Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 8 czerwca 2026 16:21
Data zakończenia: 8 czerwca 2026 16:58

Egzamin zdany!

Wynik: 33/40 punktów (82,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Na radiogramie strzałką oznaczono

A. kość łódkowatą.

B. głowę kości skokowej.

C. staw skokowo-piętowy.

D. kość sześcienną.

Na tym zdjęciu RTG stawu skokowego w projekcji bocznej strzałka wskazuje kość łódkowatą stępu. W tej projekcji kość łódkowata leży bezpośrednio przed głową kości skokowej, czyli tak jakby „doklejona” do jej przedniego bieguna. Z tyłu widzisz masywną kość piętową, nad nią kość skokową z wyraźnym bloczkiem w stawie skokowym górnym, a jeszcze bardziej do przodu – właśnie kość łódkowatą, którą pokazano strzałką. Charakterystyczne jest to, że ma ona kształt takiego lekko owalnego, spłaszczonego cienia, tworzącego staw skokowo-łódkowy. W praktyce klinicznej poprawne rozpoznawanie kości łódkowatej na RTG jest ważne przy urazach stawu skokowego i stępu, np. przy podejrzeniu złamań awulsyjnych, jałowej martwicy (choroba Köhlera u dzieci) czy zmian przeciążeniowych. W standardach opisowych radiologii dobrze jest zawsze systematycznie „przelecieć” wzrokiem po wszystkich kościach stępu: piętowej, skokowej, łódkowatej, sześciennej i klinowatych, żeby niczego nie pominąć. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk porównywania położenia kości łódkowatej do głowy kości skokowej – jeśli widzisz przednią, lekko wypukłą część kości skokowej, to od razu z przodu niej szukasz kości łódkowatej. To bardzo ułatwia orientację, zwłaszcza gdy obraz jest słabszej jakości albo pacjent był minimalnie źle ustawiony. Takie podejście jest zgodne z dobrą praktyką w diagnostyce obrazowej, gdzie liczy się powtarzalny, uporządkowany schemat oceny radiogramu.

Pytanie 2

Do planowego badania TK klatki piersiowej z użyciem środka cieniującego pacjent powinien zgłosić się

A. na czczo.

B. po wypróżnieniu.

C. po spożyciu posiłku.

D. po wypiciu wody.

Prawidłowo – do planowego badania TK klatki piersiowej z podaniem środka cieniującego pacjent powinien zgłosić się na czczo. Chodzi głównie o bezpieczeństwo, a dopiero potem o komfort badania. Standardowe zalecenia w większości pracowni mówią o minimum 4–6 godzinach przerwy od posiłku przed dożylnym podaniem kontrastu jodowego. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko nudności i wymiotów podczas badania, co w skrajnym przypadku mogłoby doprowadzić do zachłyśnięcia treścią pokarmową i aspiracyjnego zapalenia płuc. Jest to szczególnie ważne, bo pacjent leży płasko na plecach, czasami badanie wiąże się z uczuciem gorąca, niepokoju, lekkiego spadku ciśnienia – a to sprzyja reakcjom wegetatywnym. Z mojego doświadczenia, w pracowniach przyjmuje się zasadę podobną jak przed sedacją: lepiej, żeby żołądek był pusty. Nie chodzi natomiast o całkowite odwodnienie – zwykle dopuszcza się picie niewielkich ilości wody do około 1–2 godzin przed badaniem, o ile lekarz lub technik nie zaleci inaczej, zwłaszcza u pacjentów z chorobami nerek, gdzie dobre nawodnienie jest wręcz pożądane dla ochrony nefroprotekcyjnej po kontraście jodowym. Przygotowanie „na czczo” nie ma też nic wspólnego z jelitami, bo w TK klatki piersiowej oceniamy głównie płuca, śródpiersie, serce, duże naczynia, a nie przewód pokarmowy. Dobrą praktyką jest też poinformowanie pacjenta o przyjmowanych lekach – większość stałych leków (np. na nadciśnienie) można przyjąć rano popijając odrobiną wody, mimo że pacjent formalnie jest na czczo. Takie przygotowanie jest zgodne z ogólnymi wytycznymi w diagnostyce obrazowej dotyczącej badań z kontrastem i poprawia zarówno jakość, jak i bezpieczeństwo całej procedury.

Pytanie 3

W której technice obrazowania zostają zarejestrowane jednocześnie dwa przeciwbieżne kwanty promieniowania gamma o równej energii 511 keV?

A. Pozytonowej tomografii emisyjnej.

B. Tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu.

C. Scyntygrafii dynamicznej.

D. Tomografii komputerowej.

W tym pytaniu pułapka polega głównie na skojarzeniu słowa „gamma” z każdą metodą medycyny nuklearnej albo w ogóle z radiologią. Tymczasem rejestracja dwóch przeciwbieżnych fotonów gamma o energii dokładnie 511 keV jest charakterystyczna wyłącznie dla pozytonowej tomografii emisyjnej (PET), gdzie wykorzystuje się anihilację pozytonu z elektronem. W klasycznej scyntygrafii dynamicznej używa się gammakamery, ale rejestruje ona pojedyncze fotony gamma emitowane przez izotopy takie jak technet-99m. Nie ma tam zjawiska koincydencji dwóch przeciwległych kwantów ani stałej energii 511 keV – energia zależy od konkretnego radionuklidu (np. około 140 keV dla 99mTc). Dynamiczny jest tylko sposób akwizycji w czasie, a nie fizyka promieniowania. Tomografia komputerowa (TK, CT) z kolei w ogóle nie pracuje na promieniowaniu gamma z anihilacji, tylko na promieniowaniu rentgenowskim generowanym w lampie rentgenowskiej. Wiązka przechodzi przez pacjenta, a detektory mierzą osłabienie promieniowania X, nie mają tu miejsca ani pozytony, ani koincydencja dwóch fotonów. To dość częsty błąd: wrzucanie TK, PET i SPECT do jednego worka „bo wszystkie to tomografie”. W tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) faktycznie używa się promieniowania gamma i rekonstrukcji tomograficznej, ale rejestruje się pojedyncze fotony, nie pary przeciwbieżnych kwantów. Aparat obraca się wokół pacjenta, zbiera projekcje emisji z różnych kątów i z tego liczy obraz 3D. Energia fotonów znowu zależy od użytego izotopu, a nie jest stała 511 keV. Typowy schemat błędnego myślenia jest taki: „jest gamma, jest tomografia, to pewnie chodzi o SPECT albo scyntygrafię”, albo odwrotnie – utożsamianie każdej tomografii z promieniowaniem X. Dlatego warto zapamiętać prostą zasadę: 511 keV + dwa przeciwbieżne fotony w koincydencji = PET; pojedyncze fotony gamma z gammakamery = scyntygrafia/SPECT; promieniowanie X z lampy = RTG/TK.

Pytanie 4

Do pomiaru dawek indywidualnych u osób narażonych zawodowo na promieniowanie rentgenowskie są stosowane

A. detektory termoluminescencyjne.

B. detektory półprzewodnikowe.

C. liczniki scyntylacyjne.

D. liczniki geigera.

Prawidłowa odpowiedź to detektory termoluminescencyjne i dokładnie takie dozymetry są standardem w ochronie radiologicznej pracowników narażonych na promieniowanie rentgenowskie. Dozymetr termoluminescencyjny (TLD) zawiera kryształ, najczęściej fluorek litu (LiF) albo inne materiały termoluminescencyjne, w których podczas napromieniania gromadzi się energia z promieniowania jonizującego. Później, w pracowni dozymetrycznej, ten kryształ jest podgrzewany w specjalnym czytniku, a zgromadzona energia jest uwalniana w postaci światła. Ilość tego światła jest proporcjonalna do pochłoniętej dawki. To pozwala bardzo dokładnie wyznaczyć dawkę indywidualną, czyli to, co faktycznie „złapał” pracownik na swoim ciele. W praktyce takie dozymetry nosi się zwykle na klatce piersiowej, czasem dodatkowo przy tarczycy lub dłoniach, zależnie od rodzaju pracy. Z mojego doświadczenia w pracowniach RTG i TK właśnie TLD są najczęściej spotykane, bo są małe, tanie, stabilne i dobrze znoszą warunki codziennej pracy. Spełniają wymagania przepisów BHP i zaleceń inspekcji sanitarnej oraz Państwowej Agencji Atomistyki dotyczących monitorowania dawek zawodowych. W wielu ośrodkach stosuje się też tzw. dawkomierze pierścionkowe TLD dla osób pracujących blisko wiązki, np. przy zabiegach hemodynamicznych czy w salach hybrydowych. Warto też pamiętać, że dozymetr indywidualny nie służy do bieżącej kontroli w czasie zabiegu, tylko do oceny skumulowanej dawki w miesięcznych lub kwartalnych okresach rozliczeniowych. To jest typowa i uznana dobra praktyka w ochronie radiologicznej personelu medycznego.

Pytanie 5

W radioterapii konwencjonalnej pacjent jest leczony promieniowaniem pochodzącym

A. z rozpadu izotopu uranu.

B. ze źródeł wewnętrznych.

C. z rozpadu izotopu radu.

D. ze źródeł zewnętrznych.

W radioterapii konwencjonalnej chodzi przede wszystkim o teleterapię, czyli napromienianie z tzw. źródeł zewnętrznych. To znaczy, że źródło promieniowania (najczęściej akcelerator liniowy generujący fotony wysokoenergetyczne, np. 6 MV, 10 MV) znajduje się poza ciałem pacjenta, w głowicy aparatu, a wiązka jest precyzyjnie kierowana w obszar guza. To jest standard postępowania w onkologii radioterapeutycznej dla większości nowotworów: raka płuca, piersi, prostaty, guzów głowy i szyi. Z mojego doświadczenia, jak ktoś myśli „radioterapia” w szpitalu, to w 90% chodzi właśnie o tę klasyczną teleterapię. W praktyce planowanie takiego leczenia odbywa się na podstawie tomografii komputerowej planistycznej, czasem z nałożeniem obrazów MR czy PET. Fizycy medyczni i lekarz radioterapeuta wyznaczają objętości PTV, CTV, OAR, a następnie komputer optymalizuje rozkład dawki tak, żeby jak najlepiej napromienić guz i maksymalnie oszczędzić narządy krytyczne. Dawka jest podawana frakcjami, np. 1,8–2 Gy dziennie przez kilka tygodni, co jest zgodne z zaleceniami EORTC czy ESTRO. W odróżnieniu od brachyterapii, tutaj nie wszczepia się żadnych źródeł do ciała – pacjent po zakończeniu seansu nie „promieniuje” i nie stanowi zagrożenia dla otoczenia. Teleterapia wymaga też bardzo ścisłej kontroli jakości: codziennego sprawdzania parametrów wiązki, systemów unieruchomienia pacjenta, weryfikacji pozycjonowania (IGRT – obrazowanie przed napromienianiem). Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: radioterapia konwencjonalna = zewnętrzna wiązka promieniowania jonizującego, generowana przez specjalistyczny aparat, a nie przez izotop wszczepiony do środka ciała.

Pytanie 6

Gruboziarnista folia wzmacniająca wpływa na zwiększenie na obrazie rentgenowskim nieostrości

A. rozproszeniowej.

B. fotograficznej.

C. geometrycznej.

D. ruchowej.

W tym pytaniu haczyk polega głównie na tym, żeby dobrze rozróżniać typy nieostrości w radiografii. Gruboziarnista folia wzmacniająca jest elementem układu obrazującego, czyli części odpowiedzialnej za rejestrację obrazu, a nie za ruch, geometrię wiązki czy rozproszenie promieniowania. Dlatego nie może powodować nieostrości ruchowej. Nieostrość ruchowa pojawia się, gdy pacjent się porusza, gdy technik nie ustabilizuje odpowiednio kończyny, albo gdy czas ekspozycji jest za długi. Z mojego doświadczenia w pracowni: jeśli ktoś ma problem z rozmazanymi zdjęciami klatki piersiowej, to zwykle chodzi o oddech pacjenta lub kaszel, a nie o rodzaj folii. Druga często mylona sprawa to nieostrość geometryczna. Ona wynika z wielkości ogniska lampy rentgenowskiej, odległości ognisko–film (OID, FFD) i rozbieżności wiązki. Jeśli ognisko jest duże, a obiekt znajduje się daleko od detektora, powstaje powiększenie i rozmycie krawędzi – to typowa nieostrość geometryczna. Folia wzmacniająca nie zmienia geometrii układu, więc nie może wpływać na ten typ nieostrości. Kto miesza te pojęcia, zwykle wrzuca wszystko do jednego worka: „jak obraz jest nieostry, to pewnie geometria”, a to spore uproszczenie. Pojawia się też skojarzenie z nieostrością rozproszeniową. Ta natomiast jest związana z promieniowaniem rozproszonym w ciele pacjenta i w otoczeniu, które dociera do detektora z innych kierunków niż wiązka pierwotna. Do jej ograniczania służą kratki przeciwrozproszeniowe, kolimacja i odpowiednie parametry ekspozycji. Folia wzmacniająca jedynie przetwarza to, co do niej dociera – nie generuje dodatkowego rozproszenia promieniowania X w takim sensie, by tworzyć osobny typ nieostrości. Typowym błędem myślowym jest tu łączenie „grubej” folii z czymś, co „rozprasza” wszystko dookoła. W rzeczywistości mamy do czynienia z rozpraszaniem światła w samej folii, co właśnie zaliczamy do nieostrości fotograficznej, a nie rozproszeniowej w sensie fizyki promieniowania. Dlatego poprawne rozróżnianie tych pojęć jest kluczowe przy analizie jakości obrazu i planowaniu parametrów badania RTG.

Pytanie 7

Koronarografia jest radiologicznym zabiegiem diagnostycznym pozwalającym ocenić drożność

A. żył obwodowych.

B. żył wieńcowych.

C. tętnic obwodowych.

D. tętnic wieńcowych.

Prawidłowo – koronarografia służy do oceny drożności tętnic wieńcowych, czyli naczyń doprowadzających krew do mięśnia sercowego. W trakcie badania lekarz wprowadza cewnik do układu tętniczego (najczęściej przez tętnicę promieniową w nadgarstku albo udową w pachwinie) i pod kontrolą fluoroskopii kieruje go do ujść tętnic wieńcowych w aorcie. Następnie podaje środek cieniujący (kontrast jodowy), który wypełnia tętnice wieńcowe i pozwala zobaczyć ich światło na monitorze RTG w czasie rzeczywistym. Dzięki temu można dokładnie ocenić zwężenia, zamknięcia, nieregularności ściany naczynia, obecność blaszek miażdżycowych. W praktyce klinicznej koronarografia jest złotym standardem w diagnostyce choroby wieńcowej, szczególnie przy ostrych zespołach wieńcowych, niestabilnej dławicy piersiowej czy w kwalifikacji do angioplastyki wieńcowej (PCI) albo pomostowania aortalno-wieńcowego (by-passy). Co ważne, badanie ma charakter inwazyjny, ale od razu w trakcie tego samego zabiegu można wykonać leczenie – np. poszerzenie zwężonego miejsca balonikiem i wszczepienie stentu. Z mojego doświadczenia, w technice ważne jest dobre przygotowanie pacjenta (nawodnienie, ocena funkcji nerek, alergii na kontrast) oraz ścisłe przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej, bo używa się promieniowania jonizującego i kontrastu jodowego. W pracowni hemodynamicznej standardem jest też archiwizacja obrazów w systemie PACS i dokładna dokumentacja wszystkich projekcji, żeby kardiolog mógł później porównać wyniki z kolejnymi badaniami.

Pytanie 8

Badanie przewodu pokarmowego metodą podwójnego kontrastu wiąże się z podaniem pacjentowi

A. podwójnej ilości Magnevistu.

B. podwójnej ilości barytu.

C. barytu i powietrza.

D. barytu i Magnevistu.

Metoda podwójnego kontrastu w badaniach przewodu pokarmowego ma bardzo konkretne znaczenie techniczne i nie polega ani na zwiększeniu dawki jednego środka, ani na mieszaniu przypadkowych kontrastów. Kluczowe jest tu rozróżnienie pomiędzy kontrastem dodatnim a ujemnym. Baryt jest typowym kontrastem dodatnim w radiologii przewodu pokarmowego – silnie pochłania promieniowanie rentgenowskie, dlatego na zdjęciu RTG daje jasny, intensywny cień. Powietrze z kolei, albo CO₂, to kontrast ujemny, ponieważ praktycznie nie pochłania promieniowania, przez co na obrazie jest ciemne. Podwójny kontrast oznacza więc zestawienie tych dwóch typów kontrastów, a nie „dwa razy to samo”. Mylenie podwójnego kontrastu z podwójną dawką barytu to dość typowy błąd: wydaje się logiczne, że jak chcemy lepszy obraz, to dajemy więcej środka. W praktyce medycznej tak to nie działa. Zwiększenie ilości barytu spowodowałoby głównie pogrubienie warstwy kontrastu i „zalanie” detali błony śluzowej, zamiast ich uwidocznienia. To byłoby wręcz wbrew zasadom dobrej techniki, bo tracimy subtelne szczegóły. Podobnie łączenie barytu lub jego „podwójnej ilości” z Magnevistem nie ma sensu w klasycznym RTG. Magnevist (gadopentetat dimegluminiowy) jest kontrastem paramagnetycznym stosowanym w rezonansie magnetycznym, a nie w badaniach rentgenowskich przewodu pokarmowego. W RTG jego właściwości nie dają oczekiwanego efektu, bo mechanizm obrazowania jest zupełnie inny niż w MR. Z mojego doświadczenia takie skojarzenia wynikają z wrzucenia wszystkich „kontrastów” do jednego worka, bez rozróżnienia modalności (RTG vs MR vs TK). Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej wymaga zawsze dopasowania rodzaju kontrastu do metody badania i celu diagnostycznego. W badaniach przewodu pokarmowego metodą podwójnego kontrastu standardem jest właśnie połączenie barytu jako kontrastu dodatniego z powietrzem lub CO₂ jako kontrastem ujemnym, a nie manipulowanie ilością jednego preparatu czy mieszanie środków przeznaczonych do innych technik obrazowania.

Pytanie 9

Skrótem CTV w radioterapii oznacza się

A. zaplanowany obszar napromieniania.

B. kliniczny obszar napromieniania.

C. obszar leczony.

D. obszar guza.

Prawidłowo: CTV, czyli Clinical Target Volume, po polsku tłumaczymy właśnie jako kliniczny obszar napromieniania. To nie jest tylko sam guz, ale cały obszar, w którym z dużym prawdopodobieństwem mogą znajdować się komórki nowotworowe – nawet jeśli ich nie widać dokładnie w badaniach obrazowych. Moim zdaniem to jedno z kluczowych pojęć w radioterapii, bo od dobrego zdefiniowania CTV zależy, czy leczenie będzie skuteczne onkologicznie. W praktyce planowania radioterapii zaczyna się od GTV (Gross Tumor Volume), czyli makroskopowo widocznego guza w TK/MR, a następnie lekarz radioterapeuta powiększa ten obszar o strefę potencjalnego mikroskopowego nacieku – i to jest właśnie CTV. Dobrze to widać np. w napromienianiu raka prostaty: CTV obejmuje nie tylko samą prostatę, ale czasem też pęcherzyki nasienne albo regionalne węzły chłonne, jeśli są wskazania. Dopiero na bazie CTV fizyk medyczny i lekarz definiują PTV (Planned Target Volume), czyli zaplanowany obszar napromieniania, dodając marginesy na błędy ustawienia pacjenta, ruchy oddechowe, zmienność wypełnienia pęcherza czy jelit. W wytycznych ICRU (np. raporty 50, 62) wyraźnie rozróżnia się GTV, CTV i PTV, żeby cały zespół mówił tym samym językiem. W dobrze prowadzonym ośrodku radioterapii zawsze dokumentuje się te objętości w systemie planowania leczenia, co ułatwia kontrolę jakości, porównywanie planów i audyty. Z mojego doświadczenia, kto raz porządnie zrozumie różnicę między CTV a PTV, temu dużo łatwiej ogarnąć resztę planowania napromieniania.

Pytanie 10

Brachyterapia polegająca na wielokrotnym wsuwaniu i wysuwaniu źródła promieniowania do tego samego aplikatora nosi nazwę

A. HDR

B. PDR

C. LDR

D. MDR

Prawidłowa odpowiedź to PDR – czyli Pulsed Dose Rate brachyterapia. W praktyce oznacza to technikę, w której wysokoaktywny radionuklid (najczęściej Ir-192) jest wielokrotnie wsuwany i wysuwany do tego samego aplikatora w krótkich, powtarzających się „pulsach” dawki. Z zewnątrz wygląda to jak seria krótkich frakcji HDR, ale rozkład dawki w czasie ma naśladować efekt biologiczny klasycznej LDR (ciągłego, niskiego tempo dawki). Moim zdaniem to jest fajny przykład, jak fizyka medyczna i radiobiologia łączą się z techniką – mamy źródło HDR, ale sposób jego użycia sprawia, że tkanki widzą coś bardziej zbliżonego do LDR. W PDR źródło jest automatycznie przesuwane przez afterloader do poszczególnych pozycji w aplikatorze, zatrzymuje się tam na określony czas (tzw. dwell time), a potem jest wycofywane do bezpiecznego położenia. Cały cykl powtarza się co określony interwał, np. co godzinę, przez kilkanaście–kilkadziesiąt godzin. W wytycznych wielu ośrodków radioterapii podkreśla się, że PDR jest szczególnie użyteczna tam, gdzie chcemy mieć lepszą kontrolę nad rozkładem dawki niż w LDR, ale jednocześnie zachować korzystny profil powikłań późnych. Stosuje się ją m.in. w guzach ginekologicznych, nowotworach głowy i szyi czy w niektórych nawrotach nowotworów, gdzie precyzyjna rekonstrukcja pozycji aplikatora w TK lub MR i planowanie 3D pozwalają dokładnie zoptymalizować dawkę. W codziennej pracy technika PDR wymaga dobrej koordynacji zespołu: prawidłowego założenia aplikatorów, weryfikacji ich położenia obrazowaniem, rzetelnego planowania w systemie TPS oraz ścisłego przestrzegania procedur ochrony radiologicznej, bo mimo że źródło jest schowane w afterloaderze, jego aktywność jest wysoka i każda ekspozycja musi być pod pełną kontrolą.

Pytanie 11

Na radiogramie czaszki strzałką zaznaczono

A. zachyłek jarzmowy.

B. zatokę szczękową.

C. część skalistą kości skroniowej.

D. gałąź żuchwy.

Na zdjęciu RTG czaszki w projekcji czołowej strzałka wskazuje na część skalistą kości skroniowej. To jest ten bardzo gęsty, mocno zacieniony fragment kości położony bocznie i nieco ku dołowi od podstawy czaszki. Część skalista (pars petrosa) ma największą gęstość kostną w obrębie czaszki, dlatego na obrazie RTG jest wyraźnie bielsza niż otaczające struktury. W jej obrębie znajduje się m.in. przewód słuchowy wewnętrzny, kosteczki słuchowe i struktury ucha wewnętrznego – to kluczowy rejon w otologii i neurochirurgii. Moim zdaniem warto zapamiętać, że na klasycznych projekcjach czaszki właśnie ta część kości skroniowej „świeci” najmocniej, tworząc charakterystyczne zgrubienie przy podstawie. W praktyce technika obrazowania tego obszaru wymaga dobrego doboru parametrów ekspozycji, bo zbyt niskie kV spowoduje niedoświetlenie struktur głębiej położonych, a za wysokie – utratę kontrastu w zatokach czy oczodołach. W diagnostyce radiologicznej część skalista jest ważnym punktem orientacyjnym przy ocenie złamań podstawy czaszki, zmian nowotworowych w okolicy kąta mostowo-móżdżkowego czy zapaleń wyrostka sutkowatego. W TK wysokiej rozdzielczości ocenia się szczegółowo kanały kostne i pneumatykę wyrostka sutkowatego, ale podstawowa orientacja zaczyna się właśnie od umiejętności rozpoznania tej struktury na zwykłym RTG. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze „przelecieć wzrokiem” po obu kościach skroniowych symetrycznie – różnice w zarysie części skalistej lub jej zacienieniu mogą być pierwszym sygnałem patologii.

Pytanie 12

Zdjęcie rentgenowskie nadgarstka w przywiedzeniu dołokciowym jest wykonywane w celu uwidocznienia kości

A. łódeczkowatej.

B. haczykowatej.

C. księżycowatej.

D. grochowatej.

Prawidłowa odpowiedź to kość łódeczkowata, bo właśnie dla niej klasycznie wykonuje się projekcję nadgarstka w przywiedzeniu dołokciowym (ulnar deviation). W tej pozycji pacjent zgina rękę w stronę łokcia, co powoduje „wysunięcie” kości łódeczkowatej z cienia sąsiednich struktur i jej lepsze rozciągnięcie na obrazie. Dzięki temu szczelina złamania, zwłaszcza w części bliższej i węzinie kości łódeczkowatej, staje się wyraźniejsza. W standardach radiologii urazowej nadgarstka przy podejrzeniu złamania łódeczkowatej zawsze zaleca się dodatkowe projekcje, właśnie m.in. w przywiedzeniu dołokciowym, a często też skośne. Z mojego doświadczenia to pytanie wraca non stop w praktyce, bo złamania łódeczkowatej są częste, a na zwykłym AP łatwo je przeoczyć. W badaniu RTG nadgarstka technik powinien dbać o prawidłowe ułożenie: bark w jednej płaszczyźnie z nadgarstkiem, brak rotacji przedramienia, a samo przywiedzenie dołokciowe wykonane „do bólu, ale bez przesady”, żeby pacjent wytrzymał, a kość się ładnie uwidoczniła. W praktyce klinicznej ta projekcja ma znaczenie nie tylko przy ostrym urazie, ale też przy kontroli zrostu, przy podejrzeniu jałowej martwicy czy przewlekłych dolegliwościach bólowych po upadku „na wyprostowaną rękę”. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: ulnar deviation = kość łódeczkowata, bo to potem automatycznie podpowiada, jakie projekcje zlecić lub wykonać, kiedy lekarz pisze w skierowaniu „podejrzenie złamania scaphoid”.

Pytanie 13

W systemie międzynarodowym ząb pierwszy przedtrzonowy po stronie lewej oznacza się symbolem

A. 14

B. 84

C. 24

D. 54

W systemie międzynarodowym FDI logika numeracji jest bardzo konkretna, więc każda pomyłka wynika zwykle z pomieszania kilku różnych systemów albo z nieuwzględnienia, czy mówimy o uzębieniu stałym, czy mlecznym. W pytaniu chodzi o pierwszy przedtrzonowiec po stronie lewej w uzębieniu stałym, a więc o ząb w szczęce, nie w żuchwie, i nie o ząb mleczny. W systemie FDI pierwsza cyfra określa ćwiartkę: 1 i 2 to szczęka (góra), 3 i 4 to żuchwa (dół). Druga cyfra to numer zęba w obrębie ćwiartki, liczony od linii pośrodkowej: 1 – siekacz przyśrodkowy, 2 – siekacz boczny, 3 – kieł, 4 – pierwszy przedtrzonowiec, 5 – drugi przedtrzonowiec, 6–8 – trzonowce. Z tego wynika, że liczby zaczynające się od 5 lub 8, jak 54 czy 84, dotyczą zupełnie innego układu – to już uzębienie mleczne, gdzie ćwiartki oznaczone są cyframi 5, 6, 7, 8, a nie 1–4. Ząb 54 to górny prawy mleczny pierwszy trzonowiec, a nie stały przedtrzonowiec. Z kolei 84 opisuje dolny prawy mleczny pierwszy trzonowiec. To typowy błąd: ktoś kojarzy, że „4” w drugiej pozycji jest czymś pośrednim, ale nie zauważa, że pierwsza cyfra przeskoczyła już w zakres uzębienia mlecznego. Odpowiedź 14 też bywa myląca, bo 1 z przodu oznacza faktycznie szczękę, ale prawą stronę, czyli ząb 14 to pierwszy przedtrzonowiec w szczęce po stronie prawej. W praktyce obrazowej i stomatologicznej takie pomyłki są bardzo niebezpieczne: można opisać zmiany przy złym zębie albo zaplanować leczenie po przeciwnej stronie łuku. Dobrą praktyką jest zawsze: najpierw określić, czy patrzymy na ząb stały czy mleczny, potem stronę (lewa/prawa, góra/dół), i dopiero na końcu dobrać właściwą liczbę w systemie FDI. Z mojego doświadczenia pomaga też nawyk mentalnego „przeliczenia” od jedynek przyśrodkowych, zanim wpisze się numer w opisie RTG.

Pytanie 14

Obrazowanie portalowe w radioterapii służy do

A. pozycjonowania pacjenta.

B. zniekształcenia wiązki promieniowania.

C. przekazywania danych o pacjencie.

D. weryfikacji pola napromienianego.

Prawidłowo – obrazowanie portalowe w radioterapii służy przede wszystkim do weryfikacji pola napromienianego, czyli sprawdzenia, czy wiązka promieniowania pada dokładnie tam, gdzie została zaplanowana w systemie planowania leczenia. W praktyce wygląda to tak, że przed lub na początku frakcji wykonuje się obraz portalowy (EPID, portal imaging) przy użyciu tej samej głowicy akceleratora, którą napromienia się pacjenta. Ten obraz porównuje się potem z obrazem referencyjnym z systemu planowania (DRR – digitally reconstructed radiograph) albo z wcześniejszymi obrazami kontrolnymi. Dzięki temu można ocenić, czy pole terapeutyczne pokrywa obszar tarczowy (CTV/PTV), czy nie ma przemieszczenia kości, narządów krytycznych albo rotacji pacjenta. W nowoczesnych ośrodkach stosuje się różne techniki: klasyczne zdjęcia portalowe 2D, kV imaging, a także CBCT (tomografia stożkowa) wykonywana na akceleratorze. Wszystkie one mają ten sam główny cel – kontrola geometrii napromieniania. Z dobrych praktyk wynika, że przed pierwszą frakcją wykonuje się bardzo dokładną weryfikację pola, a potem okresowe kontrole (np. co kilka frakcji) albo nawet codzienne, zwłaszcza przy technikach IMRT/VMAT, gdzie marginesy bezpieczeństwa są mniejsze. Moim zdaniem kluczowe jest zrozumienie, że obrazowanie portalowe nie jest „dla ciekawości”, tylko realnie zmniejsza ryzyko napromienienia zdrowych tkanek i poprawia trafienie w guz. Właśnie dlatego w wytycznych radioterapeutycznych (IGRT – image guided radiotherapy) podkreśla się obowiązkową weryfikację ustawienia pola napromienianego przed podaniem dawki terapeutycznej.

Pytanie 15

Brachyterapia wewnątrzprzewodowa jest stosowana w leczeniu

A. nowotworu narządu rodnego.

B. raka nerwu wzrokowego.

C. raka skóry.

D. nowotworu przełyku.

Prawidłowo wskazany nowotwór przełyku dobrze pokazuje, że rozumiesz ideę brachyterapii wewnątrzprzewodowej. W tej technice źródło promieniowania jonizującego umieszcza się w świetle narządu rurowego, czyli właśnie „wewnątrz przewodu”. W praktyce klinicznej najczęściej dotyczy to przełyku, oskrzeli czy dróg żółciowych, ale w standardach radioterapii to rak przełyku jest takim klasycznym, podręcznikowym przykładem. Do przełyku wprowadza się aplikator lub specjalny cewnik, który pozycjonuje się w miejscu guza, a następnie za pomocą afterloadera wprowadza się radioaktywny izotop (najczęściej Ir-192 w HDR). Dzięki temu dawka jest bardzo wysoka w obrębie guza, a stosunkowo szybko spada w tkankach zdrowych otaczających przełyk. Z mojego doświadczenia, na zajęciach zawsze podkreśla się, że to metoda szczególnie przydatna w leczeniu paliatywnym – np. przy zwężeniach przełyku powodujących problemy z połykaniem, kiedy celem jest poprawa komfortu życia pacjenta. Ważne jest też, że taka brachyterapia wymaga bardzo dokładnego planowania w systemie 3D, zwykle w oparciu o TK, z precyzyjnym określeniem długości odcinka napromienianego i położenia aplikatora. Standardy i wytyczne (np. ESTRO, PTRO) podkreślają konieczność weryfikacji położenia aplikatora obrazowaniem przed rozpoczęciem frakcji oraz ścisłego przestrzegania zasad ochrony radiologicznej personelu. Co istotne, brachyterapia wewnątrzprzewodowa nie jest terapią „uniwersalną” – stosuje się ją w wybranych lokalizacjach, głównie właśnie w przewodach i światłach narządów, a nie w guzach litej skóry czy narządów rodnych, gdzie używa się innych technik brachyterapii. W praktyce technik radioterapii musi umieć odróżnić brachyterapię śródjamową, śródmiąższową i wewnątrzprzewodową, bo od tego zależy sposób przygotowania pacjenta, dobór aplikatorów i cały tok postępowania.

Pytanie 16

Jak określa się rekonstrukcję obrazów TK, której wynikiem są obrazy dwuwymiarowe tworzone w dowolnej płaszczyźnie przez wtórną obróbkę zestawionych ze sobą wielu przekrojów poprzecznych?

A. Cieniowanych powierzchni SSD.

B. Maksymalnej intensywności MIP.

C. Odwzorowania objętości VTR.

D. Wielopłaszczyznowa MPR.

Prawidłowo wskazałeś wielopłaszczyznową rekonstrukcję MPR (Multiplanar Reconstruction). W tomografii komputerowej to właśnie MPR oznacza tworzenie dwuwymiarowych obrazów w dowolnej płaszczyźnie (czołowej, strzałkowej, skośnej) na podstawie zestawu cienkich przekrojów poprzecznych (aksjalnych). Dane są najpierw zebrane objętościowo jako tzw. stos warstw, a potem komputer „przelicza” je na nową płaszczyznę – to jest klasyczna wtórna obróbka danych, bez ponownego naświetlania pacjenta. W praktyce klinicznej MPR to absolutny standard np. przy ocenie kręgosłupa, zatok, stawów czy naczyń. Radiolog bardzo często zaczyna od obrazów aksjalnych, a potem natychmiast przechodzi do rekonstrukcji strzałkowych i czołowych, żeby lepiej prześledzić przebieg kanału kręgowego, złamania czy zmian guzowatych. Moim zdaniem w codziennej pracy technika TK dobra znajomość MPR jest tak samo ważna jak umiejętne dobranie parametrów skanowania – bo to właśnie od jakości i poprawnego ustawienia rekonstrukcji zależy, czy lekarz zobaczy wszystkie istotne szczegóły. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze pilnować: odpowiedniej grubości rekonstrukcji, brak artefaktów schodkowych oraz właściwą orientację opisów (L/P, przód/tył), bo łatwo o pomyłkę. Warto też pamiętać, że MPR jest bazą do bardziej zaawansowanych technik, jak rekonstrukcje krzywoliniowe (np. wzdłuż przebiegu naczynia) czy rekonstrukcje 3D, ale sama w sobie pozostaje metodą dwuwymiarową – tyle że w dowolnie wybranej płaszczyźnie.

Pytanie 17

Który załamek w zapisie EKG odpowiada zjawisku depolaryzacji przedsionków mięśnia sercowego?

A. P

B. Q

C. R

D. T

Załamek P w zapisie EKG odpowiada depolaryzacji przedsionków, czyli momentowi, kiedy bodziec elektryczny rozchodzi się przez mięsień przedsionków i przygotowuje je do skurczu. To jest tak naprawdę pierwszy element całego cyklu sercowego widocznego w standardowym zapisie 12-odprowadzeniowego EKG. W fizjologicznych warunkach załamek P jest dodatni w większości odprowadzeń kończynowych, szczególnie w II odprowadzeniu, które zwykle analizuje się jako wzorcowe. Moim zdaniem warto „nauczyć się na pamięć”, że P = przedsionki, bo to potem bardzo ułatwia interpretację różnych zaburzeń rytmu, np. migotania czy trzepotania przedsionków. W praktyce technika EKG i personel medyczny, zgodnie z wytycznymi kardiologicznymi, zawsze ocenia obecność, kształt i częstość załamków P. Brak prawidłowych załamków P albo ich nietypowy kształt może sugerować np. rytm z węzła AV, ektopowe pobudzenie przedsionkowe albo przerost przedsionków. W badaniach wysiłkowych czy holterowskich ciągłe śledzenie załamków P pomaga odróżnić tachykardię zatokową od nadkomorowych zaburzeń rytmu. Warto też pamiętać, że załamek P kończy się przed zespołem QRS – to czas, kiedy impuls po przejściu przez przedsionki dociera do węzła przedsionkowo‑komorowego. W dobrych praktykach diagnostyki elektromedycznej zawsze analizuje się P w kontekście całego odstępu PQ (PR), bo to daje informację nie tylko o depolaryzacji przedsionków, ale też o przewodzeniu przedsionkowo‑komorowym. Z mojego doświadczenia, jak ktoś dobrze rozumie załamek P, to dużo szybciej ogarnia resztę zapisu EKG, bo ma solidny punkt odniesienia do oceny rytmu i przewodnictwa.

Pytanie 18

W celu wyeliminowania zakłóceń obrazu MR przez sygnały pochodzące z tkanki tłuszczowej, stosuje się

A. obrazowanie PD – zależne.

B. sekwencje FLAIR.

C. sekwencje STIR.

D. obrazowanie T1 – zależne.

W obrazowaniu MR łatwo się pomylić, bo wiele sekwencji daje obrazy pozornie podobne, ale ich zadanie jest zupełnie inne. W tym pytaniu kluczowe jest rozumienie, że wyeliminowanie sygnału z tkanki tłuszczowej wymaga specjalnej techniki tłumienia tłuszczu, a nie tylko zmiany typu kontrastu (T1, T2, PD). Obrazowanie PD-zależne (proton density) koncentruje się głównie na różnicach w gęstości protonowej tkanek. Tłuszcz w takich sekwencjach zwykle nadal świeci dość jasno, bo ma wysoką gęstość protonów i stosunkowo krótki T1, więc jego sygnał nie jest ani tłumiony, ani selektywnie wygaszany. W praktyce PD używa się często w obrazowaniu stawów, ale dopiero w połączeniu z technikami fat-sat daje dobrą separację struktur.
Obrazowanie T1-zależne kojarzy się wielu osobom z jasnym sygnałem z tłuszczu, i to jest właśnie odwrotność tego, o co chodzi w pytaniu. W sekwencjach T1-weighted tłuszcz jest z reguły bardzo jasny, co jest wykorzystywane do oceny anatomii, zawartości tłuszczu, patologii szpiku kostnego czy badania po kontraście gadolinowym. Samo przejście na sekwencję T1 nie usuwa zakłóceń od tłuszczu, tylko je wręcz podkreśla. To typowy błąd myślowy: „skoro tłuszcz jest wyraźny, to łatwiej go odróżnię”, ale pytanie dotyczy tłumienia jego sygnału, a nie lepszego zobaczenia.
Sekwencje FLAIR to inna pułapka. FLAIR jest odmianą sekwencji T2-zależnej z inwersją, ale jej celem jest tłumienie sygnału z płynu mózgowo-rdzeniowego, a nie z tłuszczu. W neuroobrazowaniu FLAIR jest standardem do wykrywania zmian demielinizacyjnych, zapalnych czy niedokrwiennych przy komorach, bo CSF jest ciemny, a zmiany patologiczne w istocie białej pozostają jasne. Mechanizm fizyczny (inversion recovery) jest podobny jak w STIR, ale punkt „wyzerowania” ustawia się na T1 płynu, nie tłuszczu. Dlatego wybór FLAIR jako sekwencji do tłumienia tłuszczu jest merytorycznie błędny.
Sedno sprawy jest takie: tylko sekwencje STIR są zaprojektowane tak, by dzięki odpowiednio dobranemu czasowi TI wyzerować sygnał z tłuszczu. Pozostałe odpowiedzi opisują sekwencje o innym przeznaczeniu, które bez dodatkowych technik fat-sat nie usuwają sygnału z tkanki tłuszczowej, a często wręcz go wzmacniają. W praktyce klinicznej zawsze warto pamiętać, co dokładnie dana sekwencja tłumi: STIR – tłuszcz, FLAIR – płyn, T1/PD – żadnego konkretnego komponentu, tylko ustawiają inny typ kontrastu między tkankami.

Pytanie 19

Kto jest odpowiedzialny za wykonywanie testów podstawowych kontroli jakości gammakamery w Zakładzie Medycyny Nuklearnej?

A. Technik elektroradiolog z inżynierem medycznym.

B. Lekarz radiolog z inspektorem ochrony radiologicznej.

C. Technik elektroradiolog z inspektorem ochrony radiologicznej.

D. Lekarz radiolog z technikiem elektroradiologiem.

W medycynie nuklearnej bardzo łatwo pomylić role poszczególnych członków zespołu, bo wszyscy pracują przy tym samym aparacie, ale ich zadania są inne. Lekarz radiolog (czy szerzej: lekarz medycyny nuklearnej) jest odpowiedzialny przede wszystkim za stronę kliniczną – kwalifikację do badania, dobór radiofarmaceutyku, interpretację obrazów, decyzję diagnostyczną. To nie on jednak wykonuje rutynowe testy podstawowej kontroli jakości gammakamery. Lekarz może nadzorować cały system jakości, ale fizyczne testy aparatu są delegowane na personel techniczny. Podobnie inspektor ochrony radiologicznej ma zupełnie inny zakres obowiązków. Zajmuje się bezpieczeństwem radiologicznym: nadzorem nad dawkami, ekranowaniem pomieszczeń, kontrolą urządzeń dozymetrycznych, szkoleniem personelu z zasad ochrony radiologicznej, prowadzeniem dokumentacji narażenia. Inspektor nie odpowiada za parametry obrazowania gammakamery, takie jak jednorodność, rozdzielczość czy liniowość systemu. To jest typowy błąd myślowy: skoro urządzenie emituje lub rejestruje promieniowanie, to wydaje się, że inspektor powinien „wszystko” kontrolować. W praktyce inspektor kontroluje bezpieczeństwo, a jakość diagnostyczną aparatu kontroluje zespół techniczny. Często myli się też rolę technika elektroradiologa i lekarza – technik to osoba, która faktycznie obsługuje gammakamerę na co dzień, zna jej ustawienia, procedury testowe, fantomy, sekwencje pomiarowe. Lekarz nie jest szkolony do wykonywania codziennych testów QA, tylko do oceny obrazów i podejmowania decyzji klinicznych. Dlatego zestawy typu „lekarz z technikiem” albo „lekarz z inspektorem” nie odzwierciedlają realnego podziału obowiązków. W dobrze funkcjonującym zakładzie medycyny nuklearnej testy podstawowe wykonuje technik elektroradiolog, a wyniki są analizowane i nadzorowane przez inżyniera medycznego lub fizyka medycznego, który ma kompetencje w zakresie parametrów technicznych urządzeń obrazujących oraz standardów kontroli jakości. Taki podział jest spójny z nowoczesnymi wytycznymi QA/QC i zapewnia zarówno bezpieczeństwo, jak i wysoką jakość obrazów scyntygraficznych.

Pytanie 20

Który zestaw zdjęć narządów klatki piersiowej należy wykonać u pacjenta z podejrzeniem lewostronnego zapalenia płuc?

A. AP i lewoboczne.

B. PA i prawoboczne.

C. PA i lewoboczne.

D. AP i prawoboczne.

Prawidłowo – przy podejrzeniu lewostronnego zapalenia płuc standardem jest wykonanie zdjęcia PA (projekcja tylno‑przednia) oraz zdjęcia bocznego lewobocznego. Projekcja PA jest podstawową projekcją klatki piersiowej u pacjentów, którzy mogą stać lub siedzieć. Promień wchodzi od tyłu (posterior) i wychodzi z przodu (anterior), co daje dobrą jakość obrazu, właściwe powiększenie struktur serca i prawidłową ocenę pól płucnych. Moim zdaniem to jest taki „złoty standard” w radiografii klatki piersiowej u przytomnych, współpracujących pacjentów. Drugim, kluczowym badaniem jest projekcja boczna – w tym przypadku lewoboczna. Lewy bok pacjenta przylega do detektora, dzięki czemu struktury po lewej stronie klatki piersiowej (m.in. lewa połowa klatki, lewy płat dolny, segmenty języczkowe) są mniej powiększone i wyraźniej widoczne. Właśnie dlatego w podejrzeniu lewostronnego zapalenia płuc wybiera się lewoboczne, a nie prawoboczne zdjęcie. W praktyce klinicznej często na zdjęciu PA zmiany zapalne mogą się „chować” za sercem lub nakładać na inne struktury. Projekcja boczna pomaga wtedy ustalić, czy naciek jest w płacie górnym, dolnym, czy w segmencie języczkowym, oraz czy zmiana jest rzeczywiście w miąższu płuca, czy np. w śródpiersiu. Dobre praktyki w diagnostyce obrazowej mówią też, że komplet PA + boczne daje dużo większą pewność diagnostyczną niż samo PA, szczególnie przy zmianach jednostronnych. W niektórych ośrodkach, gdy pacjent jest wydolny krążeniowo i oddechowo, taki zestaw projekcji jest traktowany jako badanie wyjściowe przy każdej podejrzanej patologii płuc. Z mojego doświadczenia technicznego wynika, że prawidłowy dobór projekcji oszczędza potem dodatkowych badań i skraca czas diagnostyki.

Pytanie 21

Który narząd został uwidoczniony na przedstawionym obrazie scyntygraficznym?

A. Płuca.

B. Wątroba.

C. Trzustka.

D. Serce.

Na obrazie scyntygraficznym widoczna jest wątroba – charakterystyczne, nieregularne ognisko gromadzenia znacznika położone w prawej górnej części jamy brzusznej, przesunięte nieco ku górze pod prawym łukiem żebrowym. W badaniach medycyny nuklearnej, szczególnie w klasycznej scyntygrafii wątroby i śledziony z użyciem koloidów znakowanych technetem-99m, fizjologicznie największą aktywność obserwujemy właśnie w miąższu wątrobowym. Kolorowe mapowanie (czerwony/żółty – najwyższe wychwyty, zielony/niebieski – niższe) dobrze pokazuje rozkład perfuzji i czynności fagocytarnej komórek układu siateczkowo‑śródbłonkowego. Moim zdaniem warto zapamiętać, że w prawidłowym badaniu wątroba ma dość jednorodną intensywność, o wyraźnych granicach, bez ubytków wychwytu. W praktyce klinicznej scyntygrafię wątroby wykorzystuje się rzadziej niż kiedyś, ale nadal bywa przydatna przy ocenie rozległości uszkodzenia miąższu, funkcji resztkowej po resekcjach czy w kwalifikacji do zabiegów radioembolizacji. W standardach medycyny nuklearnej podkreśla się konieczność prawidłowego pozycjonowania pacjenta (najczęściej pozycja leżąca na plecach, detektor nad jamą brzuszną) oraz stosowania odpowiednich okien energetycznych dla Tc-99m, żeby uzyskać czytelny obraz narządu. Dobra praktyka to zawsze korelacja scyntygrafii z badaniami anatomicznymi, np. USG lub TK, ale pierwszym krokiem jest właśnie poprawne rozpoznanie, że oglądamy wątrobę, a nie płuca czy serce. Takie „czytanie z mapy izotopowej” to typowa umiejętność technika pracowni medycyny nuklearnej.

Pytanie 22

Kiedy w procesie terapii wykonuje się badanie CBCT (cone beam computed tomography)?

A. Po ukończeniu leczenia.

B. Przed rozpoczęciem leczenia.

C. W środku leczenia.

D. Przy końcu leczenia.

Badanie CBCT wykonuje się standardowo przed rozpoczęciem leczenia, bo jest to badanie typowo diagnostyczne i planistyczne. Na tomografii stożkowej ocenia się dokładnie anatomię: przebieg kanałów korzeniowych, grubość kości, położenie struktur krytycznych (np. kanał nerwu zębodołowego dolnego, zatoka szczękowa), ewentualne zmiany zapalne czy resorpcje. Bez takiego obrazu 3D planowanie zabiegu, np. implantologicznego, endodontycznego czy chirurgicznego, byłoby w dużej mierze „na oko”, co po prostu jest sprzeczne z aktualnymi standardami postępowania. W nowoczesnej stomatologii i radiologii dąży się do tego, żeby dawkę promieniowania podać raz, w dobrze uzasadnionym momencie – czyli właśnie na etapie planowania terapii. Zasada ALARA (as low as reasonably achievable) jasno mówi, że nie powinniśmy powtarzać badań bez wyraźnej potrzeby klinicznej. Dlatego CBCT robi się przed leczeniem, żeby na podstawie jednego badania ustalić możliwie kompletny plan: rodzaj zabiegu, długość i średnicę implantów, potrzebę augmentacji kości, zakres leczenia endodontycznego. W ortodoncji CBCT również wykonuje się przed terapią, jeśli jest wskazanie, np. zęby zatrzymane, podejrzenie resorpcji korzeni, ocena stawów skroniowo‑żuchwowych. Moim zdaniem kluczowe jest myślenie w ten sposób: CBCT to narzędzie do podejmowania decyzji przed wejściem w leczenie, a nie badanie „kontrolne z ciekawości” po wszystkim. Oczywiście czasem wykonuje się kontrolne CBCT, ale tylko w szczególnych sytuacjach klinicznych, a nie rutynowo przy końcu czy w środku terapii.

Pytanie 23

Do środków kontrastujących negatywnych należą

A. powietrze i podtlenek azotu.

B. siarczan baru i dwutlenek węgla.

C. związki jodu i siarczan baru.

D. podtlenek azotu i siarczan baru.

Prawidłowo wskazane zostały środki kontrastujące negatywne: powietrze i podtlenek azotu. W radiologii przyjęło się dzielić kontrasty na pozytywne i negatywne. Pozytywne to takie, które mają większą gęstość i większą liczbę atomową niż otaczające tkanki, więc na obrazie RTG, TK wychodzą jako jaśniejsze (radiopakowe) – typowy przykład to związki jodu czy siarczan baru. Natomiast środki kontrastujące negatywne mają mniejszą gęstość niż tkanki i zawierają pierwiastki o niskiej liczbie atomowej, głównie gazy, przez co pochłaniają mało promieniowania i na obrazie są ciemniejsze (radiolucentne). Do klasycznych negatywnych kontrastów zalicza się właśnie powietrze, dwutlenek węgla, czasem tlen, a w starszych technikach także podtlenek azotu. W praktyce klinicznej powietrze jako kontrast negatywny stosowano np. w podwójnym kontrastowaniu przewodu pokarmowego (baryt + powietrze) przy badaniu żołądka czy jelita grubego, żeby lepiej uwidocznić fałdy śluzówki, drobne nadżerki, polipy. Podtlenek azotu historycznie używano podobnie jak inne gazy, choć obecnie częściej korzysta się z powietrza lub CO2, bo są łatwiej dostępne i bezpieczniejsze przy odpowiednich procedurach. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: jeśli kontrast to gaz, zwykle mówimy o kontraście negatywnym; jeśli sól baru lub związek jodu – to kontrast pozytywny. W wytycznych i dobrych praktykach radiologicznych podkreśla się, że dobór typu kontrastu (pozytywny/negatywny lub kombinacja) zależy od tego, jaką strukturę chcemy uwidocznić i jakiej techniki obrazowania używamy. Kombinacja barytu z powietrzem w tzw. badaniu z podwójnym kontrastem do dziś jest wzorcowym przykładem wykorzystania kontrastu negatywnego do zwiększenia szczegółowości obrazu.

Pytanie 24

Która metoda leczenia onkologicznego zaliczana jest do leczenia systemowego?

A. Brachyterapia.

B. Chemioterapia.

C. Chirurgia.

D. Teleradioterapia.

Prawidłowo wskazana została chemioterapia, bo jest klasycznym przykładem leczenia systemowego w onkologii. Leczenie systemowe oznacza, że podawany lek działa w całym organizmie – krąży z krwią, dociera zarówno do guza pierwotnego, jak i do mikroprzerzutów, których nie widać w badaniach obrazowych. Chemioterapeutyki, ale też leki celowane czy immunoterapia, są projektowane właśnie po to, żeby „objechać” cały organizm i szukać komórek nowotworowych gdziekolwiek się one ukryły. W praktyce klinicznej chemioterapię stosuje się: przed operacją (neoadiuwantowo), żeby zmniejszyć masę guza, po operacji (adiuwantowo), żeby zniszczyć komórki pozostałe w organizmie, albo w chorobie uogólnionej, kiedy nowotwór już przerzutował. Moim zdaniem warto zapamiętać, że jak słyszysz w opisie „leczenie ogólnoustrojowe” czy „systemowe”, to w onkologii prawie zawsze chodzi o chemioterapię, terapie celowane lub immunoterapię, a nie o promieniowanie czy skalpel. Standardy postępowania (np. wytyczne ESMO, NCCN) bardzo jasno rozróżniają te grupy: chirurgia i radioterapia to leczenie miejscowe, natomiast chemioterapia jest leczeniem systemowym, często łączonym z innymi metodami w ramach tzw. leczenia skojarzonego. W codziennej pracy zespołu onkologicznego decyzja, czy pacjent ma dostać leczenie systemowe, zależy od stopnia zaawansowania klinicznego (TNM), stanu ogólnego pacjenta, biomarkerów nowotworu i celów terapii (radykalne vs paliatywne). Dobrą praktyką jest też monitorowanie działań niepożądanych chemioterapii, bo wpływa ona na cały organizm, a nie tylko na guz – stąd konieczność regularnych badań krwi, oceny nerek, wątroby i wsparcia objawowego.

Pytanie 25

Ilustracja przedstawia pozycjonowanie pacjentki do badania mammograficznego w projekcji

A. dolinowej.

B. bocznej.

C. kleopatry.

D. stycznej.

Prawidłowo – ilustracja pokazuje klasyczne pozycjonowanie do mammografii stycznej, czyli tzw. projekcji spot-compression / tangencjalnej. W tej projekcji ucisk i wiązka promieniowania są skierowane dokładnie na wybrany, ograniczony fragment piersi, zwykle na zmianę wyczuwalną palpacyjnie lub podejrzaną w standardowych projekcjach CC i MLO. Na rysunku widać, że pierś nie jest ułożona jak przy typowej projekcji czołowej czy skośnej, tylko jej mały wycinek został „wyciągnięty” i dociśnięty między detektor a specjalną małą płytkę uciskową. Strzałka wskazuje miejsce zainteresowania – to typowe właśnie dla zdjęcia stycznego, gdzie zależy nam na jak najdokładniejszym odwzorowaniu jednej zmiany, a nie całej piersi. W praktyce technik robi takie zdjęcie, gdy radiolog chce ocenić, czy podejrzany cień leży rzeczywiście w piersi, czy np. w skórze, albo czy mikrozwapnienia są rzeczywiste, czy to tylko nałożenie struktur. Moim zdaniem warto zapamiętać, że projekcje styczne są dodatkowymi, celowanymi zdjęciami – nie zastępują standardowego zestawu CC i MLO, tylko go uzupełniają. W wytycznych jakościowych EUREF i w dobrych podręcznikach z mammografii podkreśla się, że prawidłowe, precyzyjne pozycjonowanie i odpowiednio silny, ale akceptowalny dla pacjentki ucisk w projekcji stycznej znacząco poprawiają rozdzielczość i kontrast podejrzanej zmiany, co potem ułatwia decyzję: kontrola, biopsja, czy spokój. W codziennej pracy w pracowni mammograficznej takie celowane zdjęcia robi się naprawdę często – to nie jest żadna egzotyka, tylko standardowa dobra praktyka.

Pytanie 26

Jaka jest standardowa odległość OF do wykonania rentgenowskich zdjęć kości i stawów kończyny górnej?

A. 120-130 cm

B. 70-90 cm

C. 135-150 cm

D. 100-115 cm

Prawidłowy zakres 100–115 cm to standardowa odległość ognisko–film (OF, dziś częściej mówi się FFD lub SID) stosowana przy klasycznych zdjęciach kości i stawów kończyny górnej. Taka odległość jest pewnym kompromisem między geometrią wiązki promieniowania a praktycznymi możliwościami aparatu i pracowni. Przy około 100 cm uzyskujemy akceptowalne powiększenie obrazu, stosunkowo małe zniekształcenia geometryczne i dobrą ostrość krawędzi, a jednocześnie nie trzeba dramatycznie podnosić mAs, żeby skompensować spadek natężenia promieniowania. W praktyce technik ustawia statyw tak, żeby odległość od ogniska lampy do kasety z detektorem była stabilnie w tym przedziale; to pozwala też przewidywalnie dobierać ekspozycję według tabel technicznych. Moim zdaniem to jest jedna z tych „wartości do zapamiętania”, które naprawdę przydają się w codziennej pracy, bo większość protokołów RTG kończyny górnej (nadgarstek, łokieć, bark, dłoń, paliczki) jest na tym oparta. Warto też pamiętać, że większe odległości, typu 150–180 cm, zarezerwowane są raczej dla klatki piersiowej, gdzie zależy nam na minimalizacji powiększenia serca i lepszej jednorodności dawki. Z kolei zbyt mała OF powodowałaby wyraźne powiększenie i rozmycie struktur, co utrudnia ocenę np. szczelin stawowych czy drobnych odłamów kostnych. Dobrą praktyką jest zawsze sprawdzenie, czy rzeczywista OF zgadza się z protokołem pracowni, bo błędne ustawienie może później dawać pozorne różnice w wielkości zmian na kolejnych badaniach kontrolnych. W diagnostyce pourazowej kończyny górnej, gdzie liczy się dokładna ocena ustawienia odłamów, taka powtarzalność geometrii zdjęcia ma ogromne znaczenie.

Pytanie 27

Na przedstawionym radiogramie TK głowy strzałką zaznaczono

A. zatokę klinową.

B. zbiornik wielki.

C. zatokę sitową.

D. przegrodę nosową.

Na obrazie TK głowy strzałka wskazuje zatokę klinową, czyli pneumatyczną jamę kostną położoną w trzonie kości klinowej, w linii pośrodkowej, głęboko za jamą nosową. W projekcjach poprzecznych (axialnych), takich jak ta, zatoka klinowa widoczna jest jako symetryczna, powietrzna przestrzeń o niskiej gęstości (ciemna), położona centralnie, tuż przed trzonem kości klinowej i poniżej siodła tureckiego. To charakterystyczne położenie w środku podstawy czaszki jest kluczowe do jej rozpoznawania w praktyce. Moim zdaniem warto sobie to mocno skojarzyć: "ciemna, centralna bańka" z tyłu jamy nosowej to zwykle właśnie zatoka klinowa. W pracy technika elektroradiologii umiejętność szybkiego rozpoznania zatoki klinowej jest ważna np. przy planowaniu cięć TK zatok przynosowych, ocenie szerzenia się zmian zapalnych, polipów lub guzów podstawy czaszki, a także przy kwalifikacji do zabiegów endoskopowych przez zatokę klinową (dostęp do przysadki). Standardy opisów radiologicznych zalecają zawsze ocenę wszystkich zatok przynosowych: czołowych, sitowych, szczękowych i właśnie klinowej, bo zapalenie lub guz tej zatoki może dawać mało specyficzne objawy, np. bóle głowy, zaburzenia widzenia. Na TK zwracamy uwagę na stopień upowietrznienia, obecność poziomów płyn-powietrze, pogrubienie błony śluzowej lub masy tkanek miękkich. W dobrych praktykach diagnostyki obrazowej głowy i zatok zawsze porównuje się symetrię struktur, ciągłość ścian kostnych oraz relacje zatoki klinowej do tętnic szyjnych wewnętrznych, nerwów wzrokowych i przysadki – to ma znaczenie np. przy planowaniu zabiegów laryngologicznych i neurochirurgicznych.

Pytanie 28

Który system informatyczny jest wykorzystywany do archiwizowania i przesyłania obrazów na stacje diagnostyczne w standardzie DICOM?

A. PACS

B. HIS

C. HER

D. RIS

PACS (Picture Archiving and Communication System) to właśnie ten system informatyczny, który służy do archiwizowania, przeglądania i przesyłania obrazów diagnostycznych w standardzie DICOM. Można powiedzieć, że PACS jest „magazynem” i „autostradą” dla obrazów z aparatów RTG, TK, MR, USG czy mammografii. Każde urządzenie obrazujące wysyła obrazy w formacie DICOM do serwera PACS, a stacje diagnostyczne (konsole opisowe) pobierają je z PACS do opisu. Dzięki temu radiolog nie musi biegać z płytkami CD czy kliszami, tylko ma wszystko w jednym systemie, często dostępne z różnych pracowni, a nawet z innych szpitali. Standard DICOM (Digital Imaging and Communications in Medicine) określa zarówno format pliku, jak i sposób komunikacji pomiędzy urządzeniami – dlatego PACS musi ten standard bardzo dobrze obsługiwać. W praktyce, gdy technik kończy badanie TK, aparat automatycznie wysyła serię obrazów DICOM do PACS. Radiolog na stacji diagnostycznej otwiera listę badań, wybiera pacjenta i bezpośrednio z PACS wczytuje badanie do przeglądarki DICOM, gdzie może robić rekonstrukcje, pomiary, zmiany okna, porównania z poprzednimi badaniami. Moim zdaniem zrozumienie roli PACS jest kluczowe, bo w nowoczesnej pracowni obrazowej wszystko opiera się na sprawnym przepływie danych: integracji PACS z RIS, z systemem raportowania opisów, a czasem też z systemem zewnętrznym teleradiologii. Dobrą praktyką jest też poprawne konfigurowanie tzw. AE Title, portów i adresów IP, żeby każdy aparat i każda stacja diagnostyczna mogły bez problemu komunikować się z serwerem PACS. W wielu placówkach stosuje się też redundantne serwery PACS i kopie zapasowe, żeby archiwum obrazów było bezpieczne przez wiele lat, co jest wymagane przez przepisy i standardy jakości w radiologii.

Pytanie 29

Pomiar densytometryczny BMD metodą DXA z kręgosłupa powinien obejmować kręgi

A. Th9 - Th12

B. L1 - L4

C. Th11 - L2

D. L3 - S1

Prawidłowy zakres pomiaru BMD metodą DXA w odcinku lędźwiowym to kręgi L1–L4 i właśnie dlatego ta odpowiedź jest uznawana za standard. Wynika to z wytycznych większości towarzystw naukowych, m.in. ISCD (International Society for Clinical Densitometry), które jasno mówią, że podstawowym miejscem oceny gęstości mineralnej kości w kręgosłupie jest odcinek lędźwiowy od pierwszego do czwartego kręgu. Ten fragment kręgosłupa jest z reguły dobrze uwidoczniony, ma stosunkowo mało nakładających się struktur, a jednocześnie jest bardzo czuły na wczesne ubytki masy kostnej, zwłaszcza u kobiet po menopauzie. W praktyce technik przy pozycjonowaniu pacjenta kładzie go na plecach, prostuje odcinek lędźwiowy, często podkładając klin pod nogi, tak aby kręgosłup był jak najbardziej równoległy do stołu. Na obrazie DXA trzeba wyraźnie widzieć trzon L1 i L4, a program analizujący automatycznie wyznacza regiony zainteresowania (ROI) dla L1, L2, L3 i L4. Jeżeli któryś z kręgów jest zmieniony, np. przez ciężkie zwyrodnienie, złamanie kompresyjne, operację z implantem, to zgodnie z dobrymi praktykami ten krąg się wyklucza z analizy i liczy się średnią BMD z pozostałych, ale nadal w obrębie L1–L4. Moim zdaniem warto zapamiętać też, że wynik DXA z L1–L4 jest jednym z głównych parametrów używanych do rozpoznania osteoporozy według kryteriów WHO (na podstawie T-score). W codziennej pracy technika czy elektroradiologa poprawne ustawienie i oznaczenie L1–L4 ma ogromne znaczenie, bo każde przesunięcie pola skanowania, pomyłka w identyfikacji kręgów albo objęcie np. Th12 zamiast L1 może zafałszować wynik. W porządnie prowadzonych pracowniach zawsze zwraca się uwagę na to, żeby widoczny był także fragment Th12 i górna część miednicy – to pomaga poprawnie policzyć, który krąg jest który, ale analizuje się właśnie L1–L4.

Pytanie 30

Testy podstawowe z zakresu geometrii pola rentgenowskiego, przeznaczone do sprawdzenia zgodności pola wiązki promieniowania rentgenowskiego z symulacją świetlną, są wykonywane raz

A. w tygodniu.

B. w roku.

C. w miesiącu.

D. w kwartale.

Prawidłowa odpowiedź „w miesiącu” wynika z zasad rutynowej kontroli jakości w diagnostyce rentgenowskiej. Testy podstawowe geometrii pola rentgenowskiego, czyli sprawdzenie zgodności pola wiązki promieniowania z polem świetlnym lampy, zalicza się do badań wykonywanych regularnie, ale nie aż tak rzadko jak roczne przeglądy ani tak często jak testy dzienne. Chodzi o to, żeby na bieżąco wychwycić wszelkie rozjazdy między polem świetlnym a rzeczywistym polem napromieniania, zanim zaczną one wpływać na jakość badań i narażenie pacjenta. W dobrych praktykach pracowni RTG przyjmuje się, że testy geometryczne wykonuje się co miesiąc, razem z innymi testami okresowymi, np. kontrolą wskaźnika ogniskowo–skórnego, centrowania wiązki czy dokładności wskaźników odległości. W praktyce wygląda to tak, że na detektorze lub kasecie układa się specjalny przyrząd testowy (np. test do oceny zgodności pola świetlnego i promieniowania), ustawia się typową odległość ognisko–detektor, włącza się lampę, zaznacza się granice pola świetlnego, a następnie wykonuje się ekspozycję. Po wywołaniu obrazu sprawdza się, czy granice pola promieniowania mieszczą się w dopuszczalnych tolerancjach, zwykle rzędu kilku milimetrów lub określonego procentu wymiaru pola. Moim zdaniem to jest jeden z bardziej „przyziemnych”, ale kluczowych testów – jeśli pole wiązki jest przesunięte, można niechcący napromieniać tkanki, które w ogóle nie miały być badane, albo odwrotnie, „uciąć” istotny fragment obrazu, co potem rozwala całą diagnostykę. Normy krajowe i wytyczne z kontroli jakości (np. oparte na zaleceniach europejskich) właśnie dlatego zaliczają ten test do comiesięcznych, żeby utrzymać stabilną, powtarzalną geometrię układu lampy RTG i pola ekspozycji.

Pytanie 31

Badanie polegające na wprowadzeniu cewnika przez pęcherz moczowy do moczowodu i miedniczki nerkowej i podaniu środka kontrastującego to

A. cystografia.

B. pielografia zstępująca.

C. pielografia wstępująca.

D. urografia.

Prawidłowa odpowiedź to pielografia wstępująca, bo właśnie tak nazywa się badanie, w którym cewnik wprowadza się przez cewkę moczową do pęcherza, dalej do ujścia moczowodu, a następnie do samego moczowodu i miedniczki nerkowej, i podaje się środek kontrastowy „pod prąd” moczu. Kontrast przemieszcza się z dołu do góry, w kierunku nerki – stąd określenie „wstępująca”. Jest to klasyczne badanie radiologiczne dróg moczowych wykonywane pod kontrolą fluoroskopii, zwykle na sali RTG, często we współpracy z urologiem. W praktyce klinicznej pielografia wstępująca jest stosowana wtedy, gdy urografia dożylna (zwykła urografia) nie daje wystarczających informacji, np. przy podejrzeniu zwężeń moczowodu, zmian nowotworowych, przetok moczowych czy niejasnych poszerzeń układu kielichowo‑miedniczkowego. Dużym plusem tego badania jest możliwość bardzo dokładnego uwidocznienia światła moczowodu na całej jego długości, bo kontrast podajemy bezpośrednio do badanego odcinka, a nie tylko „czekamy”, aż nerka go wydali. Wymaga to jednak bardziej inwazyjnej procedury – cewnikowania, aseptyki, kontroli dawki promieniowania, a także dobrej współpracy z pacjentem. Z mojego doświadczenia typową dobrą praktyką jest wykonywanie serii zdjęć w kilku projekcjach (AP, skośne), przy małej dawce, z dokładnym opisem poziomu ewentualnych zwężeń czy ubytków wypełnienia. W nowoczesnej diagnostyce często porównuje się wynik pielografii wstępującej z TK lub MR, ale sama technika nadal ma swoje miejsce, szczególnie w planowaniu zabiegów urologicznych, np. założenia stentu JJ.

Pytanie 32

Które kolejne sekwencje badania kręgosłupa lędźwiowego uwidoczniono na przedstawionych obrazach?

A. Sag STIR, Sag T2, Sag T1

B. Sag T1, Sag STIR, Sag T2

C. Sag T2, Sag T1, Sag STIR

D. Sag T2, Sag STIR, Sag T1

W tym zadaniu pułapka polega głównie na podobieństwie obrazu T2 i STIR oraz na automatycznym założeniu, że najjaśniejszy obraz to zawsze T2. W rzeczywistości o rozpoznaniu sekwencji decyduje nie tylko jasność płynu mózgowo‑rdzeniowego, ale przede wszystkim zachowanie sygnału tłuszczu w szpiku kostnym i tkance podskórnej. W sekwencji STIR stosuje się tłumienie sygnału z tłuszczu, dlatego trzon kręgu, w którym dominuje szpik tłuszczowy, staje się wyraźnie ciemniejszy, a wszelkie obszary obrzęku, zapalenia czy nacieczenia nowotworowego robią się bardzo jasne. Jeżeli ktoś patrzy tylko na jasny kanał kręgowy i uznaje, że to na pewno T2, łatwo pomyli STIR z T2 lub odwrócić ich kolejność.
Częsty błąd polega też na tym, że sekwencje układa się „w głowie” według prostego schematu: T1 – T2 – STIR, bo tak bywa w opisach protokołów. Tymczasem w praktyce klinicznej kolejność wyświetlania obrazów w PACS bywa różna i trzeba polegać na ocenie charakterystyki sygnału, a nie na przyzwyczajeniu. Na T2 płyn mózgowo‑rdzeniowy jest jasny, ale tłuszcz również pozostaje jasny, więc szpik w trzonach kręgów nie jest wygaszony. Gdy widzimy obraz, gdzie kanał kręgowy jest jasny, a jednocześnie tkanka tłuszczowa podskórna też ma wysoki sygnał, to jest typowy T2. Jeżeli natomiast płyn jest jasny, a tłuszcz wyraźnie przyciemniony – to wskazuje na STIR.
Z kolei T1 łatwo rozpoznać po tym, że płyn mózgowo‑rdzeniowy jest ciemny, a tłuszcz bardzo jasny. Jeżeli ktoś ustawia T1 jako pierwszy obraz tylko dlatego, że „tak zwykle zaczyna się badanie”, pomija realne cechy obrazu. To prowadzi do błędnego porządkowania: np. Sag T2, Sag STIR, Sag T1 lub Sag T1, Sag STIR, Sag T2. Z mojego doświadczenia najczęstsze nieporozumienie wynika z niedocenienia roli tłumienia tłuszczu – STIR nie jest po prostu „jeszcze jednym T2”, ale specjalną sekwencją o czułości na zmiany zapalne i obrzękowe. W dobrej praktyce diagnostycznej zawsze patrzy się więc: jak świeci tłuszcz, jak wygląda płyn, jaki jest kontrast między trzonami a dyskami. Dopiero z tej kombinacji wyciągamy wniosek, która sekwencja jest która, niezależnie od tego, w jakiej kolejności program wyświetlił obrazy. Uporządkowanie tej logiki bardzo pomaga przy samodzielnym przeglądaniu badań MR, nie tylko kręgosłupa, ale też np. stawów czy miednicy.

Pytanie 33

Zgodnie z procedurą wzorcową w badaniu MR należy ułożyć pacjenta na brzuchu do diagnostyki

A. jamy brzusznej.

B. stawu barkowego.

C. kręgosłupa szyjnego.

D. gruczołu piersiowego.

Prawidłowo – w standardowych procedurach obrazowania MR gruczołu piersiowego pacjentkę układa się na brzuchu, czyli w pozycji pronacyjnej. To jest tzw. pozycja na brzuchu z piersiami swobodnie zwisającymi w specjalnych otworach cewki piersiowej. Dzięki temu gruczoł piersiowy nie jest spłaszczony przez ciężar własnego ciała, lepiej się układa i można uzyskać jednorodne wypełnienie kontrastem oraz równomierne pole magnetyczne. Dodatkowo taka pozycja poprawia separację tkanek i zmniejsza artefakty ruchowe związane z oddychaniem. W praktyce technik MR stosuje dedykowaną cewkę piersiową (breast coil), w której piersi są „zawieszone” w polu widzenia, a klatka piersiowa i klatka kostna są podparte. Moim zdaniem to jedno z badań, gdzie pozycjonowanie ma kluczowe znaczenie dla jakości diagnostycznej – źle ułożona pacjentka to potem problem z oceną zmian ogniskowych, naciekania ściany klatki piersiowej czy węzłów chłonnych. W wytycznych dotyczących badań MR piersi (np. EUSOBI, ACR) wyraźnie podkreśla się konieczność stosowania pozycji na brzuchu i wysokopolowego skanera z odpowiednią sekwencją dynamiczną po kontraście. W badaniach kontrolnych po leczeniu oszczędzającym pierś, w ocenie wieloogniskowości raka, a także u pacjentek z implantami silikonowymi, ta pozycja pozwala na lepsze odróżnienie zmienionego nowotworowo miąższu od blizn, zmian zapalnych czy pofałdowanych implantów. Warto też pamiętać, że ułożenie na brzuchu poprawia komfort psychiczny wielu pacjentek, daje poczucie większej intymności i zmniejsza lęk, co przekłada się na mniejszą liczbę ruchów i lepszą jakość obrazów. W diagnostyce jamy brzusznej, barku czy odcinka szyjnego kręgosłupa pozycja standardowa jest inna, dlatego właśnie odpowiedź dotycząca gruczołu piersiowego najlepiej odzwierciedla procedurę wzorcową.

Pytanie 34

Fistulografia to badanie kontrastowe

A. żylaków.

B. przetok.

C. naczyń tętniczych.

D. naczyń włosowatych.

Fistulografia to klasyczne badanie kontrastowe wykonywane właśnie w przypadku przetok, czyli nieprawidłowych połączeń między narządami, jamami ciała albo skórą. Kluczowe jest tu to, że kontrast podaje się bezpośrednio do światła przetoki – przez zewnętrzny otwór skórny albo przez dren – a nie do naczynia krwionośnego. Dzięki temu na zdjęciach RTG dokładnie widać przebieg kanału przetoki, jego długość, szerokość, ewentualne rozgałęzienia i połączenia z sąsiednimi strukturami. W praktyce klinicznej fistulografia jest szczególnie ważna np. przy przetokach okołoodbytniczych, pooperacyjnych, jelitowo-skórnych czy przetokach w obrębie układu moczowego. Umożliwia chirurgowi zaplanowanie zabiegu – gdzie ciąć, czego się spodziewać, które odcinki przetoki są martwicze, a które jeszcze drożne. Z mojego doświadczenia nauki w pracowni RTG największym plusem jest to, że badanie jest relatywnie proste technicznie: potrzebny jest środek cieniujący (zwykle jodowy, czasem wodnorozpuszczalny, żeby nie podrażniał tkanek) i aparat RTG z możliwością fluoroskopii. Ważne są też zasady dobrej praktyki: delikatne wprowadzenie kaniuli do przetoki, powolne podawanie kontrastu, unikanie nadmiernego ciśnienia, żeby nie rozerwać ścian kanału. Zwraca się też uwagę na pozycjonowanie pacjenta – tak, aby cały przebieg przetoki był w polu obrazowania. W nowocześniejszych ośrodkach stosuje się czasem połączenie fistulografii z TK (tzw. CT-fistulografia), co daje jeszcze dokładniejszą ocenę relacji przetoki do narządów sąsiadujących. Mimo rozwoju USG i TK, klasyczna fistulografia nadal jest uznawana za wartościowe, tanie i dość łatwo dostępne badanie obrazowe w diagnostyce przetok.

Pytanie 35

Radiofarmaceutyki stosowane w medycynie nuklearnej powstają dzięki połączeniu radioizotopu

A. z ligandem.

B. z wodorem.

C. z helem.

D. z berylem.

Prawidłowo – kluczowym elementem radiofarmaceutyku jest połączenie radioizotopu z ligandem. Ligand to cząsteczka chemiczna, która „prowadzi” radioizotop do konkretnego narządu, receptora albo procesu metabolicznego w organizmie. Sam radioizotop emituje promieniowanie (np. gamma w scyntygrafii czy pozytony w PET), ale bez ligandu byłby po prostu niespecyficznym źródłem promieniowania, które rozkłada się w organizmie dość chaotycznie. Dopiero dobranie odpowiedniego ligandu pozwala uzyskać tzw. swoistość narządową lub receptorową. W praktyce klinicznej klasycznym przykładem jest 99mTc-MDP używany w scyntygrafii kości – technet-99m to radioizotop, a MDP jest ligandem wiążącym się z tkanką kostną, szczególnie tam, gdzie jest wzmożony metabolizm kostny (np. przerzuty nowotworowe). Podobnie w PET mamy 18F-FDG, gdzie 18F to radioizotop fluoru, a FDG (fluorodeoksyglukoza) jest analogiem glukozy, który gromadzi się w komórkach o wysokim metabolizmie glukozy, np. komórkach nowotworowych lub w aktywnym zapaleniu. Z mojego doświadczenia nauki medycyny nuklearnej wynika, że zrozumienie roli ligandu bardzo ułatwia potem ogarnięcie, dlaczego różne radiofarmaceutyki mają inne wskazania: bo różne ligandy „celują” w inne struktury biologiczne. Standardem postępowania jest projektowanie radiofarmaceutyków właśnie w oparciu o właściwości farmakokinetyczne ligandu (droga podania, czas dystrybucji, metabolizm, wydalanie), a radioizotop dobiera się tak, żeby jego okres półtrwania i rodzaj promieniowania pasowały do planowanego badania lub terapii. W nowoczesnej medycynie nuklearnej coraz większy nacisk kładzie się na tzw. radiofarmaceutyki receptorowe, np. znakowane analogi somatostatyny w guzach neuroendokrynnych czy ligandy dla PSMA w diagnostyce raka prostaty. We wszystkich tych przypadkach fundamentem jest to samo: radioizotop + odpowiednio dobrany ligand tworzą razem skuteczny i bezpieczny radiofarmaceutyk.

Pytanie 36

Na radiogramie strzałką oznaczono

A. staw skokowo-piętowy.

B. kość łódkowatą.

C. kość sześcienną.

D. kość łódeczkowatą.

Na zdjęciu bocznym stawu skokowego strzałka wskazuje kość łódkowatą stępu (os naviculare). W projekcji bocznej widać ją pomiędzy bloczkiem kości skokowej a kośćmi klinowatymi, jako stosunkowo małą, owalną kość położoną po stronie przyśrodkowej, tuż przed głową kości skokowej. To właśnie jej kształt „łódki” i typowe położenie w łańcuchu stępu pomaga ją rozpoznać. W praktyce radiologicznej bardzo ważne jest, żebyś umiał odróżnić kość łódkowatą od kości sześciennej, bo ich mylenie prowadzi potem do złej lokalizacji złamań, zmian zwyrodnieniowych czy martwicy jałowej. Kość łódkowata łączy się stawowo z kością skokową oraz kośćmi klinowatymi, odgrywa dużą rolę w łuku podłużnym stopy i stabilizacji przodostopia. W interpretacji zdjęć RTG obowiązuje zasada, że zawsze identyfikujemy najpierw duże orientacyjne struktury: kość piszczelową, strzałkową, skokową i piętową, a dopiero potem przechodzimy do mniejszych kości stępu. To bardzo ułatwia topografię. W badaniach urazowych, zwłaszcza po skręceniach i upadkach z wysokości, kość łódkowata może ulegać złamaniom awulsyjnym lub kompresyjnym – na standardowych projekcjach AP i bocznej trzeba wtedy dokładnie prześledzić jej zarys korowy i gęstość beleczkowania. Moim zdaniem warto też pamiętać o tzw. kości dodatkowej – os tibiale externum – która leży przy przyśrodkowym brzegu kości łódkowatej i na zdjęciu może wyglądać jak fragment złamania, jeżeli ktoś nie kojarzy typowego obrazu. W dobrych praktykach opisowych zwraca się uwagę na ustawienie stawu skokowo-łódkowego, szerokość szpary stawowej i ewentualne nieregularności konturu kości łódkowatej, bo to pomaga wychwycić wczesne zmiany zwyrodnieniowe czy pourazowe, zanim pacjent trafi np. na TK.

Pytanie 37

Który radioizotop jest stosowany w diagnostyce i terapii raka tarczycy?

A. ¹³¹I

B. ²²³Ra

C. ¹⁸⁶Re

D. ¹³³Xe

Prawidłowo wskazany radioizotop to 131I, czyli jod-131. To jest klasyk w medycynie nuklearnej, szczególnie w diagnostyce i leczeniu chorób tarczycy. Tarczyca fizjologicznie wychwytuje jod z krwi, bo używa go do produkcji hormonów T3 i T4. Dzięki temu, jeśli podamy pacjentowi radioaktywny jod w formie radiofarmaceutyku, gruczoł tarczowy „sam” go zbierze. To bardzo wygodne i jednocześnie dość selektywne narzędzie. W diagnostyce stosuje się mniejsze dawki 131I do scyntygrafii tarczycy – gammakamera rejestruje promieniowanie gamma emitowane przez izotop, co pozwala ocenić rozmieszczenie czynnej tkanki tarczycowej, obecność guzków, pozostałości po tyreoidektomii. W terapii raka zróżnicowanego tarczycy (np. rak brodawkowaty, pęcherzykowy) wykorzystuje się znacznie wyższe dawki, zgodnie z wytycznymi medycyny nuklearnej i onkologii, żeby zniszczyć komórki nowotworowe wychwytujące jod. To tzw. ablacja resztek tarczycy lub leczenie ognisk przerzutowych. Moim zdaniem to bardzo elegancki przykład terapii celowanej: promieniowanie beta z 131I działa lokalnie, uszkadzając DNA komórek tarczycowych, a promieniowanie gamma umożliwia jednocześnie kontrolę rozkładu dawki na obrazach scyntygraficznych. W praktyce technik medycyny nuklearnej musi pamiętać o przygotowaniu pacjenta (dieta ubogojodowa, odstawienie tyreostatyków, czasem rekombinowane TSH), o zasadach ochrony radiologicznej po podaniu izotopu oraz o poprawnej kalibracji dawkomierza i gammakamery. W większości ośrodków jest to procedura bardzo dobrze wystandaryzowana, oparta na rekomendacjach towarzystw medycyny nuklearnej i onkologii endokrynologicznej.

Pytanie 38

Odprowadzenie II rejestruje różnicę potencjałów między

A. lewą i prawą ręką.

B. prawą ręką i lewą nogą.

C. lewą ręką i lewą nogą.

D. prawą ręką i prawą nogą.

Prawidłowo – odprowadzenie II w standardowym 12-odprowadzeniowym EKG rejestruje różnicę potencjałów między prawą ręką (elektroda ujemna) a lewą nogą (elektroda dodatnia). Tak jest zdefiniowane w klasycznej trójkątnej konfiguracji Einthovena i obowiązuje w praktycznie wszystkich aparatach EKG, zgodnie z normami opisanymi w podręcznikach kardiologii i zaleceniach towarzystw naukowych. Moim zdaniem warto to mieć „w palcu”, bo odprowadzenie II jest jednym z najczęściej oglądanych – to właśnie w nim zwykle oceniamy rytm zatokowy, załamki P, odstęp PQ i ogólne przewodzenie przedsionkowo–komorowe. W praktyce technika wygląda tak, że elektrody kończynowe zakładamy najczęściej na przeguby: prawa ręka – elektroda prawa, lewa ręka – elektroda lewa, lewa noga – elektroda referencyjna dodatnia, prawa noga – elektroda uziemiająca (neutralna, nie bierze udziału w tworzeniu odprowadzeń I, II, III). Aparat następnie „matematycznie” zestawia między sobą potencjały z tych punktów i tworzy trzy odprowadzenia kończynowe: I (lewa ręka – prawa ręka), II (lewa noga – prawa ręka) oraz III (lewa noga – lewa ręka). W odprowadzeniu II oś elektryczna serca często wypada najbardziej fizjologicznie, dlatego zapis jest „czytelny”: wysokie dodatnie załamki P i R, łatwo ocenić regularność rytmu i obecność zaburzeń przewodzenia. W wielu systemach monitorowania kardiologicznego (oddziały intensywnej terapii, sale pooperacyjne) jako monitoring ciągły wybiera się właśnie odprowadzenie II, bo najlepiej pokazuje depolaryzację przedsionków i pozwala szybko wychwycić np. migotanie przedsionków czy częstoskurcze nadkomorowe. Z mojego doświadczenia, jeśli ktoś dobrze rozumie, jak jest zbudowany trójkąt Einthovena i które kończyny tworzą dane odprowadzenie, dużo łatwiej mu potem ogarnąć bardziej złożone układy jak odprowadzenia wzmocnione (aVR, aVL, aVF) czy analizę osi elektrycznej serca. To jest taka podstawa, na której buduje się całą dalszą interpretację EKG.

Pytanie 39

Do zadań technika elektroradiologa w pracowni hemodynamicznej należy

A. podanie operatorowi cewnika.

B. ustalanie ilości kontrastu.

C. przygotowanie stolika zabiegowego.

D. dokumentowanie obrazów ICUS.

Prawidłowo – do zadań technika elektroradiologa w pracowni hemodynamicznej należy m.in. dokumentowanie obrazów IVUS/ICUS (intravascular ultrasound). W praktyce oznacza to obsługę konsoli aparatu, prawidłowe uruchomienie protokołu badania, rejestrację przebiegu obrazowania w czasie rzeczywistym oraz zapis kluczowych przekrojów naczyń do dokumentacji medycznej. Technik musi umieć przypisać obrazy do właściwego pacjenta w systemie, opisać etykiety serii, zadbać o poprawne parametry akwizycji, a potem przesłać całość do systemu archiwizacji PACS lub innego systemu szpitalnego. To nie jest tylko „naciśnięcie nagrywania”, ale świadome dokumentowanie całego badania zgodnie z procedurą i standardami ośrodka. W dobrze zorganizowanej pracowni hemodynamicznej operator skupia się na prowadzeniu cewnika, ocenie zmian w naczyniach i podejmowaniu decyzji klinicznych, natomiast technik przejmuje dużą część zadań technicznych: kontroluje jakość obrazu, pilnuje, żeby żaden istotny fragment badania nie został pominięty, zapisuje odpowiednie projekcje, dba o poprawne oznaczenia czasu i fazy zabiegu. Moim zdaniem to właśnie tu mocno widać, jak ważna jest rola technika – dobra dokumentacja IVUS/ICUS pozwala później na rzetelną analizę wyniku, porównanie badań przed i po angioplastyce, a także jest podstawą do opisu lekarskiego oraz konsultacji z innymi ośrodkami. W wielu wytycznych i dobrych praktykach kładzie się nacisk na kompletną, czytelną dokumentację obrazową w kardiologii interwencyjnej, a technik elektroradiolog jest kluczową osobą, która odpowiada za jej techniczną stronę i jakość.

Pytanie 40

Na obrazie scyntygrafii perfuzyjnej serca strzałką wskazano ścianę

A. dolną serca.

B. przegrodową serca.

C. przednią serca.

D. boczną serca.

Na przedstawionym obrazie widzimy klasyczny wycinek z tomograficznej scyntygrafii perfuzyjnej mięśnia sercowego (SPECT) w projekcji krótkiej osi (short axis). Taki obraz pokazuje pierścień mięśnia lewej komory, a legenda z prawej strony wyraźnie opisuje orientację: po lewej mamy „septal”, po prawej „lateral”, u góry okolica podstawna, u dołu okolica koniuszka (apeksu), z przodu „anterior”, niżej „inferior”. Strzałka skierowana jest właśnie na stronę opisaną jako „septal”, czyli ścianę przegrodową serca. Ściana przegrodowa odpowiada za część przegrody międzykomorowej lewej komory i jest bardzo ważna w ocenie choroby wieńcowej, szczególnie przy podejrzeniu zwężeń w obrębie gałęzi międzykomorowej przedniej i pnia lewej tętnicy wieńcowej. W praktyce klinicznej, przy analizie takich obrazów, zawsze najpierw ustala się orientację: gdzie jest przegroda, gdzie ściana boczna, gdzie przednia i dolna. Standardem jest korzystanie z opisu orientacji na pasku referencyjnym po boku lub z szablonu „bull’s eye”. Moim zdaniem warto od początku wyrabiać sobie nawyk mentalnego „obracania” serca: pamiętać, że na ustandaryzowanych obrazach SPECT ściana przegrodowa leży zwykle po lewej stronie ekranu w projekcji short axis, a ściana boczna po prawej. Dokładna identyfikacja ściany przegrodowej ma znaczenie nie tylko przy rozpoznawaniu niedokrwienia, ale też przy planowaniu zabiegów kardiologii inwazyjnej, kontroli efektów rewaskularyzacji oraz przy kwalifikacji do terapii resynchronizującej. W dobrych pracowniach medycyny nuklearnej zawsze kładzie się nacisk na poprawne ustawienie pacjenta, korektę ruchu i prawidłową rekonstrukcję, żeby odwzorowanie ściany przegrodowej i pozostałych segmentów lewej komory było jak najbardziej wiarygodne i powtarzalne.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej