Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 8 czerwca 2026 20:56
Data zakończenia: 8 czerwca 2026 21:16

Egzamin zdany!

Wynik: 36/40 punktów (90,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Co zostało uwidocznione na zamieszczonym radiogramie?

A. Zwichnięcie stawu skokowego.

B. Złamanie kości skokowej.

C. Złamanie kostki bocznej.

D. Ostroga kości piętowej.

Na radiogramie widoczna jest typowa ostroga kości piętowej, czyli wyrośl kostna zlokalizowana na dolno-przyśrodkowej powierzchni guza piętowego, w okolicy przyczepu rozcięgna podeszwowego. W obrazie RTG wygląda to jak haczykowate lub dziobowate uwypuklenie kości skierowane ku przodowi stopy. Moim zdaniem to jedno z bardziej charakterystycznych znalezisk radiologicznych – jeśli raz się je dobrze obejrzy, trudno je potem pomylić. W praktyce technika i lekarze radiolodzy zwracają szczególną uwagę na tę okolicę u pacjentów zgłaszających ból pięty, zwłaszcza nasilający się przy pierwszych krokach rano. Standardowo wykonuje się projekcje boczne stopy lub stawu skokowo-piętowego, bo w tej projekcji ostroga jest najlepiej uwidoczniona. W dobrych praktykach opisowych podkreśla się lokalizację (przyczep rozcięgna podeszwowego vs przyczep ścięgna Achillesa), wielkość wyrośli kostnej i ewentualne towarzyszące zmiany zwyrodnieniowe stawu skokowo-piętowego. Trzeba też pamiętać, że sama obecność ostrogi na RTG nie zawsze koreluje z nasileniem dolegliwości bólowych – czasem pacjent ma dużą ostrogę i minimalne objawy, a innym razem odwrotnie. W praktyce klinicznej wynik badania obrazowego łączy się z badaniem fizykalnym i wywiadem. Radiogram pełni tu rolę potwierdzającą i różnicującą – pomaga odróżnić ostrogę od złamań zmęczeniowych guza piętowego, zmian pourazowych czy rzadziej zmian guzowatych. W pracy technika elektroradiologii ważne jest prawidłowe ułożenie stopy, brak rotacji oraz dobranie takich parametrów ekspozycji, żeby struktury gąbczaste kości piętowej nie były ani przepalone, ani zbyt niedoświetlone – wtedy krawędzie ostrogi są wyraźne i łatwe do oceny.

Pytanie 2

W pracowni ultrasonograficznej technik elektroradiolog nie korzysta z przepisów dotyczących

A. antyseptyki.

B. ochrony radiologicznej.

C. ochrony przeciwpożarowej.

D. bezpieczeństwa i higieny pracy.

Prawidłowo wskazałeś, że w pracowni ultrasonograficznej technik elektroradiolog nie korzysta z przepisów dotyczących ochrony radiologicznej w rozumieniu promieniowania jonizującego. USG opiera się na fali ultradźwiękowej, czyli drganiach mechanicznych o wysokiej częstotliwości, a nie na promieniowaniu jonizującym takim jak w RTG, TK czy medycynie nuklearnej. To oznacza, że nie obowiązują tu typowe zasady ochrony radiologicznej: nie liczymy dawek efektywnych w mSv, nie ma konieczności prowadzenia rejestru dawek, nie wyznacza się stref kontrolowanych i nadzorowanych z powodu promieniowania jonizującego, nie ma też obowiązku stosowania fartuchów ołowianych, osłon gonad czy tarczycy z tego powodu. Moim zdaniem to jedno z częstszych miejsc, gdzie uczniowie się mylą – widzą słowo „pracownia obrazowa” i od razu kojarzą z ochroną radiologiczną. Tymczasem standardy, np. wytyczne ICRP czy polskie przepisy prawa atomowego, dotyczą właśnie promieniowania jonizującego, a ultrasonografia się w ten zakres po prostu nie łapie. Oczywiście, w USG nadal dbamy o bezpieczeństwo pacjenta i personelu: kontrolujemy czas ekspozycji na ultradźwięki, parametry aparatu (MI, TI), unikamy zbyt długiego badania u ciężarnych na płodzie, ale to jest raczej bioefekt ultradźwięków, a nie klasyczna ochrona radiologiczna. W praktyce technik w pracowni USG musi bardzo pilnować przepisów BHP, zasad ergonomii (bo badania są długie i obciążają układ mięśniowo‑szkieletowy), przepisów przeciwpożarowych oraz zasad antyseptyki: dezynfekcja głowic, stosowanie jednorazowych osłonek przy badaniach przezpochwowych czy przezodbytniczych, właściwe przygotowanie żelu. To są realne, codzienne obowiązki. Natomiast typowe procedury jak dozymetr osobisty, kontrola dawek, testy osłonności ścian dotyczą już pracowni RTG, TK, radioterapii czy medycyny nuklearnej, a nie USG.

Pytanie 3

W radiologii analogowej lampy rentgenowskiej z tubusem używa się do wykonania zdjęcia

A. PA zatok.

B. osiowego czaszki.

C. bocznego czaszki.

D. wewnątrzustnego zębów.

Prawidłowo – w radiologii analogowej lampa rentgenowska z tubusem jest typowo wykorzystywana właśnie do wykonywania zdjęć wewnątrzustnych zębów. Tubus to nic innego jak specjalna nasadka/kanał ograniczający wiązkę promieniowania X do stosunkowo małego pola. Dzięki temu można precyzyjnie naświetlić obszar zębowy, minimalizując dawkę dla pozostałych tkanek i poprawiając jakość obrazu poprzez redukcję rozproszenia. W stomatologii klasycznym przykładem są zdjęcia zębowe okołowierzchołkowe, zgryzowe czy skrzydłowo-zgryzowe, gdzie aparat stomatologiczny (często ścienny lub mobilny) ma właśnie wąski, długi tubus. W dobrych praktykach przyjmuje się używanie tubusów prostokątnych lub kolimowanych, co dodatkowo ogranicza niepotrzebne napromienianie. Moim zdaniem to jedno z lepszych zastosowań promieniowania – małe pole, konkretna informacja diagnostyczna. W przeciwieństwie do projekcji czaszki czy zatok, gdzie stosuje się raczej klasyczne aparaty ogólnodiagnostyczne z ruchomą lampą i stołem, zdjęcia wewnątrzustne wymagają bardzo precyzyjnego ustawienia wiązki względem zęba i błony obrazowej/filmu umieszczonej w jamie ustnej pacjenta. Stąd tubus: ustala odległość ognisko–film, kierunek wiązki i ogranicza pole ekspozycji. Standardy stomatologiczne i wytyczne ochrony radiologicznej mocno podkreślają znaczenie właściwej kolimacji i stosowania osłon (fartuch ołowiany, osłona na tarczycę), a przy tubusie jest to łatwiejsze do zrealizowania. W praktyce technik powinien kojarzyć: mały aparat z tubusem = zdjęcia wewnątrzustne, duży aparat z bucky/stojakiem = klasyczne projekcje czaszki, zatok itp.

Pytanie 4

W scyntygrafii perfuzyjnej płuc pacjentowi podawany jest radioizotop

A. ⁹⁹ᵐTc wziewnie.

B. ⁹⁹ᵐTc dożylnie.

C. ¹²³I wziewnie.

D. ¹²³I dożylnie.

W scyntygrafii perfuzyjnej płuc standardowo podaje się pacjentowi radiofarmaceutyk z technetem-99m (99mTc) dożylnie. Jest to zwykle makroagregat albuminy ludzkiej znakowany 99mTc (tzw. 99mTc-MAA). Po podaniu do żyły preparat wraz z krwią dociera do krążenia płucnego i zatrzymuje się w małych naczyniach włosowatych płuc, proporcjonalnie do przepływu krwi. Dzięki temu uzyskujemy obraz perfuzji, czyli ukrwienia poszczególnych obszarów płuc. To właśnie ten mechanizm jest kluczowy przy podejrzeniu zatorowości płucnej – widzimy ubytki perfuzji w segmentach, do których nie dopływa krew z powodu zatoru. 99mTc jest izotopem idealnym do takich badań, bo ma krótki okres półtrwania (ok. 6 godzin), emituje głównie promieniowanie gamma o energii odpowiedniej dla gammakamery i daje stosunkowo niską dawkę dla pacjenta. Podanie dożylne jest też technicznie proste i dobrze powtarzalne, co ma znaczenie w codziennej pracy w medycynie nuklearnej. W praktyce klinicznej często łączy się scyntygrafię perfuzyjną z wentylacyjną (badanie V/Q), gdzie perfuzję oceniamy właśnie po dożylnym 99mTc-MAA, a wentylację po podaniu wziewnym innego preparatu (np. aerozolu 99mTc lub gazu szlachetnego). Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: perfuzja = droga naczyniowa = podanie dożylne. To bardzo pomaga w szybkim kojarzeniu protokołów badań przy pracy na pracowni medycyny nuklearnej i w komunikacji z lekarzem kierującym na badanie.

Pytanie 5

Rumień skóry pojawiający się podczas radioterapii jest objawem

A. ostrego odczynu miejscowego.

B. późnego odczynu miejscowego.

C. ostrego odczynu ogólnoustrojowego.

D. późnego odczynu ogólnoustrojowego.

Rumień skóry pojawiający się w trakcie radioterapii jest klasycznym przykładem ostrego odczynu miejscowego, czyli takiej reakcji tkanek, która rozwija się w czasie napromieniania lub w ciągu kilku tygodni po jego zakończeniu i jest ograniczona dokładnie do pola napromienianego. Skóra reaguje na promieniowanie podobnie jak na oparzenie słoneczne: pojawia się zaczerwienienie, lekki obrzęk, czasem świąd czy uczucie pieczenia. W praktyce klinicznej określa się to jako wczesny odczyn skórny i klasyfikuje według skal, np. RTOG/EORTC lub CTCAE, co jest standardem w radioterapii. Moim zdaniem warto zapamiętać, że wszystko, co dotyczy rumienia, suchości skóry, łuszczenia, a nawet wilgotnego złuszczania w obrębie pola napromienianego, zaliczamy właśnie do ostrych odczynów miejscowych. Pojawiają się one zwykle po dawkach rzędu kilkunastu–kilkudziesięciu Gy i są ściśle zależne od frakcjonowania, techniki planowania (IMRT, 3D-CRT) oraz pielęgnacji skóry w trakcie leczenia. W dobrych praktykach radioterapii bardzo pilnuje się obserwacji skóry pacjenta w każdym tygodniu napromieniania, edukuje się chorego, żeby nie drażnił skóry (brak gorących kąpieli, unikanie tarcia, odpowiednie kremy), bo to pozwala ograniczyć nasilenie odczynu. Rumień nie jest odczynem ogólnoustrojowym – nie wiąże się z gorączką czy zaburzeniami krążeniowymi, tylko z miejscowym uszkodzeniem komórek naskórka i drobnych naczyń w skórze. Nie jest też odczynem późnym, bo nie ma tu włóknienia, teleangiektazji, zaniku skóry czy martwicy, które mogą się pojawić miesiące lub lata po zakończeniu radioterapii. W praktyce technika radioterapii i prawidłowe rozłożenie dawki w planie leczenia mają ogromne znaczenie, żeby rumień był jak najłagodniejszy i szybko się cofał po terapii.

Pytanie 6

Którą kość oznaczono na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Kość łokciową.

B. Kość strzałkową.

C. Kość piszczelową.

D. Kość promieniową.

Na obrazie MR widzimy przekrój strzałkowy stawu kolanowego. Strzałka wskazuje na dużą kość leżącą przyśrodkowo (po stronie „wewnętrznej” kończyny dolnej), stanowiącą główny element nośny podudzia – to właśnie kość piszczelowa. W rezonansie magnetycznym łatwo ją rozpoznać po szerokiej nasadzie bliższej, która tworzy powierzchnię stawową z kością udową oraz po typowym ułożeniu w osi kończyny. Kość strzałkowa w takim przekroju zwykle jest widoczna bardziej bocznie i ma znacznie mniejszą średnicę, czasem nawet wypada poza pole obrazowania, jeśli skan skupia się na przedziale przyśrodkowym stawu. Kość piszczelowa ma charakterystyczny kształt plateau piszczelowego od góry oraz trzonu biegnącego pionowo w dół. W praktyce klinicznej umiejętność szybkiej identyfikacji piszczeli na obrazach MR jest kluczowa przy ocenie złamań, obrzęku szpiku kostnego, zmian pourazowych więzadeł (np. ACL, PCL, więzadła poboczne), a także przy planowaniu zabiegów ortopedycznych, takich jak osteotomie czy alloplastyka stawu kolanowego. W standardach opisu badań MR kolana (np. według zaleceń ESSR – European Society of Musculoskeletal Radiology) zawsze podkreśla się ocenę ciągłości kory kostnej piszczeli, obecność zmian degeneracyjnych w obrębie powierzchni stawowych oraz torbieli podchrzęstnych. Moim zdaniem warto też od razu „w głowie” kojarzyć położenie przyczepów więzadła krzyżowego przedniego i tylnego względem piszczeli – to bardzo ułatwia orientację w kolejnych przekrojach. W pracowni diagnostyki obrazowej dobrą praktyką jest też oglądanie całej serii obrazów w kilku płaszczyznach (strzałkowej, czołowej, poprzecznej), bo dopiero wtedy topografia piszczeli i jej relacja do kości udowej i rzepki staje się naprawdę oczywista i nie budzi wątpliwości.

Pytanie 7

Na scyntygramie strzałką oznaczono

A. nerkę.

B. trzustkę.

C. wątrobę.

D. śledzionę.

Na przedstawionym obrazie widzisz klasyczne badanie medycyny nuklearnej – scyntygrafię nerek. Strzałka wskazuje prawą nerkę, która gromadzi podany dożylnie radiofarmaceutyk i dlatego świeci intensywnie na żółto‑pomarańczowo. Nerki leżą w górnej części jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa, i na scyntygramie są zwykle widoczne jako dwa symetryczne, fasolowate ogniska wychwytu, mniej więcej na poziomie dolnych żeber. Dolne ognisko poniżej to pęcherz moczowy wypełniony radioznacznikiem wydalanym z moczem – to też jest typowy obraz w badaniach nerkowych. W praktyce klinicznej takie badanie wykonuje się głównie z użyciem technetu‑99m (np. 99mTc‑DTPA, 99mTc‑MAG3, 99mTc‑DMSA). Pozwala ono ocenić perfuzję, funkcję wydalniczą i miąższ nerek, a także podzieloną funkcję każdej nerki osobno. Z mojego doświadczenia to jedno z najczęściej spotykanych badań w pracowni medycyny nuklearnej, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem naczyniowo‑nerkowym, podejrzeniem zwężenia tętnicy nerkowej, wadami wrodzonymi układu moczowego czy po przebytych odmiedniczkowych zapaleniach nerek. Dobre praktyki mówią, żeby zawsze łączyć ocenę kształtu i położenia ognisk wychwytu z wiedzą anatomiczną oraz z innymi metodami obrazowania (USG, TK), bo dopiero wtedy interpretacja jest wiarygodna. Warto też pamiętać o prawidłowym przygotowaniu pacjenta: odpowiednie nawodnienie, opróżnienie pęcherza przed badaniem i unikanie leków zaburzających perfuzję nerek. Dzięki temu obraz jest czytelny, a ocena funkcji – bardziej miarodajna.

Pytanie 8

Do czego służy do symulator rentgenowski wykorzystywany w procesie radioterapii?

A. Do weryfikacji dawki podanej pacjentowi w obszarze PTV.

B. Do generowania trójwymiarowych informacji o lokalizacji obszaru guza.

C. Do określania odległości od wirtualnego źródła promieniowania do skóry pacjenta.

D. Do weryfikacji i odwzorowania geometrii pól poszczególnych wiązek terapeutycznych.

Prawidłowo – symulator rentgenowski w radioterapii służy przede wszystkim do weryfikacji i odwzorowania geometrii pól poszczególnych wiązek terapeutycznych. W praktyce oznacza to, że na symulatorze „na sucho” sprawdza się, czy zaplanowane pola napromieniania, kąty obrotu głowicy, kolimatora, ustawienie stołu i pozycja pacjenta rzeczywiście pokrywają się z obszarem, który ma być napromieniony. Moim zdaniem to jest taki etap próbny przed właściwym leczeniem – bez ryzyka podania dawki terapeutycznej. Symulator ma podobną geometrię jak akcelerator (odległość źródło–skóra, zakres ruchów ramienia, kolimatory), ale zamiast wiązki megawoltowej używa promieniowania diagnostycznego, więc można uzyskać obraz rentgenowski i sprawdzić ułożenie pól względem anatomii pacjenta. W standardach radioterapii podkreśla się, że prawidłowe odwzorowanie geometrii pól jest kluczowe dla bezpieczeństwa: dzięki symulacji można wykryć błędy w pozycjonowaniu, złe kąty projekcji, niewłaściwy margines wokół PTV czy niepotrzebne obciążenie narządów krytycznych (OAR). W codziennej pracy używa się symulatora do zaznaczenia na skórze pacjenta linii referencyjnych, punktów laserowych, czasem znaczników tuszem lub tatuaży, które później są używane przy każdym seansie na akceleratorze. Dobre praktyki mówią, że przed pierwszym napromienianiem plan powinien być zweryfikowany geometrycznie – kiedyś głównie na klasycznym symulatorze RTG, dziś coraz częściej na wirtualnym symulatorze opartym na TK, ale zasada jest ta sama: chodzi o kontrolę geometrii pól, a nie o dokładne mierzenie dawki czy tworzenie nowego obrazu 3D. Dzięki temu cały zespół ma większą pewność, że wiązka trafia dokładnie tam, gdzie zaplanował fizyk i lekarz.

Pytanie 9

Jakie symbole mają odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe w badaniu EKG?

A. aVR, aVL, aVF

B. V1, V2, V3

C. V4, V5, V6

D. I, II, III

W tym pytaniu kluczowe jest rozróżnienie trzech typów odprowadzeń: kończynowych dwubiegunowych, kończynowych jednobiegunowych wzmocnionych oraz przedsercowych (piersiowych). Dwubiegunowe kończynowe to tylko I, II, III – mierzą różnicę potencjałów między dwiema kończynami i tworzą klasyczny trójkąt Einthovena w płaszczyźnie czołowej. To właśnie one są „podstawową geometrią” EKG, na której opiera się wyznaczanie osi serca. Odpowiedzi z symbolami aVR, aVL, aVF dotyczą odprowadzeń kończynowych jednobiegunowych wzmocnionych. One też korzystają z elektrod na kończynach, ale są konstruowane inaczej: badają potencjał jednej elektrody względem tzw. elektrody pośredniej (wirtualnej masy) złożonej z pozostałych kończyn. Dlatego nazywamy je jednobiegunowymi, a nie dwubiegunowymi. Typowym błędem myślowym jest założenie, że skoro są na kończynach, to „na pewno” są dwubiegunowe – a to nie jest prawda, różnica jest właśnie w sposobie pomiaru. Z kolei zestawy V1–V2–V3 oraz V4–V5–V6 to odprowadzenia przedsercowe (piersiowe), które rejestrują czynność elektryczną serca w płaszczyźnie poziomej. Każde z nich jest jednobiegunowe, bo porównuje potencjał jednej elektrody na klatce piersiowej do elektrody odniesienia złożonej z kończyn. Ich rola jest inna: służą głównie do oceny ścian serca (przegroda międzykomorowa, ściana przednia, boczna, dolna w szerszym układzie) oraz lokalizacji np. zawału. W praktyce szkolnej łatwo się pogubić, bo wszystkie te oznaczenia są obok siebie na wydruku EKG. Moim zdaniem najlepiej zapamiętać prosty schemat: I, II, III – kończynowe dwubiegunowe; aVR, aVL, aVF – kończynowe jednobiegunowe wzmocnione; V1–V6 – przedsercowe. Dzięki temu unikamy mieszania pojęć i późniejszych błędów przy interpretacji osi serca oraz zmian w poszczególnych odprowadzeniach.

Pytanie 10

Podczas wykonywania badania EKG czarną elektrodę kończynową należy umieścić na kończynie dolnej

A. lewej i po zewnętrznej stronie podudzia.

B. lewej i po wewnętrznej stronie podudzia.

C. prawej i po zewnętrznej stronie podudzia.

D. prawej i po wewnętrznej stronie podudzia.

Właściwe umieszczenie czarnej elektrody kończynowej na prawej kończynie dolnej, po stronie zewnętrznej podudzia, wynika bezpośrednio ze standardu wykonywania 12‑odprowadzeniowego EKG. Ta elektroda jest nazywana elektrodą uziemiającą (masą) i choć nie tworzy bezpośrednio żadnego z odprowadzeń rejestrowanych w zapisie, to stabilizuje układ pomiarowy, zmniejsza zakłócenia i poprawia jakość sygnału. Z mojego doświadczenia to właśnie poprawne podłączenie tej elektrody często decyduje, czy zapis będzie czysty, bez „pływającej” linii izoelektrycznej i zakłóceń sieciowych. Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami (m.in. wytyczne kardiologiczne i instrukcje producentów aparatów EKG) kończynowe elektrody umieszcza się: czerwona – prawa ręka, żółta – lewa ręka, zielona – lewa noga, czarna – prawa noga. Na kończynach dolnych zaleca się lokalizację na podudziu, po stronie zewnętrznej, na skórze nieowłosionej, odtłuszczonej, bez ran i podrażnień. Dlaczego po zewnętrznej stronie? Bo tam jest zwykle mniej ruchu mięśniowego, łatwiej przykleić elektrodę i pacjentowi jest wygodniej leżeć, nie zahacza o kable. Ma to znaczenie praktyczne zwłaszcza przy dłuższym monitorowaniu, np. w telemetrii. Dodatkowo, zachowanie stałego schematu rozmieszczenia elektrod (w tym masy na prawej nodze) ułatwia porównywanie zapisów EKG w czasie – jeśli każdy technik robi to „po swojemu”, to rośnie ryzyko błędnej interpretacji zmian amplitudy załamków. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk: prawa noga, bok podudzia, skóra dobrze przygotowana – wtedy badanie idzie szybko i bez nerwów, a opisujący lekarz dostaje wiarygodny materiał do oceny.

Pytanie 11

Na radiogramie uwidoczniono

A. zwichnięcie stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej.

B. zwichnięcie stawu ramiennego w projekcji barkowo-pachowej.

C. prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej.

D. prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji barkowo-pachowej.

Na przedstawionym radiogramie widoczny jest prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej (AP). Główka kości ramiennej jest prawidłowo dosymetryzowana w panewce łopatki: jej środek pokrywa się mniej więcej z środkiem panewki, nie ma cech przemieszczenia ku przodowi ani ku tyłowi. Kontur kostny jest ciągły, bez przerwania linii korowej, co przemawia przeciwko złamaniu. Przestrzeń stawowa ma równomierną szerokość, bez wyraźnego zwężenia czy poszerzenia, które mogłoby sugerować podwichnięcie. Typowym punktem orientacyjnym w projekcji AP jest tzw. łuk przedni (arch of Shenton dla barku) – gładka, półkolista linia biegnąca od brzegu panewki po kontur głowy kości ramiennej; tutaj ta linia jest zachowana. Dodatkowo widoczne jest prawidłowe ustawienie obojczyka względem wyrostka barkowego łopatki, bez cech zwichnięcia stawu barkowo-obojczykowego. W praktyce klinicznej taka projekcja jest pierwszym, podstawowym zdjęciem wykonywanym przy urazach barku, bólach stawu ramiennego czy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych. Standardowe zalecenia (np. według European Society of Musculoskeletal Radiology) mówią, że do pełnej oceny stawu ramiennego warto łączyć tę projekcję z osiągową (barkowo-pachową) lub projekcją Y łopatki, ale poprawne rozpoznanie podstawowego ustawienia w AP jest kluczowe. Moim zdaniem warto sobie wyrobić nawyk patrzenia najpierw na relację głowa–panewka, potem na ciągłość brzegów kostnych i dopiero na resztę szczegółów – to bardzo pomaga w szybkim wychwytywaniu zwichnięć w codziennej pracy.

Pytanie 12

Droga przewodnictwa powietrznego fali akustycznej przebiega przez

A. ucho wewnętrzne i kości czaszki.

B. ucho zewnętrzne, ucho środkowe i kości czaszki.

C. ucho środkowe, ucho wewnętrzne i kości czaszki.

D. ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne.

Prawidłowo wskazana droga przewodnictwa powietrznego to: ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne. Właśnie tak fizjologicznie przebiega fala akustyczna, kiedy słyszymy dźwięk w typowy, „naturalny” sposób. Najpierw fala dźwiękowa wchodzi przez małżowinę uszną i przewód słuchowy zewnętrzny – to jest ucho zewnętrzne. Małżowina działa trochę jak lejek akustyczny, zbiera i kieruje fale do przewodu, a jego kształt wpływa na wzmocnienie niektórych częstotliwości, co ma znaczenie np. w rozpoznawaniu kierunku, skąd dochodzi dźwięk. Następnie fala uderza w błonę bębenkową. To już granica ucha zewnętrznego i środkowego. Błona bębenkowa zaczyna drgać i przekazuje te drgania na kosteczki słuchowe w uchu środkowym: młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Ten układ kosteczek działa jak mechaniczny transformator impedancji – dzięki temu energia fali powietrznej może być efektywnie przekazana do środowiska płynowego w uchu wewnętrznym. Z mojego doświadczenia to właśnie to miejsce jest często pomijane w myśleniu: nie doceniamy roli wzmacniania i dopasowania impedancji. Na końcu strzemiączko porusza okienkiem owalnym, które przenosi drgania do ślimaka w uchu wewnętrznym wypełnionego płynem. Tam dochodzi do przetworzenia energii mechanicznej fali na impulsy nerwowe w komórkach rzęsatych narządu Cortiego. W badaniach audiometrycznych zawsze rozróżnia się przewodnictwo powietrzne i kostne właśnie po to, żeby ocenić, czy zaburzenie dotyczy ucha zewnętrznego/środkowego (niedosłuch przewodzeniowy), czy wewnętrznego i nerwu (niedosłuch odbiorczy). Standardem jest, że przy badaniu przewodnictwa powietrznego sygnał podajemy przez słuchawki na małżowinę uszną, a więc wykorzystujemy całą tę drogę: ucho zewnętrzne → ucho środkowe → ucho wewnętrzne. To jest podstawowa, książkowa definicja przewodnictwa powietrznego i warto ją mieć w głowie, bo przewija się w praktycznie każdym opisie audiogramu.

Pytanie 13

Na radiogramie TK głowy strzałką wskazano

A. zatokę sitową.

B. zbiornik wielki.

C. zatokę klinową.

D. przegrodę nosową.

Na przedstawionym przekroju osiowym TK głowy strzałka wskazuje prawidłowo zatokę klinową. W tomografii komputerowej w projekcji poprzecznej zatoka klinowa leży centralnie, w linii pośrodkowej, tuż za jamą nosową i poniżej siodła tureckiego. Ma charakterystyczny, dość symetryczny kształt, a jej światło w badaniu bez kontrastu jest hipodensyjne (ciemne), wypełnione powietrzem, otoczone grubszą warstwą kości trzonu kości klinowej. Moim zdaniem to jest jedno z tych miejsc, które warto sobie „zakodować”, bo w praktyce radiologicznej często ocenia się właśnie zatokę klinową pod kątem zmian zapalnych, polipów, guzów czy szerzenia się patologii z przysadki mózgowej. W standardowych opisach TK zatok czy TK głowy zwraca się uwagę na drożność ujść zatok, obecność płynu, pogrubienie błony śluzowej czy całkowite zacienienie zatoki klinowej. Dobre praktyki uczą, żeby zawsze porównywać obustronne struktury oraz oceniać zatokę klinową w kilku kolejnych warstwach – unikamy wtedy pomyłek wynikających z artefaktów albo nietypowego ułożenia głowy. W wielu pracowniach technik wykonujący badanie ma obowiązek sprawdzenia, czy zakres skanowania obejmuje cały kompleks zatok przynosowych, w tym właśnie zatokę klinową, bo bywa ona pomijana przy zbyt małym zakresie. W codziennej pracy klinicznej obraz zatoki klinowej ma znaczenie np. przed planowanym dostępem chirurgicznym przez zatokę klinową do przysadki (dostęp endoskopowy przez nos). Chirurdzy laryngolodzy i neurochirurdzy opierają się wtedy na dokładnym opisie TK i znajomości anatomicznych wariantów tej zatoki. Dlatego rozpoznanie jej na obrazie TK to taki absolutny „must have” w diagnostyce obrazowej głowy.

Pytanie 14

Na obrazie TK kręgosłupa strzałką wskazano wyrostek

A. żebrowy.

B. stawowy.

C. kolczysty.

D. poprzeczny.

Prawidłowo rozpoznano, że strzałka na rekonstrukcji 3D TK kręgosłupa wskazuje wyrostek kolczysty. Na takim obrazie wyrostki kolczyste widzimy jako wydłużone, dość masywne wypustki kostne ustawione niemal w linii pośrodkowej tylnej części kręgosłupa. Tworzą one coś w rodzaju „grzebienia” biegnącego wzdłuż całej osi kręgosłupa. To właśnie te struktury wyczuwamy palpacyjnie przez skórę na plecach u pacjenta – od karku aż do okolicy lędźwiowo-krzyżowej. Moim zdaniem w praktyce technika obrazowania to jedno z kluczowych miejsc, gdzie trzeba dobrze ogarniać anatomię wyrostków. Przy ustawianiu pacjenta do TK czy MR kręgosłupa często kontrolnie patrzy się na przebieg wyrostków kolczystych, żeby ocenić, czy kręgosłup nie jest skręcony (rotacja), czy nie ma znacznej skoliozy, czy oś jest prosta. W standardowych opisach radiologicznych zmiany zwyrodnieniowe, pourazowe czy pooperacyjne bardzo często lokalizuje się właśnie w odniesieniu do wyrostków kolczystych (np. złamanie wyrostka kolczystego C7, resekcja wyrostków przy stabilizacji). Wyrostek kolczysty jest tylnym wypustkiem łuku kręgu, miejscem przyczepu więzadeł (więzadło nadkolcowe, międzykolcowe) i mięśni prostowników grzbietu. Na obrazach TK w oknach kostnych będzie on miał wysoką gęstość (biel), wyraźnie odgraniczoną od otaczających tkanek miękkich. W badaniach z rekonstrukcjami 3D, tak jak na tym przykładzie, wyrostki kolczyste szczególnie dobrze widać i łatwo je odróżnić od wyrostków poprzecznych, które są bardziej boczne, oraz od wyrostków stawowych, które tworzą stawy międzykręgowe. Z mojego doświadczenia, jeśli na obrazach bocznych widzisz pojedynczy, pośrodkowy, do tyłu skierowany „kolec”, to niemal na pewno jest to wyrostek kolczysty. W codziennej pracy z TK i MR kręgosłupa prawidłowa identyfikacja tych struktur bardzo ułatwia orientację w poziomach kręgów i ocenę patologii, np. urazów, przerzutów czy zmian zapalnych.

Pytanie 15

Zgodnie z obowiązującą procedurą radiologiczną zdjęcie jamy brzusznej przy podejrzeniu zapalenia nerek zostanie wykonane w projekcji

A. PA na leżąco.

B. AP na leżąco.

C. PA na stojąco.

D. AP na stojąco.

Prawidłowa jest projekcja AP na leżąco, bo przy podejrzeniu zapalenia nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek, kolka nerkowa, inne ostre stany w obrębie jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej) standardowo wykonuje się klasyczne zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej w pozycji leżącej na plecach. W projekcji AP promień główny przechodzi od strony przedniej do tylnej części ciała, a detektor leży pod plecami pacjenta. W praktyce oddziałowej to jest najbardziej powtarzalna, stabilna i bezpieczna pozycja, szczególnie dla pacjentów z bólem, gorączką, odwodnieniem, którzy często w ogóle nie są w stanie ustać prosto przy statywie. Zdjęcie AP na leżąco pozwala dobrze ocenić zarys nerek, rozmieszczenie gazu w jelitach, obecność zwapnień (np. złogi w drogach moczowych), czasem cienie tkanek miękkich w okolicy lędźwiowej. Moim zdaniem ważne jest też to, że ta projekcja minimalizuje ruchy pacjenta – leżący chory mniej się wierci, więc ostrość obrazu jest po prostu lepsza. W wielu pracowniach jest to pozycja domyślna do przeglądowego RTG brzucha, zgodna z typowymi procedurami radiologicznymi i zaleceniami opisanymi w podręcznikach techniki obrazowania. Dodatkowo, jeśli lekarz podejrzewa inny problem (np. perforację przewodu pokarmowego czy wolny gaz pod kopułami przepony), dopiero wtedy dokładamy projekcję stojącą lub boczną na leżąco, ale bazą nadal pozostaje AP na leżąco. W praktyce technik często zaczyna właśnie od tego ułożenia, a dopiero potem, na zlecenie lekarza, rozszerza badanie o kolejne projekcje lub inne metody, np. USG czy TK, bo RTG jamy brzusznej przy zapaleniu nerek jest badaniem raczej uzupełniającym niż rozstrzygającym.

Pytanie 16

Zgodnie z procedurą wzorcową w badaniu MR należy ułożyć pacjenta na brzuchu do diagnostyki

A. jamy brzusznej.

B. stawu barkowego.

C. kręgosłupa szyjnego.

D. gruczołu piersiowego.

Prawidłowo – w standardowych procedurach obrazowania MR gruczołu piersiowego pacjentkę układa się na brzuchu, czyli w pozycji pronacyjnej. To jest tzw. pozycja na brzuchu z piersiami swobodnie zwisającymi w specjalnych otworach cewki piersiowej. Dzięki temu gruczoł piersiowy nie jest spłaszczony przez ciężar własnego ciała, lepiej się układa i można uzyskać jednorodne wypełnienie kontrastem oraz równomierne pole magnetyczne. Dodatkowo taka pozycja poprawia separację tkanek i zmniejsza artefakty ruchowe związane z oddychaniem. W praktyce technik MR stosuje dedykowaną cewkę piersiową (breast coil), w której piersi są „zawieszone” w polu widzenia, a klatka piersiowa i klatka kostna są podparte. Moim zdaniem to jedno z badań, gdzie pozycjonowanie ma kluczowe znaczenie dla jakości diagnostycznej – źle ułożona pacjentka to potem problem z oceną zmian ogniskowych, naciekania ściany klatki piersiowej czy węzłów chłonnych. W wytycznych dotyczących badań MR piersi (np. EUSOBI, ACR) wyraźnie podkreśla się konieczność stosowania pozycji na brzuchu i wysokopolowego skanera z odpowiednią sekwencją dynamiczną po kontraście. W badaniach kontrolnych po leczeniu oszczędzającym pierś, w ocenie wieloogniskowości raka, a także u pacjentek z implantami silikonowymi, ta pozycja pozwala na lepsze odróżnienie zmienionego nowotworowo miąższu od blizn, zmian zapalnych czy pofałdowanych implantów. Warto też pamiętać, że ułożenie na brzuchu poprawia komfort psychiczny wielu pacjentek, daje poczucie większej intymności i zmniejsza lęk, co przekłada się na mniejszą liczbę ruchów i lepszą jakość obrazów. W diagnostyce jamy brzusznej, barku czy odcinka szyjnego kręgosłupa pozycja standardowa jest inna, dlatego właśnie odpowiedź dotycząca gruczołu piersiowego najlepiej odzwierciedla procedurę wzorcową.

Pytanie 17

Parametrem krwi, który powinien zostać oznaczony u pacjenta przed wykonaniem badania MR z kontrastem, jest

A. bilirubina.

B. kreatynina.

C. fibrynogen.

D. hemoglobina.

Prawidłowo wskazana została kreatynina. Przy badaniu rezonansu magnetycznego z podaniem kontrastu najważniejsze jest oszacowanie wydolności nerek pacjenta, bo większość stosowanych środków kontrastowych (zwłaszcza gadolinowych) jest wydalana właśnie przez nerki. Standardowo ocenia się stężenie kreatyniny w surowicy i na tej podstawie wylicza się eGFR (szacunkowy współczynnik przesączania kłębuszkowego). To właśnie eGFR mówi nam, czy ryzyko powikłań po kontraście jest akceptowalne. W praktyce, zgodnie z zaleceniami wielu towarzystw radiologicznych, przy eGFR powyżej ok. 30 ml/min/1,73 m² podanie kontrastu gadolinowego jest zazwyczaj uznawane za względnie bezpieczne, oczywiście przy braku innych przeciwwskazań. Przy niższych wartościach planuje się badanie bardzo ostrożnie, czasem rezygnuje się z kontrastu, dobiera się inny środek albo konsultuje z nefrologiem. W pracowni obrazowej wygląda to tak: przed planowanym MR z kontrastem pacjent ma w skierowaniu lub w dokumentacji aktualny wynik kreatyniny. Technik lub pielęgniarka sprawdza datę i wartość, lekarz opisujący albo radiolog kwalifikujący ocenia, czy można bezpiecznie podać kontrast. Moim zdaniem to jest jeden z tych parametrów, które naprawdę warto mieć „w małym palcu”, bo pojawia się non stop przy badaniach TK i MR. Dodatkowo pamiętaj, że oznaczenie kreatyniny jest szybkie, tanie i szeroko dostępne, dlatego weszło do standardu przed wieloma badaniami z kontrastem. To typowy przykład, jak proste badanie laboratoryjne realnie zwiększa bezpieczeństwo procedury obrazowej.

Pytanie 18

Standardowe badanie USG średniej wielkości piersi wykonuje się głowicą w zakresie częstotliwości

A. 0,5-1 MHz

B. 2-3,5 MHz

C. 4,5-7 MHz

D. 7,5-15 MHz

Prawidłowa odpowiedź 7,5–15 MHz wynika z podstawowej zasady w ultrasonografii: im wyższa częstotliwość fali ultradźwiękowej, tym lepsza rozdzielczość obrazu, ale mniejsza głębokość penetracji. Piersi, szczególnie średniej wielkości, są narządem położonym stosunkowo powierzchownie, więc można bezpiecznie używać głowic o wysokiej częstotliwości, właśnie w zakresie 7,5–15 MHz. Dzięki temu uzyskujemy bardzo dobrą rozdzielczość przestrzenną, wyraźne zarysowanie granic guzków, przewodów mlecznych, torbieli czy zmian litych. W praktyce klinicznej głowice liniowe 7,5–12 MHz są standardem w badaniu piersi w pracowniach USG i w pracowniach zajmujących się diagnostyką raka piersi. Pozwalają na dokładną ocenę struktury miąższu, obecności mikrozwapnień (w pewnym zakresie), cech złośliwości zmiany (np. nieregularne granice, cień akustyczny za guzem), a także na precyzyjne prowadzenie biopsji gruboigłowej lub cienkoigłowej pod kontrolą USG. Moim zdaniem, kto raz porówna obraz piersi z głowicy 5 MHz i 12 MHz, ten od razu widzi, czemu standardem jest wysoka częstotliwość. W wytycznych dotyczących diagnostyki piersi (np. BI-RADS, zalecenia towarzystw radiologicznych) podkreśla się konieczność stosowania głowic wysokoczęstotliwościowych, bo tylko wtedy można wiarygodnie ocenić zmiany rzędu kilku milimetrów. Użycie niższej częstotliwości pogarsza rozdzielczość, co w piersi jest nieakceptowalne – łatwo wtedy przeoczyć małe, ale klinicznie istotne ogniska. Dla średniej piersi zakres 7,5–15 MHz stanowi rozsądny kompromis: wystarczająca głębokość, a jednocześnie bardzo dobra jakość obrazu. W praktyce technik lub lekarz często dobiera konkretną częstotliwość w tym przedziale dynamicznie, zależnie od grubości tkanki i lokalizacji ocenianej zmiany, ale cały czas trzyma się właśnie tego wysokiego zakresu.

Pytanie 19

Na obrazie radiologicznym nadgarstka strzałką zaznaczona jest kość

A. grochowata.

B. księżycowata.

C. łódeczkowata.

D. haczykowata.

Na strzałkowym zdjęciu RTG nadgarstka strzałka wskazuje na kość księżycowatą – leży ona centralnie w bliższym rzędzie kości nadgarstka, pomiędzy kością łódeczkowatą od strony promieniowej a trójgraniastą od strony łokciowej. W projekcji PA (tylno‑przedniej), która jest standardem wg zaleceń radiologicznych, kość księżycowata ma kształt takiego lekko prostokątnego, nieco „kwadratowego” cienia, położonego dokładnie nad nasadą dalszą kości łokciowej i promieniowej, ale bardziej w osi środka nadgarstka. W praktyce klinicznej bardzo ważne jest rozpoznawanie kości księżycowatej, bo to właśnie z nią wiążą się typowe patologie, jak choroba Kienböcka (martwica jałowa kości księżycowatej) czy zwichnięcia i podwichnięcia w przebiegu urazów wysokiej energii. Na prawidłowo wykonanym zdjęciu RTG w projekcji PA i bocznej ocenia się ustawienie kości księżycowatej w stosunku do kości promieniowej oraz kości główkowatej – tzw. wyrównanie promieniowo‑księżycowate i księżycowo‑główkowate. W dobrych praktykach opisowych radiolog zawsze odnosi się do kształtu i gęstości tej kości, szerokości szpar stawowych oraz ewentualnych sklerotyzacji czy złamań. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk „szukania” kości księżycowatej jako punktu orientacyjnego: najpierw odnajdujemy bliższy rząd, potem centralną kość w tym rzędzie – to zwykle bardzo ułatwia systematyczną analizę nadgarstka i zmniejsza ryzyko przeoczenia subtelnych zmian pourazowych.

Pytanie 20

Do zdjęcia prawych otworów międzykręgowych kręgosłupa szyjnego pacjent stoi w skosie

A. lewym tylnym.

B. prawym tylnym.

C. lewym przednim.

D. prawym przednim.

Prawidłowo – żeby uwidocznić prawe otwory międzykręgowe kręgosłupa szyjnego, pacjenta ustawiamy w skosie lewym tylnym (LPO – left posterior oblique). Chodzi o to, że w projekcjach skośnych szyi otwory międzykręgowe są najlepiej widoczne po stronie bliższej detektorowi, a strona dalsza jest bardziej zniekształcona i nakładają się na nią struktury kostne. Dlatego, jeśli chcemy zobaczyć PRAWE otwory, prawa strona pacjenta musi być bliżej detektora, a promień centralny wchodzi z tyłu od strony lewej – i to właśnie jest skos lewy tylny. W praktyce wygląda to tak, że pacjent stoi bokiem do detektora, lekko obrócony (zwykle około 45°), bark prawy bliżej kasety, bark lewy odsunięty, a promień pada od strony lewej tylnej. Z mojego doświadczenia najwięcej problemów jest z zapamiętaniem, że w kręgosłupie szyjnym skośna projekcja otworów działa „odwrotnie” niż np. stawy międzywyrostkowe w odcinku lędźwiowym, dlatego warto powiązać to z prostą regułą: chcę zobaczyć prawe otwory – prawa strona przy detektorze, więc ustawiam LPO; chcę zobaczyć lewe otwory – lewa strona przy detektorze, więc RPO. W standardach radiologicznych i opisach technicznych (np. w typowych podręcznikach do RTG) takie projekcje są wyraźnie rozpisane, bo właściwe pozycjonowanie decyduje o jakości diagnostycznej badania. Dobrą praktyką jest też sprawdzenie, czy barki są maksymalnie opuszczone, żeby łopatki i obojczyki nie zasłaniały górnych segmentów szyjnych, oraz lekkie uniesienie brody, aby ząb kręgu C2 i górne kręgi nie nakładały się na żuchwę. W badaniach urazowych, przy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych lub ucisku korzeni nerwowych, prawidłowe wykonanie tej projekcji naprawdę robi różnicę – albo widać zwężenie otworu, albo nie.

Pytanie 21

Kasety do pośredniej radiografii cyfrowej CR są wyposażone

A. w filmy rentgenowskie.

B. w folie wzmacniające.

C. w płyty fosforowe.

D. w płyty ołowiowe.

Prawidłowo – w systemie pośredniej radiografii cyfrowej CR kasety są wyposażone w płyty fosforowe, nazywane też płytami obrazowymi (IP – imaging plate). To nie są klasyczne filmy, tylko specjalne płyty z fosforem luminescencyjnym, najczęściej fosforem halogenkowym z domieszką europu. Pod wpływem promieniowania rentgenowskiego w krysztale fosforu gromadzi się energia w postaci tzw. obrazu utajonego. Ten obraz nie jest widoczny gołym okiem, dopiero skaner CR odczytuje go laserem, powodując zjawisko fotostymulowanej luminescencji. Wtedy emisja światła jest zamieniana przez fotopowielacz i przetwornik A/C na sygnał cyfrowy, który trafia do systemu PACS. W praktyce, podczas pracy w pracowni RTG, płyta fosforowa zachowuje się podobnie jak dawny film: wkładasz ją do kasety, po ekspozycji przenosisz do czytnika CR, a po odczycie płyta jest kasowana i może być użyta ponownie dziesiątki, a nawet setki razy, o ile nie zostanie mechanicznie uszkodzona. Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć CR właśnie z płytą fosforową, a DR z detektorem płaskopanelowym – to dwa różne systemy cyfrowe. Standardem dobrej praktyki jest delikatne obchodzenie się z kasetami CR, unikanie zarysowań i zginania, bo wszelkie uszkodzenia płyty fosforowej potem wychodzą jako artefakty na obrazie (pasy, plamki, „zadrapania”). W wielu szpitalach CR nadal jest używany w pracowniach ogólnych, na SOR czy w weterynarii, bo jest tańszy i bardziej elastyczny niż pełne DR, a kluczowe jest właśnie to, że sercem kasety jest płyta fosforowa, a nie film rentgenowski czy płyta ołowiowa.

Pytanie 22

W scyntygrafii kośćca „ogniska gorące” oznaczają miejsca

A. braku gromadzenia znacznika.

B. zwiększonego gromadzenia znacznika.

C. zmniejszonego gromadzenia znacznika.

D. równomiernego gromadzenia znacznika.

Prawidłowo – w scyntygrafii kośćca tzw. „ogniska gorące” oznaczają miejsca zwiększonego gromadzenia znacznika radiofarmaceutycznego, najczęściej fosfonianu znakowanego technetem-99m (np. 99mTc-MDP). Gammakamera rejestruje promieniowanie gamma emitowane z organizmu, więc tam, gdzie komórek kostnych jest aktywnych więcej, gdzie jest wzmożony metabolizm kostny i przebudowa kości, tam radiofarmaceutyk odkłada się intensywniej. Na obrazie widzimy to jako jaśniejsze, wyraźnie odcinające się punkty lub obszary – właśnie „hot spots”. Moim zdaniem istotne jest, żeby od razu kojarzyć: gorące ognisko = wzmożona aktywność kostna, a nie „dziura” czy brak kości. Typowo takie ogniska widzimy w przerzutach osteoblastycznych (np. rak prostaty), w złamaniach (świeżych lub gojących się), w zmianach zapalnych (osteomyelitis), w chorobie Pageta, a nawet w miejscach przeciążenia mechanicznego. W praktyce technik czy lekarz medycyny nuklearnej zawsze ocenia nie tylko samą intensywność, ale też kształt, lokalizację i symetrię ogniska w porównaniu z tłem oraz innymi kośćmi. Standardy opisów zalecają, żeby nie pisać tylko „ognisko gorące”, ale dodać przypuszczalną etiologię, np. „ognisko wzmożonego gromadzenia znacznika o charakterze meta osteoblastycznej” albo „ognisko odpowiadające zmianom pourazowym”. W nowoczesnych pracowniach często łączy się scyntygrafię z SPECT/CT, co pozwala od razu skorelować „gorące” miejsce z dokładną anatomią na tomografii komputerowej. W codziennej pracy klinicznej takie rozumienie „hot spotów” pomaga odróżnić zmiany łagodne (np. stawy przeciążone) od podejrzanych onkologicznie, co jest kluczowe przy kwalifikacji chorego do dalszej diagnostyki czy leczenia onkologicznego.

Pytanie 23

Zamieszczone na ilustracji obrazy dotyczą badania

A. densytometrycznego.

B. audiometrycznego.

C. scyntygraficznego.

D. dopplerowskiego.

Prawidłowo powiązałeś ilustrację z badaniem densytometrycznym. Na obrazie widać typowy wynik densytometrii kości biodrowej: po lewej stronie projekcję kości z zaznaczonymi prostokątami pomiarowymi, a po prawej kolorowy wykres gęstości mineralnej kości (BMD, bone mineral density) w funkcji wieku, z opisanymi strefami: normy, osteopenii i osteoporozy. To właśnie jest standardowy wydruk z aparatu DEXA (DXA – dual-energy X-ray absorptiometry), czyli złotego standardu w diagnostyce osteoporozy według zaleceń WHO i większości towarzystw osteologicznych. Densytometria wykorzystuje niskoenergetyczne promieniowanie rentgenowskie o dwóch różnych energiach i na podstawie stopnia pochłaniania promieniowania oblicza masę mineralną kości w g/cm². Kluczowe parametry to T-score i Z-score; na ilustracji widać skale T-score oraz zakresy kolorystyczne, co jest bardzo charakterystyczne właśnie dla tego badania. W praktyce badanie densytometryczne wykonuje się głównie w okolicy szyjki kości udowej i kręgosłupa lędźwiowego, czasem w obrębie przedramienia. Służy ono nie tylko do rozpoznawania osteoporozy, ale też do oceny ryzyka złamań, monitorowania skuteczności leczenia farmakologicznego oraz decyzji o włączeniu lub modyfikacji terapii. Z mojego punktu widzenia warto pamiętać, że przy prawidłowym wykonywaniu DEXA bardzo ważne jest prawidłowe ułożenie pacjenta, unikanie artefaktów (np. metal, guzki zwapniałe) oraz stosowanie się do protokołów kalibracji aparatu – od tego zależy wiarygodność wyniku. W dobrych pracowniach technik zawsze weryfikuje pozycjonowanie szyjki kości udowej i odpowiednie zaznaczenie ROI, dokładnie tak jak sugeruje pokazany obraz.

Pytanie 24

Głowica typu convex w USG służy do badania

A. tarczycy.

B. jamy brzusznej.

C. gruczołu piersiowego.

D. układu mięśniowo-szkieletowego

Prawidłowo wskazana głowica convex (wypukła) to standard w badaniach USG jamy brzusznej. Ten typ głowicy ma stosunkowo niską częstotliwość, zwykle w zakresie ok. 2–5 MHz, dzięki czemu fale ultradźwiękowe penetrują głębiej w głąb tkanek. To jest kluczowe przy ocenie narządów położonych głęboko, takich jak wątroba, nerki, trzustka, śledziona, pęcherzyk żółciowy czy aorta brzuszna. Obraz z głowicy convex ma szerokie pole widzenia, rozszerzające się w głąb obrazu, co bardzo ułatwia orientację przestrzenną w jamie brzusznej i ocenę dużych struktur. W praktyce klinicznej właśnie głowicą convex wykonuje się rutynowe USG jamy brzusznej u dorosłych: badanie wątroby pod kątem stłuszczenia, marskości, zmian ogniskowych, ocenę zastoju w drogach żółciowych, poszukiwanie kamieni w pęcherzyku żółciowym, ocenę nerek przy podejrzeniu kolki nerkowej czy wodonercza, a także badanie aorty pod kątem tętniaka. Z mojego doświadczenia, jeżeli w pracowni USG ktoś mówi „standardowa głowica do brzucha”, to w 99% przypadków chodzi właśnie o convex. Zgodnie z powszechnie przyjętymi standardami w diagnostyce obrazowej (zarówno w wytycznych towarzystw radiologicznych, jak i w typowych podręcznikach do USG) dobór głowicy opiera się na kompromisie między rozdzielczością a głębokością penetracji. Głowica convex daje trochę gorszą rozdzielczość powierzchowną niż liniowa, ale jest znacznie lepsza do struktur położonych głęboko. Dlatego nie używa się jej z wyboru do tarczycy czy badania mięśni, tylko właśnie do brzucha, miednicy, czasem do położniczego USG u pacjentek z większą masą ciała. W dobrze zorganizowanej pracowni technik lub lekarz zawsze dobiera głowicę do badania, a nie odwrotnie – i do jamy brzusznej głowica convex jest po prostu złotym standardem.

Pytanie 25

Którą strukturę anatomiczną oznaczono na zamieszczonym obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Guzek mniejszy kości ramiennej.

B. Guzek większy kości ramiennej.

C. Głowę kości ramiennej.

D. Trzon kości ramiennej.

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałka wskazuje gużek większy kości ramiennej, czyli bocznie położoną wyniosłość nasady bliższej. W klasycznych projekcjach MR barku gużek większy leży bardziej na zewnątrz (lateralnie) i nieco ku górze w stosunku do głowy kości ramiennej. To właśnie na nim przyczepia się większość ścięgien stożka rotatorów: nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy i obły mniejszy. Dlatego w praktyce radiologicznej i ortopedycznej jest to punkt orientacyjny numer jeden przy ocenie urazów barku, konfliktu podbarkowego czy uszkodzeń stożka rotatorów. Moim zdaniem, jak ktoś dobrze „ogarnie” lokalizację guzka większego na MR, to połowa opisu badania barku staje się prostsza. W sekwencjach T1 i PD gużek większy ma typowy sygnał dla kości zbitej z cienką warstwą jasnej szpiki w środku, otoczony jest strukturami mięśniowo-ścięgnistymi. W przeciwieństwie do głowy kości ramiennej, która ma kształt bardziej kulisty i jest pokryta chrząstką, guzek większy jest nieregularną wyniosłością boczną. W dobrych praktykach opisu MR barku zawsze ocenia się: zarysy guzka większego, obecność nadżerek, osteofitów, obrzęku szpiku oraz relację do kaletki podbarkowej. To pozwala wcześnie wychwycić zmiany przeciążeniowe u pracowników fizycznych, sportowców czy nawet u osób pracujących długo przy komputerze z ręką w wymuszonej pozycji. W technice obrazowania ważne jest też prawidłowe ułożenie pacjenta – niewielka rotacja zewnętrzna ramienia lepiej odsłania guzek większy i przyczepy stożka rotatorów, co jest standardem w wielu pracowniach.

Pytanie 26

W badaniu PET stosuje się tylko radioizotopy emitujące

A. neutrony.

B. elektrony.

C. pozytony.

D. cząstki alfa.

W badaniu PET (pozytonowa tomografia emisyjna) kluczowe jest właśnie to, że używa się radioizotopów emitujących pozytony, czyli dodatnio naładowane odpowiedniki elektronów. To nie jest przypadek ani ciekawostka fizyczna, tylko fundament całej techniki obrazowania. Pozyton wychodzi z jądra radioaktywnego nuklidu (np. 18F, 11C, 15O, 13N), po bardzo krótkiej drodze w tkankach zderza się z elektronem i dochodzi do zjawiska anihilacji. W wyniku anihilacji powstają dwa fotony gamma o energii 511 keV, które rozlatują się w przybliżeniu w przeciwnych kierunkach (pod kątem 180°). Detektory PET rejestrują te dwa fotony jednocześnie, w tzw. koincydencji, i na tej podstawie system wyznacza linię, na której zaszła anihilacja. Z bardzo wielu takich zdarzeń komputer rekonstruuje trójwymiarowy obraz rozmieszczenia radiofarmaceutyku w organizmie. W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się 18F-FDG, czyli fluorodeoksyglukozę znakowaną fluorem-18. Ten radiofarmaceutyk zachowuje się podobnie jak glukoza, więc gromadzi się w tkankach o zwiększonym metabolizmie glukozy, np. w większości nowotworów złośliwych, ale też w mózgu czy mięśniu sercowym. Dzięki temu PET pozwala ocenić aktywność metaboliczną zmian, a nie tylko ich strukturę anatomiczną. Z mojego doświadczenia to jest ogromna przewaga PET nad klasycznym RTG czy nawet samą TK: widzimy „żywotność” guza, odpowiedź na chemioterapię, wczesne nawroty. Standardy medycyny nuklearnej (np. EANM) wyraźnie mówią o stosowaniu wyłącznie emiterów pozytonów do badań PET, bo cała aparatura, algorytmy rekonstrukcji i procedury bezpieczeństwa są projektowane właśnie pod anihilacyjne fotony 511 keV i koincydencyjny system detekcji. Zastosowanie innych typów promieniowania (np. cząstek alfa czy czystych emiterów beta minus) uniemożliwiłoby uzyskanie obrazu typowego dla PET, bo nie powstawałyby te charakterystyczne pary fotonów. Dlatego wybór odpowiedzi „pozytony” idealnie pasuje do fizycznej zasady działania PET i do praktyki klinicznej opisanej w aktualnych wytycznych medycyny nuklearnej.

Pytanie 27

W radiologii stomatologicznej ząb o numerze 23 to kieł

A. górny lewy.

B. dolny lewy.

C. górny prawy.

D. dolny prawy.

W systemie numeracji zębów stosowanym w stomatologii i radiologii stomatologicznej (system FDI, czyli dwucyfrowy) ząb 23 oznacza górny lewy kieł. Pierwsza cyfra „2” wskazuje na II ćwiartkę łuku zębowego, czyli szczękę lewą (górny lewy kwadrant), a druga cyfra „3” określa konkretny ząb w tej ćwiartce – trójka to właśnie kieł. W praktyce radiologicznej bardzo ważne jest, żeby automatycznie kojarzyć numer z lokalizacją, bo na zdjęciu – szczególnie panoramicznym – łatwo się pomylić stronami, jeśli nie myśli się schematem ćwiartek. Na pantomogramie prawa i lewa strona są odwrócone względem obserwatora: prawa strona pacjenta jest po lewej stronie obrazu. Mimo tego numeracja pozostaje taka sama: ząb 23 zawsze będzie w górnym lewym kwadrancie pacjenta, czyli na szczęce po jego lewej stronie. W dobrych praktykach opisu zdjęć RTG zawsze podaje się numery zębów według FDI, żeby uniknąć nieporozumień między lekarzem, technikiem i protetykiem. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk „czytania” numeru: 1 i 2 to szczęka (góra), 3 i 4 to żuchwa (dół), a cyfry 1–8 to kolejno: siekacz przyśrodkowy, siekacz boczny, kieł, pierwszy przedtrzonowiec, drugi przedtrzonowiec, pierwszy trzonowiec, drugi trzonowiec, trzeci trzonowiec. Dzięki temu, gdy na opisie widzisz np. „ubytkowe zmiany próchnicowe zęba 23” albo „ognisko okołowierzchołkowe przy 23”, od razu wiesz, że chodzi o górny lewy kieł, co ma znaczenie przy planowaniu leczenia zachowawczego, endodontycznego czy chirurgicznego oraz przy prawidłowym pozycjonowaniu pacjenta do zdjęć celowanych na kły.

Pytanie 28

Który narząd na obrazie scyntygrafii znakowanej erytrocytami zaznaczono cyfrą 2?

A. Serce.

B. Nerkę.

C. Wątrobę.

D. Śledzionę.

Prawidłowo – na scyntygrafii z użyciem znakowanych erytrocytów struktura oznaczona cyfrą 2 to śledziona. W tego typu badaniu podaje się dożylnie erytrocyty znakowane najczęściej technetem-99m (99mTc). Znacznik pozostaje we krwi, dlatego najbardziej uwidaczniają się narządy silnie ukrwione i uczestniczące w filtracji oraz niszczeniu krwinek: serce, wątroba i właśnie śledziona. Śledziona leży anatomicznie w lewym górnym kwadrancie jamy brzusznej, pod przeponą, bocznie i nieco ku tyłowi w stosunku do żołądka. Na obrazie projekcji przedniej wygląda zwykle jak intensywny, owalny obszar gromadzenia znacznika po lewej stronie, poniżej poziomu serca i nieco bocznie od wątroby. Moim zdaniem ważne jest, żeby w praktyce zawsze łączyć położenie narządu z charakterem radiofarmaceutyku: w badaniu RBC nie zobaczymy typowego wydzielania do dróg moczowych jak w scyntygrafii nerek, tylko rozkład w obrębie układu krążenia i narządów krwiotwórczych. W diagnostyce klinicznej tę technikę wykorzystuje się m.in. do oceny ektopowej śledziony, tzw. „splenosis”, do różnicowania ognisk w obrębie jamy brzusznej oraz do oceny funkcji śledziony po urazach czy w chorobach hematologicznych. Dobrą praktyką jest zawsze porównywanie intensywności wychwytu w śledzionie z wątrobą – śledziona w tym badaniu powinna być co najmniej tak samo, a często nawet bardziej intensywna. W pracowni medycyny nuklearnej przy ocenie takich obrazów technik musi zwracać uwagę na poprawne ułożenie pacjenta, centralizację pola widzenia gammakamery i prawidłowe oznaczenie stron ciała, bo pomylenie lewej z prawą od razu prowadziłoby do błędnej identyfikacji śledziony i innych narządów.

Pytanie 29

Wynik badania słuchu metodą audiometrii tonalnej wskazuje na

A. uraz akustyczny.

B. słuch w granicach normy.

C. starzenie się narządu słuchu.

D. niedosłuch uwarunkowany genetycznie.

Na przedstawionym audiogramie tonalnym widać bardzo charakterystyczny obraz: słuch w niskich i średnich częstotliwościach jest w zasadzie prawidłowy lub tylko lekko obniżony, natomiast w okolicy 4–6 kHz pojawia się wyraźny, głęboki dołek progów słyszenia. Ten tzw. „notch” w wysokich częstotliwościach jest klasycznym obrazem urazu akustycznego, czyli uszkodzenia narządu Cortiego spowodowanego hałasem o dużym natężeniu. Moim zdaniem, jak się raz to zobaczy na wykresie, to później już trudno pomylić z czymś innym. W praktyce zawodowej, szczególnie w medycynie pracy i w diagnostyce laryngologicznej, taki kształt audiogramu kojarzy się przede wszystkim z narażeniem na hałas impulsowy (wystrzał, petarda, prasa mimośrodowa) albo przewlekły hałas przemysłowy bez odpowiedniej ochrony słuchu. Standardy audiologiczne (zarówno krajowe, jak i np. zalecenia WHO czy OSHA) podkreślają, że pierwsze uszkodzenie od hałasu ujawnia się właśnie w zakresie 3–6 kHz, najczęściej z maksimum około 4 kHz, przy zachowanej w miarę dobrej słyszalności w częstotliwościach mowy (0,5–2 kHz). Dlatego pacjent może jeszcze całkiem nieźle rozumieć mowę w cichym otoczeniu, ale zaczyna mieć problemy w hałasie, skarży się na szumy uszne, dyskomfort przy głośnych dźwiękach. W dobrze prowadzonej praktyce diagnostycznej taki wynik zawsze trzeba połączyć z dokładnym wywiadem: praca w hałasie, strzelectwo, koncerty, słuchawki na uszach, brak stosowania ochronników słuchu. W badaniach okresowych pracowników wynik z typowym dołkiem 4 kHz jest sygnałem, że trzeba pilnie zweryfikować warunki akustyczne stanowiska, stosowanie ochronników i ewentualnie zmodyfikować narażenie. Dobrą praktyką jest też kontrolne powtórzenie audiometrii po okresie unikania hałasu, ale prawdziwy uraz akustyczny niestety jest zmianą trwałą, co warto mieć w głowie przy omawianiu wyniku z pacjentem.

Pytanie 30

Na przekroju poprzecznym TK kręgosłupa szyjnego strzałką wskazano

A. rdzeń kręgowy.

B. ząb kręgu obrotowego.

C. otwór kręgu szczytowego.

D. guzek tylny kręgu szczytowego.

Na przedstawionym przekroju poprzecznym TK szyi strzałka wskazuje typową, owalną, kostną strukturę położoną centralnie, nieco ku przodowi w kanale kręgowym – to ząb kręgu obrotowego (dens axis, C2). W tomografii komputerowej w okolicy połączenia czaszkowo‑szyjnego zawsze warto sobie „ułożyć w głowie” układ: z przodu łuk przedni kręgu szczytowego (C1), za nim właśnie ząb kręgu obrotowego, a dopiero dalej ku tyłowi przestrzeń z rdzeniem kręgowym. Ząb ma wysoką gęstość w TK (typowa dla kości zbitej), wyraźne korowe obrysy i jest zrośnięty z trzonem C2. Moim zdaniem, jak się raz dobrze zapamięta ten charakterystyczny obraz „palika” wystającego do góry w obrębie C1, to później rozpoznawanie jest już dużo prostsze. W praktyce klinicznej prawidłowa identyfikacja zęba kręgu obrotowego jest kluczowa przy ocenie urazów odcinka szyjnego, zwłaszcza u pacjentów po wypadkach komunikacyjnych czy upadkach z wysokości. Standardy diagnostyczne (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) podkreślają konieczność oceny ciągłości zęba, linii złamania, przemieszczenia względem łuku przedniego C1 oraz szerokości przestrzeni przedzębowej. Właśnie w oparciu o prawidłowe rozpoznanie tej struktury planuje się dalsze postępowanie: od zaopatrzenia ortopedycznego, przez stabilizację operacyjną, aż po ścisłą kontrolę w badaniach kontrolnych TK. Dodatkowo znajomość anatomii dens axis pomaga też przy planowaniu badań czynnościowych (RTG w projekcjach otwartych ust) i przy interpretacji rezonansu magnetycznego, gdzie oceniamy nie tylko samą kość, ale też więzadła stabilizujące ząb oraz ewentualne uciski na rdzeń kręgowy.

Pytanie 31

Zarejestrowany na obrazie TK artefakt jest spowodowany

A. ruchem mimowolnym.

B. metalowym implantem.

C. nieliniowym osłabieniem wiązki.

D. wysokim stężeniem środka cieniującego.

Prawidłowo powiązałeś obraz z obecnością metalowego implantu. Na przedstawionym skanie TK widoczny jest bardzo typowy artefakt metaliczny: centralny, ekstremalnie jasny obszar (wysoka gęstość, wartości HU wykraczające poza skalę) oraz promieniste smugi i pasma wychodzące na zewnątrz. To tzw. streak artifacts. Metal bardzo silnie pochłania promieniowanie rentgenowskie, przez co detektory rejestrują skrajne wartości sygnału, a algorytm rekonstrukcji obrazu „gubi się” i tworzy te charakterystyczne smugi. Z mojego doświadczenia, tak wygląda np. endoproteza, śruba kostna, proteza stawu, czasem klips naczyniowy – zawsze coś metalowego o dużej gęstości. W praktyce technik TK powinien od razu kojarzyć taki obraz z metalem w polu badania i wiedzieć, że może to istotnie utrudniać ocenę struktur sąsiednich. Standardem jest wtedy stosowanie technik redukcji artefaktów: odpowiednie ułożenie pacjenta, dobór wyższej kV, włączenie algorytmów MAR (Metal Artifact Reduction) w konsoli, czasem rekonstrukcja iteracyjna lub dual-energy CT. Warto pamiętać, że artefakty od ruchu wyglądają inaczej – dają rozmycie, podwójne kontury, ząbkowanie krawędzi, a nie ostre, promieniste smugi wychodzące z jednego bardzo gęstego punktu. Również wysoki kontrast jodowy zwykle nie powoduje aż tak dramatycznych smug, choć może dawać tzw. blooming. W nowoczesnych protokołach TK zawsze uwzględnia się obecność metalu, bo ma to wpływ na dawkę, jakość obrazu i sposób interpretacji – radiolog musi wiedzieć, że część zmian może być zwyczajnie „ukryta” w artefaktach metalicznych. Moim zdaniem to jedno z ważniejszych rozpoznań artefaktu, bo występuje bardzo często w praktyce szpitalnej, szczególnie na ortopedii i neurochirurgii.

Pytanie 32

Na obrazie scyntygrafii perfuzyjnej serca strzałką wskazano ścianę

A. przegrodową serca.

B. przednią serca.

C. boczną serca.

D. dolną serca.

W scyntygrafii perfuzyjnej serca kluczowe jest zrozumienie, jak sztucznie „ustandaryzowano” położenie serca na obrazie. To nie jest klasyczne RTG w projekcji PA, tylko rekonstrukcja tomograficzna, w której lewa komora jest ustawiona według przyjętych osi: krótkiej, długiej pionowej i długiej poziomej. Na załączonym obrazie mamy przekrój w osi krótkiej (short axis), który pokazuje pierścień mięśnia lewej komory. Producent lub pracownia dodaje zwykle po prawej stronie pasek orientacyjny z opisem: „Septal – Lateral” oraz „Anterior – Inferior”. To jest coś w rodzaju legendy mapy. Typowy błąd polega na tym, że ktoś patrzy na obraz jak na zwykłe zdjęcie klatki piersiowej i automatycznie zakłada, że góra to ściana przednia, dół to dolna, lewa strona ekranu to ściana boczna, a prawa to przegroda. W scyntygrafii tak nie wolno zgadywać – trzeba oprzeć się na opisie orientacji. Jeśli spojrzymy na legendę obok obrazu, wyraźnie widać, że po lewej stronie pierścienia oznaczono „Septal”, czyli ścianę przegrodową, a po prawej „Lateral”, czyli boczną. Odpowiedzi wskazujące ścianę przednią lub dolną wynikają najczęściej z mylenia różnych przekrojów: w przekrojach w osi długiej pionowej przednia i dolna są rzeczywiście u góry i u dołu, ale tutaj mamy inną płaszczyznę. Z mojego doświadczenia sporo osób też „odwraca” obraz w pamięci, bo myśli o anatomii w projekcji echo serca, co dodatkowo miesza. Dobre praktyki w medycynie nuklearnej mówią jasno: przed oceną perfuzji należy zawsze potwierdzić kierunek osi, sprawdzić legendę oraz, jeśli jest dostępny, widok 3D lub mapę biegunową. To pozwala uniknąć pomyłek w lokalizacji ubytków perfuzji, a więc błędów w rozpoznawaniu niedokrwienia konkretnych ścian: przedniej, dolnej, bocznej czy właśnie przegrodowej. Dlatego odpowiedzi wskazujące ścianę przednią, boczną lub dolną w tym konkretnym obrazie są po prostu niezgodne z przyjętą orientacją i prowadziłyby do błędnej interpretacji badania.

Pytanie 33

Wskazaniem do wykonania scyntygrafii perfuzyjnej jest

A. ropień płuca.

B. zapalenie płuc.

C. zatorowość płucna.

D. ciężkie nadciśnienie płucne.

W tym zadaniu łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że skoro chodzi o płuca, to każde poważne schorzenie płuc będzie wskazaniem do scyntygrafii perfuzyjnej. To jednak tak nie działa. Ropień płuca i zapalenie płuc to przede wszystkim zmiany zapalne i destrukcyjne w miąższu płucnym, które najlepiej ocenia się w klasycznym RTG klatki piersiowej lub w tomografii komputerowej. W tych sytuacjach potrzebujemy dokładnego zobrazowania struktury anatomicznej: jamy ropnia, poziomu płynu, rozległości nacieku, ewentualnie zmian towarzyszących w opłucnej. Scyntygrafia perfuzyjna nie jest tu badaniem pierwszego wyboru, bo pokazuje głównie rozkład przepływu krwi, a nie szczegółową budowę miąższu. Oczywiście ciężkie zapalenie płuc może wtórnie zaburzać perfuzję, ale to jest bardziej ciekawostka fizjologiczna niż praktyczne wskazanie diagnostyczne. Podobnie w przypadku ropnia – metoda obrazowania z wyboru to TK z kontrastem, ewentualnie USG przezścienne przy zmianach obwodowych, a nie badania medycyny nuklearnej. Ciężkie nadciśnienie płucne to z kolei problem głównie hemodynamiczny i kardiologiczny. Podstawowe narzędzia to echo serca, cewnikowanie prawego serca, TK lub rezonans serca i dużych naczyń. Scyntygrafia perfuzyjna może mieć tu rolę pomocniczą (np. w różnicowaniu przyczyn nadciśnienia płucnego, gdy podejrzewamy przewlekłą zatorowość), ale samo nadciśnienie płucne jako takie nie jest bezpośrednim, głównym wskazaniem do tego badania. Typowy błąd myślowy polega na utożsamianiu każdego "poważnego" schorzenia płuc z potrzebą wykonania badań radioizotopowych. W praktyce klinicznej scyntygrafię perfuzyjną rezerwuje się głównie dla sytuacji, gdy trzeba ocenić przepływ w tętnicach płucnych, czyli przede wszystkim przy podejrzeniu zatorowości płucnej albo przy kwalifikacji do zabiegów torakochirurgicznych (ocena rezerwy perfuzyjnej płuca przed resekcją). Z mojego doświadczenia warto zapamiętać prostą zasadę: zmiana zapalna – najpierw RTG/TK; problem naczyniowy w płucach – rozważ scyntygrafię V/Q.

Pytanie 34

Które zdjęcia należy wykonać pacjentom z chorobą reumatoidalną stawów kolanowych?

A. AP obu stawów kolanowych i osiowe rzepek.

B. AP i boczne stawu kolanowego prawego.

C. AP i boczne stawu kolanowego lewego.

D. AP i boczne obu stawów kolanowych.

Prawidłowo wskazano, że u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów kolanowych wykonuje się projekcje AP i boczne obu stawów kolanowych. W RZS zmiany są zwykle wielostawowe, symetryczne i postępujące, dlatego standardem jest obrazowanie obu kolan, a nie tylko jednego, nawet jeśli pacjent zgłasza ból głównie po jednej stronie. W projekcji AP oceniamy przestrzeń stawową, ustawienie osi kończyny, ewentualne podwichnięcia, nadżerki kostne w obrębie kłykci, obecność osteoporozy przystawowej. Projekcja boczna pozwala lepiej zobaczyć zarys rzepki, powierzchnie stawowe, wysięk w jamie stawu (tzw. objaw zatarcia zarysu fałdów tłuszczowych), a także deformacje zgięciowe. Moim zdaniem ważne jest też to, że wykonując badanie obu kolan, mamy punkt odniesienia – czasem jedno kolano jest zajęte mocniej, drugie słabiej, ale porównanie symetrii zmian bardzo pomaga w ocenie zaawansowania RZS. W wielu ośrodkach przy podejrzeniu chorób zapalnych stawów stosuje się tzw. „serię reumatologiczną” RTG – zawsze z uwzględnieniem obu stron ciała (np. obu rąk, obu stóp, obu kolan). To po prostu dobra praktyka, bo RZS jest chorobą układową, a nie problemem jednego, przypadkowego stawu. W praktyce technik radiologii powinien pamiętać, że zlecenie „stawy kolanowe w RZS” domyślnie oznacza projekcje AP i boczne obu kolan, z prawidłowym ułożeniem, centrowaniem i ochroną gonad, a nie ograniczanie się tylko do strony bardziej bolesnej.

Pytanie 35

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałką oznaczono patologiczny kręg

A. L1

B. L3

C. TH8

D. TH10

Na obrazie widoczny jest rezonans magnetyczny odcinka piersiowo‑lędźwiowego kręgosłupa w projekcji strzałkowej. Strzałka wskazuje na pierwszy kręg lędźwiowy – L1. Identyfikacja poziomu opiera się na kilku prostych, ale ważnych zasadach. Najpierw lokalizujemy przejście piersiowo‑lędźwiowe: ostatni kręg z wyraźnie zaznaczonymi żebrami to TH12, a tuż poniżej zaczyna się odcinek lędźwiowy. Pierwszy kręg bez przyczepionych żeber, położony zaraz pod TH12, to właśnie L1. Na typowych sekwencjach MR w płaszczyźnie strzałkowej dobrze widać różnicę w kształcie trzonów oraz zmianę krzywizny – przejście z kifozy piersiowej w lordozę lędźwiową. L1 leży dokładnie w tym „punkcie przełamania”. Moim zdaniem w praktyce technika obrazowania warto sobie to zawsze „odhaczyć”: liczymy od góry (od TH12) w dół i świadomie zaznaczamy poziom L1, bo od tego zależy poprawne opisanie patologii – np. złamania kompresyjnego, naczyniaka trzonu, przerzutu czy zmian zapalnych. W standardach opisu badań MR kręgosłupa (zarówno w radiologii, jak i w ortopedii) podkreśla się konieczność jednoznacznej identyfikacji poziomu, żeby chirurg, neurolog czy rehabilitant wiedzieli dokładnie, na którym segmencie pracują. W codziennej pracy w pracowni MR przydaje się też porównanie z przeglądowym RTG lub sekwencją lokalizacyjną, ale sama znajomość anatomii w obrazowaniu – tak jak tutaj przy rozpoznaniu L1 – to absolutna podstawa i dobra praktyka zawodowa.

Pytanie 36

Teleterapia polega na napromienowaniu

A. promieniowaniem ze źródła umieszczonego pod skórą pacjenta.

B. wyłącznie promieniowaniem fotonowym ze źródeł zewnętrznych.

C. promieniowaniem fotonowym lub cząsteczkowym ze źródeł zewnętrznych.

D. promieniowaniem ze źródła umieszczonego w obrębie guza nowotworowego.

Prawidłowo, w teleterapii zawsze mówimy o napromienianiu promieniowaniem fotonowym lub cząsteczkowym, ale pochodzącym ze źródeł zewnętrznych, czyli znajdujących się poza ciałem pacjenta. To jest kluczowa cecha odróżniająca teleterapię od brachyterapii. W praktyce klinicznej stosuje się głównie wysokoenergetyczne promieniowanie fotonowe (np. z akceleratora liniowego – linac), ale też wiązki elektronów, a w wyspecjalizowanych ośrodkach wiązki protonów czy jonów ciężkich. Wszystkie te wiązki są formą promieniowania wykorzystywanego w teleterapii, pod warunkiem że są generowane przez aparat stojący w pewnej odległości od pacjenta. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: w teleterapii źródło promieniowania jest na zewnątrz, a wiązka musi „przejść” przez zdrowe tkanki, żeby dotrzeć do guza. Stąd tak duży nacisk na planowanie 3D, IMRT, VMAT, IGRT i ogólnie na precyzyjne kształtowanie wiązki oraz kontrolę dawki. Standardy radioterapii (np. zalecenia ESTRO czy krajowe wytyczne onkologiczne) podkreślają, że w teleterapii dobiera się rodzaj promieniowania (fotonowe vs cząsteczkowe), energię, kierunki wiązek i marginesy bezpieczeństwa tak, aby uzyskać maksymalną dawkę w objętości tarczowej (PTV), a jednocześnie jak najbardziej oszczędzić narządy krytyczne (OAR). W codziennej pracy technik radioterapii ma do czynienia właśnie z teleterapią: ustawianie pacjenta na stole akceleratora, weryfikacja ułożenia obrazowaniem portalowym lub CBCT, kontrola parametrów wiązki, sprawdzanie zgodności z planem leczenia. Teleterapia jest podstawą leczenia wielu nowotworów, np. raka piersi, płuca, prostaty, jamy ustnej, a także stosowana paliatywnie do zmniejszenia bólu przy przerzutach do kości. Dobrze, że kojarzysz ją z promieniowaniem fotonowym i cząsteczkowym ze źródeł zewnętrznych, bo to fundament dalszej nauki radioterapii.

Pytanie 37

Zamieszczony elektrokardiogram przedstawia

A. migotanie komór.

B. zawał dolnej ściany serca.

C. zawał przedniej ściany serca.

D. blok prawej odnogi pęczka Hisa.

To zapis bardzo typowy dla migotania komór. Na przedstawionym EKG nie widać żadnych wyraźnych, powtarzalnych zespołów QRS, brak też załamków P i załamków T. Zamiast tego jest nieregularna, chaotyczna, falista linia o zmiennej amplitudzie i częstotliwości. W praktyce mówi się, że zapis wygląda jak „robaczkowanie” albo „drżenie” linii izoelektrycznej. To właśnie klasyczny obraz VF (ventricular fibrillation). W tej arytmii poszczególne włókna mięśnia komór kurczą się nieskoordynowanie, serce mechanicznie nie pompuje krwi, a krążenie w zasadzie ustaje. Z punktu widzenia medycyny ratunkowej to rytm do defibrylacji – zgodnie z wytycznymi ERC/AHA po rozpoznaniu VF natychmiast wykonuje się wyładowanie defibrylatora (u dorosłych najczęściej 150–200 J w defibrylacji dwufazowej), równolegle prowadząc wysokiej jakości uciśnięcia klatki piersiowej. Moim zdaniem warto zapamiętać, że w migotaniu komór nie próbujemy liczyć tętna ani częstości – tu liczy się szybkie rozpoznanie „chaosu” na EKG i natychmiastowa reakcja. W warunkach szpitalnych VF często widzi się na monitorze jako nagłą utratę zespołów QRS i przejście w właśnie taki nieregularny zapis bez linii izoelektrycznej między „falami”. W diagnostyce elektromedycznej dobrą praktyką jest zawsze sprawdzenie, czy nie jest to artefakt (np. luźne elektrody), ale przy braku tętna i nagłej utracie przytomności zakładamy, że to prawdziwe VF i działamy od razu, bez zwłoki na dodatkową analizę.

Pytanie 38

Który artefakt uwidoczniono na skanie RM głowy?

A. Zawijanie obrazu.

B. Efekt uśrednienia.

C. Poruszenie pacjenta.

D. Przesunięcie chemiczne.

Prawidłowo rozpoznano artefakt zawijania obrazu (aliasing). Na tym skanie RM głowy widać struktury anatomiczne „przeniesione” spoza pola widzenia (FOV) do wnętrza obrazu – wyglądają jakby fragment czaszki lub tkanek miękkich nagle pojawiał się w nienaturalnym miejscu, przy brzegu kadru. To właśnie typowy obraz zawijania: sygnał z obszaru poza FOV zostaje „zmapowany” po przeciwnej stronie obrazu w kierunku fazowym. W praktyce klinicznej ten artefakt występuje najczęściej przy zbyt małym polu obrazowania w osi przednio–tylnej lub lewo–prawo, szczególnie w badaniach głowy, kręgosłupa szyjnego i jamy brzusznej. Dobre praktyki według standardów producentów aparatów MR i wytycznych to m.in.: zwiększenie FOV w kierunku fazowym, zastosowanie oversamplingu (phase oversampling, no phase wrap), zmianę kierunku kodowania fazy, a w razie potrzeby użycie cewek powierzchniowych o mniejszym zasięgu. Moim zdaniem bardzo ważne jest, żeby w technikum od razu kojarzyć: obraz „przełożony” przez krawędź kadru = zawijanie, a nie poruszenie czy efekt uśrednienia. W realnej pracy technika zawijanie potrafi całkowicie uniemożliwić ocenę np. tylnej jamy czaszki, jeśli sygnał z nosa lub twarzy wchodzi w pole móżdżku, dlatego rutynowo kontroluje się FOV i parametry fazy jeszcze przed rozpoczęciem sekwencji. Warto też pamiętać, że w sekwencjach szybkich, np. FSE, aliasing może być bardziej widoczny, więc tym bardziej trzeba pilnować ustawień.

Pytanie 39

W radioterapii hadronowej leczenie odbywa się przy użyciu

A. aparatu rentgenowskiego.

B. aparatu kobaltowego.

C. cyklotronu.

D. mobetronu.

Prawidłowo – w radioterapii hadronowej kluczowe jest użycie akceleratora cząstek, najczęściej cyklotronu. Hadrony (np. protony, jony węgla) to naładowane cząstki cięższe od elektronów, które mają zupełnie inny rozkład dawki w tkankach niż klasyczne promieniowanie fotonowe z liniowego akceleratora. Najważniejsze zjawisko, o którym warto pamiętać, to tzw. pik Bragga: dawka rośnie w miarę penetracji i maksimum osiąga na określonej głębokości, po czym gwałtownie spada praktycznie do zera. Dzięki temu można bardzo precyzyjnie „położyć” wysoką dawkę w guzie, jednocześnie oszczędzając tkanki położone za nim. W praktyce klinicznej oznacza to np. możliwość skutecznego leczenia guzów mózgu u dzieci, nowotworów gałki ocznej, guzów przy kręgosłupie czy w okolicy podstawy czaszki, gdzie ochrona struktur krytycznych (rdzeń kręgowy, pień mózgu, nerwy wzrokowe) jest absolutnym priorytetem. Cyklotron przyspiesza protony do energii rzędu 70–250 MeV, a następnie wiązka jest formowana, skanowana i kształtowana w systemie terapeutycznym (skanowanie ołówkową wiązką, systemy kolimacji, modulatory energii). Z mojego doświadczenia, w planowaniu leczenia hadronowego bardzo mocno podkreśla się precyzyjne obrazowanie (TK, MR) oraz dokładne wyznaczenie objętości tarczowych i narządów krytycznych, bo cała przewaga protonoterapii polega na tej doskonałej konformności dawki. Standardy ośrodków referencyjnych i wytyczne międzynarodowe (np. ESTRO, PTCOG) podkreślają, że radioterapia hadronowa wymaga ścisłej kontroli jakości wiązki z cyklotronu, codziennych testów parametrów fizycznych oraz bardzo dokładnego unieruchomienia pacjenta. Takie leczenie nie jest realizowane aparatem rentgenowskim, kobaltem czy mobetronem – to już inna liga technologiczna i fizyczna.

Pytanie 40

Na skanie rezonansu magnetycznego serca oznaczono

A. przedsionek prawy.

B. przedsionek lewy.

C. komorę prawą.

D. komorę lewą.

W tym zadaniu kluczowe jest poprawne zorientowanie się w przekroju poprzecznym klatki piersiowej w badaniu MR. Na ekranie urządzenia prawa strona pacjenta jest po lewej stronie obrazu, a lewa po prawej, co często wprowadza w błąd osoby zaczynające przygodę z diagnostyką obrazową serca. Jeśli tego się nie uwzględni, łatwo pomylić komory z przedsionkami lub zamienić stronami cały obraz. Przedsionki leżą bardziej ku górze i tyłowi w stosunku do komór oraz mają cieńsze ściany i mniejszą objętość w tej płaszczyźnie. Na typowym przekroju poprzecznym serca, takim jak na tym MR, przedsionki nie dominują obrazowo; zwykle widzimy je raczej w wyższych poziomach przekroju, często częściowo zasłonięte przez duże naczynia żylne. Dlatego wskazanie przedsionka prawego lub lewego wynika zazwyczaj z prostego założenia: „jamy po stronie prawej to przedsionki, a po lewej komory”, co jest myśleniem zbyt uproszczonym i po prostu mylnym. Pomyłki pojawiają się też, gdy ktoś kieruje się wyłącznie wielkością jamy – zakładając, że większa i bardziej okrągła przestrzeń to prawa komora, a mniejsza to lewa. W rzeczywistości lewa komora ma grubszy mięsień i częściej wygląda na bardziej zwartą, masywną strukturę położoną bliżej kręgosłupa, natomiast prawa komora jest wysunięta do przodu, ma cieńszą ścianę i kształt półksiężyca otaczającego część lewej komory. W dobrych praktykach interpretacji MR serca podkreśla się konieczność równoczesnej oceny położenia względem mostka i kręgosłupa, grubości ściany, kształtu jamy oraz relacji do dużych naczyń, a nie opierania się na jednym, przypadkowym wrażeniu. Z mojego doświadczenia wynika, że dopiero świadome stosowanie tych zasad pozwala unikać typowych błędów, takich jak zamiana przedsionka z komorą czy pomylenie strony prawej z lewą, co ma realne konsekwencje przy opisie kardiomiopatii, wad zastawkowych czy nadciśnienia płucnego.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej