznej, np. założeniu drenażu. Warto też kojarzyć, że na obrazach T2 i FLAIR komory będą wyglądały inaczej (płyn jaśniejszy lub wygaszony), ale ich położenie anatomiczne i relacja do sierpa mózgu oraz móżdżku pozostaje stała, co bardzo ułatwia orientację w badaniu.

Pytanie 32

Nieostrość geometryczna obrazu rentgenowskiego zależy od

A. ilości promieniowania rozproszonego.

B. wielkości ziarna luminoforu folii wzmacniającej.

C. wielkości ogniska optycznego.

D. grubości emulsji błony rentgenowskiej.

Prawidłowo wskazana została wielkość ogniska optycznego, czyli w praktyce rozmiar ogniska lampy rentgenowskiej. To właśnie od niego w dużym stopniu zależy nieostrość geometryczna, nazywana też nieostrością ogniskową. Im większe ognisko, tym bardziej krawędzie struktur na obrazie stają się rozmyte, bo promienie wychodzą z większego obszaru, a nie z jednego „punktu”. Z mojego doświadczenia dobrze to widać np. w radiogramach kości dłoni: przy dużym ognisku beleczki kostne i zarysy drobnych stawów są mniej wyraźne, przy małym ognisku – ostre jak żyleta. Dlatego w standardach pracowni RTG zaleca się używanie małego ogniska do badań wymagających wysokiej rozdzielczości przestrzennej: zdjęcia kostne, mammografia, drobne struktury stomatologiczne. Przy badaniach dużych części ciała, np. klatki piersiowej u dorosłego, częściej stosuje się większe ognisko, bo trzeba wytrzymać większe obciążenie cieplne lampy. W praktyce technik zawsze musi znaleźć kompromis między ostrością a możliwościami technicznymi aparatu i dawką dla pacjenta. Warto też pamiętać, że na nieostrość geometryczną wpływa dodatkowo odległość ognisko–błona oraz odległość obiekt–błona, ale „startem” całego problemu jest właśnie fizyczna wielkość ogniska. Gdy opanujesz tę zależność, łatwiej rozumiesz, dlaczego w protokołach badań RTG tak mocno podkreśla się dobór ogniska w zależności od badanej okolicy i masy ciała pacjenta.

Pytanie 33

Diagnozowanie metodą PET oparte jest na zjawisku

A. rozproszenia klasycznego.

B. anihilacji pozytonu i elektronu.

C. fotoelektrycznym.

D. Comptona.

Prawidłowa odpowiedź opiera się na kluczowym zjawisku fizycznym w medycynie nuklearnej: anihilacji pozytonu i elektronu. W badaniu PET (Pozytonowa Tomografia Emisyjna) do organizmu podaje się radiofarmaceutyk, który emituje pozytony, najczęściej jest to 18F-FDG, czyli fluorodeoksyglukoza znakowana fluorem-18. Pozyton, czyli dodatnio naładowany odpowiednik elektronu, po bardzo krótkiej drodze w tkance zderza się z elektronem. W momencie ich spotkania dochodzi do anihilacji – masa obu cząstek zamienia się w energię w postaci dwóch kwantów promieniowania gamma o energii 511 keV, wysyłanych prawie dokładnie w przeciwne strony (pod kątem około 180°). I właśnie to rejestruje skaner PET. Detektory ustawione w pierścieniu wokół pacjenta wychwytują te dwa fotony w tzw. koincydencji. System elektroniki i oprogramowanie rekonstruują na tej podstawie, wzdłuż której linii w ciele pacjenta doszło do anihilacji. Z mojego doświadczenia to jest główny moment „olśnienia” u uczniów: PET nie rejestruje bezpośrednio pozytonów, tylko fotony powstałe po ich anihilacji. W praktyce klinicznej pozwala to bardzo dokładnie oceniać metabolizm tkanek, np. w onkologii do wykrywania przerzutów, w kardiologii do oceny żywotności mięśnia sercowego, a w neurologii do analizy metabolizmu mózgu. Standardem jest też łączenie PET z TK (PET/CT), dzięki czemu oprócz informacji czynnościowej (metabolizm, perfuzja) mamy dokładne odniesienie anatomiczne. Dobre praktyki wymagają poprawnego przygotowania pacjenta (np. głodówka, kontrola glikemii przy FDG), bo to wpływa na wychwyt radiofarmaceutyku i jakość obrazów. Moim zdaniem zrozumienie anihilacji to podstawa, żeby nie mylić PET z klasycznym RTG czy TK, które bazują na zupełnie innych zjawiskach fizycznych.

Pytanie 34

Wysoką rozdzielczość przestrzenną obrazowania MR uzyskuje się przez

A. zmniejszenie wielkości FoV i zwiększenie matrycy obrazującej.

B. zwiększenie wielkości FoV i zmniejszenie matrycy obrazującej.

C. zwiększenie wielkości FoV i zwiększenie matrycy obrazującej.

D. zmniejszenie wielkości FoV i zmniejszenie matrycy obrazującej.

Prawidłowo: wysoka rozdzielczość przestrzenna w MR zależy głównie od wielkości piksela, a ten wynika z relacji pole widzenia (FoV) / matryca obrazująca. Im mniejszy FoV i im większa matryca, tym mniejszy piksel i tym wyraźniej widoczne drobne struktury. Matematycznie można to zapisać bardzo prosto: rozmiar piksela = FoV / liczba punktów w danym kierunku. Czyli jeśli zmniejszamy FoV, a jednocześnie zwiększamy liczbę próbek (większa matryca, np. z 256×256 na 512×512), to piksele robią się „gęstsze”, a obraz bardziej szczegółowy. Tak właśnie robi się np. badania stawów, przysadki, oczodołów – małe FoV, wysoka matryca, wysokie wymagania co do geometrii i ostrości. W praktyce technik zawsze musi szukać kompromisu: mniejszy FoV i większa matryca oznaczają dłuższy czas skanowania i mniejszy sygnał na piksel (SNR spada, bo ten sam sygnał z większego obszaru dzielimy na więcej elementów). Dlatego w standardach protokołów MR (np. neuroradiologicznych) ustala się minimalnie akceptowalny SNR i na tej podstawie dobiera FoV i matrycę. Moim zdaniem warto na to patrzeć praktycznie: jeśli lekarz prosi o „wysoką rozdzielczość”, to technik od razu myśli o zmniejszeniu FoV w stosunku do interesującej okolicy anatomicznej i zwiększeniu matrycy, o ile czas badania i współpraca pacjenta na to pozwalają. To jest klasyczna dobra praktyka w MR, stosowana praktycznie w każdym nowoczesnym protokole wysokorozdzielczym, np. w badaniach 3D T1 mózgu czy drobnych struktur kostno‑chrzęstnych.

Pytanie 35

Na przedstawionym radiogramie TK głowy strzałką zaznaczono

A. przegrodę nosową.

B. zbiornik wielki.

C. zatokę sitową.

D. zatokę klinową.

Na obrazie TK głowy strzałka wskazuje zatokę klinową, czyli pneumatyczną jamę kostną położoną w trzonie kości klinowej, w linii pośrodkowej, głęboko za jamą nosową. W projekcjach poprzecznych (axialnych), takich jak ta, zatoka klinowa widoczna jest jako symetryczna, powietrzna przestrzeń o niskiej gęstości (ciemna), położona centralnie, tuż przed trzonem kości klinowej i poniżej siodła tureckiego. To charakterystyczne położenie w środku podstawy czaszki jest kluczowe do jej rozpoznawania w praktyce. Moim zdaniem warto sobie to mocno skojarzyć: "ciemna, centralna bańka" z tyłu jamy nosowej to zwykle właśnie zatoka klinowa. W pracy technika elektroradiologii umiejętność szybkiego rozpoznania zatoki klinowej jest ważna np. przy planowaniu cięć TK zatok przynosowych, ocenie szerzenia się zmian zapalnych, polipów lub guzów podstawy czaszki, a także przy kwalifikacji do zabiegów endoskopowych przez zatokę klinową (dostęp do przysadki). Standardy opisów radiologicznych zalecają zawsze ocenę wszystkich zatok przynosowych: czołowych, sitowych, szczękowych i właśnie klinowej, bo zapalenie lub guz tej zatoki może dawać mało specyficzne objawy, np. bóle głowy, zaburzenia widzenia. Na TK zwracamy uwagę na stopień upowietrznienia, obecność poziomów płyn-powietrze, pogrubienie błony śluzowej lub masy tkanek miękkich. W dobrych praktykach diagnostyki obrazowej głowy i zatok zawsze porównuje się symetrię struktur, ciągłość ścian kostnych oraz relacje zatoki klinowej do tętnic szyjnych wewnętrznych, nerwów wzrokowych i przysadki – to ma znaczenie np. przy planowaniu zabiegów laryngologicznych i neurochirurgicznych.

Pytanie 36

Który radiofarmaceutyk może zostać podany pacjentowi w scyntygrafii perfuzyjnej mózgu?

A. Tc-99m MDP

B. Tc-99m HMPAO

C. I-123 NaI

D. I-131 NaI

Prawidłowo wybrany został Tc-99m HMPAO, czyli technet-99m heksametylopropylenoamina oksym. To klasyczny radiofarmaceutyk stosowany w scyntygrafii perfuzyjnej mózgu, zarówno w badaniach stacjonarnych SPECT, jak i w niektórych protokołach dynamicznych. Ma on właściwości lipofilne, dzięki czemu łatwo przenika przez barierę krew–mózg i w stosunkowo krótkim czasie ulega utrwaleniu w tkance mózgowej proporcjonalnie do regionalnego przepływu krwi. Dzięki temu rozkład wychwytu Tc-99m HMPAO bardzo dobrze odzwierciedla perfuzję poszczególnych obszarów mózgu w momencie podania. W praktyce klinicznej używa się go m.in. do oceny ognisk niedokrwienia, w diagnostyce padaczki (lokalizacja ogniska padaczkowego), w ocenie otępień, a także w niektórych przypadkach urazów mózgu. Z mojego doświadczenia, przy badaniach padaczkowych bardzo ważny jest moment podania – HMPAO trzeba wstrzyknąć w trakcie napadu lub tuż po, żeby zobaczyć typowy wzrost przepływu w ognisku. Tc-99m jako znacznik ma korzystny okres półtrwania (ok. 6 godzin), emituje promieniowanie gamma o energii idealnej do gammakamery (140 keV) i daje dobrą jakość obrazów przy stosunkowo niskiej dawce dla pacjenta, co jest zgodne z zasadą ALARA w medycynie nuklearnej. W wytycznych i w praktyce większości pracowni perfuzyjna scyntygrafia mózgu kojarzy się głównie właśnie z Tc-99m HMPAO albo jego nowszym odpowiednikiem Tc-99m ECD. To są standardowe, rekomendowane radiofarmaceutyki do tego typu badań.

Pytanie 37

Do środków kontrastujących negatywnych należą

A. siarczan baru i dwutlenek węgla.

B. związki jodu i siarczan baru.

C. powietrze i podtlenek azotu.

D. podtlenek azotu i siarczan baru.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie odpowiedzi zawierają nazwy substancji typowo kojarzonych z badaniami radiologicznymi. Klucz leży w zrozumieniu, czym tak naprawdę jest środek kontrastujący negatywny. W radiologii klasycznej i TK kontrast negatywny to substancja o niskiej gęstości i niskiej liczbie atomowej, która praktycznie nie pochłania promieniowania, dzięki czemu na obrazie jest ciemniejsza niż otaczające tkanki. Do tej grupy zaliczamy głównie gazy: powietrze, dwutlenek węgla, tlen, historycznie także podtlenek azotu. Natomiast związki jodu i siarczan baru to typowe środki kontrastujące pozytywne – mają dużą liczbę atomową, silnie pochłaniają promieniowanie X i dlatego na zdjęciach są jasne. Błąd polega często na tym, że ktoś myśli: „skoro coś jest środkiem kontrastowym, to w każdej kombinacji będzie poprawnie”, albo miesza pojęcie kontrastu pozytywnego i negatywnego. W odpowiedziach, gdzie pojawia się siarczan baru lub związki jodu, mamy klasyczny kontrast pozytywny, stosowany np. w badaniach przewodu pokarmowego (siarczan baru) czy w TK po dożylnym podaniu jodu. Łączenie ich z gazami nie zmienia faktu, że pytanie dotyczy wyłącznie środków negatywnych, czyli w danej parze obie substancje muszą być gazowe i radiolucentne. Typowym błędem jest też kojarzenie dwutlenku węgla czy podtlenku azotu jako „coś związanego z narkozą” albo z innymi procedurami, a nie z kontrastowaniem. Tymczasem w radiologii gazy te traktowane są właśnie jako kontrasty negatywne. Jeżeli w odpowiedzi pojawia się siarczan baru lub związki jodu, to od razu powinna zapalić się lampka: to są środki pozytywne, nie pasują do definicji kontrastu negatywnego. Dobra praktyka przy nauce to zawsze zadać sobie pytanie: jak ta substancja będzie wyglądać na obrazie? Jasna – pozytywny kontrast, ciemna – negatywny. To pomaga uniknąć takich pomyłek na egzaminie i w realnej pracy przy opisie badań.

Pytanie 38

Które zdjęcie RTG stawu łokciowego zostało wykonane w projekcji skośnej w rotacji zewnętrznej?

A. Zdjęcie 1

B. Zdjęcie 4

C. Zdjęcie 2

D. Zdjęcie 3

Na podstawie samych obrazów bardzo łatwo pomylić projekcję skośną z klasycznym AP albo z lekkim błędem ułożenia, dlatego wiele osób wybiera nieprawidłową odpowiedź. Kluczowe jest jednak zrozumienie, jak różnią się od siebie standardowe projekcje stawu łokciowego: AP, boczna oraz skośne w rotacji zewnętrznej i wewnętrznej. Zdjęcie przypominające typowe AP będzie miało dość symetryczne odwzorowanie nadkłykcia przyśrodkowego i bocznego, a kości promieniowa i łokciowa częściowo się nakładają. Gdy ktoś wskazuje taką projekcję jako skośną w rotacji zewnętrznej, zwykle wynika to z myślenia w stylu „nie jest boczne, więc pewnie skośne”, co jest trochę zbyt uproszczone. Projekcja boczna z kolei przedstawia staw łokciowy w zgięciu około 90°, z wyraźnym profilem bloczka, wcięcia bloczkowego i głowy kości promieniowej, a kości przedramienia są ustawione jedna za drugą. Jeśli taki obraz uznaje się za skośny, to jest to efekt mylenia pojęć: boczne ≠ skośne. W projekcji skośnej nadal zachowane jest wrażenie „prawie AP”, ale z kontrolowaną rotacją kończyny. W rotacji zewnętrznej promień stopniowo „odkleja się” od kości łokciowej, a boczne struktury stawu, szczególnie głowa kości promieniowej i nadkłykieć boczny, uwidaczniają się lepiej i mniej się nakładają. Ujęcia boczne, czy też prawie idealne AP, nie spełniają tego warunku, więc nie mogą być uznane za prawidłową projekcję skośną. Typowym błędem jest też ocenianie projekcji głównie po stopniu zgięcia łokcia – tymczasem o skośności decyduje głównie rotacja, a nie sama flexja. Warto sobie wyrobić nawyk patrzenia na relacje promień–łokciowa oraz na kształt i wzajemne ustawienie kłykci kości ramiennej. Z mojego doświadczenia dopiero takie podejście naprawdę porządkuje w głowie, która projekcja jest która i dlaczego wybór innego zdjęcia niż numer 1 w tym zadaniu prowadzi do błędnej odpowiedzi.

Pytanie 39

W której projekcji należy wykonać badanie radiologiczne kręgosłupa lędźwiowego, by na otrzymanym zdjęciu wyrostki kręgów lędźwiowych układały się w charakterystyczny kształt piesków (teriera szkockiego)?

A. Skośnej.

B. Bocznej.

C. AP

D. PA

Prawidłowa jest projekcja skośna, bo właśnie w tym ułożeniu pacjenta wyrostki stawowe kręgów lędźwiowych ustawiają się względem siebie tak, że na obrazie RTG przypominają charakterystyczne „pieski”, często w literaturze nazywane „Scottie dog sign”. W projekcji skośnej najlepiej uwidaczniają się stawy międzywyrostkowe (stawy międzykręgowe tylne), czyli tzw. stawy międzykręgowe lędźwiowe. To one, razem z łukami kręgów, tworzą tę specyficzną sylwetkę psa: wyrostek kolczysty to ogon, wyrostek poprzeczny to pysk, nasada łuku to szyja, wyrostek stawowy górny to ucho, a wyrostek stawowy dolny to przednia łapa. W praktyce technik RTG układa pacjenta w pozycji AP skośnej pod kątem około 45° (czasem trochę mniej lub więcej, zależnie od budowy pacjenta), tak żeby promień centralny przechodził przez stawy międzywyrostkowe. Standardy wykonywania zdjęć kręgosłupa lędźwiowego zakładają, że projekcje skośne wykonuje się właśnie wtedy, gdy chcemy ocenić stawy międzywyrostkowe, podejrzewamy spondylolizę, spondylolistezę lub inne zmiany w łukach kręgów. Z mojego doświadczenia to pytanie często się pojawia na egzaminach, bo ten „piesek” to taki klasyczny obrazkowy sposób zapamiętania anatomii czynnościowej łuku kręgowego. Warto też pamiętać, że w typowym zestawie badań RTG L-S wykonuje się projekcję AP, boczną oraz – w razie wskazań – właśnie skośne, żeby „dostrzyc” to, czego nie widać dobrze na zdjęciu czołowym czy bocznym. To jest po prostu dobra praktyka w radiologii konwencjonalnej.

Pytanie 40

Na obrazie rezonansu magnetycznego głowy strzałką wskazano zatokę

A. szczękową.

B. strzałkową.

C. czołową.

D. klinową.

Prawidłowo rozpoznałeś zatokę czołową. Na strzałkowym (sagittalnym) obrazie MR głowy zatoka czołowa leży najbardziej do przodu, nad nasadą nosa, w obrębie kości czołowej. W badaniu T1-zależnym, takim jak na tym obrazku, jej światło jest zwykle ciemne (hipointensywne), bo wypełnia je powietrze, a ściany zatoki mają sygnał zbliżony do kości i tkanek miękkich. Charakterystyczne jest to, że zatoka czołowa „siedzi” nad oczodołami i ma kształt mniej więcej trójkątny lub nieregularny, z przegrodą pośrodku.
Moim zdaniem znajomość topografii zatok przynosowych na MR jest bardzo praktyczna, bo w codziennej pracy technika czy lekarza opisującego badania łatwo wychwycić np. zapalenie zatok, torbiel śluzową, poziom płynu albo masę guzowatą. W typowym opisie zgodnie z dobrymi praktykami (np. wytyczne neuroradiologiczne ESNR) zawsze warto krótko odnieść się do zatok przynosowych, nawet jeśli badanie było zlecane z innego powodu, bo zmiany zapalne są częste i nierzadko przypadkowo wykrywane.
Na MR zatoka czołowa będzie leżeć powyżej jamy nosowej i zatok szczękowych, przed przednim dołem czaszki. W projekcjach czołowych i osiowych dobrze widać, że jest ona parzysta, ale bywa asymetryczna – to jest normalny wariant anatomiczny. W praktyce klinicznej lokalizacja tej zatoki ma znaczenie np. przy planowaniu zabiegów endoskopowych laryngologicznych, dostępu chirurgicznego do przedniego dołu czaszki czy ocenie pourazowych złamań kości czołowej. Na MR, w porównaniu z TK, lepiej oceniamy tkanki miękkie wokół zatoki i ewentualne szerzenie się procesu zapalnego lub nowotworowego wewnątrzczaszkowo. Dlatego taka, wydawałoby się prosta identyfikacja na obrazie, jest fundamentem dalszej, bardziej zaawansowanej diagnostyki obrazowej.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej