Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 4 lipca 2026 09:37
Data zakończenia: 4 lipca 2026 09:47

Egzamin zdany!

Wynik: 25/40 punktów (62,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Na rentgenogramie przedstawione jest złamanie Saltera-Harrisa typu

A. I ześlizgnięcie bliższej nasady kości udowej lewej.

B. II odcinka bliższego kości piszczelowej.

C. III nasady dalszej kości piszczelowej.

D. V czwartej kości śródręcza.

Na zdjęciu RTG widoczny jest typowy obraz ześlizgnięcia bliższej nasady kości udowej – klasyczne złamanie Saltera-Harrisa typu I w obrębie głowy i szyjki kości udowej. W tym typie uszkodzenia linia złamania przebiega wyłącznie przez chrząstkę wzrostową (fizę), bez zajęcia przynasady ani nasady. Na obrazie nie zobaczysz typowego „pęknięcia” w kości, tylko przemieszczenie nasady względem przynasady. W praktyce klinicznej u dzieci i młodzieży takie uszkodzenie w okolicy bliższej kości udowej określa się właśnie jako ześlizgnięcie bliższej nasady kości udowej (SCFE – slipped capital femoral epiphysis). Na RTG, szczególnie w projekcji AP i bocznej, ocenia się linię Klein’a, kształt szyjki i położenie głowy kości udowej. W prawidłowych warunkach głowa powinna „zawieszać się” nad linią Klein’a; w ześlizgnięciu jest wyraźnie przesunięta. Z mojego doświadczenia, kluczowe jest też zwrócenie uwagi na rozmycie zarysu przynasady i lekkie poszerzenie szpary fizy – to często pierwszy subtelny sygnał na wczesnym etapie. Dobre praktyki w diagnostyce mówią, żeby zawsze wykonywać RTG obu bioder do porównania, bo asymetria bardzo pomaga w rozpoznaniu. Ważna jest też szybka kwalifikacja do leczenia – zwykle stabilizacja śrubą kaniulowaną przez płytkę wzrostową, tak aby zapobiec dalszemu ześlizgnięciu i powikłaniom, jak martwica głowy kości udowej czy deformacja typu cam w konflikcie udowo-panewkowym. Rozpoznanie Salter-Harris I w tym miejscu wymaga więc połączenia znajomości klasyfikacji, anatomii radiologicznej stawu biodrowego i typowego obrazu klinicznego: ból biodra lub kolana, utykanie, ograniczenie rotacji wewnętrznej. W praktyce technika wykonania badania RTG (prawidłowe ułożenie pacjenta, odpowiednie projekcje – AP miednicy, oś osiowa szyjki) ma ogromne znaczenie, bo złe ustawienie może zamaskować ześlizgnięcie i zmylić nawet doświadczonego opisywacza.

Pytanie 2

Efekt „tea cup” widoczny jest na mammografach wykonanych w projekcji

A. bocznej.

B. skośnej.

C. stycznej.

D. dolinowej.

Efekt „tea cup” jest mocno związany z tym, jak gęsty materiał zachowuje się w polu grawitacyjnym, dlatego kluczowe jest ustawienie piersi i kierunek promieniowania. W odpowiedziach często myli się różne projekcje, bo nazwy są podobne, a w praktyce klinicznej używa się ich zamiennie, choć słusznie nie powinno się tak robić. Projekcja skośna (MLO) jest podstawową projekcją przesiewową, bardzo ważną diagnostycznie, bo pokazuje dużą część tkanki gruczołowej, zwłaszcza ogon Spence’a i górno-zewnętrzne kwadranty. Jednak w klasycznym opisie efektu „tea cup” chodzi o sytuację, gdy mamy czytelny poziom płynu i osadu, ułożony dokładnie pod wpływem grawitacji, a to najczyściej i najbardziej podręcznikowo ocenia się w projekcji bocznej, gdzie zaleganie na „dnie” torbieli jest najlepiej widoczne. Projekcja skośna daje trochę inną geometrię, więc obraz może być mniej charakterystyczny i łatwiej o nadinterpretację. Projekcja styczna ma zupełnie inny cel: stosuje się ją, żeby dokładniej uwidocznić konkretne zmiany leżące blisko skóry albo ściany klatki piersiowej, np. podejrzane mikrozwapnienia lub guzki, które w standardowych projekcjach nakładają się na inne struktury. W tej projekcji promień jest prowadzony „po stycznej” do powierzchni piersi, więc efekt poziomu płynu i osadu nie będzie wyglądał typowo jak filiżanka z herbatą – zmienia się kąt patrzenia i układ warstw. Natomiast tzw. projekcja dolinowa (cleavage view, „valley view”) służy głównie do obrazowania przyśrodkowych części obu piersi jednocześnie, szczególnie gdy chcemy porównać symetrię lub ocenić zmiany zlokalizowane przy mostku. Jest to projekcja dość specjalistyczna, używana rzadziej, i zdecydowanie nie jest standardową projekcją do oceny osadu w torbielach. Typowy błąd myślowy polega tu na skojarzeniu, że skoro efekt „tea cup” to coś „specjalnego”, to pewnie wymaga jakiejś nietypowej, bardziej skomplikowanej projekcji, jak skośna czy dolinowa. Tymczasem właśnie prosta, boczna geometria jest najbardziej użyteczna. W dobrych praktykach diagnostyki mammograficznej podkreśla się, że wybór projekcji zawsze powinien wynikać z tego, co chcemy ocenić: dla osadu i poziomów płynu – boczna; dla rozległości zmian górno-zewnętrznych – skośna; dla zmian przyśrodkowych – dolinowa; dla zmian powierzchownych – styczna. Zrozumienie tego porządku pomaga unikać przypadkowego dobierania projekcji i późniejszych błędnych wniosków przy opisie badania.

Pytanie 3

Które urządzenie zostało przedstawione na fotografii i w jakiej pracowni znajduje zastosowanie?

A. Gammakamera w pracowni radioterapii.

B. Rentgenograf w pracowni rentgenowskiej.

C. Kamera scyntygraficzna w pracowni medycyny nuklearnej.

D. Densytometr rentgenowski w pracowni medycyny nuklearnej.

Na fotografii wiele osób na pierwszy rzut oka widzi po prostu „duży aparat z tunelem i stołem”, co łatwo skojarzyć z tomografem, rentgenem albo nawet sprzętem do radioterapii. To dość typowy błąd: ocenianie urządzenia tylko po tym, że ma pierścień i ruchomy stół. W diagnostyce obrazowej trzeba jednak zwracać uwagę na szczegóły konstrukcyjne i przede wszystkim na to, jakie zjawisko fizyczne jest wykorzystywane. Rentgenograf w pracowni RTG emituje promieniowanie z lampy rentgenowskiej na zewnątrz, przez pacjenta, na detektor po przeciwnej stronie. Zazwyczaj ma jedną głowicę z lampą i płaski detektor, a nie symetryczny pierścień z masywnymi głowicami po obu stronach stołu. Do tego w klasycznej pracowni RTG nie podajemy pacjentowi radiofarmaceutyków, tylko regulujemy parametry ekspozycji (kV, mAs, ognisko, projekcje). Radioterapia z kolei wykorzystuje akcelerator liniowy lub aparaty kobaltowe do leczenia, nie do obrazowania funkcjonalnego. Głowica akceleratora jest zawieszona na ramieniu gantry, obraca się wokół pacjenta i ma zupełnie inną geometrię, a w opisie klinicznym mówimy o frakcjach dawki, planie napromieniania, obszarach PTV, CTV, a nie o obrazach scyntygraficznych. Pomyłka z densytometrem rentgenowskim bierze się z tego, że też kojarzy się z kośćmi i promieniowaniem jonizującym. Densytometr jednak jest kompaktowy, dużo mniejszy, służy głównie do badania gęstości mineralnej kości (BMD) i pracuje w pracowni densytometrii lub RTG, a nie w medycynie nuklearnej. W medycynie nuklearnej kluczowe jest podanie radiofarmaceutyku i rejestracja promieniowania emitowanego z wnętrza organizmu za pomocą kamery scyntygraficznej (gammakamery). To właśnie takie urządzenie pokazano na zdjęciu: duże głowice detekcyjne, kolimatory, możliwość wykonywania badań planarnych i SPECT. Z mojego doświadczenia, jeśli zapamiętasz, że w medycynie nuklearnej obraz „pochodzi z pacjenta”, a w RTG czy radioterapii „pada na pacjenta z zewnątrz”, dużo łatwiej będzie Ci odróżniać te aparaty i unikać takich pomyłek w przyszłości.

Pytanie 4

Podczas badania EEG otwarcie oczu powoduje

A. zjawisko habituacji.

B. reakcję paradoksalną.

C. zaniknięcie rytmu alfa.

D. spontaniczną hiperwentylację.

Prawidłowo – podczas badania EEG otwarcie oczu powoduje zanik, czyli blokowanie rytmu alfa w okolicach potylicznych. U zdrowej, zrelaksowanej osoby, leżącej spokojnie z zamkniętymi oczami, dominuje właśnie rytm alfa: fale o częstotliwości około 8–13 Hz, najlepiej widoczne w odprowadzeniach potylicznych (O1, O2). Jest to taki „fizjologiczny podpis” stanu czuwania w spoczynku z zamkniętymi oczami. W momencie, kiedy badany otwiera oczy, do kory wzrokowej dociera strumień bodźców wzrokowych i aktywność bioelektryczna ulega desynchronizacji – zamiast ładnego, regularnego rytmu alfa pojawia się bardziej niskonapięciowa, szybka czynność beta lub mieszanina różnych częstotliwości. Ten efekt nazywa się blokowaniem albo wygaszeniem rytmu alfa (ang. alpha blocking). Dla technika EEG to jest bardzo praktyczna sprawa: reakcja na otwarcie oczu jest jednym z podstawowych testów jakości zapisu i stanu pacjenta. Jeśli rytm alfa się nie pojawia przy zamkniętych oczach albo nie znika po ich otwarciu, to od razu zapala się lampka ostrzegawcza – można podejrzewać np. uszkodzenie kory potylicznej, głębokie zaburzenia świadomości, działanie leków, czasem artefakty. W standardach wykonywania EEG (np. zalecenia IFCN, krajowe wytyczne pracowni EEG) zawsze podkreśla się konieczność rejestrowania fragmentów z oczami zamkniętymi i otwartymi oraz dokładnego opisywania reaktywności rytmu alfa. W praktyce klinicznej ocena tego zjawiska pomaga różnicować stany śpiączki, encefalopatie metaboliczne czy efekty działania leków sedacyjnych. Z mojego doświadczenia warto sobie to dobrze zapamiętać: oczy zamknięte – alfa się pojawia, oczy otwarte – alfa znika. To jest jeden z najbardziej klasycznych i powtarzalnych elementów zapisu EEG, który bardzo często pojawia się też na egzaminach i w zadaniach testowych.

Pytanie 5

W których projekcjach podstawowych wykonuje się standardowe badanie mammograficzne?

A. Kraniokaudalnej i stycznej.

B. Kraniokaudalnej i skośnej.

C. Stycznej i <i>Kleopatry</i>.

D. Skośnej i <i>Kleopatry</i>.

Standardowe badanie mammograficzne, zgodnie z przyjętymi wytycznymi i programami badań przesiewowych, zawsze opiera się na dwóch głównych projekcjach: kraniokaudalnej (CC) i skośnej, czyli mediolateral oblique (MLO). Pozostałe projekcje, takie jak styczna czy różne projekcje specjalne określane potocznie nazwami typu „Kleopatry”, mają charakter uzupełniający, a nie podstawowy. Błąd myślowy często polega na tym, że skoro projekcje dodatkowe pozwalają lepiej uwidocznić określony fragment piersi, to wydają się ważniejsze lub „bardziej specjalistyczne”, więc ktoś podświadomie stawia je wyżej niż rutynowe CC i MLO. Tymczasem cała diagnostyka mammograficzna jest zbudowana właśnie na tych dwóch podstawowych rzutach, bo zapewniają one możliwie pełne zobrazowanie całej piersi i ogona pachowego przy akceptowalnej dawce promieniowania. Projekcja styczna służy głównie do celowanego uwidocznienia zmiany położonej blisko skóry lub do różnicowania, czy podejrzana struktura leży w skórze, czy w miąższu piersi. Nie daje jednak pełnego obrazu całej piersi, więc nie może być traktowana jako projekcja podstawowa. Używanie jej zamiast CC lub MLO skutkowałoby ryzykiem przeoczenia innych patologii, bo duża część gruczołu po prostu nie byłaby w ogóle zobrazowana. Różne „projekcje specjalne”, określane nazwami zwyczajowymi typu „Kleopatry”, zwykle odnoszą się do specyficznego ułożenia piersi, np. przy piersi opadającej, dużej, po zabiegach operacyjnych itd. Mają one charakter mocno indywidualny i są dobierane pod konkretny problem kliniczny, a nie jako standard dla każdej pacjentki. Opieranie podstawowego badania na takich projekcjach byłoby sprzeczne z zasadami jakości obrazu, porównywalności badań w czasie i z wymogami programów skriningowych. Z mojego doświadczenia typowym błędem jest też mieszanie pojęć: ktoś kojarzy, że przy problematycznej piersi robi się „jakieś inne zdjęcia” i zakłada, że to one są tymi właściwymi. Warto więc zapamiętać prostą zasadę: bazą jest zawsze para CC + MLO, a wszystkie inne projekcje są dodatkiem, który pomaga doprecyzować obraz, ale nie zastępuje standardu.

Pytanie 6

Który marker oznaczany jest w badaniach diagnostycznych raka gruczołu krokowego?

A. AFP

B. PSA

C. CEA

D. βHCG

Prawidłowym markerem nowotworowym kojarzonym z rakiem gruczołu krokowego jest PSA, czyli swoisty antygen sterczowy (prostate‑specific antigen). Jest to białko wytwarzane głównie przez komórki nabłonkowe prostaty i w warunkach prawidłowych jego stężenie w surowicy jest niskie. W praktyce klinicznej oznaczanie PSA wykorzystuje się przede wszystkim do wczesnego wykrywania raka prostaty, monitorowania leczenia (np. po prostatektomii radykalnej, radioterapii, hormonoterapii) oraz do oceny ryzyka nawrotu choroby. Jeżeli po usunięciu gruczołu krokowego PSA znowu zaczyna rosnąć, bardzo mocno sugeruje to wznowę nowotworu, czasem nawet zanim będzie ona widoczna w badaniach obrazowych. Warto pamiętać, że PSA nie jest markerem idealnie swoistym dla raka – jego poziom rośnie także w łagodnym rozroście prostaty (BPH) czy w zapaleniu gruczołu krokowego. Dlatego według dobrych praktyk lekarz nie opiera się wyłącznie na samym wyniku PSA, ale zawsze interpretuje go razem z badaniem per rectum, wywiadem, wiekiem pacjenta oraz dodatkowymi badaniami (np. USG, rezonans prostaty, biopsja). W diagnostyce posługuje się też pojęciami takimi jak gęstość PSA (PSA density), szybkość narastania PSA (PSA velocity) czy odsetek wolnego PSA, co pomaga odróżnić zmiany łagodne od złośliwych. Z mojego doświadczenia, w praktyce technika czy pielęgniarki laboratoryjnej istotne jest też właściwe przygotowanie pacjenta – unikanie ejakulacji, jazdy na rowerze czy intensywnego wysiłku przed badaniem, bo takie czynniki mogą lekko podbić wynik. W standardach urologicznych PSA jest jednym z podstawowych parametrów, które regularnie kontroluje się u mężczyzn z grupy ryzyka raka prostaty, np. po 50. roku życia lub wcześniej, jeśli występuje obciążający wywiad rodzinny.

Pytanie 7

Który radioizotop stosuje się do badania scyntygraficznego kości?

A. ⁹⁹ᵐTc

B. ⁶⁷Ga

C. ²⁰¹Tl

D. ¹²³I

Prawidłowo wskazany radioizotop to 99mTc, czyli technet-99m. To jest podstawowy znacznik stosowany w scyntygrafii kości praktycznie na całym świecie. W badaniu nie podaje się „gołego” technetu, tylko radiofarmaceutyk – najczęściej 99mTc-MDP lub 99mTc-HDP, czyli związki fosfonianowe, które mają duże powinowactwo do tkanki kostnej, szczególnie tam, gdzie jest wzmożony metabolizm i przebudowa kości. Dzięki temu ogniska zwiększonej aktywności, np. przerzuty nowotworowe, świeże złamania, zapalenia kości, bardzo wyraźnie wychwytują znacznik i dobrze się odcinają na obrazie z gammakamery. 99mTc ma kilka cech, które z praktycznego punktu widzenia są idealne: emituje promieniowanie gamma o energii ok. 140 keV – bardzo dobrze rejestrowane przez gammakamerę, a jednocześnie stosunkowo bezpieczne dla pacjenta; ma krótki okres półtrwania (ok. 6 godzin), co ogranicza dawkę pochłoniętą; można go wygodnie pozyskiwać z generatora 99Mo/99mTc w pracowni medycyny nuklearnej. W standardach pracowni medycyny nuklearnej scyntygrafia kości z 99mTc jest jednym z badań „podstawowych” – wykonuje się ją m.in. u pacjentów onkologicznych w poszukiwaniu przerzutów do kości, przy podejrzeniu jałowej martwicy, w ocenie endoprotez, a także przy niewyjaśnionych bólach kostnych. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: „kości = 99mTc z fosfonianem”, bo to pojawia się często i w praktyce klinicznej, i na egzaminach. Inne izotopy z listy mają swoje zastosowania, ale nie są standardem do scyntygrafii kości.

Pytanie 8

Jaka jest odległość pomiędzy źródłem promieniowania a powierzchnią ciała pacjenta w technice izocentrycznej radioterapii?

A. Stała i wynosi 100 cm.

B. Stała i wynosi 110 cm.

C. Zmienna, zależna od grubości pacjenta i rodzaju akceleratora.

D. Zmienna, zależna od lokalizacji punktu izocentrycznego w ciele pacjenta.

Prawidłowa odpowiedź wynika bezpośrednio z samej idei techniki izocentrycznej. W radioterapii izocentrycznej kluczowe jest położenie izocentrum, czyli punktu w przestrzeni, w którym przecinają się osie wszystkich wiązek promieniowania i oś obrotu gantry, stołu oraz kolimatora. Ten punkt umieszcza się wewnątrz ciała pacjenta – w obszarze planowanej objętości napromienianej (PTV), a nie na powierzchni skóry. Skoro izocentrum jest „w środku”, to odległość od źródła promieniowania do powierzchni ciała musi się zmieniać w zależności od tego, jak głęboko i w jakim miejscu anatomicznym to izocentrum zostało zaplanowane.

W praktyce planowania leczenia (TPS – treatment planning system) ustala się stałą odległość źródło–izocentrum (najczęściej ok. 100 cm dla typowego akceleratora liniowego), natomiast odległość źródło–skóra (SSD) wychodzi zmienna. Jeżeli punkt izocentryczny leży płytko, blisko skóry, SSD będzie stosunkowo duża. Jeśli guz jest głęboko w miednicy lub w śródpiersiu, powierzchnia skóry znajdzie się bliżej głowicy, czyli SSD się zmniejsza. Widać to bardzo dobrze przy rotacyjnych technikach jak VMAT czy klasyczna terapia łukowa: gantry obraca się wokół pacjenta, izocentrum pozostaje nieruchome w ciele, a geometria odległości do skóry zmienia się wraz z kształtem i grubością pacjenta w różnych projekcjach.

Moim zdaniem najważniejsze praktyczne skojarzenie jest takie: w technice izocentrycznej „święte” i stałe jest źródło–izocentrum, a nie źródło–skóra. Dlatego radioterapeuci i technicy planując ustawienie pacjenta korzystają z współrzędnych izocentrum (laser, systemy IGRT) i nie próbują na siłę utrzymywać jednej odległości SSD. To podejście ułatwia skomplikowane techniki wielopolowe, IMRT czy stereotaksję, gdzie wiele wiązek musi trafiać w ten sam punkt w przestrzeni bez względu na kształt pacjenta. Z mojego doświadczenia, jeżeli ktoś mechanicznie myśli tylko „100 cm od skóry”, to zwykle ma kłopot ze zrozumieniem geometrii izocentrycznej i potem gorzej ogarnia planowanie bardziej zaawansowanych technik.

Pytanie 9

W radioterapii konwencjonalnej pacjent jest leczony promieniowaniem pochodzącym

A. z rozpadu izotopu radu.

B. ze źródeł zewnętrznych.

C. z rozpadu izotopu uranu.

D. ze źródeł wewnętrznych.

W tym pytaniu łatwo się pogubić, bo pojawiają się różne typy źródeł promieniowania i trochę kusi, żeby je wrzucić do jednego worka. Radioterapia kojarzy się wielu osobom z „radem” albo „uranem”, bo historycznie używano izotopów promieniotwórczych, a w fizyce jądrowej dużo się o nich mówi. Współczesna radioterapia onkologiczna wygląda jednak inaczej i jest dużo bardziej uporządkowana. W radioterapii konwencjonalnej mówimy przede wszystkim o teleterapii, czyli o wykorzystaniu zewnętrznych wiązek promieniowania jonizującego. Obecnie standardem są akceleratory liniowe generujące fotony X lub elektrony. Dawniej stosowano aparaty kobaltowe (Co-60), ale one też były źródłami zewnętrznymi, choć opartymi o izotop. Pacjent leży na stole terapeutycznym, a głowica aparatu obraca się wokół niego, podając dawkę z różnych kierunków. To jest sedno pojęcia „źródła zewnętrzne”. Pomyłką jest kojarzenie radioterapii konwencjonalnej z radem. Rad miał znaczenie historyczne, używano go w dawnych metodach brachyterapii, ale dzisiaj praktycznie się go nie stosuje ze względów bezpieczeństwa i lepszej dostępności innych izotopów, jak iryd-192 czy cez-137. Poza tym brachyterapia, gdzie źródło jest wprowadzone do guza lub w jego sąsiedztwo, to inny rodzaj radioterapii niż klasyczna teleterapia. Podobnie uran nie jest izotopem terapeutycznym w radioterapii onkologicznej. Uran kojarzy się raczej z reaktorami jądrowymi czy bronią, a nie z leczeniem nowotworów. W standardach klinicznych nie znajdziemy schematów napromieniania opartych o rozpad izotopu uranu, więc wybór takiej odpowiedzi wynika zwykle z ogólnego skojarzenia „promieniowanie = uran”, co jest bardzo uproszczone i po prostu błędne w tym kontekście. Mylenie źródeł wewnętrznych i zewnętrznych też jest typowe. Źródła wewnętrzne to domena brachyterapii i terapii izotopowej w medycynie nuklearnej, gdzie radioizotop znajduje się w ciele pacjenta. Radioterapia konwencjonalna, o którą pytano, opiera się natomiast na wiązce wytwarzanej poza organizmem. Zapamiętanie tego rozróżnienia pomaga później rozumieć schematy leczenia i zasady ochrony radiologicznej personelu oraz rodziny pacjenta.

Pytanie 10

Jakie symbole mają odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe w badaniu EKG?

A. aVR, aVL, aVF

B. V1, V2, V3

C. V4, V5, V6

D. I, II, III

Prawidłowo – odprowadzenia kończynowe dwubiegunowe w standardowym 12‑odprowadzeniowym EKG mają symbole I, II, III. Nazywają się „dwubiegunowe”, bo rejestrują różnicę potencjałów pomiędzy dwiema elektrodami czynnościowymi założonymi na kończyny. W odprowadzeniu I aparat porównuje lewą rękę z prawą ręką (LA–RA), w odprowadzeniu II – lewą nogę z prawą ręką (LL–RA), a w odprowadzeniu III – lewą nogę z lewą ręką (LL–LA. W praktyce klinicznej właśnie te trzy odprowadzenia są podstawą tzw. trójkąta Einthovena, który opisuje elektryczną oś serca w płaszczyźnie czołowej. Z mojego doświadczenia, jeżeli ktoś dobrze ogarnia I, II, III, to dużo łatwiej rozumie potem interpretację osi serca, zmian niedokrwiennych czy przerostów komór. W zapisie monitorującym (np. na OIT czy w ratownictwie) najczęściej używa się właśnie odprowadzenia II, bo zwykle daje ono najwyższe, najbardziej czytelne załamki P i zespoły QRS. To jest taki „roboczy standard” w wielu oddziałach. Warto też pamiętać, że technik zakładający EKG musi poprawnie rozmieścić elektrody kończynowe (czerwony, żółty, zielony, czarny) – nawet jeśli w praktyce klinicznej często daje się je na przedramiona i podudzia, a nie na nadgarstki i kostki. Dla jakości zapisu i poprawnej interpretacji odprowadzeń I, II, III ważne jest jeszcze ograniczenie artefaktów ruchowych, dobra przyczepność elektrod i powtarzalny schemat podłączenia, zgodny z wytycznymi producenta aparatu i standardami pracowni EKG.

Pytanie 11

Podczas wykonywania badania EKG czarną elektrodę kończynową należy umieścić na kończynie dolnej

A. lewej i po zewnętrznej stronie podudzia.

B. lewej i po wewnętrznej stronie podudzia.

C. prawej i po zewnętrznej stronie podudzia.

D. prawej i po wewnętrznej stronie podudzia.

W przypadku elektrod kończynowych w EKG bardzo łatwo o pozornie drobne pomyłki, które jednak mają konkretne konsekwencje techniczne. Czarna elektroda kończynowa pełni rolę elektrody uziemiającej, czyli tzw. masy. Nie bierze udziału w tworzeniu konkretnych odprowadzeń, ale stabilizuje cały układ pomiarowy i pomaga ograniczać zakłócenia, zwłaszcza pochodzące z sieci elektrycznej i ruchów mięśni. Z tego powodu standardowo umieszcza się ją na prawej kończynie dolnej, na bocznej (zewnętrznej) powierzchni podudzia. Umieszczenie czarnej elektrody na lewej nodze, niezależnie czy po stronie zewnętrznej czy wewnętrznej, zaburza przyjęty schemat RA–LA–LL–RL i może prowadzić do dezorientacji osoby opisującej badanie, szczególnie jeśli w dokumentacji nie ma adnotacji o niestandardowym podłączeniu. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że prawa noga to miejsce zarezerwowane dla masy, a lewa noga – dla elektrody zielonej, która wchodzi już realnie w skład układów odprowadzeń kończynowych. Zmiana tych miejsc między sobą powoduje, że układ nie jest zgodny z typowym oznaczeniem kolorystycznym i przestrzennym. Kolejna kwestia to wybór strony wewnętrznej podudzia. Strona przyśrodkowa jest bardziej narażona na ruch, ocieranie o drugą nogę, kontakt z prześcieradłem czy materacem. To generuje artefakty ruchowe, pogarsza przyczepność elektrody i zwiększa ryzyko odklejenia podczas badania. Moim zdaniem częsty błąd myślowy polega na przekonaniu, że skoro czarna elektroda „tylko uziemia”, to można ją dać gdziekolwiek. Teoretycznie aparat coś zarejestruje, ale nie będzie to zgodne z dobrą praktyką i może utrudniać późniejszą analizę zapisów, zwłaszcza porównawczą. Dlatego trzymanie się schematu: prawa kończyna dolna, strona zewnętrzna podudzia, to po prostu bezpieczny i profesjonalny nawyk pracy przy każdym EKG.

Pytanie 12

W badaniu MR nadgarstka w ułożeniu na supermana pacjent leży na

A. plecach, głową do magnesu, a badana kończyna jest wyciągnięta wzdłuż tułowia.

B. brzuchu, głową do magnesu, a badana kończyna jest wyciągnięta wzdłuż tułowia.

C. plecach, głową do magnesu, a badana kończyna jest wyciągnięta za głową.

D. brzuchu, głową do magnesu, a badana kończyna jest wyciągnięta za głową.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie odpowiedzi brzmią dość podobnie i różnią się w zasadzie dwoma parametrami: pozycją tułowia (plecy vs brzuch) oraz położeniem kończyny (wzdłuż tułowia vs za głową). Typowy błąd polega na przenoszeniu schematów z innych badań MR, gdzie pacjent zwykle leży na plecach, głową do magnesu, a ręce spoczywają wzdłuż ciała. Takie ułożenie jest wygodne przy badaniach głowy, kręgosłupa czy jamy brzusznej, ale w przypadku nadgarstka, szczególnie przy użyciu małej cewki, nie daje optymalnego dostępu do pola obrazowania. Jeśli ręka leży wzdłuż tułowia, nadgarstek często znajduje się zbyt blisko ściany tunelu, poza idealnym izocentrum, co pogarsza jednorodność pola i jakość obrazu. Druga mylna koncepcja dotyczy pozycji na plecach z ręką wyciągniętą za głową. Teoretycznie przypomina to trochę „supermana”, ale w praktyce w rezonansie to ułożenie jest niewygodne dla pacjenta, trudniejsze do stabilizacji i rzadko stosowane jako standard. Wymusza nienaturalne wyprostowanie stawu barkowego, co przy dłuższym badaniu prowadzi do napięcia mięśni, mikroruchów i artefaktów ruchowych. Pozycja „superman” w MR nadgarstka jest opisana w wielu procedurach jako ułożenie na brzuchu, bo pozycja pronacyjna lepiej stabilizuje bark i łopatkę, a ręka swobodnie „idzie” do przodu, nad głowę. Kolejna pułapka to utożsamianie „supermana” tylko z ustawieniem ręki, bez zwrócenia uwagi na pozycję całego ciała. Samo wyciągnięcie kończyny za głowę nie wystarcza, jeśli pacjent leży na plecach – wtedy zmienia się geometria ułożenia względem cewek, inna jest odległość od izocentrum i inny komfort pacjenta. Dobre praktyki w diagnostyce MR mówią wprost: pozycjonowanie nie służy tylko wygodzie, ale przede wszystkim optymalizacji jakości obrazów i minimalizacji artefaktów. Dlatego w przypadku nadgarstka w typowym układzie „na supermana” łączy się trzy elementy: leżenie na brzuchu, głowa do magnesu i kończyna wyciągnięta nad głową. Odpowiedzi, które zakładają pozycję na plecach lub ramię wzdłuż tułowia, po prostu nie spełniają tych warunków i nie odzwierciedlają stosowanych w praktyce standardów pozycjonowania.

Pytanie 13

Który radioizotop jest stosowany w diagnostyce i terapii raka tarczycy?

A. ¹³¹I

B. ¹³³Xe

C. ¹⁸⁶Re

D. ²²³Ra

Prawidłowo wskazany radioizotop to 131I, czyli jod-131. To jest klasyk w medycynie nuklearnej, szczególnie w diagnostyce i leczeniu chorób tarczycy. Tarczyca fizjologicznie wychwytuje jod z krwi, bo używa go do produkcji hormonów T3 i T4. Dzięki temu, jeśli podamy pacjentowi radioaktywny jod w formie radiofarmaceutyku, gruczoł tarczowy „sam” go zbierze. To bardzo wygodne i jednocześnie dość selektywne narzędzie. W diagnostyce stosuje się mniejsze dawki 131I do scyntygrafii tarczycy – gammakamera rejestruje promieniowanie gamma emitowane przez izotop, co pozwala ocenić rozmieszczenie czynnej tkanki tarczycowej, obecność guzków, pozostałości po tyreoidektomii. W terapii raka zróżnicowanego tarczycy (np. rak brodawkowaty, pęcherzykowy) wykorzystuje się znacznie wyższe dawki, zgodnie z wytycznymi medycyny nuklearnej i onkologii, żeby zniszczyć komórki nowotworowe wychwytujące jod. To tzw. ablacja resztek tarczycy lub leczenie ognisk przerzutowych. Moim zdaniem to bardzo elegancki przykład terapii celowanej: promieniowanie beta z 131I działa lokalnie, uszkadzając DNA komórek tarczycowych, a promieniowanie gamma umożliwia jednocześnie kontrolę rozkładu dawki na obrazach scyntygraficznych. W praktyce technik medycyny nuklearnej musi pamiętać o przygotowaniu pacjenta (dieta ubogojodowa, odstawienie tyreostatyków, czasem rekombinowane TSH), o zasadach ochrony radiologicznej po podaniu izotopu oraz o poprawnej kalibracji dawkomierza i gammakamery. W większości ośrodków jest to procedura bardzo dobrze wystandaryzowana, oparta na rekomendacjach towarzystw medycyny nuklearnej i onkologii endokrynologicznej.

Pytanie 14

W scyntygrafii serca metoda bramkowanej akwizycji SPECT umożliwia między innymi ocenę frakcji wyrzutowej

A. lewej komory.

B. prawej komory.

C. lewego przedsionka.

D. prawego przedsionka.

W bramkowanej akwizycji SPECT serca podstawowym i najlepiej zwalidowanym celem jest ilościowa ocena czynności lewej komory, a nie pozostałych jam serca. Oprogramowanie rekonstrukcyjne i analityczne, którego używa się rutynowo w medycynie nuklearnej, jest projektowane właśnie pod automatyczne wykrywanie konturu lewej komory, analizę jej objętości i kurczliwości oraz obliczenie frakcji wyrzutowej LVEF. Lewa komora ma stosunkowo grube ściany, charakterystyczny kształt i wysokie wychwytywanie radioznacznika perfuzyjnego, co ułatwia algorytmom segmentację i wiarygodne obliczenia. Prawa komora jest w SPECT dużo trudniejsza do oceny ilościowej: ma cieńszą ścianę, bardziej nieregularny kształt i zwykle niższy wychwyt radiofarmaceutyku, przez co granice są słabiej widoczne. Istnieją co prawda metody próbujące szacować frakcję wyrzutową prawej komory z SPECT, ale to nie jest standard kliniczny i w typowych testach podkreśla się właśnie lewą komorę. Przedsionki, zarówno lewy, jak i prawy, praktycznie nie są rutynowo analizowane ilościowo w gated SPECT. Ich ściany są bardzo cienkie, objętość nieduża, a rozdzielczość gammakamery i charakterystyka radioznacznika po prostu nie pozwalają na wiarygodne, powtarzalne wyliczanie frakcji wyrzutowej przedsionków. W praktyce, jeśli kardiolog potrzebuje dokładnej oceny funkcji prawej komory lub przedsionków, sięga po inne metody: rezonans magnetyczny serca, echokardiografię 3D czy czasem tomografię komputerową. Typowym błędem myślowym jest założenie, że skoro obrazowane jest całe serce, to każda jama może być tak samo dokładnie oceniona ilościowo. Niestety fizyka detekcji promieniowania gamma i ograniczenia przestrzenne układu SPECT sprawiają, że tylko lewa komora spełnia kryteria do rutynowego, wiarygodnego wyliczania frakcji wyrzutowej. Dlatego w pytaniach egzaminacyjnych odpowiedź o prawej komorze lub przedsionkach jako głównym celu oceny frakcji wyrzutowej w gated SPECT jest uznawana za nieprawidłową.

Pytanie 15

Promieniowanie jonizujące pośrednio to

A. promieniowanie α

B. promieniowanie β⁺

C. promieniowanie β⁻

D. promieniowanie γ

Promieniowanie γ zaliczamy do promieniowania jonizującego pośrednio, ponieważ samo w sobie jest strumieniem fotonów, czyli kwantów energii elektromagnetycznej, a nie naładowanych cząstek. Foton γ nie „wyrywa” elektronów z atomów bezpośrednio jak cząstka naładowana, tylko najpierw oddziałuje z materią (np. z elektronem powłokowym lub jądrem), wytwarzając wtórne cząstki naładowane – głównie elektrony wtórne. Dopiero te elektrony powodują zasadniczą część jonizacji w tkankach. Dlatego mówimy, że γ jonizuje pośrednio. W praktyce medycznej ma to ogromne znaczenie. W radioterapii z użyciem przyspieszaczy liniowych albo aparatów Co-60 wiązka promieniowania γ lub wysokoenergetycznego X przenika głębiej w ciało, a maksimum dawki pojawia się na pewnej głębokości, właśnie przez generację wtórnych elektronów. Dzięki temu można lepiej oszczędzić skórę i dostarczyć większą dawkę do guza położonego głębiej, co jest standardem w nowoczesnym planowaniu napromieniania. Podobnie w diagnostyce medycyny nuklearnej – w gammakamerze rejestrujemy fotony γ emitowane przez radioizotop (np. 99mTc), które same są nienaładowane, więc dobrze przechodzą przez tkanki, a ich detekcja wymaga kryształu scyntylacyjnego i fotopowielaczy. Z mojego doświadczenia, zrozumienie, że γ jest promieniowaniem pośrednio jonizującym, pomaga ogarnąć, czemu ochrona radiologiczna opiera się na grubych ekranach z ołowiu czy betonu: ekran nie tyle zatrzymuje ładunek, co pochłania fotony i ogranicza powstawanie wtórnych elektronów w organizmie osoby narażonej. To też tłumaczy, dlaczego normy dawek i zasada ALARA tak mocno podkreślają czas, odległość i osłony – bo pracujemy z promieniowaniem, które ma duży zasięg i jonizuje trochę „okrężną drogą”.

Pytanie 16

Jednym z kryteriów poprawnie wykonanego badania spirometrycznego jest czas trwania natężonego wydechu, który powinien wynosić u osób powyżej 10 roku życia co najmniej

A. 6 sekund.

B. 4 sekundy.

C. 3 sekundy.

D. 2 sekundy.

Prawidłowo: jednym z kluczowych kryteriów poprawnie wykonanego badania spirometrycznego u osób powyżej 10. roku życia jest minimalny czas trwania natężonego wydechu (tzw. FVC manewr), który powinien wynosić co najmniej 6 sekund. Ten wymóg wynika z międzynarodowych standardów, m.in. wytycznych ATS/ERS, które określają warunki akceptowalności i powtarzalności spirometrii. Chodzi o to, żeby pacjent zdążył faktycznie „opróżnić” płuca, a krzywa wydechu osiągnęła wyraźny plateau, czyli wypłaszczenie przepływu, świadczące o zakończeniu wydechu. Jeśli wydech trwa zbyt krótko, to objętość wymuszona (FVC) jest zaniżona, a wtedy wskaźniki takie jak FEV1/FVC czy interpretacja obturacji i restrykcji robią się po prostu niewiarygodne. W codziennej praktyce, przy badaniu osób dorosłych i młodzieży, technik powinien pilnować nie tylko samego czasu 6 sekund, ale też kształtu krzywej i zachowania pacjenta. Często trzeba mocno dopingować: „jeszcze, jeszcze, nie przerywać”, bo pacjenci mają tendencję do kończenia wydechu za wcześnie, jak tylko poczują dyskomfort. Moim zdaniem dobra kontrola tego parametru to połowa sukcesu w spirometrii, bo bez pełnego wydechu możemy przeoczyć np. obturację w małych oskrzelach. Warto też pamiętać, że u niektórych osób, np. z ciężką obturacją, wydech spontanicznie trwa nawet dłużej niż 6 sekund i to też jest cenna informacja kliniczna. W pracowni spirometrycznej dobrą praktyką jest dokumentowanie, czy kryterium 6 sekund i plateau zostało spełnione, bo ma to wpływ na to, czy opis badania będzie uznany za wiarygodny przez lekarza pulmonologa.

Pytanie 17

Pielografia to badanie układu

A. płciowego.

B. moczowego.

C. pokarmowego.

D. limfatycznego.

Pielografia to badanie obrazowe układu moczowego, w którym do dróg moczowych podaje się środek cieniujący (kontrast), a następnie wykonuje zdjęcia rentgenowskie. Dzięki temu lekarz może dokładnie ocenić kształt, drożność i ewentualne nieprawidłowości w obrębie miedniczek nerkowych, kielichów, moczowodów, czasem też pęcherza. W praktyce wyróżnia się m.in. pielografię wstępującą (kontrast podawany przez cewnik założony do moczowodu) oraz zstępującą, związaną z wydalaniem kontrastu przez nerki. Z mojego doświadczenia to badanie kojarzy się głównie z diagnostyką zwężeń, kamicy, wad wrodzonych układu moczowego czy powikłań po zabiegach urologicznych. Jest to badanie dość „celowane”, stosowane wtedy, gdy zwykłe USG lub klasyczna urografia nie dają wystarczających informacji. W nowoczesnych standardach częściej korzysta się z tomografii komputerowej (CT urography), ale klasyczna pielografia nadal ma swoje miejsce, szczególnie w urologii zabiegowej, przy planowaniu lub kontroli założenia stentów moczowodowych, ocenie nieszczelności układu kielichowo‑miedniczkowego czy przetok moczowych. Ważne jest też przestrzeganie zasad bezpieczeństwa: ocena funkcji nerek, alergii na kontrast jodowy, aseptyka przy zakładaniu cewników. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą skojarzeniówkę: „pielo‑” odnosi się do miedniczki nerkowej, czyli od razu kieruje myślenie w stronę układu moczowego, a nie płciowego czy pokarmowego. To pomaga na testach i w praktyce.

Pytanie 18

W celu maksymalnego ograniczenia dawki promieniowania badanie rentgenowskie u dzieci należy wykonać

A. z kratką przeciwrozproszeniową i przy zwiększonej filtracji.

B. z kratką przeciwrozproszeniową i przy zmniejszonej filtracji.

C. bez kratki przeciwrozproszeniowej i przy zwiększonej filtracji.

D. bez kratki przeciwrozproszeniowej i przy zmniejszonej filtracji.

Prawidłowa odpowiedź dobrze odzwierciedla podstawową zasadę ochrony radiologicznej u dzieci: dawka ma być jak najmniejsza, ale przy zachowaniu akceptowalnej jakości obrazu. U pacjentów pediatrycznych zazwyczaj rezygnuje się z kratki przeciwrozproszeniowej, ponieważ dziecko ma małą grubość anatomiczną, więc udział promieniowania rozproszonego jest mniejszy niż u dorosłych. Kratka poprawia co prawda kontrast obrazu, ale „pożera” sporą część promieniowania pierwotnego, przez co aparat musi podać wyższą dawkę (większe mAs), żeby na detektorze było wystarczająco dużo fotonów. U dziecka to jest kompletnie nieopłacalne – zysk w jakości jest niewielki, a dawka rośnie zauważalnie. Dlatego w dobrych praktykach pediatrycznej radiologii klasycznej kratki używa się wyjątkowo rzadko i tylko przy naprawdę grubych obszarach, np. u starszych dzieci z otyłością.
Drugim elementem jest zwiększona filtracja wiązki. Dodatkowa filtracja (np. filtracja własna + filtracja dodatkowa z aluminium lub miedzi) usuwa z wiązki niskoenergetyczne fotony, które u dziecka praktycznie nie biorą udziału w tworzeniu obrazu, tylko są pochłaniane w tkankach i zwiększają dawkę powierzchniową skóry. Po „utwardzeniu” wiązki rośnie średnia energia promieniowania, dzięki czemu więcej fotonów przechodzi przez ciało i efektywnie dociera do detektora. W praktyce na aparatach pediatrycznych stosuje się dedykowane programy z podwyższoną filtracją i odpowiednio dobranym kV, zgodnie z zasadą ALARA oraz rekomendacjami kampanii typu Image Gently. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą regułę: u dzieci bez kratki, z twardą, dobrze przefiltrowaną wiązką, plus ścisła kolimacja i ewentualne osłony – to jest standard bezpiecznego badania RTG.

Pytanie 19

Do zadań technika elektroradiologa w pracowni hemodynamicznej należy

A. ustalanie ilości kontrastu.

B. podanie operatorowi cewnika.

C. dokumentowanie obrazów ICUS.

D. przygotowanie stolika zabiegowego.

Prawidłowo – w pracowni hemodynamicznej jednym z kluczowych zadań technika elektroradiologa jest właśnie dokumentowanie obrazów ICUS (intravascular ultrasound, wewnątrznaczyniowe USG). To badanie obrazowe wykonywane podczas zabiegów kardiologii inwazyjnej, np. angioplastyki wieńcowej, stentowania czy oceny zwężeń w tętnicach. Technik odpowiada za prawidłowe uruchomienie i obsługę aparatury, zapis przebiegu badania, archiwizację sekwencji obrazów oraz poprawne opisanie danych w systemie (PACS/RIS lub lokalny system kardiologiczny). Od jakości tej dokumentacji zależy późniejsza możliwość analizy zabiegu, porównanie wyników w czasie, a także wiarygodność danych medycznych. W praktyce wygląda to tak, że operator wprowadza sondę ICUS do naczynia, a technik pilnuje parametrów rejestracji, synchronizacji z EKG, poprawnego oznaczenia segmentów naczynia i momentów kluczowych (np. przed i po implantacji stentu). Moim zdaniem jest to jedno z bardziej odpowiedzialnych zadań, bo błędne podpisanie serii, zgubienie fragmentu badania albo niewłaściwe zarchiwizowanie potrafi mocno utrudnić dalsze leczenie pacjenta. Standardem jest, że technik dba o ciągłość rejestracji, poprawną jakość obrazu (dobór głębokości, zakresu dynamicznego, wzmocnienia), a po zabiegu sprawdza, czy badanie jest kompletne i dostępne dla lekarza w systemie. W wielu pracowniach technik zajmuje się też eksportem wybranych fragmentów badania ICUS do dokumentacji zabiegowej, żeby lekarz mógł je użyć w opisie lub na konsyliach. To jest dokładnie ten obszar odpowiedzialności, który pokrywa się z kompetencjami technika elektroradiologa – obsługa aparatury obrazowej, rejestracja, archiwizacja i techniczna jakość badania.

Pytanie 20

W zapisie EKG zespół QRS odzwierciedla

A. wyłącznie repolaryzację mięśnia komór.

B. wyłącznie depolaryzację mięśnia komór.

C. repolaryzację mięśnia przedsionków i mięśnia komór.

D. depolaryzację mięśnia przedsionków i mięśnia komór.

Zespół QRS w zapisie EKG odzwierciedla wyłącznie depolaryzację mięśnia komór – i to jest dokładnie to, co trzeba tutaj zapamiętać. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że załamek P to depolaryzacja przedsionków, zespół QRS – depolaryzacja komór, a odcinek ST i załamek T – procesy repolaryzacji komór. Repolaryzacja przedsionków co prawda też istnieje, ale nakłada się czasowo na zespół QRS i przez to jest „schowana”, niewidoczna w typowym zapisie EKG. Z mojego doświadczenia to jedno z częstszych miejsc, gdzie ludzie mylą pojęcia: widzą duże wychylenie QRS i myślą, że tam „musi” być wszystko naraz – i depolaryzacja, i repolaryzacja. A jednak nie.

Depolaryzacja komór to bardzo szybkie przewodzenie impulsu przez układ bodźcoprzewodzący: pęczek Hisa, jego odnogi i włókna Purkinjego. Ponieważ masa mięśnia komór jest duża, sygnał elektryczny ma dużą amplitudę, dlatego QRS jest wysoki i stosunkowo wąski czasowo (prawidłowo < 120 ms). W diagnostyce elektromedycznej, szczególnie w interpretacji EKG, ocena szerokości, kształtu i osi zespołu QRS jest podstawowym elementem rozpoznawania zaburzeń przewodzenia, bloków odnóg pęczka Hisa, przerostów komór czy rytmów komorowych. Na przykład szeroki QRS sugeruje pobudzenia wychodzące z komór lub blok przewodzenia w drogach komorowych. W badaniach wysiłkowych zwraca się uwagę, czy pod wpływem obciążenia nie pojawia się patologiczne poszerzenie QRS lub zmiana jego morfologii, co może świadczyć o niedokrwieniu.

W dobrych praktykach technika EKG zawsze kładzie się nacisk na prawidłowe ułożenie elektrod, bo błędne rozmieszczenie może sztucznie zmieniać wygląd QRS (np. odwrócenie, pseudo-zawałowe załamki Q). Moim zdaniem warto też kojarzyć, że QRS jest kluczowy do oceny rytmu: liczymy częstość na podstawie odstępów R–R, analizujemy regularność, sprawdzamy czy każdy zespół QRS jest poprzedzony załamkiem P. To są elementarne zasady interpretacji według standardów kardiologicznych. Im lepiej rozumiesz, że QRS to czysta depolaryzacja komór, tym łatwiej będzie Ci potem ogarniać bloki, częstoskurcze komorowe, migotanie komór czy zmiany w przebiegu zawału.

Pytanie 21

Na obrazie radiologicznym nadgarstka strzałką zaznaczona jest kość

A. grochowata.

B. księżycowata.

C. łódeczkowata.

D. haczykowata.

W anatomii radiologicznej nadgarstka bardzo łatwo się pomylić, bo kości są małe, a ich cienie na zdjęciu RTG często się nakładają. Dlatego tak ważne jest, żeby nie zgadywać „na oko”, tylko kojarzyć położenie każdej kości z typowymi punktami orientacyjnymi. Kość grochowata jest kością dodatkową, położoną dłoniowo względem kości trójgraniastej. Na klasycznym zdjęciu PA nadgarstka często w ogóle nie jest dobrze widoczna, bo nakłada się na cień kości trójgraniastej. Dlatego zaznaczona na zdjęciu struktura, leżąca centralnie w bliższym rzędzie, nie może być grochowata – ta byłaby przesunięta bardziej przyśrodkowo i dłoniowo, lepiej widoczna w projekcji skośnej lub bocznej. Kość łódeczkowata z kolei leży po stronie promieniowej, najbliżej kciuka. Na zdjęciu PA przyjmuje wydłużony, lekko łukowaty kształt, zorientowany skośnie, i tworzy charakterystyczny zarys wzdłuż promieniowej krawędzi nadgarstka. Częstym błędem jest utożsamianie każdej „większej” kości bliższego rzędu właśnie z łódeczkowatą, bo jest najczęściej opisywana w kontekście złamań. Jednak w pokazanym obrazie cień zaznaczony strzałką nie leży typowo promieniowo, tylko bardziej centralnie, co jednoznacznie przemawia za kością księżycowatą. Kość haczykowata natomiast znajduje się w dalszym rzędzie, po stronie łokciowej, i jej cechą charakterystyczną jest wyrostek haczykowaty skierowany dłoniowo, dobrze oceniany w projekcji skośnej i specjalnych projekcjach nadgarstka. W standardowej projekcji PA sam haczyk jest słabo widoczny, a cień trzonu kości haczykowatej leży bardziej dystalnie, bliżej podstaw IV–V kości śródręcza. Typowym błędem myślowym jest nieodróżnianie bliższego i dalszego rzędu kości oraz ignorowanie relacji do nasad kości promieniowej i łokciowej. Z mojego doświadczenia wynika, że warto zawsze ustalić: najpierw rząd (bliższy czy dalszy), potem stronę (promieniowa czy łokciowa), a na końcu charakterystyczny kształt. Takie systematyczne podejście jest zgodne z dobrymi praktykami w diagnostyce obrazowej i znacząco ogranicza liczbę pomyłek przy identyfikacji struktur anatomicznych na zdjęciach RTG nadgarstka.

Pytanie 22

Celiakografia jest badaniem kontrastowym

A. pnia płucnego.

B. układu żylnego.

C. pnia trzewnego.

D. układu tętniczego.

Celiakografia to klasyczne badanie angiograficzne, w którym kontrast podaje się do pnia trzewnego (łac. truncus coeliacus). Jest to główne naczynie tętnicze odchodzące z aorty brzusznej, zaopatrujące w krew m.in. wątrobę, śledzionę i żołądek. Dlatego poprawna odpowiedź to pień trzewny. W praktyce badanie wykonuje się najczęściej w pracowni angiografii: przezskórnie nakłuwa się tętnicę (zwykle udową), wprowadza cewnik i pod kontrolą fluoroskopii kieruje go do ujścia pnia trzewnego. Następnie szybko podaje się środek cieniujący i wykonuje serię zdjęć lub zapis cyfrowy (DSA – cyfrowa angiografia subtrakcyjna). Moim zdaniem warto tu zapamiętać, że nazwy badań angiograficznych zwykle biorą się od tętnicy: celiakografia – pień trzewny, mezenterikografia – tętnice krezkowe itd. Celiakografia ma znaczenie w ocenie unaczynienia wątroby, śledziony, trzustki, wykrywaniu tętniaków, zwężeń, malformacji naczyniowych czy guzów bogato unaczynionych. Dawniej była też ważna przed zabiegami chirurgicznymi w obrębie górnego odcinka jamy brzusznej, obecnie często zastępowana jest przez angio-TK lub angio-MR, ale zasada pozostaje ta sama: kontrast podajemy do tętniczego pnia trzewnego i obrazujemy tętnicze unaczynienie narządów górnej części jamy brzusznej. W dobrych praktykach radiologicznych kładzie się nacisk na odpowiednie przygotowanie pacjenta, kontrolę parametrów hemodynamicznych i ścisłe przestrzeganie zasad aseptyki, bo jest to badanie inwazyjne, mimo że wykonywane stosunkowo rutynowo w wyspecjalizowanych ośrodkach.

Pytanie 23

Zaznaczona strzałką struktura anatomiczna na obrazie rezonansu magnetycznego to

A. sierp mózgu.

B. szyszynka.

C. móżdżek.

D. komora.

Na przedstawionym obrazie MR w projekcji strzałkowej strzałka wskazuje strukturę o niskim sygnale, o gładkim zarysie, biegnącą wzdłuż linii środkowej mózgowia, w obrębie układu komorowego – to jest właśnie komora. W tym ujęciu najlepiej widać róg przedni i trzon komory bocznej oraz komorę III, które tworzą typowy, pusty (bezkreskowy) obszar wypełniony płynem mózgowo‑rdzeniowym. Na sekwencjach T1, które najczęściej stosuje się w takich przekrojach anatomicznych, płyn ma niski sygnał i dlatego komora jest ciemniejsza niż otaczająca istota biała i kora. Moim zdaniem kluczowe jest tu rozpoznanie typowego kształtu i położenia w stosunku do ciała modzelowatego i struktur podwzgórza. W praktyce klinicznej prawidłowa identyfikacja komór jest absolutnie podstawowa: oceniamy szerokość światła, symetrię, obecność przemieszczeń, poszerzeń w wodogłowiu, krwawień dokomorowych, a także skutki masy guzów. Zgodnie z dobrymi praktykami radiologicznymi zawsze opisujemy układ komorowy w każdej dokumentacji MR mózgowia – czy jest prawidłowo poszerzony, czy nie ma cech ucisku lub zablokowania przepływu płynu. Na dyżurach radiologicznych szybkie rozpoznanie poszerzonych komór u pacjenta z bólami głowy czy zaburzeniami świadomości może decydować o pilnej interwencji neurochirurgicznej, np. założeniu drenażu. Warto też kojarzyć, że na obrazach T2 i FLAIR komory będą wyglądały inaczej (płyn jaśniejszy lub wygaszony), ale ich położenie anatomiczne i relacja do sierpa mózgu oraz móżdżku pozostaje stała, co bardzo ułatwia orientację w badaniu.

Pytanie 24

Pojawienie się w zapisie EKG patologicznego załamka Q lub QS może wskazywać na

A. blok lewej odnogi pęczka Hisa.

B. blok prawej odnogi pęczka Hisa.

C. bliznę po zawale pełnościennym.

D. bliznę po zawale podwsierdziowym.

Patologiczny załamek Q albo kompleks QS wielu osobom kojarzy się ogólnie z poważnym uszkodzeniem mięśnia sercowego, więc łatwo tu o skrót myślowy w stronę „jakiejś poważnej blokady przewodzenia” albo „każdego typu zawału”. To jest dość typowy błąd. W blokach odnóg pęczka Hisa obraz EKG zmienia się przede wszystkim w obrębie zespołu QRS, ale w inny sposób. W bloku lewej odnogi pęczka Hisa QRS jest szeroki, zwykle ≥ 120 ms, z charakterystycznym kształtem „M” lub „RR'” w odprowadzeniach V5–V6, I, aVL. Często obserwujemy brak prawidłowych małych załamków q w odprowadzeniach bocznych, natomiast nie mówimy tu o patologicznych załamkach Q w sensie blizny pozawałowej, tylko o zaburzeniu sekwencji depolaryzacji komór. Sygnał elektryczny idzie najpierw przez prawą komorę, później przez lewą, stąd ten zniekształcony, szeroki zespół. W bloku prawej odnogi z kolei typowy jest obraz rSR' w V1–V2, szeroki QRS, z poszerzoną końcową częścią zespołu w odprowadzeniach prawokomorowych. Znowu, dominuje zaburzona kolejność pobudzenia komór, a nie utrwalona martwica ściany. Załamek Q w tym kontekście nie jest cechą diagnostyczną bloku prawej odnogi. Kolejna częsta pomyłka to wiązanie patologicznych załamków Q z zawałem podwsierdziowym. Zawał podwsierdziowy, czyli niedokrwienie obejmujące głównie warstwę podwsierdziową, ma zwykle charakter „non-Q”, bez typowych, głębokich załamków Q. W EKG dominuje obniżenie odcinka ST, zmiany załamka T, ale nie powstaje klasyczna blizna transmuralna, która odwraca wektor pobudzenia i daje trwały Q lub QS. Z mojego doświadczenia wynika, że uproszczenie „każdy zawał = załamki Q” jest bardzo mylące. Standardy interpretacji EKG i wytyczne kardiologiczne dość mocno to rozróżniają: patologiczny Q lub QS jest typowy dla przebytego zawału pełnościennego, a nie dla bloków odnóg ani dla zawału ograniczonego do warstw podwsierdziowych. Dlatego przy analizie EKG warto zawsze patrzeć na szerokość QRS, morfologię w konkretnych odprowadzeniach i kontekst kliniczny, zamiast automatycznie łączyć każdy nietypowy kształt z tym samym rozpoznaniem.

Pytanie 25

Który załamek w zapisie EKG odpowiada zjawisku depolaryzacji przedsionków mięśnia sercowego?

A. T

B. Q

C. R

D. P

W zapisie EKG bardzo łatwo pomylić poszczególne załamki, zwłaszcza na początku nauki. Typowy błąd polega na kojarzeniu każdego wyraźnego załamka z „jakimś skurczem serca”, bez dokładnego rozróżniania, która część mięśnia sercowego jest pobudzana. Depolaryzacja przedsionków dotyczy wyłącznie załamka P, natomiast pozostałe załamki – T, Q, R – odnoszą się już do zjawisk w obrębie komór. Jeśli ktoś wybiera załamek T, zwykle myli pojęcia depolaryzacji i repolaryzacji. Załamek T odzwierciedla repolaryzację komór, czyli powrót komórek mięśnia komór do stanu spoczynkowego po skurczu. To jest końcowa faza cyklu komorowego, a nie początek pobudzenia. Klinicznie ocena załamka T jest ważna np. w niedokrwieniu, zaburzeniach elektrolitowych czy działaniach niepożądanych leków, ale nie ma związku z depolaryzacją przedsionków. Z kolei załamki Q i R wchodzą w skład zespołu QRS, który jako całość opisuje depolaryzację komór. Załamek Q jest zwykle pierwszym ujemnym wychyleniem przed dodatnim R i odzwierciedla wczesną fazę pobudzenia przegrody międzykomorowej. Załamek R to główny dodatni komponent zespołu QRS, związany z rozprzestrzenianiem się fali depolaryzacji przez masę mięśnia komór. W praktyce diagnostycznej to właśnie kształt i szerokość zespołu QRS, a nie załamek P, wykorzystuje się do oceny bloków odnóg pęczka Hisa czy komorowych zaburzeń rytmu. Błąd myślowy polega często na tym, że skoro załamki Q, R i T są „większe”, to wydają się ważniejsze i automatycznie przypisuje im się rolę w inicjacji pobudzenia. Tymczasem przedsionki mają dużo mniejszą masę mięśniową niż komory, więc ich aktywność elektryczna generuje mniejszy załamek – właśnie P. Standardy opisowe EKG jasno wskazują: P = depolaryzacja przedsionków, QRS = depolaryzacja komór, T = repolaryzacja komór. Jeśli ten schemat się dobrze utrwali, interpretacja EKG staje się dużo prostsza i bardziej logiczna.

Pytanie 26

W badaniu cystografii wstępującej środek kontrastowy należy podać

A. bezpośrednio do układu kielichowo-miedniczkowego.

B. przez powłoki skórne do miedniczki nerkowej.

C. bezpośrednio do pęcherza moczowego.

D. wstecznie do moczowodu.

W tym zadaniu łatwo pomylić różne typy badań kontrastowych dróg moczowych, bo nazwy są do siebie podobne, a techniki podania kontrastu mocno się różnią. Cystografia wstępująca dotyczy pęcherza moczowego, a nie nerek, więc wszelkie skojarzenia z układem kielichowo‑miedniczkowym prowadzą na manowce. Podanie środka kontrastowego bezpośrednio do układu kielichowo‑miedniczkowego jest charakterystyczne raczej dla pielografii wstępującej albo dla procedur wykonywanych przez nefrostomię. Tam rzeczywiście kontrast trafia do miedniczki nerki, ale celem jest ocena górnych dróg moczowych: miedniczki, kielichów, moczowodów. To zupełnie inna procedura niż cystografia. Podanie kontrastu „przez powłoki skórne do miedniczki nerkowej” sugeruje nakłucie przezskórne, co kojarzy się z przezskórną pielografią lub zabiegami urologicznymi pod kontrolą RTG lub USG. Takie postępowanie jest bardziej inwazyjne, używa się go w szczególnych sytuacjach klinicznych, np. przy niedrożności moczowodu, ale nie ma nic wspólnego ze standardową cystografią wstępującą. Z kolei wsteczne podanie kontrastu do moczowodu to technika stosowana w ureteropielografii wstępującej, często wykonywanej przez urologa z użyciem cystoskopu. Kontrast wprowadza się wtedy do moczowodu, żeby uwidocznić jego przebieg i górne drogi moczowe, np. przy podejrzeniu zwężeń czy kamicy. Typowym błędem myślowym jest założenie, że „wstępująca” zawsze oznacza podawanie kontrastu w górne piętra układu moczowego. Tymczasem przymiotnik „wstępująca” w nazwie cystografii odnosi się tylko do kierunku podania względem naturalnego przepływu moczu – kontrast podawany jest od strony cewki do pęcherza, a nie z krwi do moczu jak w badaniach dożylnych. W prawidłowo wykonanej cystografii wstępującej środkiem kontrastowym wypełniamy wyłącznie pęcherz (a czasem obrazowo również moczowody, gdy występuje odpływ), poprzez cewnik założony do pęcherza, z zachowaniem aseptyki i zgodnie z procedurami radiologicznymi. Rozróżnianie, gdzie dokładnie trafia kontrast i jaką drogą jest podawany, jest kluczowe, bo od tego zależy zarówno bezpieczeństwo pacjenta, jak i poprawna interpretacja obrazu.

Pytanie 27

W obrazowaniu MR do uwidocznienia naczyń krwionośnych jest stosowana sekwencja

A. EPI

B. TOF

C. DWI

D. STIR

Prawidłowa odpowiedź to TOF, czyli technika Time of Flight. Jest to specjalny rodzaj angiografii MR (MRA), który wykorzystuje zjawisko napływu świeżej, niespoczynkowej krwi do warstwy obrazowania. Krew płynąca w naczyniach ma inny stan namagnesowania niż otaczające ją tkanki stacjonarne, dzięki czemu w odpowiednio zaprojektowanej sekwencji gradientowo-echo (GRE) naczynia wychodzą bardzo jasno na tle przytłumionych tkanek. Moim zdaniem to jedna z fajniejszych sztuczek fizycznych w MR, bo pozwala zobaczyć naczynia bez podawania kontrastu. W praktyce klinicznej TOF stosuje się głównie do oceny tętnic wewnątrzczaszkowych, tętnic szyjnych, czasem tętnic kręgowych i koła Willisa. Standardem jest 3D TOF w badaniach neuroangiograficznych – daje wysoką rozdzielczość przestrzenną, możliwość rekonstrukcji MIP (maximum intensity projection) oraz dobre uwidocznienie zwężeń, tętniaków czy malformacji naczyniowych. W badaniach wydolności tętnic szyjnych często łączy się TOF z sekwencjami T1 i T2, żeby jednocześnie ocenić zarówno światło naczynia, jak i blaszkę miażdżycową. Warto też kojarzyć, że TOF jest techniką niekontrastową, w przeciwieństwie do klasycznej angiografii kontrastowej czy MRA z gadolinem – szczególnie ważne u pacjentów z niewydolnością nerek, gdzie unikamy kontrastu. Dobrą praktyką jest odpowiednie ustawienie kierunku przepływu względem płaszczyzny skanowania, bo TOF najlepiej działa, gdy krew napływa prostopadle do warstwy. Jeśli przepływ jest bardzo wolny albo bardzo turbulentny, kontrast naczyń może się pogarszać, więc technik musi świadomie dobrać parametry TR, flip angle i grubość warstw. W diagnostyce radiologicznej TOF jest po prostu podstawowym narzędziem do nieinwazyjnej oceny naczyń w MR bez kontrastu.

Pytanie 28

Skrótem HRCT (High Resolution Computed Tomography) określa się tomografię komputerową

A. wiązki stożkowej 3D.

B. wysokiej rozdzielczości.

C. wielorzędową.

D. spiralną.

Skrót HRCT rozwija się jako High Resolution Computed Tomography, czyli tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości. Chodzi tu przede wszystkim o specjalny sposób doboru parametrów badania (cienkie warstwy, małe pole obrazowania, wysokiej jakości rekonstrukcje przestrzenne), a nie o inny typ aparatu. Moim zdaniem warto to sobie dobrze poukładać: HRCT to nie jest osobny „rodzaj tomografu”, tylko specjalny protokół badania TK, najczęściej stosowany do oceny miąższu płuc. W praktyce klinicznej HRCT klatki piersiowej wykonuje się z bardzo cienkimi warstwami (np. 0,5–1,25 mm), przy użyciu algorytmu rekonstrukcji wysokiej rozdzielczości (tzw. filtr kostny lub filtr wysokiej częstotliwości), co pozwala zobaczyć drobne struktury, jak przegrody międzyzrazikowe, drobne oskrzeliki czy wczesne włóknienie. W standardach opisowych radiologii przy chorobach śródmiąższowych płuc (np. wytyczne Fleischner Society) właśnie HRCT jest badaniem referencyjnym, bo umożliwia ocenę charakteru zmian typu „matowa szyba”, siateczkowania, rozstrzeni oskrzeli czy obrazów typu plaster miodu. W codziennej pracy technika elektroradiologii oznacza to konieczność prawidłowego ustawienia cienkich warstw, odpowiedniego zakresu skanowania oraz dobrania rekonstrukcji w płaszczyznach dodatkowych (MPR), często w oknach płucnych i śródpiersia. Dobrą praktyką jest też ograniczanie dawki przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej rozdzielczości przestrzennej, co realizuje się przez odpowiedni dobór mAs, kV oraz nowoczesne algorytmy rekonstrukcji iteracyjnej. Warto zapamiętać: HRCT = wysoka rozdzielczość przestrzenna obrazu, a nie konkretny kształt wiązki czy tryb pracy gantry.

Pytanie 29

Parametrem krwi, który powinien zostać oznaczony u pacjenta przed wykonaniem badania MR z kontrastem jest

A. bilirubina

B. kreatynina.

C. fibrynogen.

D. hemoglobina.

Prawidłowo wskazana kreatynina to dokładnie ten parametr, który w praktyce klinicznej sprawdza się rutynowo przed podaniem kontrastu do badania MR (a w zasadzie przed większością badań z kontrastem, także TK). Chodzi o ocenę wydolności nerek, bo kontrasty paramagnetyczne na bazie gadolinu są wydalane głównie przez nerki. Jeżeli funkcja nerek jest upośledzona, rośnie ryzyko powikłań, takich jak nefrogenne układowe zwłóknienie (NSF) czy po prostu kumulacja środka kontrastowego w organizmie. Dlatego oznaczenie kreatyniny pozwala obliczyć eGFR (szacunkowy współczynnik przesączania kłębuszkowego) i na tej podstawie zdecydować, czy kontrast można bezpiecznie podać, czy trzeba zmienić dawkę, typ kontrastu, albo nawet zrezygnować z podania. W standardach pracowni diagnostyki obrazowej przyjmuje się, że świeży wynik kreatyniny/eGFR (zwykle nie starszy niż 1–3 miesiące, a przy chorych wysokiego ryzyka jeszcze krótszy) jest wymagany przed badaniem MR z kontrastem, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą, nadciśnieniem, przewlekłą chorobą nerek, w podeszłym wieku czy po dużych zabiegach chirurgicznych. W większości protokołów, gdy eGFR spada poniżej określonego progu (np. <30 ml/min/1,73 m²), rozważa się rezygnację z gadolinu lub zastosowanie środka o najniższym ryzyku, ewentualnie konsultację nefrologiczną. W praktyce technika czy technika elektroradiologii często współuczestniczy w weryfikacji, czy pacjent ma aktualny wynik kreatyniny i czy nie ma przeciwwskazań do kontrastu. Moim zdaniem właśnie takie myślenie „przed” badaniem – sprawdzenie parametrów nerkowych, leków, wywiadu – odróżnia bezpieczną, profesjonalną pracownię od tej, gdzie robi się badania trochę z automatu. Bilirubina, fibrynogen czy hemoglobina mogą być istotne w innych sytuacjach klinicznych, ale nie są podstawowym, rutynowym kryterium kwalifikacji do gadolinowego kontrastu MR – tu króluje kreatynina i wynik eGFR.

Pytanie 30

Którą kość zaznaczono strzałką na radiogramie stopy?

A. Kość skokową.

B. Kość sześcienną.

C. Kość łódkowatą.

D. Kość klinowatą boczną.

Na radiogramie stopy w projekcji AP strzałka wskazuje kość sześcienną, czyli jedną z kości stępu położoną po stronie bocznej. Kość sześcienna leży dystalnie w stosunku do kości piętowej, a proksymalnie do IV i V kości śródstopia, częściowo także sąsiaduje z III kością śródstopia. Od strony przyśrodkowej łączy się z kością klinowatą boczną oraz z kością łódkowatą. Na prawidłowo wykonanym RTG łatwo ją zlokalizować właśnie jako boczną kość stępu, tworzącą jakby „kostkę” pomiędzy piętą a bocznymi kośćmi śródstopia. Moim zdaniem kluczowe jest tu świadome „czytanie” obrazu: zaczynamy od kości piętowej, idziemy dystalnie po stronie bocznej i pierwsza wyraźna kość stępu przed piętą to właśnie kość sześcienna. W praktyce technika radiologii często musi ocenić tę kość pod kątem złamań zmęczeniowych, urazów w obrębie stawu Choparta, a także przy deformacjach stopy, np. w stopie końsko‑szpotawej. W dobrych praktykach opisowych zwraca się uwagę na ciągłość zarysów korowych kości, szerokość szpar stawowych z sąsiednimi kośćmi śródstopia oraz ewentualne odłamy awulsyjne przy przyczepach więzadeł. W badaniach kontrolnych po unieruchomieniu gipsowym technik powinien zadbać o identyczne lub bardzo zbliżone pozycjonowanie, żeby lekarz mógł wiarygodnie porównać zrost w obrębie kości sześciennej. To z pozoru mała kość, ale w biomechanice stopy odgrywa dość istotną rolę, stabilizując boczny filar stopy i przenosząc obciążenia przy chodzeniu i bieganiu.

Pytanie 31

Który narząd na obrazie scyntygrafii znakowanej erytrocytami zaznaczono cyfrą 2?

A. Serce.

B. Nerkę.

C. Wątrobę.

D. Śledzionę.

W scyntygrafii z użyciem znakowanych erytrocytów kluczowe jest zrozumienie, jak rozkłada się radiofarmaceutyk w organizmie. Erytrocyty pozostają w łożysku naczyniowym, dlatego najbardziej uwidaczniają się struktury o dużym przepływie krwi i narządy zaangażowane w filtrację oraz degradację krwinek czerwonych. To podstawowa przesłanka, która pomaga odróżnić widoczne ogniska gromadzenia od siebie i uniknąć pomyłek. Serce w takim badaniu jest położone najwyżej z wymienionych odpowiedzi – w śródpiersiu, centralnie, lekko po lewej stronie. Na obrazie RBC wygląda jak intensywny, nieregularny obszar w klatce piersiowej, a nie w typowej lokalizacji śledziony w górnym lewym kwadrancie jamy brzusznej. Błędne przypisanie numeru 2 do serca zwykle wynika z myślenia: „najbardziej świeci – to pewnie serce”, bez uwzględnienia anatomicznej wysokości i położenia względem przepony. Nerki natomiast są słabo lub wręcz wcale widoczne w klasycznej scyntygrafii znakowanymi erytrocytami, bo radiofarmaceutyk nie jest aktywnie wydalany przez układ moczowy, tylko krąży z krwią. Wyraźne nerki obserwuje się w zupełnie innych badaniach: np. scyntygrafii nerek z DTPA lub MAG3, gdzie znacznik jest filtrowany i wydalany. Jeżeli ktoś widzi dwa symetryczne ogniska w okolicy lędźwiowej i interpretuje je jako nerki na RBC, to najczęściej jest to efekt mylenia modalności obrazowania albo patrzenia na inne badanie. Wątroba w scyntygrafii erytrocytowej rzeczywiście świeci intensywnie, ale zajmuje duży obszar w prawym górnym kwadrancie jamy brzusznej, sięgając bardziej na prawo od linii pośrodkowej ciała. Jest położona wyżej i bardziej centralnie niż śledziona, a jej kształt jest rozlany, nieregularny, obejmujący dużą część prawej strony. Typowym błędem jest utożsamianie każdego dużego, jasnego obszaru w górnej części jamy brzusznej z wątrobą, bez sprawdzenia, czy znajduje się on po właściwej stronie i czy odpowiada typowemu zarysowi narządu. Śledziona leży anatomicznie po lewej stronie, bardziej bocznie i nieco poniżej wątroby, w sąsiedztwie dolnego bieguna płuca lewego i przepony. Na obrazach RBC ma zwykle mniejszy, bardziej owalny zarys niż wątroba, ale często jest równie intensywna lub nawet bardziej intensywna w wychwycie. Jej prawidłowa identyfikacja wymaga powiązania trzech rzeczy: znajomości anatomii topograficznej, rozumienia mechanizmu działania radiofarmaceutyku oraz umiejętności orientacji w projekcjach gammakamery (przód, tył, lewa, prawa). Z mojego doświadczenia największy problem sprawia właśnie mieszanie tego badania z innymi scyntygrafiami: nerkową czy wątrobowo-żółciową. Dlatego dobrą praktyką jest zawsze przed interpretacją zadać sobie dwa pytania: jaki radiofarmaceutyk podano i jaki jest jego fizjologiczny los w organizmie. Dopiero potem ma sens szukanie, który narząd jest który na obrazie. Wtedy wybór śledziony jako struktury oznaczonej numerem 2 staje się dużo bardziej oczywisty.

Pytanie 32

Który załamek odzwierciedla szybką repolaryzację komór w zapisie EKG?

A. Q

B. R

C. T

D. S

Załamek T jest w zapisie EKG bezpośrednio związany z repolaryzacją komór, a więc z procesem powrotu ich błony komórkowej do potencjału spoczynkowego po zakończonej depolaryzacji i skurczu. Błędne jest więc wiązanie szybkiej repolaryzacji komór z załamkami Q, R czy S, ponieważ te elementy EKG tworzą razem zespół QRS, który opisuje coś zupełnie innego – depolaryzację komór. W sensie elektrofizjologicznym zespół QRS odpowiada głównie fazie 0 i częściowo fazie 1 potencjału czynnościowego komórek komorowych, kiedy dochodzi do gwałtownego napływu jonów sodu do wnętrza kardiomiocytów i szybkiego rozprzestrzeniania się fali pobudzenia w mięśniu komór. To jest moment inicjacji skurczu, a nie jego wygaszania. Załamek Q, jeśli występuje, zwykle reprezentuje początkową depolaryzację przegrody międzykomorowej. Załamek R jest główną składową depolaryzacji masy mięśnia komór, szczególnie lewej komory, natomiast załamek S odzwierciedla końcowy etap depolaryzacji podstawnych części komór. Typowym błędem myślowym jest traktowanie całego zespołu QRS jako „aktywności komór w ogóle”, bez rozróżnienia, czy chodzi o depolaryzację, czy repolaryzację. Stąd łatwo o pomylenie pojęć i przypisanie którejś z liter Q, R lub S roli, której one fizjologicznie nie pełnią. Dobra praktyka w diagnostyce elektromedycznej zakłada jasne kojarzenie: P – depolaryzacja przedsionków, QRS – depolaryzacja komór, T – repolaryzacja komór. Dopiero w takim uporządkowaniu można sensownie analizować odchylenia, np. obniżenia lub uniesienia odcinka ST, odwrócone lub spłaszczone załamki T, czy poszerzenie QRS. Mylenie depolaryzacji z repolaryzacją prowadzi potem do złej interpretacji niedokrwienia, zaburzeń przewodzenia albo działania leków antyarytmicznych. Moim zdaniem warto sobie skojarzyć, że wszystko co „wysokie i wąskie” w środku zespołu to depolaryzacja (QRS), a „łagodny, szerszy garb” po nim to właśnie repolaryzacja komór – załamek T.

Pytanie 33

W badaniu audiometrycznym do oceny przewodnictwa kostnego wybranego ucha słuchawkę kostną należy przyłożyć do

A. nasady nosa.

B. guza czołowego.

C. wyrostka sutkowatego.

D. guzowatości potylicznej.

Prawidłowe miejsce przyłożenia słuchawki kostnej w badaniu audiometrycznym to wyrostek sutkowaty kości skroniowej, czyli ten twardy guzek kostny tuż za małżowiną uszną. Właśnie tam przewodnictwo kostne najlepiej odzwierciedla próg słyszenia badanego ucha, bo drgania są przekazywane bezpośrednio na struktury ucha wewnętrznego. Z punktu widzenia techniki badania ważne jest, żeby słuchawka była dociśnięta stabilnie, prostopadle do powierzchni skóry, ale bez przesadnego ucisku, bo zbyt duża siła może zmieniać wynik pomiaru. W praktyce klinicznej w audiometrii tonalnej zawsze porównuje się przewodnictwo powietrzne (słuchawki na uszach) z kostnym (słuchawka na wyrostku sutkowatym). Na tej podstawie odróżnia się niedosłuch przewodzeniowy od odbiorczego, co ma ogromne znaczenie przy kwalifikacji do leczenia, np. operacyjnego czy aparatowania. Moim zdaniem warto zapamiętać, że wszystkie inne wymienione miejsca – nasada nosa, guz czołowy, guzowatość potyliczna – są wykorzystywane co najwyżej w testach kamertonowych jako tzw. przewodnictwo kostne ogólne, a nie w standardowej audiometrii do oceny konkretnego ucha. Zgodnie z dobrymi praktykami, przed przyłożeniem słuchawki trzeba zdjąć kolczyki, okulary z grubymi zausznikami, odsunąć włosy, bo każdy taki drobiazg potrafi zaburzyć kontakt słuchawki z wyrostkiem sutkowatym i zafałszować próg słyszenia. W porządnie prowadzonych pracowniach audiologicznych bardzo pilnuje się prawidłowego pozycjonowania słuchawki kostnej, bo nawet kilkumilimetrowe przesunięcie może dać różnice kilku decybeli, a to już ma znaczenie przy dokładnej diagnostyce.

Pytanie 34

Z kratką przeciwrozproszeniową należy wykonać zdjęcie

A. stawu kolanowego w pozycji leżącej.

B. stawu łokciowego.

C. łopatki.

D. stopy.

Prawidłowo – łopatkę standardowo wykonuje się z użyciem kratki przeciwrozproszeniowej. Wynika to głównie z grubości i budowy anatomicznej tej okolicy. Obręcz barkowa jest stosunkowo masywna, zawiera dużo struktur kostnych i tkanek miękkich, a promień centralny przechodzi przez obszar o efektywnej grubości zwykle powyżej 10 cm. Przy takiej grubości wytwarza się duża ilość promieniowania rozproszonego (głównie rozpraszanie Comptona), które degraduje kontrast obrazu. Kratka przeciwrozproszeniowa ma za zadanie „wyciąć” promieniowanie rozproszone, które pada na detektor pod innym kątem niż wiązka pierwotna. Dzięki temu obraz łopatki staje się wyraźniejszy, struktury kostne są lepiej odgraniczone od tkanek miękkich, a możliwość oceny zarysów, wyrostków czy stawów (ramienno‑łopatkowego, barkowo‑obojczykowego) jest zdecydowanie większa. W praktyce klinicznej przyjmuje się prostą zasadę: jeżeli badany odcinek ma grubość powyżej ok. 10–12 cm lub wymaga wyższego kV, to kratka jest wskazana. Dotyczy to m.in. badań miednicy, kręgosłupa, mostka, klatki piersiowej w pozycji leżącej i właśnie łopatki. Bez kratki obraz byłby „zamglony”, o niskim kontraście, z utratą szczegółów beleczkowania kostnego. Warto też pamiętać, że zastosowanie kratki zwykle wymaga zwiększenia mAs (tzw. współczynnik Bucky’ego), co przekłada się na nieco wyższą dawkę, ale w tym przypadku jest to uzasadnione zasadą optymalizacji – lepsza jakość diagnostyczna przy akceptowalnym narażeniu pacjenta. W wielu pracowniach jest to wręcz standard procedury – projekcje łopatki i obręczy barkowej wykonuje się rutynowo z kratką, niezależnie od tego, czy to projekcja AP, Y‑scapula czy inne ustawienia specjalne.

Pytanie 35

Które zdjęcia należy wykonać pacjentom z chorobą reumatoidalną stawów kolanowych?

A. AP obu stawów kolanowych i osiowe rzepek.

B. AP i boczne stawu kolanowego prawego.

C. AP i boczne stawu kolanowego lewego.

D. AP i boczne obu stawów kolanowych.

W kontekście reumatoidalnego zapalenia stawów kolanowych kluczowe jest zrozumienie, że mamy do czynienia z chorobą układową, najczęściej symetryczną, a nie izolowanym uszkodzeniem jednego stawu po urazie. Dlatego podejście polegające na obrazowaniu tylko jednego kolana, czy to prawego, czy lewego, jest merytorycznie niepełne. Wykonanie wyłącznie projekcji AP i bocznej po jednej stronie może wydawać się logiczne, jeśli pacjent zgłasza ból jednostronny, ale w RZS zmiany często rozwijają się równolegle w obu stawach, czasem nawet szybciej w tym, który aktualnie mniej boli. To jest typowy błąd myślowy: skupienie się tylko na miejscu największych dolegliwości zamiast na patomechanizmie choroby jako całości. Drugim problemem jest mylenie standardu reumatologicznego z protokołem urazowym. Projekcja AP i boczna pojedynczego kolana jest typowa raczej przy urazach, podejrzeniu złamania, zmian pourazowych, a nie przy przewlekłej chorobie zapalnej, gdzie ważne jest porównanie symetrii i stopnia zniszczenia w obu stawach. Z kolei wybór projekcji AP obu kolan z osiowymi rzepek pomija klasyczną boczną projekcję stawu, która jest podstawą oceny przestrzeni stawowej w przedziałach przednim i tylnym, wysięku, ustawienia kości udowej względem piszczeli. Osiowe projekcje rzepek mają swoje miejsce, ale raczej przy podejrzeniu chondromalacji, niestabilności rzepki, konfliktu rzepkowo-udowego, a nie jako badanie podstawowe w RZS. Koncentrowanie się na osiowych rzepkach przy chorobie reumatoidalnej może wynikać z nadmiernego przywiązania do schematów z ortopedii sportowej, a nie z realnych zaleceń reumatologicznych. Dobre praktyki i większość standardów opisujących diagnostykę obrazową RZS podkreślają konieczność oceny wielu stawów, często obustronnie, aby uchwycić typową symetrię zmian. Dlatego w przypadku kolan właściwy schemat to projekcje AP i boczne obu stawów, co zapewnia pełniejszy obraz choroby i lepsze planowanie leczenia, a także pozwala porównywać postęp zmian w czasie na kolejnych badaniach kontrolnych.

Pytanie 36

Radioizotopowa terapia medycyny nuklearnej polega na wprowadzeniu do tkanek lub narządów radiofarmaceutyku

A. znajdującego się w odległości 50 cm od pacjenta.

B. znajdującego się w odległości 100 cm od pacjenta.

C. emitującego promieniowanie β ze źródeł otwartych.

D. emitującego promieniowanie γ ze źródeł otwartych.

Prawidłowo – istota radioizotopowej terapii w medycynie nuklearnej polega na podaniu radiofarmaceutyku emitującego głównie promieniowanie β ze źródeł otwartych, czyli takiego, który wnika do organizmu (do krwi, tkanek, narządów), a nie jest zamknięty w jakiejś osłonie czy aplikatorze. Promieniowanie beta ma stosunkowo krótki zasięg w tkankach (zwykle kilka milimetrów), dzięki czemu dawka pochłonięta koncentruje się w obrębie zmiany chorobowej – guza, przerzutów do kości, nadczynnego guzka tarczycy – a mniej uszkadza otaczające, zdrowe tkanki. To jest właśnie ten „terapeutyczny” efekt medycyny nuklearnej, w odróżnieniu od diagnostyki scyntygraficznej, gdzie ważniejsze jest promieniowanie γ rejestrowane przez gammakamerę. Typowy przykład z praktyki: leczenie nadczynności tarczycy radiojodem I-131 – izotop jest podawany doustnie, kumuluje się w tarczycy i dzięki emisji β niszczy komórki produkujące nadmiar hormonów. Inne przykłady to terapia przerzutów do kości z użyciem Sr-89 czy Sm-153, albo nowocześniejsze terapie receptorowe (np. 177Lu-DOTATATE w guzach neuroendokrynnych). We wszystkich tych przypadkach stosuje się źródła otwarte – radiofarmaceutyk krąży w organizmie i jest częściowo wydalany, dlatego obowiązują ścisłe zasady ochrony radiologicznej: wydzielone sale, kontrola skażeń, instrukcje dla pacjenta po wypisie. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: β = leczenie (terapia), γ = obrazowanie (diagnostyka), oczywiście z pewnymi wyjątkami, ale jako skrót myślowy działa całkiem dobrze.

Pytanie 37

Podczas wykonywania zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej w celu ochrony radiologicznej pacjenta należy zastosować

A. fartuch ołowiowy założony z tyłu pacjenta.

B. fartuch ołowiowy założony z przodu pacjenta.

C. półfartuch ołowiowy założony z tyłu pacjenta.

D. półfartuch ołowiowy założony z przodu pacjenta.

Prawidłowo wskazany został półfartuch ołowiowy założony z tyłu pacjenta. W projekcji PA klatki piersiowej pacjent stoi przodem do detektora, a lampa rentgenowska znajduje się z tyłu. To oznacza, że pierwotna wiązka promieniowania wchodzi od strony pleców, przechodzi przez klatkę piersiową i pada na detektor przed pacjentem. Z punktu widzenia ochrony radiologicznej właśnie od strony źródła promieniowania trzeba zabezpieczyć te okolice, które nie są przedmiotem badania, np. narządy rozrodcze, część jamy brzusznej czy tarczycę w pewnych ustawieniach. Półfartuch ołowiowy zakładany z tyłu osłania obszary znajdujące się bezpośrednio „po drodze” wiązki pierwotnej, a jednocześnie nie przysłania pola obrazowania klatki piersiowej, więc nie psuje zdjęcia. W praktyce klinicznej zgodnie z zasadą ALARA i wytycznymi ochrony radiologicznej unika się osłaniania tych części ciała, które mają być dokładnie zobrazowane, bo ołów powoduje artefakty i może zasłonić istotne struktury, np. fragment płuca czy śródpiersia. Dlatego fartuch z przodu w projekcji PA nie ma sensu – promieniowanie już przeszło przez pacjenta, a dodatkowo istnieje ryzyko, że krawędź fartucha wejdzie w pole obrazowania. Moim zdaniem dobrze jest zapamiętać prostą zasadę praktyczną: w standardowym RTG klatki piersiowej PA – osłona od strony lampy, czyli z tyłu; w innych projekcjach zawsze myślimy, skąd idzie wiązka i co chcemy chronić, żeby z jednej strony nie zwiększać niepotrzebnie dawki, a z drugiej nie utrudniać diagnostyki.

Pytanie 38

Na prawidłowo przedstawionym radiogramie badania kontrastowego strzałką zaznaczono

A. moczowód lewy.

B. moczowód prawy.

C. mięsień lędźwiowy lewy.

D. mięsień lędźwiowy prawy.

Na zdjęciu widzisz klasyczne badanie urograficzne – kontrast wypełnia układy kielichowo‑miedniczkowe nerek oraz moczowody. Strzałka wskazuje smukły, wyraźnie cieniujący słupek kontrastu biegnący z górnej części obrazu w kierunku pęcherza po stronie lewej pacjenta. W projekcji AP (przednio‑tylnej) zawsze pamiętamy, że lewa strona obrazu odpowiada lewej stronie pacjenta, bo promień pada z przodu na tył, a obraz nie jest odwracany lustrzanie. Dlatego zaznaczona struktura to lewy moczowód wypełniony środkiem cieniującym. Moczowód na urografii ma typowy przebieg: schodzi z miedniczki nerkowej przyśrodkowo, krzyżuje wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych, dalej zbliża się do linii kolców biodrowych przednich górnych i kończy w pęcherzu. Na tym radiogramie dokładnie to widać – równy, kontrastowy zarys, bez typowego wachlarzowatego kształtu mięśnia i bez beleczkowania kości. Z praktycznego punktu widzenia umiejętność pewnego rozpoznania moczowodów jest kluczowa przy ocenie zastoju moczu, kamicy moczowodowej, zwężeń po operacjach czy zmian uciskowych z zewnątrz. W codziennej pracy technika elektroradiologii, radiologa czy urologa takie zdjęcie to podstawa oceny drożności dróg moczowych. Moim zdaniem warto sobie „wdrukować” ten obraz w pamięć: wąski kontrastowy pasek w linii mniej więcej wyrostków poprzecznych – to moczowód, a jeśli po lewej stronie ekranu, to właśnie moczowód lewy.

Pytanie 39

Który artefakt jest widoczny na skanie tomografii komputerowej?

A. Utwardzonej wiązki.

B. Elektrostatyczny.

C. Metaliczny.

D. Ruchowy.

Na przedstawionym skanie TK widać bardzo charakterystyczny artefakt metaliczny: od jasnego, silnie pochłaniającego struktury (materiał metaliczny – np. śruba, stabilizacja, klips) odchodzą promieniste smugi i pasma o bardzo wysokiej i bardzo niskiej gęstości (przepalenia i wyciemnienia). To klasyczny obraz tzw. streak artifacts związanych z obecnością metalu w polu obrazowania. Metal ma bardzo wysoki współczynnik pochłaniania promieniowania rentgenowskiego, powoduje nasycenie detektorów, zjawisko częściowego objętościowania i silne utwardzenie wiązki, ale w praktyce w diagnostyce TK takie zjawisko określa się właśnie jako artefakt metaliczny. Moim zdaniem warto zapamiętać, że jeśli na obrazie TK widzisz gwiaździste smugi wychodzące z jasnego, „przepalonego” implantu albo cementu kostnego, to praktycznie zawsze mówimy o artefakcie metalicznym. W codziennej pracy technika obrazowania stosuje się różne metody jego redukcji: zwiększenie kV, węższe pole obrazowania, algorytmy MAR (Metal Artifact Reduction), rekonstrukcję iteracyjną, a także cienkie warstwy i odpowiedni dobór okna. W wielu pracowniach, zgodnie z aktualnymi zaleceniami producentów i standardami dobrej praktyki, przed badaniem TK dokładnie dokumentuje się obecność implantów metalowych, a w protokole badań ustawia się specjalne programy „post-op spine”, „hip prosthesis” itp. Pozwala to ograniczyć wpływ metalu na ocenę tkanek sąsiednich, np. kanału kręgowego czy struktur naczyniowych. Z mojego doświadczenia im lepiej technik rozumie mechanizm powstawania artefaktu metalicznego, tym sprawniej dobiera parametry ekspozycji oraz rekonstrukcji, tak żeby lekarz radiolog dostał obraz możliwie czytelny mimo obecności metalu.

Pytanie 40

Na obrazie RM nadgarstka lewego strzałką oznaczono kość

A. łódeczkowatą.

B. księżycowatą.

C. haczykowatą.

D. główkowatą.

Na obrazie MR nadgarstka bardzo łatwo pomylić poszczególne kości szeregu bliższego, zwłaszcza jeśli patrzy się bardziej na kształt niż na ich położenie względem kości promieniowej i łokciowej. Kość łódeczkowata zwykle kusi jako pierwsza odpowiedź, bo jest stosunkowo duża i ma wydłużony kształt. Jednak na przekroju czołowym leży ona bardziej po stronie promieniowej, czyli bocznie, a nie centralnie nad panewką stawu promieniowo‑nadgarstkowego. Strzałka na tym obrazie kieruje się zdecydowanie w środek szeregu bliższego, więc przypisanie jej do łódeczkowatej wynika raczej z automatycznego skojarzenia nazwy niż z analizy topografii. Z kolei kość haczykowata należy do szeregu dalszego nadgarstka i ma charakterystyczny wyrostek haczykowaty, dobrze widoczny zwłaszcza na projekcjach osiowych i skośnych. Na obrazie czołowym, jak ten w pytaniu, haczyk jest słabiej uchwytny, a sama kość leży bardziej dystalnie, bliżej nasad śródręcza, nie tak blisko panewki promieniowej. Jeśli strzałka wskazuje strukturę bez wyraźnego wyrostka, położoną bliżej stawu promieniowo‑nadgarstkowego, to nie pasuje to do obrazu typowej kości haczykowatej. Podobny problem dotyczy kości główkowatej: jest to centralna kość szeregu dalszego, o masywnym, „główkowatym” trzonie, która tworzy oś nadgarstka i łączy się ze środkowym palcem. Na MRI będzie położona wyżej, bardziej dystalnie niż kości szeregu bliższego, i będzie wyglądać jak duży, prawie owalny blok kostny w centrum. Pomylenie jej z kością księżycowatą to dość typowy błąd, gdy ktoś nie śledzi ułożenia warstwowo: najpierw rząd bliższy, potem dalszy. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej mówi, żeby zawsze zaczynać od orientacji w osi: rozpoznać kość promieniową, potem linię stawu promieniowo‑nadgarstkowego i dopiero wtedy identyfikować kolejno kości łódeczkowatą, księżycowatą i trójgraniastą. Ignorowanie tych relacji anatomicznych i skupianie się tylko na kształcie powoduje właśnie takie pomyłki, jak przypisanie centralnie położonej kości szeregu bliższego do łódeczkowatej, haczykowatej czy główkowatej, które anatomicznie leżą gdzie indziej.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej