Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Ortoptystka
Kwalifikacja: MED.04 - Świadczenie usług medycznych w zakresie ortoptyki
Data rozpoczęcia: 11 kwietnia 2026 16:30
Data zakończenia: 11 kwietnia 2026 16:43

Egzamin niezdany

Wynik: 17/40 punktów (42,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu— sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Udostępnij swój wynik

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Badanie heteroforii do dali na krzyżu Maddoxa należy wykonać z odległości

A. 3 m

B. 0,5 m

C. 1 m

D. 5 m

Wielu osobom wydaje się, że badanie heteroforii krzyżem Maddoxa można przeprowadzić z dowolnej wygodnej odległości, byle pacjent widział krzyż – to niestety duże uproszczenie i częsty błąd, zwłaszcza wśród początkujących. Jeśli ustawimy pacjenta na dystansie 0,5 czy 1 metra, w rzeczywistości badamy mechanizmy widzenia związane z bliżą, a nie z dalą. Na tych odległościach silnie działa akomodacja i konwergencja, bo człowiek przyzwyczaja się zbiegać oczy i ostrzyć wzrok na bliskich przedmiotach. To powoduje, że wynik badania może być zupełnie niemiarodajny – wykaże na przykład większą esoforię lub exoforię, które wcale nie występowałyby na dystansie typowym dla dali. Z kolei 3 metry, choć wydaje się już daleko, nie spełnia jeszcze wytycznych branżowych – to odległość przejściowa, gdzie u niektórych pacjentów akomodacja nadal jest aktywna. Standardy okulistyczne, takie jak zalecenia Polskiego Towarzystwa Okulistycznego czy wytyczne międzynarodowe (np. ICO), jasno wskazują 5 metrów jako optymalną odległość, by wykluczyć wpływ akomodacji i uzyskać prawdziwy obraz heteroforii do dali. W praktyce często obserwuję, że błędne ustawienie dystansu skutkuje niejasnymi wynikami, koniecznością powtarzania badania albo wręcz nieprawidłową diagnostyką, co może przełożyć się na niewłaściwie dobrane szkła pryzmatyczne lub ćwiczenia ortoptyczne. Podsumowując, tylko 5 metrów daje nam gwarancję, że mierzymy to, co chcemy – czyli faktyczną współpracę mięśni oka przy patrzeniu w dal, bez zakłócających wpływów bliży.

Pytanie 2

Obserwacja i wywiad z pacjentem wykazały wyrównawcze ustawienie głowy z brodą uniesioną ku górze. Taki stan może sugerować występowanie zeza

A. akomodacyjnego typowego.

B. akomodacyjnego atypowego.

C. rozbieżnego następczego.

D. rozbieżnego okresowego.

Sporo osób myli typy zezów, bazując jedynie na samej nazwie lub niespecyficznych objawach, co może prowadzić do nieprawidłowych wniosków. Przykładowo, zez akomodacyjny typowy czy nawet jego postać atypowa związane są głównie z problemami akomodacji, czyli mechanizmem „dostrajania” ostrości przez soczewkę oka, szczególnie przy dużych wadach wzroku takich jak nadwzroczność. W tych przypadkach kompensacyjne ustawienia głowy, zwłaszcza z unoszeniem brody, pojawiają się bardzo rzadko, bo mechanizm działania tych zezów jest zupełnie inny – bardziej chodzi tu o próby skupienia wzroku, a nie o ustawienie osi widzenia. Zez rozbieżny następczy natomiast to stan, który pojawia się najczęściej po nieprawidłowej korekcji chirurgicznej wcześniejszego zeza zbieżnego – tam pacjent może próbować ustawiać głowę, ale raczej w celu skorygowania pozostałego defektu, a nie jako wyraz świeżej dekompensacji. Typowy błąd myślowy to utożsamianie każdego nietypowego zachowania (jak nietypowe ustawienie głowy) z dowolnym rodzajem zeza, podczas gdy w praktyce tylko niektóre zezy – zwłaszcza te okresowe rozbieżne – mają silny związek z wyrównawczym ustawieniem głowy i unoszeniem brody. Warto w codziennej praktyce pamiętać, że dokładna analiza objawów i ich kontekstu klinicznego jest podstawą skutecznej diagnozy zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Okulistycznego. Doświadczony specjalista zawsze zwraca uwagę na subtelne różnice w prezentacji objawów i nie kieruje się tylko jednym wyizolowanym symptomem. Moim zdaniem, przy takich pytaniach warto od razu odrzucić odpowiedzi akomodacyjne, jeśli kluczowy objaw dotyczy pozycji głowy, bo to zupełnie inny mechanizm patofizjologiczny, który nie łączy się z akomodacją w takim stopniu jak zezwaniem rozbieżnym okresowym.

Pytanie 3

Które z wymienionych badań elektrofizjologicznych w okulistyce może być zastosowane do oceny ostrości wzroku u 3-letniego pacjenta?

A. VEP

B. EMS

C. EOG

D. ERG

Odpowiedź VEP, czyli wzrokowe potencjały wywołane (Visual Evoked Potentials), zdecydowanie jest tutaj najbardziej trafiona. To jedno z najważniejszych badań w okulistyce, szczególnie u małych dzieci, gdzie klasyczne metody oceny ostrości wzroku często się po prostu nie sprawdzają – wiadomo, 3-latek nie zawsze współpracuje, nie przeczyta tablicy ani nie opisze, co widzi. Dzięki VEP można obiektywnie ocenić funkcjonowanie drogi wzrokowej od siatkówki aż po korę potyliczną, w zasadzie bez żadnej aktywnej współpracy ze strony małego pacjenta. Standardem w wielu szpitalach jest dziś stosowanie VEP do oceny ostrości wzroku, nawet przy zaburzeniach rozwojowych czy podejrzeniach neurologicznych. Z mojego doświadczenia wynika, że lekarze ufają temu badaniu, bo daje rzeczywiste, mierzalne wyniki, które można porównać z normami dla danego wieku. Często VEP stosuje się też przy podejrzeniu uszkodzeń nerwu wzrokowego, niewyjaśnionych problemach widzenia czy do monitorowania efektów leczenia. Warto też pamiętać, że VEP pozwala rozróżniać przyczyny niskiej ostrości wzroku – czy są po stronie siatkówki, czy jednak wzdłuż dalszych odcinków drogi wzrokowej. Jest to naprawdę super praktyczne rozwiązanie, które mocno ułatwia diagnostykę w tej grupie wiekowej, a na świecie uchodzi za złoty standard, szczególnie przy małych i niewspółpracujących pacjentach.

Pytanie 4

Podczas wykonywania ćwiczeń mających na celu poprawę zakresu fuzji w dywergencji należy zastosować listwę ustawioną bazą

A. do góry.

B. do dołu.

C. do nosa.

D. do skroni.

Wiele osób błędnie zakłada, że podczas ćwiczeń fuzji dla dywergencji listwę należy ustawić bazą do skroni lub w innym, przypadkowym kierunku, ale to niestety prowadzi do przeciwnych efektów niż zamierzone. Ustawienie bazy do skroni angażuje głównie konwergencję, czyli ruch zbieżny gałek ocznych. Jeśli chcemy poprawić dywergencję, czyli zdolność rozszerzania osi widzenia, to takie ustawienie nie tylko nie pomaga, ale wręcz może pogłębić problem z nadmierną konwergencją lub nawet wywołać niepotrzebny dyskomfort. Z kolei ustawienie bazy do góry lub do dołu odnosi się do ćwiczeń mięśni ustawiających oczy w płaszczyźnie pionowej, a nie poziomej, przez co kompletnie nie trafia w temat dywergencji i fuzji poziomej. Błąd ten pojawia się często u osób początkujących, które nie rozumieją zasady działania pryzmatów – pryzmat zmusza oczy do skierowania się w stronę jego bazy, a nie wierzchołka, co jest podstawą zarówno w optometrii, jak i w ortoptyce. Moim zdaniem warto pamiętać, że każde ćwiczenie powinno być dopasowane do rodzaju zaburzenia fuzji – zamiana bazy listwy nie jest kwestią przypadku czy wygody, ale wynika z fizjologii oka i zasad optyki. Brak świadomości tego prowadzi niestety do powielania błędów i braku efektów terapeutycznych. Dobre praktyki branżowe, na przykład zalecane przez specjalistów ortoptyki i optometrii, zawsze podkreślają konieczność świadomego wyboru ustawienia bazy listwy w zależności od celu ćwiczenia – w przypadku dywergencji zawsze do nosa.

Pytanie 5

U pacjenta z zezem rozbieżnym niestałym, w celu poprawy dodatniej względnej konwergencji, jest wskazane zastosowanie do ćwiczeń

A. stereoskopu.

B. karty z kropkami.

C. mnemokopu.

D. cheiroskopu.

Wybrałeś karty z kropkami, co rzeczywiście jest bardzo sensownym wyborem w przypadku niestałego zeza rozbieżnego, jeśli zależy nam na poprawie dodatniej względnej konwergencji (PRC). Karty Brock’a, potocznie nazywane kartami z kropkami, to jedno z podstawowych narzędzi w terapii ortoptycznej, szczególnie przy ćwiczeniach konwergencji. Pozwalają na praktyczne rozwijanie umiejętności skupienia obuocznego, bo bazują na zadaniu świadomego „przesuwania” wzroku z jednej kropki na drugą – to wymaga od pacjenta aktywnego użycia mechanizmu konwergencji. W ćwiczeniach z kartami bardzo ważna jest systematyczność oraz stopniowanie trudności, a z mojego doświadczenia wynika, że poprawa często następuje już po kilku regularnych sesjach, choć oczywiście wszystko zależy od indywidualnych predyspozycji pacjenta. Takie karty są też polecane w nowoczesnych wytycznych ortoptycznych, bo łatwo je stosować w domu pod nadzorem specjalisty, co zdecydowanie ułatwia rehabilitację. W praktyce ćwiczenia z kartami z kropkami można wdrożyć na różnym poziomie zaawansowania, nawet u dzieci – szybko widać efekty, jeśli tylko pacjent naprawdę się przykłada. Zdecydowanie warto znać ten sposób i korzystać z niego w pracy z pacjentami z zaburzeniami konwergencji, właśnie takimi jak niestały zez rozbieżny.

Pytanie 6

Badanie korespondencji siatkówkowej z użyciem pryzmatu i czerwonego filtra wymaga ustawienia pryzmatu bazą

A. do skroni.

B. do nosa.

C. ku górze.

D. ku dołowi.

To jest właśnie to ustawienie, które pozwala prawidłowo przeprowadzić badanie korespondencji siatkówkowej przy użyciu pryzmatu i czerwonego filtra. W praktyce pryzmat bazą ku górze przesuwa postrzegany obraz w dół siatkówki, co wykorzystuje się do oceny, jak oba oka współpracują ze sobą przy widzeniu obuocznym. Takie ustawienie jest typowe, bo umożliwia łatwiejszą interpretację wyników przez specjalistę – zwłaszcza gdy badamy obecność lub brak korespondencji siatkówkowej oraz potencjalne anomalie widzenia obuocznego. Jest to zgodne z procedurami rekomendowanymi przez Polskie Towarzystwo Optometrii i Optyki oraz standardami międzynarodowymi. Rzetelnie wykonane badanie pozwala odróżnić, czy mamy do czynienia z normalną, czy anormalną korespondencją siatkówkową, co jest kluczowe przy planowaniu dalszej terapii ortoptycznej czy leczenia zaburzeń widzenia (np. w niedowidzeniu czy zezie). Moim zdaniem warto też pamiętać, że prawidłowe ustawienie pryzmatu wpływa na komfort pacjenta i jakość otrzymanych danych – niedokładności mogą skutkować źle postawioną diagnozą. Przy takich badaniach liczy się dbałość o szczegóły i zrozumienie mechaniki działania pryzmatu. W praktyce, szczególnie przy pracy z dziećmi albo osobami mającymi trudności z komunikacją, właściwe ustawienie sprzętu to podstawa sukcesu.

Pytanie 7

U 6-letniej pacjentki badanie konwergencji przed ćwiczeniami wykazywało brak konwergencji. Który zapis badania świadczy o poprawie konwergencji na dobrą?

A. (-)

B. +

C. +++

D. ++

Zapis ++ w ocenie konwergencji faktycznie oznacza prawidłową, dobrą konwergencję u pacjenta. W praktyce okulistycznej i ortoptycznej stosuje się taki właśnie system oceny – im więcej plusów, tym lepsza reakcja konwergencji, a brak plusów lub minus oznacza jej brak. U 6-letniej pacjentki, u której przed ćwiczeniami nie obserwowano w ogóle konwergencji, pojawienie się ++ świadczy o wyraźnej poprawie. To nie jest jeszcze maksymalny możliwy wynik (którym byłoby +++), ale ++ już jest uznawane za normę kliniczną i odpowiada konwergencji efektywnej, zgodnej z przyjętymi standardami. Z mojego doświadczenia, u dzieci po ćwiczeniach ortoptycznych często właśnie taka poprawa jest notowana, co oznacza, że można uznać ten wynik za sukces terapii. Mam wrażenie, że wiele osób zapomina, iż ++ to nie jest „gorzej niż +++”, tylko po prostu klinicznie prawidłowy, oczekiwany rezultat u młodego pacjenta – nie zawsze musimy dążyć do maksymalnego wyniku, liczy się powrót do normy funkcjonalnej. Zresztą, w praktyce ++ oznacza, że oczy prawidłowo zbiegają się do nosa podczas fiksacji na bliskim obiekcie, co jest kluczowe dla komfortu widzenia obuocznego. Warto pamiętać, że zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ortoptycznego, ++ przyjmuje się jako „dobrą” konwergencję. W codziennej pracy takie wyniki traktuje się jako potwierdzenie skuteczności terapii lub ćwiczeń ortoptycznych.

Pytanie 8

W oczopląsie, z wyrównawczym ustawieniem głowy i „strefą ciszy”, pryzmaty należy ustawić szczytem

A. w kierunku zgodnym do odchylenia gałki ocznej.

B. w OL ku dołowi, w OP ku górze.

C. w kierunku przeciwnym do odchylenia gałki ocznej.

D. w OL ku górze, w OP ku dołowi.

Przy doborze pryzmatów dla pacjentów z oczopląsem i wyrównawczym ustawieniem głowy liczy się bardzo precyzyjne zrozumienie mechanizmu kompensacji wady i przeniesienia tzw. „strefy ciszy” w pole widzenia centralnego. Często spotyka się pomyłki, gdzie pryzmaty ustawia się na podstawie ogólnej zasady kompensacji, nie zwracając uwagi na rzeczywisty kierunek odchylenia gałki ocznej. Przykładowo, ustawienie szczytu pryzmatu w OL ku górze, a w OP ku dołowi lub odwrotnie, sugeruje myślenie o wertykalnych zaburzeniach, jak w pionowych zezach, gdzie rzeczywiście takie położenie miałoby sens. Jednak w oczopląsie problem jest zupełnie inny – chodzi o przesunięcie obrazu w kierunku fizjologicznego ustawienia oka, a nie o równoważenie sił działających na oczy. Idąc dalej, spotykam się często z błędnym podejściem, w którym pryzmaty ustawia się przeciwnie do odchylenia gałki ocznej. To jest niestety powielana pomyłka wynikająca z mylenia mechaniki działania pryzmatów w innych zaburzeniach ruchomości gałek ocznych. W oczopląsie – według aktualnych standardów, zwłaszcza tych zalecanych przez Polskie Towarzystwo Okulistyczne czy zachodnie publikacje praktyczne – zawsze przesuwamy obraz w stronę preferowanego ustawienia, czyli tam, gdzie strefa ciszy. Jeżeli zrobimy inaczej, tylko pogłębiamy trudności pacjenta, bo zmuszamy go do jeszcze większej kompensacji ustawienia głowy i oczu. To jest klasyczny przykład, gdzie pozorne analogie do innych schorzeń okulistycznych prowadzą na manowce. Moim zdaniem dobrze jest przed każdą korekcją dokładnie przeanalizować mechanikę oczopląsu u danego pacjenta, bo tylko wtedy korekcja pryzmatyczna faktycznie przynosi ulgę. Pamiętaj – nie zawsze to, co działa w zezie, sprawdzi się w oczopląsie. Trzeba patrzeć na problem całościowo i z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb pacjenta.

Pytanie 9

W zezie rozbieżnym przy spojrzeniu do góry kąt zeza zwiększa się powyżej 15 Dpr.

Podana w ramce informacja wskazuje na wystąpienie zespołu

A. V

B. Y

C. X

D. A

Właściwie, podana sytuacja - czyli zez rozbieżny, w którym kąt odchylenia rośnie powyżej 15 dioptrii pryzmatycznych (Dpr) przy patrzeniu w górę - to klasyczny przykład tzw. zespołu V. W praktyce okulistycznej określamy tak sytuację, gdy rozbieżność (egzodewiacja) jest wyraźnie większa w spojrzeniu ku górze niż na wprost lub w dół, przy czym różnica przekracza właśnie 15 Dpr. To nie jest tylko ciekawostka teoretyczna – w codziennej pracy ważne jest rozpoznanie typu zeza, bo od tego zależy planowanie leczenia, zwłaszcza operacyjnego. Na przykład, w zespole V trzeba uwzględnić możliwą modyfikację techniki operacyjnej mięśni prostych bocznych tak, aby złagodzić rozbieżność przy patrzeniu w górę, np. przez ich przyczepienie ukośne (tzw. „transpozycja”). Międzynarodowe wytyczne, np. American Academy of Ophthalmology, zalecają dokładne pomiary kąta zeza w różnych kierunkach spojrzenia właśnie po to, by nie przeoczyć takich wariantów. Moim zdaniem, każda osoba zajmująca się diagnostyką i terapią zeza powinna zwracać uwagę na te różnice – bo przeoczenie takiego wzorca może prowadzić do niezadowalających wyników leczenia, szczególnie u dzieci, gdzie układ mięśniowy oka jest bardziej plastyczny. Warto pamiętać, że istnieje też przeciwieństwo – zespół A, gdzie kąt zeza nasila się przy patrzeniu w dół – dlatego zawsze trzeba dokładnie dokumentować te kąty w kilku płaszczyznach. Z mojego doświadczenia wynika, że prawidłowe rozpoznanie zespołu V od razu ukierunkowuje diagnostykę na ewentualne zmiany w mięśniu skośnym dolnym lub prostym bocznym. To takie typowe, branżowe „must have” w badaniu zeza rozbieżnego.

Pytanie 10

Synergistą dla mięśnia prostego dolnego podczas ruchu obniżenia gałki ocznej jest mięsień

A. skośny dolny.

B. prosty przyśrodkowy.

C. prosty boczny.

D. skośny górny.

Dobrze zauważone, że synergistą dla mięśnia prostego dolnego podczas obniżania gałki ocznej jest mięsień skośny górny. To wynika z tego, że oba te mięśnie mają wspólną funkcję – obniżają gałkę oczną, chociaż robią to z różnych osi działania. Mięsień prosty dolny obniża gałkę oczną głównie w płaszczyźnie pionowej, natomiast skośny górny, przez swoje nietypowe przyczepienie i przebieg przez bloczek, pozwala na obniżenie gałki szczególnie wtedy, gdy spojrzenie jest skierowane do wewnątrz. W praktyce okulistycznej i neurologicznej wiedza o synergistach i antagonistach mięśni gałkoruchowych jest kluczowa w diagnostyce porażeń nerwów czaszkowych czy w przypadku podejrzenia nieprawidłowości mięśniowych. Bardzo często podczas badania ruchomości oka lekarz prosi pacjenta o wykonywanie spojrzenia w określonym kierunku właśnie po to, żeby ocenić działanie poszczególnych mięśni i ich synergii. Moim zdaniem, warto dodatkowo zapamiętać, że mięśnie skośne często są pomijane przez początkujących, tymczasem mają olbrzymie znaczenie przy ruchach złożonych oka. Właśnie takie niuanse decydują o prawidłowej ocenie układu ruchowego oka, co jest standardem w badaniach neurologicznych i okulistycznych. Taka wiedza na pewno przyda się nie tylko na egzaminie, ale i w praktyce zawodowej, np. podczas badania odruchów i przy podejrzeniach neuropatii nerwów czaszkowych.

Pytanie 11

Skurcz mięśnia prostego górnego powoduje

A. obniżenie gałki ocznej, skręcenie ku nosowi i nieznaczne przywodzenie.

B. uniesienie gałki ocznej, skręcenie ku skroni i przywodzenie.

C. uniesienie gałki ocznej, skręcenie ku nosowi i nieznaczne przywodzenie.

D. obniżenie gałki ocznej, skręcenie ku skroni i przywodzenie.

Mięsień prosty górny bardzo często bywa mylony z innymi mięśniami poruszającymi gałką oczną, zwłaszcza jeśli chodzi o kierunki działania. Sporo osób uważa, że jego działanie ogranicza się tylko do unoszenia gałki ocznej, ale to nie wszystko. Pojawiają się też błędne przekonania, jakoby ten mięsień obniżał gałkę oczną albo powodował skręcenie jej ku skroni – co tak naprawdę jest domeną innych mięśni, zwłaszcza prostego dolnego czy skośnych. Takie mylenie wynika najczęściej z uproszczonego patrzenia na anatomię – ktoś zakłada, że skoro prosty górny leży po stronie górnej oka, to na pewno tylko podnosi wzrok i ewentualnie odciąga gałkę oczną na bok, czyli w stronę skroni. Tymczasem jego przyczep początkowy i przebieg włókien sprawia, że odpowiada właśnie za unoszenie gałki ocznej, skręcenie jej ku nosowi (intorsja) oraz nieznaczne przywodzenie. Skręcanie ku skroni (ekstorsja) to zadanie, które realizuje przede wszystkim mięsień skośny dolny, a obniżanie gałki ocznej realizuje prosty dolny. Często spotyka się też mylne wnioski wynikające z symetrii ruchów – wydaje się, że skoro prosty górny unosi, to prosty dolny tylko obniża, a skośne działają symetrycznie, co nie jest prawdą. W praktyce to właśnie precyzyjna znajomość drobnych różnic w przebiegu i działaniu tych mięśni jest niezbędna np. w okulistyce czy neurologii, chociażby przy wykrywaniu porażeń nerwów czaszkowych lub ocenie ustawienia gałek ocznych. Warto zawsze weryfikować takie szczegóły, bo na ich podstawie stawia się prawidłowe diagnozy i planuje leczenie. Z mojego doświadczenia wynika, że zbyt dosłowne interpretowanie nazw anatomicznych często prowadzi do takich pomyłek.

Pytanie 12

Który wynik badania amplitudy akomodacji świadczy o uzyskaniu normy dla wieku jeśli przed rozpoczęciem ćwiczeń u 25-letniego pacjenta punkt bliski akomodacji wyniósł 20 cm?

A. 5,5 D

B. 4,5 D

C. 7,0 D

D. 8,5 D

Wynik 8,5 D uznaje się za prawidłowy dla osoby w wieku około 25 lat, jeśli chodzi o wartość amplitudy akomodacji. To jest zgodne z normami Dondera, które od lat są stosowane w praktyce okulistycznej i optometrycznej. Dla 25-latka przyjmuje się, że prawidłowa amplituda akomodacji powinna wynosić mniej więcej 8,5 dioptrii. Ta wartość pozwala na ostre widzenie obiektów z bliskiej odległości, co jest szczególnie ważne w codziennych czynnościach, jak czytanie czy praca przy komputerze. W praktyce, jeśli pacjent przed ćwiczeniami miał punkt bliski na 20 cm (co odpowiada amplitudzie akomodacji 5,0 D), oznacza to obniżoną sprawność układu akomodacyjnego względem normy wiekowej. Po prawidłowo przeprowadzonych ćwiczeniach czy terapii wzrokowej dąży się do uzyskania wartości jak najbliższej normatywnej, by wzrok funkcjonował optymalnie. Ważne jest, żeby w gabinecie nie opierać się tylko na jednym pomiarze, lecz uwzględniać różne czynniki – stan zdrowia pacjenta, objawy subiektywne czy codzienne potrzeby wzrokowe. Moim zdaniem, taka wiedza przydaje się nie tylko w teorii, ale także w praktyce zawodowej, bo pozwala zalecić odpowiednie postępowanie i przewidywać efektywność treningów akomodacji. Często spotykam się z sytuacją, gdzie poprawa amplitudy o kilka dioptrii znacząco poprawia komfort życia pacjenta, co jest najlepszym potwierdzeniem słuszności tej normy.

Pytanie 13

Na rysunku przedstawiono zasłanianie sektorowe, które ma zastosowanie w przypadku leczenia zeza

A. rozbieżnego.

B. zbieżnego.

C. ukrytego.

D. skośnego.

Zasłanianie sektorowe, jak to pokazane na rysunku, jest szczególną metodą stosowaną głównie w terapii zeza zbieżnego, czyli esotropii. W praktyce polega to na częściowym zasłonięciu pola widzenia jednego lub obu oczu specjalnymi przesłonami. Chodzi o to, żeby ograniczyć bodziec do fuzji tylko do określonych sektorów siatkówki. Dzięki temu mózg jest zmuszany do aktywniejszego używania mechanizmów widzenia obuocznego, co może prowadzić do poprawy ustawienia gałek ocznych. To takie trochę jakbyśmy dawali oczom „zadanie domowe” – muszą się bardziej postarać, żeby uzyskać prawidłową fuzję obrazów. Takie rozwiązanie zalecają uznani okuliści, szczególnie kiedy klasyczna metoda pełnego zasłaniania nie daje efektu albo pojawia się ryzyko powstania niedowidzenia. W literaturze fachowej można znaleźć sporo przykładów, gdzie dzieci z ezotropią dobrze reagowały właśnie na to podejście, bo zamiast całkowicie wyłączać oko, częściowo je angażujemy. Moim zdaniem to świetny przykład, jak zaawansowana technologia optyczna i prosta logika terapeutyczna mogą iść w parze. Warto pamiętać, że takie zasłanianie sektorowe nie jest stosowane przy innych typach zeza, na przykład rozbieżnym czy skośnym. To narzędzie bardzo konkretne i z mojego doświadczenia, jeśli stosowane zgodnie z zaleceniami, może przynieść bardzo fajne efekty kliniczne.

Pytanie 14

W przypadku występowania oczopląsu z wyrównawczym ustawieniem głowy i strefą „ciszy” pryzmaty należy ustawić

A. krawędziami w kierunku strefy ciszy.

B. podstawą w kierunku skroni.

C. podstawą w kierunku nosa.

D. krawędziami w kierunku przeciwnym do strefy ciszy.

W przypadku oczopląsu z wyrównawczym ustawieniem głowy i strefą „ciszy”, pryzmaty rzeczywiście należy ustawiać krawędziami w kierunku strefy ciszy. Takie rozwiązanie ma bardzo praktyczne uzasadnienie — chodzi o to, by „przenieść” strefę ciszy (czyli miejsce, gdzie oczopląs jest najmniejszy lub wręcz zanika) w kierunku pozycji pierwotnej spojrzenia, dzięki czemu pacjent nie musi wykonywać kompensacyjnego skrętu głowy. To jest naprawdę istotne w codziennej praktyce, bo poprawia komfort widzenia i ogranicza zmęczenie mięśni szyi. W branżowych standardach (szczególnie opartych o zalecenia ortoptystów) zaleca się najpierw dokładnie zidentyfikować strefę ciszy podczas badania, a następnie zastosować pryzmaty w taki sposób, aby „przesunęły” obraz w tę stronę. To nie jest tylko teoria – sam miałem okazję widzieć, jak dzieci z wrodzonym oczopląsem potrafią korzystać z tego rozwiązania i nagle ich głowa wraca do osi ciała. Moim zdaniem to jeden z lepszych przykładów praktycznego wykorzystania wiedzy z optometrii i ortoptyki w realnym życiu. Dodatkowo, właściwe ustawienie pryzmatów może znacząco poprawić efekty rehabilitacji widzenia i ograniczyć ryzyko powikłań, takich jak przewlekłe bóle karku czy utrwalone skrzywienia postawy. Warto pamiętać, że operacje okulistyczne mogą być ryzykowne i nie zawsze wchodzą w grę, więc takie niefarmakologiczne, nieinwazyjne rozwiązanie naprawdę potrafi dużo zmienić. Wszelkie odchylenia od tej zasady skutkują zwykle tym, że pacjent nadal kompensuje głową, a efekt terapeutyczny jest znikomy – więc nie ma co kombinować, tylko korzystać z tego prostego i skutecznego sposobu.

Pytanie 15

Test Brücknera należy wykonać z użyciem

A. synoptoforu.

B. oftalmoskopu.

C. listwy pryzmatycznej.

D. okularów czerwono-zielonych.

W okulistyce łatwo się pogubić wśród różnych urządzeń i testów, tym bardziej że niektóre z nich mają podobne zastosowania przesiewowe czy diagnostyczne. Synoptofor to sprzęt, który wykorzystuje się do badania widzenia obuocznego – na nim ocenia się fuzję obrazów czy kąty zeza, ale nie daje on możliwości oceny refleksu czerwonego. Listwa pryzmatyczna natomiast znajduje swoje zastosowanie głównie przy ocenie kąta zeza oraz w badaniach ruchomości gałek ocznych, ale kompletnie nie nadaje się do oceny przezierności ośrodków optycznych ani do testów przesiewowych w kierunku patologii wewnątrzgałkowych. Okulary czerwono-zielone to typowe narzędzie wykorzystywane w testach fuzji czy badaniu widzenia stereoskopowego, czasem w terapii widzenia, ale nie są w stanie ocenić refleksu z dna oka. Typowym błędem jest myślenie, że każde urządzenie używane w badaniach okulistycznych może wykonać dowolny test – niestety, często narzędzia są bardzo wyspecjalizowane. Do testu Brücknera potrzebny jest właśnie oftalmoskop, bo tylko on pozwala na uzyskanie i ocenę refleksu z dna oka, a przez to szybkie wykluczenie poważnych schorzeń jak retinoblastoma czy zaćma wrodzona. Sugerowanie się obecnością światła w innych urządzeniach nie wystarczy – chodzi o specyficzny sposób obserwacji i interpretacji refleksu. Takie rozróżnienie sprzętów to praktyczna podstawa w pracy każdego technika okulistycznego, moim zdaniem warto mieć to bardzo mocno zakodowane.

Pytanie 16

Badanie korespondencji siatkówkowej z użyciem pryzmatu i czerwonego filtra wymaga ustawienia pryzmatu bazą

A. ku dołowi.

B. do nosa.

C. ku górze.

D. do skroni.

Badanie korespondencji siatkówkowej z zastosowaniem pryzmatu i czerwonego filtra faktycznie wymaga ustawienia pryzmatu bazą ku górze. To taka „szkolna” zasada, ale naprawdę warto ją zapamiętać, bo w praktyce to ustawienie pozwala uzyskać oczekiwane przesunięcie obrazu w pionie. Dzięki temu można precyzyjnie ocenić, jak układają się obrazy na siatkówkach obu oczu i czy mamy do czynienia z korespondencją prawidłową, czy może dochodzi do zjawiska korespondencji nieprawidłowej. Takie ustawienie to właściwie standard w większości gabinetów ortoptycznych – nie tylko w Polsce, bo literatura zagraniczna też to potwierdza. W praktyce często stosuje się pryzmat o mocy 10 dioptrii, ustawiany właśnie bazą do góry, a badany patrzy na specjalny test, np. Maddoxa albo Hessa. Osobiście widziałem, że jak ktoś ustawi pryzmat inaczej, to całe badanie się rozjeżdża i trudno cokolwiek zinterpretować. Dodatkowo – czerwony filtr pozwala na selektywne wyizolowanie obrazu widzianego przez jedno oko, co jeszcze bardziej podnosi wiarygodność wyniku. Takie metody są solidnie opisane w podręcznikach ortoptycznych („Orthoptics and Ocular Motility” czy „Podstawy ortoptyki” T. Krysta), więc jak ktoś zamierza pracować z pacjentami z zaburzeniami widzenia obuocznego, to warto umieć poprawnie ustawiać pryzmat właśnie ku górze.

Pytanie 17

Wynik badania smugą przedstawiony na rysunku świadczy o porażeniu mięśnia prostego

A. przyśrodkowego oka prawego.

B. bocznego oka lewego.

C. bocznego oka prawego.

D. przyśrodkowego oka lewego

Interpretacja badania smugą (test Hirschberga) wymaga dobrej znajomości anatomii mięśni gałki ocznej oraz funkcjonowania poszczególnych nerwów czaszkowych. Częstym błędem jest utożsamianie zbieżności smug po jednej stronie z porażeniem mięśnia prostego przyśrodkowego, jednak taki układ wskazuje raczej na problem z mięśniem działającym w przeciwną stronę, czyli prostym bocznym. Myślenie, że odchylenie smug w prawo oznacza zawsze problem z mięśniem po tej stronie, bywa mylące – to typowy przykład uproszczonej analizy, bez analizy ruchu gałek ocznych. Warto pamiętać, że mięsień prosty przyśrodkowy odpowiada za przywodzenie oka, więc jego porażenie skutkowałoby ograniczeniem tego ruchu i innym rozmieszczeniem smug. Z kolei porażenie mięśnia bocznego lewego dawałoby objawy po stronie lewej, co łatwo zweryfikować obserwując, czy zaburzenia występują w osi po stronie lewej czy prawej pacjenta. W mojej opinii, źródłem tych pomyłek jest też niedostateczna znajomość topografii nerwów czaszkowych oraz brak ćwiczeń praktycznych z badania ruchomości gałek ocznych. Z mojego doświadczenia wynika, że najlepiej uczyć się na konkretnych przypadkach klinicznych, gdzie można przeanalizować wzorce ruchów oczu w różnych kierunkach. W literaturze oraz zaleceniach branżowych podkreśla się, aby zawsze patrzeć na funkcję mięśnia w odniesieniu do całej grupy mięśni odpowiedzialnych za ruchy horyzontalne i wertykalne. Praktykujący okuliści czy neurolodzy, którzy regularnie wykonują testy ruchomości, wiedzą, że poprawna analiza to nie tylko odczytanie wyniku, ale przede wszystkim zrozumienie mechanizmu powstawania danej patologii. Interpretowanie wyniku bez tej wiedzy prowadzi często do błędnych wniosków i niepotrzebnych skierowań lub opóźnień w diagnostyce.

Pytanie 18

Do badania dwojenia w zezie porażennym, przeprowadzanego z użyciem wąskiej smugi świetlnej, wykorzystuje się

A. pryzmat 10 dpt.

B. pryzmat 15 dpt.

C. filtr czerwony.

D. filtr polaryzacyjny.

Dokładnie tak, do badania dwojenia w zezie porażennym najczęściej wykorzystuje się filtr czerwony, co bywa nazywane testem czerwonego szkła. To naprawdę praktyczna i szeroko stosowana metoda – nie tylko w gabinetach ortoptycznych, ale też w ogólnych poradniach okulistycznych. Filtr czerwony (najczęściej w postaci szkiełka lub nakładki na jedno oko) pozwala zidentyfikować i obiektywnie ocenić obecność diplopii, czyli podwójnego widzenia. Jak to działa? Gdy pacjent patrzy na wąską smugę świetlną – na przykład na jasny punkt latarki na ciemnym tle – jedno oko widzi tę smugę normalnie, drugie przez filtr czerwony widzi ją jako czerwoną. Jeżeli występuje zez porażenny, pacjent zgłasza widzenie dwóch smug: białej i czerwonej, co pozwala lokalizować główny kierunek dwojenia. To jedno z podstawowych badań różnicujących zez porażenny od zeza towarzyszącego, a także pozwala na szybką ocenę, które mięśnie są porażone. Moim zdaniem, powinno to być narzędzie obowiązkowe w każdej podstawowej diagnostyce zeza, bo jest szybkie, bezbolesne i daje informacje nie do uzyskania za pomocą samych testów ruchomości gałek ocznych. Ciekawostka: niektórzy okuliści korzystają też z filtrów w innych kolorach, ale czerwony jest najwygodniejszy i najlepiej widoczny dla pacjenta.

Pytanie 19

Trudności w nauce czytania i pisania wynikające z zaburzeń widzenia obuocznego oraz nieprawidłowej akomodacji i konwergencji są charakterystyczne dla

A. optodysleksji.

B. dysortografii.

C. dysgrafii.

D. dysleksji.

Optodysleksja to termin, który nie występuje w oficjalnych klasyfikacjach medycznych typu ICD-10 czy DSM-5, ale coraz częściej pojawia się w praktyce edukacyjnej i rehabilitacyjnej. W skrócie chodzi o szczególny rodzaj trudności w czytaniu i pisaniu, które są powiązane nie tyle z deficytami językowymi czy poznawczymi, ile z zaburzeniami widzenia obuocznego, nieprawidłową akomodacją lub konwergencją oka. Z mojego doświadczenia, spotkałem się z przypadkami, gdzie dzieci z tzw. optodysleksją miały poprawne rozumienie tekstu słyszanego, ale czytanie sprawiało im trudność wyłącznie ze względu na problemy wzrokowe. Nauczyciele często mylą to z klasyczną dysleksją, a efektywna pomoc wymaga tu nie typowej terapii pedagogicznej, tylko konsultacji z optometrystą czy ortoptystą. W praktyce, dzieci z optodysleksją mogą zlewać litery, przeskakiwać wiersze, gubić miejsce w tekście – mimo że ich poziom intelektualny i motywacja są w normie. Standardem w takich przypadkach jest ocena funkcji wzrokowych w poradni, a nie tylko testy psychologiczno-pedagogiczne. Moim zdaniem, warto pamiętać, że usprawnianie widzenia obuocznego czy ćwiczenia akomodacji mogą przynieść bardzo szybkie efekty i całkowicie odmienić sytuację szkolną dziecka. To naprawdę inny mechanizm niż w przypadku typowych specyficznych trudności w nauce.

Pytanie 20

W celu poprawy i wzmocnienia stanu obuocznego widzenia można wykonać ćwiczenia z użyciem

A. altereobturatora.

B. koordynatora.

C. cheiroskopu.

D. lokalizatora.

Wiele osób szukając rozwiązań wspierających widzenie obuoczne, natrafia na różne, czasem dość egzotyczne urządzenia lub terminy. Przykładowo, altereobturator to pojęcie, które właściwie nie funkcjonuje w profesjonalnych kręgach optometrii czy ortoptyki i czasem pojawia się jako błędne tłumaczenie lub niepoprawne nazewnictwo. Koordynator kojarzy się z koordynacją, a to słowo bywa mylące. Owszem, ćwiczenia koordynacji wzrokowo-ruchowej są ważne, ale nie ma specjalistycznego urządzenia o takiej nazwie, które byłoby wykorzystywane w terapii widzenia obuocznego. Lokalizator to typowy przykład sprzętu, który mógłby się przydać w ćwiczeniach dotyczących percepcji przestrzennej czy orientacji, jednak nie ma on zastosowania w stricte ćwiczeniach poprawiających współpracę obu oczu. Niestety, bardzo często powielany jest błąd myślowy, że każde „techniczne” narzędzie związane z widzeniem można wykorzystać do terapii obuoczności – stąd takie nieporozumienia. W praktyce, standardy postępowania ortoptycznego są precyzyjne i opierają się na sprawdzonych metodach, takich jak właśnie cheiroskop, synoptofor czy stereoskop, które umożliwiają faktyczne ćwiczenie fuzji, percepcji głębi i koordynacji obuocznej. Wybierając narzędzia do terapii, warto kierować się wiedzą popartą badaniami i zaleceniami specjalistów, a nie przypadkowymi nazwami brzmiącymi „fachowo”. Takie podejście zdecydowanie zwiększa szansę na skuteczną poprawę widzenia obuocznego i zapobiega frustracji związanej z brakiem postępów podczas ćwiczeń wykonanych nieodpowiednimi metodami.

Pytanie 21

Niedorozwój jąder nerwów VI i VII powodujący zaburzenia narządu ruchowego oczu jest charakterystyczny dla zespołu

A. Moebiusa.

B. Stillinga-Türka-Duane'a.

C. Marcusa-Gunna.

D. Browna.

W przypadku tego pytania bardzo łatwo się pomylić, bo istnieje sporo zespołów nazwanych od nazwisk, które dotyczą zaburzeń motoryki oka lub twarzy. Dużo osób myli zespół Moebiusa z zespołem Stillinga-Türka-Duane’a, bo oba dotyczą ruchomości gałek ocznych, ale mechanizmy są zupełnie różne. W Duanie’ie dochodzi do ograniczenia odwodzenia oka z powodu nieprawidłowego unerwienia mięśni prostych bocznych, ale nie jest to wynik niedorozwoju jąder nerwów VI i VII. To raczej wada unerwienia, a nie typowa neuropatia jąder. Z kolei zespół Browna dotyczy zaburzeń mechanicznych ruchu oka, konkretnie blokady mięśnia skośnego górnego – tu nie chodzi o niedorozwój czy porażenie nerwów, tylko o problem „mechaniczny” w obrębie mięśni i ścięgien. Zespół Marcusa-Gunna natomiast to bardzo charakterystyczny objaw synkinez twarzowo-powiekowych, gdzie unoszenie powieki następuje mimowolnie przy ruchach żuchwy (tzw. jaw-winking), ale zupełnie nie dotyczy jąder nerwów odwodzącego i twarzowego. Moim zdaniem, częsty błąd polega na skupianiu się tylko na objawach ocznych i ignorowaniu zaburzeń mimiki – a właśnie ten zestaw objawów, czyli problemy z mimiką i odwodzeniem oka jednocześnie, wskazuje na zespół Moebiusa. Dla wielu osób trudne jest rozróżnienie, czy odpowiedź dotyczy problemu obwodowego (jak w Moebiusie – niedorozwój jąder), czy raczej kwestii mięśniowo-mechanicznych lub nieprawidłowości unerwienia (Duane, Brown). Warto powtarzać sobie mapę unerwienia czaszkowego i pamiętać, że zespół Moebiusa to przede wszystkim problem jąder nerwowych, a nie samej gałki ocznej czy mięśni. Takie rozróżnienie jest kluczowe nie tylko w testach, ale też w praktycznej diagnostyce pacjentów.

Pytanie 22

Test Krimsky’ego należy wykonać przy użyciu

A. pałeczki Maddoxa.

B. listwy pryzmatycznej.

C. okularów polaryzacyjnych.

D. okularów czerwono-zielonych.

Test Krimsky’ego wykonuje się przy użyciu listwy pryzmatycznej, co w praktyce oznacza przykładanie pryzmatu o znanej mocy dioptrycznej przed okiem odchylonym, aż do uzyskania symetrii odblasków świetlnych na rogówkach obu oczu. To jest taka klasyka w diagnostyce zeza, zwłaszcza przy ocenie kąta odchylenia. Listwa pryzmatyczna daje możliwość bardzo precyzyjnego doboru mocy pryzmatu, bo składa się z kilku pryzmatów połączonych razem – można wygodnie zwiększać lub zmniejszać moc bez konieczności każdorazowej zmiany narzędzia. Z mojego doświadczenia, takie rozwiązanie jest najbardziej praktyczne w codziennej pracy w gabinecie okulistycznym czy ortoptycznym, bo pozwala zaoszczędzić czas i zachować ciągłość badania. Co ciekawe, według standardów Polskiego Towarzystwa Okulistycznego i międzynarodowych wytycznych, test Krimsky’ego traktowany jest jako jedno z podstawowych narzędzi ilościowej oceny kąta zeza u dzieci, u których wywiad subiektywny czy testy subiektywne bywają trudne do przeprowadzenia. Jeśli ktoś kiedyś będzie miał okazję asystować przy takim badaniu – warto zwrócić uwagę, że właściwe ustawienie listwy pryzmatycznej i dokładność odczytu mają kluczowe znaczenie dla dalszego postępowania terapeutycznego. W sumie – bez listwy pryzmatycznej ani rusz w teście Krimsky’ego!

Pytanie 23

Ćwiczenia ortoptyczne z użyciem czerwonego filtra służą

A. hamowaniu w ośrodku fuzynym.

B. przeciwdziałaniu dwojeniu.

C. stabilizacji kąta anomalii.

D. odtłumianiu oka.

Ćwiczenia ortoptyczne z wykorzystaniem czerwonego filtra są jednym z podstawowych narzędzi stosowanych w procesie odtłumiania oka, czyli tzw. „antysupresji”. Chodzi tu przede wszystkim o sytuacje, gdy jedno oko jest przez mózg ignorowane (tłumione), co niestety często prowadzi do trwałego niedowidzenia. Terapeuta zakłada podczas ćwiczenia czerwony filtr na oko dominujące lub lepsze, a pacjent wykonuje zadania wymagające współpracy obu oczu. Dzięki filtrowi bodźce wizualne z obu oczu są widoczne, ale różnią się barwą, co zmusza system wzrokowy do zaangażowania obu oczu równocześnie. To jest bardzo praktyczne, bo terapia taka pozwala wytrenować mózg do łączenia obrazów z obu oczu i przełamania nawyku tłumienia słabszego oka. Z mojego doświadczenia, takie ćwiczenia są zalecane w przypadku amblyopii i niektórych postaciach zeza, gdzie walczymy o przywrócenie prawidłowej współpracy obu oczu. Standardy terapii ortoptycznej w Polsce i na świecie wyraźnie wskazują na skuteczność tej metody. Warto podkreślić, że sam czerwony filtr nie jest magicznym narzędziem – musi być stosowany według precyzyjnych zaleceń, najlepiej pod okiem doświadczonego ortoptysty lub optometrysty. Takie ćwiczenia, choć wydają się proste, wymagają systematyczności i cierpliwości – ale naprawdę mogą dać bardzo dobre efekty w codziennej praktyce.

Pytanie 24

Wartość refrakcji oka R= +2,00 świadczy o występowaniu

A. krótkowzroczności, gdzie punkt dali wzrokowej znajduje się 50 cm za okiem.

B. nadwzroczności, gdzie punkt dali wzrokowej znajduje się 50 cm za okiem.

C. krótkowzroczności, gdzie punkt dali wzrokowej znajduje się 50 cm przed okiem.

D. nadwzroczności, gdzie punkt dali wzrokowej znajduje się 50 cm przed okiem.

Analizując poszczególne odpowiedzi, łatwo zauważyć, że wiele osób myli się w rozróżnianiu nadwzroczności i krótkowzroczności na podstawie wartości refrakcji. Krótkowzroczność (myopia) to wada, w której oko zbyt silnie skupia promienie świetlne, przez co ognisko znajduje się przed siatkówką, a nie za nią. W jej przypadku wartość refrakcji jest ujemna (np. –2,00 D), a punkt dali wzrokowej leży przed okiem – dokładna odległość zależy od wartości dioptrii. Natomiast dodatnia refrakcja, np. +2,00 D, typowa jest wyłącznie dla nadwzroczności, gdzie oko jest zbyt krótkie optycznie lub ma zbyt słabą moc łamiącą. Błędne przekonanie, że dodatnia refrakcja oznacza krótkowzroczność, wynika często z nieuwzględnienia zasad optyki geometrycznej – ujemne dioptrie skracają ogniskową układu optycznego oka, podczas gdy dodatnie ją wydłużają. Drugim często spotykanym błędem jest mylenie położenia punktu dali wzrokowej. Dla krótkowzrocznego punkt ten znajduje się zawsze przed okiem, natomiast dla nadwzrocznego – za okiem. Twierdzenie, że nadwzroczność oznacza punkt dali przed okiem, jest sprzeczne z podręcznikowymi definicjami. To nie jest tylko sucha teoria, bo w praktyce błędna interpretacja skutkuje złym doborem korekcji: pacjent z nadwzrocznością nie będzie widział ostro z „minusami”, a osoba z krótkowzrocznością nie poprawi widzenia szkłami dodatnimi. Dlatego tak ważne jest, żeby patrzeć na wartość refrakcji nie tylko przez pryzmat liczby, ale rozumieć jej praktyczne konsekwencje. Standardy branżowe jednoznacznie definiują – dodatnie wartości to nadwzroczność i punkt dali za okiem, więc każda inna interpretacja jest po prostu błędna i może prowadzić do pomyłek w pracy z pacjentem.

Pytanie 25

Ćwiczenia zakresu dodatniej względnej konwergencji wykonuje się z pryzmatem ustawionym bazą

A. do nosa.

B. do skroni.

C. do góry.

D. do dołu.

Prawidłowo, pryzmat ustawia się bazą do skroni przy ćwiczeniach zakresu dodatniej względnej konwergencji, bo to właśnie takie ustawienie wymusza na oczach ruch konwergencyjny, czyli zbieżny. W praktyce – gdy bazę pryzmatu kierujemy na zewnątrz (do skroni), światło załamuje się w stronę podstawy i wymaga od oka skierowania się bardziej do wewnątrz, żeby utrzymać pojedynczy obraz. To jest podstawowa technika stosowana na przykład w terapii ortoptycznej, kiedy chce się zwiększyć lub trenować umiejętność zbieżności oczu, szczególnie u osób, które mają trudności z konwergencją albo szybciej się męczą przy pracy z bliska. Takie rozwiązanie jest też rekomendowane przez większość podręczników ortoptycznych, ja sam widziałem, że działa nawet u dzieci, które mają problem z czytaniem dłuższych tekstów. Co ciekawe, bazą do nosa ustawia się pryzmat wyłącznie przy treningu dywergencji, czyli odwrotnego ruchu oczu. Zawsze przy pracy z pryzmatami trzeba pamiętać o właściwym kierunku ustawienia, żeby trening miał sens i nie pogłębił ewentualnych zaburzeń widzenia obuocznego. Moim zdaniem, znajomość tej zasady bardzo się przydaje nie tylko ortoptystom, ale i optometrystom, bo pozwala dobrać odpowiednią terapię pod konkretnego pacjenta.

Pytanie 26

Który z wyników badania na synoptoforze wskazuje na obecność nieprawidłowej harmonijnej zamierzonej korespondencji siatkówkowej?

A. ob. = +5º sub. = +2º

B. ob. = +5º sub. = 0º

C. ob. = +5º sub. = skok w 0º

D. ob. = +5º sub. = skok w +2º

W przypadkach wyników, gdzie obiektywnie stwierdza się kąt zeza, ale subiektywna odpowiedź pacjenta jest inna niż skok w 0º, mamy do czynienia z innymi mechanizmami widzenia obuocznego niż nieprawidłowa harmonijna zamierzona korespondencja siatkówkowa. Na przykład wpisanie wartości subiektywnej równej 0º lub bliskiej zeru, bez efektu „skoku”, często świadczy o tłumieniu lub prostym zjawisku adaptacyjnym, gdzie układ wzrokowy aktywnie ignoruje obraz z jednego oka – typowa sytuacja u dzieci z tzw. bierną adaptacją do zeza. Gdy subiektywna odpowiedź jest zbliżona do wartości obiektywnej (np. +2º przy +5º), bardziej przemawia to za częściową fuzją lub niestabilną korespondencją, a nie wykształconym mechanizmem nieprawidłowej harmonijnej zamierzonej korespondencji. Tutaj łatwo pójść w stronę myślenia, że każdy brak podwójnego widzenia to od razu NHZK, ale to spore uproszczenie. Również odpowiedzi wskazujące na „skok” w innej pozycji niż zero (np. +2º) sugerują raczej, że pacjent próbuje kompensować zez tylko częściowo, nie tworząc typowej nowej osi korespondencyjnej. W praktyce klinicznej często myli się te pojęcia, zwłaszcza gdy nie do końca rozumie się różnicę między zjawiskiem tłumienia, a tworzeniem nowych punktów korespondencji. Moim zdaniem warto jeszcze raz przejrzeć standardy badania na synoptoforze i sprawdzić, kiedy dokładnie pojawia się fenomen skoku, bo to kluczowe dla rozpoznania NHZK. Dobre praktyki diagnostyczne podkreślają, że tylko przy „skoku” z miejsca zerowego na rzeczywisty punkt odpowiadający kątowi zeza, mówimy o nieprawidłowej harmonijnej zamierzonej korespondencji siatkówkowej. Pozostałe przypadki wymagają innego podejścia terapeutycznego i diagnostycznego.

Pytanie 27

Które soczewki kontaktowe mają średnicę o około 1,5 mm mniejszą od widocznej, poziomej tęczówki?

A. Terapeutyczne.

B. Miękkie.

C. Kosmetyczne.

D. Twarde.

W przypadku wyboru odpowiedzi innych niż twarde soczewki na pytanie o średnicę mniejszą od widocznej tęczówki, pojawiają się pewne typowe nieporozumienia. Miękkie soczewki kontaktowe, zarówno sferyczne, jak i kosmetyczne, charakteryzują się znacznie większą średnicą niż twarde – zazwyczaj wynosi ona około 13,5-14,5 mm, czyli soczewka nachodzi na twardówkę i zakrywa całą tęczówkę. To kluczowe dla komfortu użytkowania, bo miękka soczewka musi dobrze przylegać do powierzchni oka, minimalizując ryzyko wypadnięcia czy zbytniego ruchu. Takie rozwiązanie umożliwia również lepsze dopasowanie się do ruchów oka, dlatego miękkie soczewki to obecnie najpopularniejszy wybór na rynku. Z kolei soczewki kosmetyczne, które mogą zmieniać kolor tęczówki lub ją podkreślać, bazują również na konstrukcji soczewek miękkich, więc ich średnica jest zbliżona i także większa niż średnica samej tęczówki. Również soczewki terapeutyczne, które stosuje się np. po urazach lub operacjach oka w celu ochrony rogówki albo podania leku, produkowane są w wersji miękkiej i mają większą średnicę – tu chodzi o to, aby skutecznie chronić i nawilżać całą powierzchnię rogówki i część twardówki. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie wszystkich soczewek kontaktowych z jedną konstrukcją i założenie, że każda „powinna” mieć średnicę zbliżoną do tęczówki. Praktyka branżowa i literatura jasno wskazują: tylko twarde soczewki projektuje się świadomie tak, by były mniejsze od średnicy widocznej tęczówki. Pozostałe typy mają inne cele konstrukcyjne, co wpływa na ich fizyczne wymiary i sposób użytkowania.

Pytanie 28

Obustronne, często niesymetryczne opadnięcie powieki górnej, nasilające się przy zmęczeniu i patrzeniu w górę, oraz problemy z mową i chodzeniem to objawy

A. miopatii.

B. zespołu Hornera.

C. miastenii.

D. porażenia nerwu III.

Wybór innych odpowiedzi niż miastenia najczęściej wynika z mylenia objawów lub nieznajomości subtelnych różnic między schorzeniami neurologicznymi i mięśniowymi. Miopatie generalnie dotyczą pierwotnych chorób mięśni, które objawiają się osłabieniem siły mięśniowej, ale zwykle nie mają tak wyraźnie nasilającego się opadania powiek przy zmęczeniu czy typowych problemów z mową i połykaniem nasilających się w ciągu dnia. W miopatiach zmęczenie pojawia się, ale nie w takim charakterystycznym zmiennym przebiegu, jak to jest w miastenii. Zespół Hornera daje opadnięcie powieki, ale jest ono jednostronne i zwykle towarzyszy mu zwężenie źrenicy oraz brak potliwości po tej stronie twarzy. Nie występują natomiast objawy zmęczenia mięśni, a tym bardziej problemy z mową czy chodzeniem. Porażenie nerwu III (nervus oculomotorius) faktycznie powoduje opadnięcie powieki, ale również towarzyszą temu inne objawy, jak rozszerzenie źrenicy i zez rozbieżny oka, a całość jest najczęściej jednostronna i nie zależy od zmęczenia czy dłuższego używania mięśni. Problem z tą odpowiedzią to także ignorowanie faktu obecności objawów uogólnionych (mowa, chód), które w porażeniu jednego nerwu czaszkowego zwyczajnie nie występują. Bardzo często osoby uczące się mylą funkcje nerwów czaszkowych i myślą, że opadnięcie powieki zawsze oznacza porażenie jednego z nich, co nie jest prawdą – liczy się całościowy obraz kliniczny i dynamika objawów. Moim zdaniem, jeśli chodzi o rozpoznawanie takich przypadków, najlepiej zawsze zwracać uwagę na to, czy objawy zmieniają się w trakcie dnia i czy dotyczą więcej niż jednej grupy mięśni – to pozwala niemal automatycznie wykluczyć większość innych jednostek chorobowych.

Pytanie 29

Badanie obuocznego widzenia z użyciem synoptoforu wykazało u 7-letniego pacjenta „krzyżowanie” obrazów. Dla tego dziecka wskazane jest ćwiczenie

A. fuzjnej względnej konwergencji.

B. rozwijające jednoczesną percepcję.

C. dwojenia z zastosowaniem czerwonego filtra.

D. poszerzające zakres fuzji z użyciem listwy pryzmatycznej.

W diagnostyce i terapii zaburzeń widzenia obuocznego niezwykle ważne jest, by właściwie określić etap rozwoju danej funkcji wzrokowej. W przypadku „krzyżowania” obrazów podczas badania synoptoforem mamy do czynienia z brakiem jednoczesnej percepcji – to znaczy, że mózg nie potrafi jeszcze odbierać dwóch obrazów w jednej chwili. Niestety, często spotyka się myślenie, że skoro ktoś już widzi dwa obrazy, to można od razu przejść do ćwiczenia fuzji czy nawet konwergencji. Takie podejście jest niezgodne z zasadami ortoptyki i prowadzi donikąd, bo bez jednoczesnej percepcji nie ma tzw. podstawy do budowania dalszych funkcji. Przykładowo, ćwiczenia fuzji względnej konwergencji są zarezerwowane dla pacjentów, którzy już mają wykształconą jednoczesną percepcję – ich celem jest nauczenie zbieżności i precyzyjnego łączenia obrazów w jeden. Poszerzanie zakresu fuzji, nawet z użyciem listwy pryzmatycznej, również nie ma sensu na tym etapie, bo dziecko nie korzysta jeszcze z mechanizmu fuzji. Z kolei ćwiczenie dwojenia z czerwonym filtrem to narzędzie raczej do pracy z bardziej zaawansowanymi przypadkami, gdzie istnieje już choćby szczątkowa zdolność łączenia obrazów. Najczęstszy błąd popełniany przez początkujących terapeutów widzenia to właśnie przeskakiwanie etapów – chęć szybkiego przeskoczenia do trudniejszych ćwiczeń zamiast skupienia się na fundamentach. W praktyce należy najpierw nauczyć dziecko rozpoznawania dwóch obrazów naraz (jednoczesnej percepcji), a dopiero potem stopniowo wdrażać ćwiczenia wyższych funkcji obuocznych. Takie podejście daje najlepsze efekty i minimalizuje ryzyko wystąpienia nieprawidłowych adaptacji sensorycznych.

Pytanie 30

Która informacja uzyskana w wywiadzie rodzinnym jest nieistotna w etiologii zeza?

A. Jaskra zamkniętego kąta.

B. Uraz gałki ocznej.

C. Przedwczesny poród.

D. Toksoplazmoza w okresie płodowym.

Wybór odpowiedzi „jaskra zamkniętego kąta” jako nieistotnej w etiologii zeza jest jak najbardziej trafny. To schorzenie dotyczy głównie osób dorosłych, starszych, a jego patomechanizm w zasadzie nie ma żadnego związku z powstawaniem zeza, zwłaszcza u dzieci. Moim zdaniem warto zapamiętać, że zez u dzieci najczęściej ma swoje źródło w przebytych chorobach okresu płodowego, wcześniactwie, urazach, zaburzeniach refrakcji czy też czynnikach genetycznych. Jaskra zamkniętego kąta pojawia się przy anatomicznych predyspozycjach do zablokowania odpływu cieczy wodnistej, co prowadzi do nagłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, ale nie powoduje zaburzeń ustawienia gałek ocznych w osi. W praktyce żaden okulista nie uwzględnia historii takiej jaskry jako czynnika ryzyka zeza. W obowiązujących standardach diagnostyki zeza, np. tych opartych na zaleceniach Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, nie znajdziesz nawet wzmianki o jaskrze zamkniętego kąta w kontekście etiologii zeza. To dobry moment, by rozróżniać choroby, które mogą mieć wpływ na rozwój układu wzrokowego u dziecka od tych typowych dla dorosłych, które nie wchodzą w etiologię zeza. W codziennej praktyce klinicznej wywiad rodzinny powinien skupiać się na czynnikach typowych dla wieku rozwojowego, a nie schorzeniach dorosłych, bo takie informacje nie mają znaczenia dla rozpoznania i planowania leczenia zeza.

Pytanie 31

Współruch żuchwowo-powiekowy jest charakterystycznym objawem zespołu

A. Browna.

B. Moebiusa.

C. Marcusa Gunna.

D. Stillinga-Türka-Duane’a.

Współruch żuchwowo-powiekowy to bardzo charakterystyczny objaw w zespole Marcusa Gunna, zwłaszcza jeśli chodzi o diagnostykę neurologiczną i okulistyczną. Chodzi o to, że podczas ruchu żuchwy (na przykład przy otwieraniu ust lub żuciu) dochodzi do mimowolnego podnoszenia powieki górnej po jednej stronie. Jest to tak zwany zespół „jaw-winking”. Wynika to z anomalii unerwienia – włókna nerwu trójdzielnego (V) częściowo unerwiają mięsień dźwigacz powieki górnej zamiast nerwu okoruchowego (III). Moim zdaniem, znajomość tej patologii jest bardzo praktyczna, bo często można ją przeoczyć przy rutynowym badaniu dziecka z opadającą powieką (ptoza). Co ciekawe, w codziennej pracy można się z tym spotkać u dzieci z jednostronną, zwykle wrodzoną ptozą, w której rodzice zgłaszają, że „powieka dziwnie się podnosi, gdy dziecko je lub mówi”. Standardy diagnostyczne (np. praktyka w poradni okulistycznej) podkreślają konieczność poszukiwania tego objawu – czasem pomaga zwykła obserwacja w trakcie karmienia malucha. Dla optymalnego postępowania bardzo ważne jest odróżnienie tej postaci ptozy od innych, zwłaszcza tych, które mogą wynikać z zaburzeń neurologicznych albo mechanicznych. Z mojego doświadczenia, dobrze jest też wyjaśnić rodzicom, na czym polega ten dziwny objaw, bo jego obecność nie niesie ze sobą istotnego ryzyka dla życia, ale może mieć wpływ na funkcję oka i poczucie komfortu psychicznego dziecka.

Pytanie 32

Przy zastosowaniu metody Campbella w leczeniu niedowidzenia wskazane jest, aby przed rozpoczęciem ćwiczeń sprawdzić ostrość widzenia pacjenta przy użyciu

A. kart Tellera.

B. figur Allena.

C. optypów Snellena.

D. testu Lea.

W praktyce okulistycznej ocena ostrości wzroku u dzieci, zwłaszcza tych przed szkolnym wiekiem lub niewspółpracujących, wymaga doboru odpowiednich narzędzi diagnostycznych. Testy takie jak Lea, figury Allena czy optotypy Snellena są często stosowane, ale mają swoje ograniczenia. Test Lea opiera się na rozpoznawaniu prostych symboli – kółko, kwadrat, domek, jabłko – i wymaga jednak pewnej współpracy dziecka oraz umiejętności werbalizowania odpowiedzi. Moim zdaniem, sporo dzieci nie jest jeszcze gotowych na takie testowanie, szczególnie w wieku do 3. roku życia, a wtedy wynik jest po prostu niemiarodajny. Podobnie figury Allena – ich przewaga polega na przyjaznej formie obrazkowej, ale dziecko nadal musi wskazać lub nazwać prezentowany symbol. To sprawia, że czasami wynik testu bardziej zależy od rozwoju mowy niż faktycznej ostrości wzroku. Z kolei optotypy Snellena, choć są złotym standardem u dorosłych i dzieci starszych, zupełnie nie sprawdzają się w ocenie niemowląt i maluchów, bo wymagają umiejętności rozpoznawania i nazywania liter lub przynajmniej współpracy polegającej na wskazywaniu odpowiedniego kierunku. Typowym błędem jest myślenie, że każda kolorowa czy obrazkowa tablica nadaje się dla najmłodszych – niestety tak nie jest. To właśnie karty Tellera, oparte na analizie preferencji spojrzenia i reakcji wzrokowych na kontrastowe prążki, pozwalają najobiektywniej ocenić próg ostrości wzroku bez konieczności współpracy słownej. Takie podejście minimalizuje ryzyko błędnej oceny i daje wiarygodny punkt wyjścia do terapii niedowidzenia metodą Campbella. Warto więc pamiętać, żeby zawsze dobierać metodę testowania do wieku i możliwości pacjenta, bo od tego zależy skuteczność późniejszych ćwiczeń rehabilitacyjnych.

Pytanie 33

W teście paskowym obucznym wartość 4 cp/cm oznacza ostrość widzenia równą

A. 4 cykle z 57 cm.

B. 4 stopnie.

C. 4 cykloradiany.

D. 4 cykle z 114 cm.

Test paskowy obuczny i zapis 4 cp/cm mogą na pierwszy rzut oka wydawać się mylące, zwłaszcza jeśli ktoś nie pracuje na co dzień z tą metodą pomiaru ostrości wzroku. Popularnym błędem jest utożsamianie tej wartości z odległością 114 cm, bo intuicyjnie można próbować przeliczać proporcjonalnie, jednak w praktyce test jest skalibrowany specjalnie pod odległość 57 cm. Odniesienie do 4 cykloradianów albo 4 stopni to również dość częsta pułapka myślowa, może przez to, że w optometrii i fizyce często operuje się różnymi miarami kąta. Jednak cp/cm (cykle na centymetr) to jednostka przestrzennej częstotliwości, która nie ma bezpośredniego związku z kątem w stopniach czy radianach, a bardziej z ilością powtarzających się wzorów na określonej długości. Takie błędne założenia pojawiają się nierzadko podczas prób szybkiego przeliczenia jednostek albo doszukiwania się powiązań między miarami kątowymi a rzeczywistą ostrością wzroku – a przecież w testach praktycznych zawsze liczy się realna odległość i rozdzielczość wzoru. Moim zdaniem trudno się dziwić tym pomyłkom, bo system oznaczeń nie jest intuicyjny dla osób nieobeznanych z metodyką testów wzroku. Kluczowe jest jednak zapamiętać, że w praktyce klinicznej ostrość 4 cp/cm oznacza możliwość rozróżnienia 4 cykli z odległości właśnie 57 cm, bo taki układ daje charakterystyczny kąt widzenia odpowiedni do oceny zdolności rozdzielczej oka. Z mojego doświadczenia wynika, że spora część osób próbuje „przetłumaczyć” jednostki na coś, co już zna, ale niestety tutaj to tak nie działa. Warto się po prostu nauczyć tej zależności dla testów paskowych, bo to naprawdę ułatwia codzienną pracę z pacjentami.

Pytanie 34

Guz przysadki mózgowej może spowodować

A. ubytek w centralnej części pola widzenia.

B. niedowidzenie połowicze dwuskroniowe.

C. niedowidzenie połowicze części przynosowej.

D. niedowidzenie korowe.

Interpretując objawy neurologiczne związane z guzem przysadki mózgowej, łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że każdy rodzaj ubytku pola widzenia może wystąpić w tym przypadku. Jednak anatomia i fizjologia drogi wzrokowej są tutaj kluczowe. Ubytek w centralnej części pola widzenia, czyli tzw. mroczek centralny, częściej jest rezultatem zmian w obrębie siatkówki lub nerwu wzrokowego, na przykład przy stwardnieniu rozsianym albo zapaleniu nerwu wzrokowego; nie jest typowy dla guza przysadki. Niedowidzenie połowicze części przynosowej to błąd w nazewnictwie; taki objaw praktycznie nie występuje jako izolowany objaw. Niedowidzenie korowe jest skutkiem uszkodzenia kory wzrokowej, najczęściej w płacie potylicznym, na przykład po udarze mózgu, i kompletnie nie dotyczy guza przysadki zlokalizowanego w okolicy siodła tureckiego. Z mojego punktu widzenia, wiele osób myli typy ubytków pola widzenia, bo nie skupia się na przebiegu włókien nerwowych i ich krzyżowaniu w skrzyżowaniu wzrokowym. Guz przysadki, uciskając środkową część tego skrzyżowania, powoduje właśnie ubytek po stronie skroniowej (zewnętrznej) obu oczu, co wyróżnia go od pozostałych przyczyn. Kluczowe w diagnostyce neurookulistycznej jest zrozumienie, które warstwy drogi wzrokowej są zajęte przez proces patologiczny. Standardy neurologiczne i okulistyczne wyraźnie wymagają, żeby przy zmianach o typie niedowidzenia połowiczego dwuskroniowego zawsze brać pod uwagę zmiany w okolicy przysadki, co potwierdza ogromną rolę lokalizacji zmiany chorobowej. W praktyce błędna interpretacja symptomów może skutkować niepotrzebnymi badaniami lub nawet opóźnieniem prawidłowej diagnozy. Dlatego warto poświęcić chwilę na faktycznie solidne zrozumienie tego zagadnienia.

Pytanie 35

Jeżeli refrakcja układu optycznego oka jest zbyt silna przy prawidłowo długiej gałce ocznej, wówczas ognisko układu optycznego leży przed siatkówką. Świadczy to o występowaniu

A. nadwzroczności refrakcyjnej.

B. krótkowzroczności refrakcyjnej.

C. krótkowzroczności osiowej.

D. nadwzroczności osiowej.

W okulistyce dość często spotyka się zamieszanie wokół pojęć krótkowzroczności i nadwzroczności oraz ich podziału na osiową i refrakcyjną. W przypadku osiowej krótkowzroczności, problemem jest zbyt długa gałka oczna – przez to obraz pada przed siatkówką, nawet jeśli refrakcja samego układu optycznego jest w normie. Z drugiej strony, nadwzroczność osiowa występuje wtedy, gdy gałka oczna jest za krótka, więc ognisko układu optycznego teoretycznie wypadłoby za siatkówką. Odpowiedzi sugerujące nadwzroczność (czy to osiową, czy refrakcyjną) nie pasują do opisu, bo tam ognisko zawsze jest za siatkówką, a nie przed nią. W nadwzroczności refrakcyjnej układ optyczny jest zbyt słaby, czyli za mało skupia światło i przez to obraz ląduje za siatkówką. Często myli się te pojęcia, bo trudno wyczuć, która część oka „zawiniła”: długość osiowa czy siła łamiąca. Jednak jeśli długość jest prawidłowa, a ognisko pada przed siatkówką, to od razu sugeruje to krótkowzroczność refrakcyjną, czyli nadmiar siły łamiącej (np. za wypukła rogówka albo soczewka). W praktyce diagnostycznej kluczem jest dokładne badanie biometria i refrakcji – wtedy da się szybko rozróżnić, z czym mamy do czynienia. Praktyka pokazuje, że nieumiejętność różnicowania tych zaburzeń prowadzi do błędów przy doborze korekcji okularowej – na przykład przepisuje się zbyt mocne plusy osobie mającej krótkowzroczność refrakcyjną, przez co obraz staje się jeszcze bardziej zamazany. Dlatego trzeba bardzo świadomie podchodzić do interpretacji wyników i opierać się na pełnej wiedzy o fizjologii oka.

Pytanie 36

Horyzontalna listwa pryzmatyczna ma zastosowanie w ćwiczeniach

A. dwojenia.

B. widzenia stereoskopowego.

C. zakresu fuzji.

D. dowolnej fuzjnej konwergencji.

Pojawia się często nieporozumienie, że horyzontalna listwa pryzmatyczna służy bezpośrednio do wywoływania dwojenia albo ćwiczenia widzenia stereoskopowego. W rzeczywistości jednak pryzmaty, a zwłaszcza listwa pryzmatyczna, są wykorzystywane do oceny i treningu zakresu fuzji, czyli zdolności łączenia przez pacjenta lekko przesuniętych obrazów w jeden spójny obraz. Stosowanie ich jedynie po to, by wywołać dwojenie, nie jest celem terapeutycznym, a raczej punktem granicznym, na którym kończy się zakres fuzji – to taki moment, w którym pacjent już nie jest w stanie połączyć obrazów. Podobnie rzecz się ma z widzeniem stereoskopowym – choć dobre fuzjowanie jest warunkiem prawidłowego stereopsji, sama listwa pryzmatyczna nie jest narzędziem do jego treningu, tylko do oceny i ćwiczenia rezerw fuzji. Dowolna fuzjna konwergencja to z kolei pojęcie zbyt ogólne i nieprecyzyjne – w zaawansowanej praktyce ortoptycznej ćwiczenia zawsze są celowane w konkretne rezerwy, a nie w przypadkową konwergencję. Typowym błędem jest utożsamianie działania pryzmatów z każdą formą treningu obuoczności. W praktyce klinicznej, bazując chociażby na podręcznikach takich jak "Optometria. Podstawy", zaleca się bardzo konkretne wykorzystanie listwy do ćwiczeń zakresu fuzji, a nie do przypadkowego wywoływania dwojenia czy ogólnego pojęcia konwergencji. Dobrze mieć na uwadze, że poprawnie prowadzony trening z listwą pryzmatyczną skupia się na stopniowym zwiększaniu rezerw fuzji, co jest kluczowe dla utrzymania sprawnego widzenia obuocznego w dynamicznym środowisku.

Pytanie 37

Jeżeli u pacjenta w jednym oku występuje nadwzroczność a w drugim krótkowzroczność, to należy stwierdzić

A. myopię.

B. antymetropię.

C. izoanizometropię.

D. hyperopię.

To pytanie dotyczy bardzo specyficznej sytuacji refrakcyjnej, gdzie w jednym oku występuje nadwzroczność, a w drugim krótkowzroczność. Określenia takie jak myopia czy hyperopia odnoszą się wyłącznie do jednej wady refrakcji – odpowiednio krótkowzroczności i nadwzroczności – i nie opisują sytuacji, gdzie każde oko ma przeciwną wadę. Takie uproszczenie często prowadzi do błędnych skojarzeń, bo w codziennej pracy optometrysty czy okulisty zwykle mówi się o jednym typie wady, a nie o ich kombinacjach między oczami. Izoanizometropia natomiast odnosi się do stanu, w którym oba oczy mają tę samą wadę pod względem rodzaju i mocy optycznej – czyli np. obustronna krótkowzroczność o zbliżonym stopniu. To właśnie ta różnica pomiędzy izoanizometropią a antymetropią jest kluczowa – i często jest ona mylona, zwłaszcza przez osoby dopiero uczące się diagnostyki wad refrakcji. Typowym błędem jest założenie, że wystarczy różnica mocy między oczami, by mówić o izoanizometropii, ale prawidłowo powinniśmy ten termin zarezerwować dla sytuacji, gdzie nie ma różnicy znaku i rodzaju wady. W praktyce, rozpoznanie antymetropii jest istotne, bo może prowadzić do zaburzeń widzenia obuocznego, a także do rozwoju niedowidzenia (ambliopii) przy braku odpowiedniej korekcji. Standardy postępowania zalecają więc dokładne badanie refrakcji obu oczu i indywidualną korekcję, a także edukację pacjenta w zakresie konsekwencji nieleczonych wad mieszanych. Najlepiej od razu rozróżniać terminy i nie upraszczać – bo w praktyce te niuanse wpływają na skuteczność terapii i komfort życia pacjenta.

Pytanie 38

W leczeniu niedowidzenia u dzieci oczekiwanym efektem wykonywania ćwiczeń z użyciem stymulatora jest

A. poprawa korespondencji siatkówek.

B. pobudzenie widzenia plamkowego.

C. utrwalenie obuocznego widzenia.

D. usunięcie mroczka punktu fiksacji.

W leczeniu niedowidzenia u dzieci łatwo pomylić cele poszczególnych technik terapeutycznych, szczególnie gdy spojrzy się na ćwiczenia z użyciem stymulatora. Utrwalenie obuocznego widzenia to oczywiście ważny element rehabilitacji wzroku, ale jest to proces złożony i najczęściej stosowany dopiero po uzyskaniu poprawy widzenia w słabszym oku. Sam stymulator nie jest narzędziem do nauki widzenia obuocznego – tutaj raczej używa się bardziej zaawansowanych metod, np. ćwiczeń ortoptycznych. Usunięcie mroczka punktu fiksacji nie jest celem ćwiczeń z użyciem stymulatora. Takie mroczki zwykle są związane z inną etiologią, np. zmianami w siatkówce czy zaburzeniami naczyniowymi, a nie z niedowidzeniem właściwym dzieciom. Stymulatory nie wpływają też bezpośrednio na poprawę korespondencji siatkówek – ta kwestia dotyczy bardziej leczenia zeza i zaburzeń korespondencji sensorycznej, gdzie stosuje się specjalistyczne ćwiczenia synoptoforem lub inne formy terapii ortoptycznej. Typowym błędem jest takie myślenie, że sama stymulacja wizualna rozwiąże wszystkie problemy związane z widzeniem obuocznym czy anomaliami siatkówkowymi. Z doświadczenia wiem, że bez precyzyjnego rozumienia celu ćwiczenia szybko można wyciągnąć fałszywe wnioski. Dlatego tak istotne jest, by pamiętać, że stymulator w niedowidzeniu służy przede wszystkim do pobudzenia widzenia plamkowego, co daje bazę pod dalszą rehabilitację, a pozostałe cele są osiągane w kolejnych etapach lub za pomocą innych technik zgodnie ze standardami polskimi i międzynarodowymi.

Pytanie 39

Jeżeli u pacjenta w jednym oku występuje nadwzroczność a w drugim krótkowzroczność, to należy stwierdzić

A. antymetropię.

B. myopię.

C. izoanizotropię.

D. hyperopię

Wielu osobom na pierwszy rzut oka może się wydawać, że jeśli w jednym oku jest nadwzroczność, a w drugim krótkowzroczność, to mamy po prostu jakąś formę anizometropii – stąd czasem pojawia się termin izoanizotropia, chociaż on w ogóle nie funkcjonuje w oficjalnej nomenklaturze optycznej. To trochę takie mylące skojarzenie słowne. W rzeczywistości anizometropia oznacza różnicę w wielkości wady refrakcji pomiędzy oczami, ale nie określa, czy różnica dotyczy kierunku (czyli znaku) tej wady. Z kolei odpowiedzi hyperopia i myopia opisują konkretne rodzaje wad refrakcji: hyperopia to po prostu nadwzroczność, a myopia – krótkowzroczność. I jasne, można by pomyśleć, że skoro jedno oko wykazuje nadwzroczność, to odpowiedź 'hyperopia' wystarczy – ale to nie jest pełny opis sytuacji, bo pytanie dotyczy związku między obojgiem oczu. Moim zdaniem łatwo się tu pomylić, bo w praktyce wiele osób skupia się na pojedynczych wadach zamiast szukać relacji między nimi. Takie podejście prowadzi do błędu w rozpoznaniu, bo pojęcie antymetropii jest ściśle zarezerwowane dla sytuacji, gdy jedno oko jest krótkowzroczne, a drugie nadwzroczne. Standardy optometrii i okulistyki bardzo precyzyjnie definiują te terminy i rozróżniają je w praktyce, co jest ważne przy doborze korekcji i prognozowaniu problemów z widzeniem obuocznym. Warto więc rozumieć różnice i nie mylić pojedynczych nazw wad ze zjawiskami dotyczącymi obu oczu jednocześnie.

Pytanie 40

Który wynik badania świadczy o uzyskaniu prawidłowego zakresu fuzji w konwergencji, jeśli przed ćwiczeniami u pacjenta badanego testem foveolarnym wynik add wynosił 5°?

A. 10Δ

B. 18Δ

C. 14Δ

D. 12Δ

Zakres fuzji w konwergencji to jeden z podstawowych parametrów, które ocenia się podczas badania pacjentów z zaburzeniami widzenia obuocznego. Niższe wartości, takie jak 10Δ, 12Δ czy nawet 14Δ, często nie są wystarczające, aby mówić o uzyskaniu pełnej, prawidłowej fuzji i stabilnego komfortu widzenia w codziennych sytuacjach. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że prawidłowy zakres konwergencji powinien przekraczać 15Δ. Odpowiedzi wskazujące na niższe wartości mogą wynikać z mylnego założenia, że już niewielki wzrost po ćwiczeniach daje zadowalający efekt, ale to błąd logiczny, oparty zazwyczaj na braku znajomości aktualnych norm branżowych. Dla wielu pacjentów, zwłaszcza tych z objawami astenopijnymi, wartości poniżej tej granicy nie zabezpieczą przed nawrotem dolegliwości przy dłuższym obciążeniu wzrokowym, np. przy czytaniu czy pracy biurowej. Często myli się tu pojęcie poprawy (każdy wzrost jest dobry) z osiągnięciem normy klinicznej — a to nie zawsze to samo. Moim zdaniem warto zapamiętać, że chociaż każdy postęp jest ważny, to celem terapii powinno być osiągnięcie zakresu konwergencji mieszczącego się w zakresie 15-20Δ. Niższe wyniki sugerują, że rehabilitacja nie została jeszcze zakończona lub trzeba rozważyć inne metody wspomagające. Z praktyki wynika, że dopiero wartości powyżej tej granicy realnie przekładają się na poprawę jakości życia i eliminację podwójnego widzenia czy zmęczenia oczu. Tak więc, odpowiedzi sugerujące niższe wartości są zbyt optymistyczne i nie uwzględniają aktualnych standardów ortoptycznych oraz wytycznych stosowanych zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej