Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik dentystyczny
Kwalifikacja: MED.06 - Wykonywanie i naprawa wyrobów medycznych z zakresu protetyki dentystycznej, ortodoncji oraz epitez twarzy
Data rozpoczęcia: 20 czerwca 2026 23:21
Data zakończenia: 20 czerwca 2026 23:37

Egzamin niezdany

Wynik: 18/40 punktów (45,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Udostępnij swój wynik

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Oznaczeniem zgodnym z zębem wskazanym strzałką na ilustracji jest

A. 6-

B. +6

C. 16

D. 6

Na modelu widoczny jest górny pierwszy trzonowiec po prawej stronie pacjenta, czyli ząb 16 w systemie FDI. W polskim, tzw. starym systemie oznaczeń stosowanym w protetyce i technice dentystycznej, ten sam ząb zapisuje się jako +6. Znak „+” oznacza prawą stronę szczęki, a cyfra „6” – pierwszy ząb trzonowy stały. Dlatego właśnie odpowiedź „+6” jest zgodna z zębem wskazanym strzałką. W praktyce technika dentystycznego trzeba swobodnie poruszać się między różnymi systemami: FDI (16), stary system polski (+6) czy system uniwersalny (3). Na przykład w opisie ustawiania zębów w protezie całkowitej lekarz może w karcie wpisać „odtworzyć kontakt w okolicy +6”, a technik na modelu musi intuicyjnie sięgnąć do odpowiedniego zęba w zestawie. Moim zdaniem warto ćwiczyć to na suchych modelach: patrzysz na ząb, rozpoznajesz jego cechy morfologiczne (liczba guzków, kształt korony, położenie w łuku) i od razu kojarzysz symbol w obu notacjach. W codziennej pracy, przy montowaniu modeli w artykulatorze czy przy planowaniu mostu, taka automatyczna orientacja w oznaczeniach bardzo przyspiesza robotę i zmniejsza ryzyko pomyłek, np. ustawienia zęba lustrzanie po złej stronie łuku.

Pytanie 2

Do czego jest wykorzystywana zamieszczona na rysunku śruba?

A. Do leczenia progenii.

B. Do rozbudowy poprzecznej dolnego łuku zębowego.

C. Do rozszerzenia całego łuku zębowego.

D. Do przesunięcia pojedynczych zębów.

Śruba pokazana na rysunku to typowa śruba ekspansyjna do ortodontycznego poszerzania całego łuku zębowego, stosowana głównie w aparatach do ekspansji podniebienia (np. aparat Hyrax, Haas, różne modyfikacje RME). Jej konstrukcja umożliwia symetryczne odsuwanie od siebie obu połówek aparatu, a więc w praktyce rozsuwanie lewej i prawej strony łuku zębowego jednocześnie. Po każdym obrocie kluczykiem następuje kontrolowane zwiększenie szerokości, zwykle o 0,2–0,25 mm na dobę, zgodnie z zaleceniami lekarza ortodonty. W dobrze prowadzonym leczeniu śruba taka wykorzystuje siły działające na szew podniebienny i wyrostki zębodołowe, co prowadzi stopniowo do ortopedycznego lub ortodontycznego poszerzenia szczęki. Moim zdaniem warto zapamiętać, że ta śruba nie służy do przemieszczania pojedynczych zębów, tylko do globalnej zmiany szerokości całego łuku górnego, czasem także dolnego, ale zawsze jako całości. W praktyce technika dentystyczna musi zadbać, żeby śruba była prawidłowo osadzona w akrylu, ustawiona centralnie w płaszczyźnie podniebienia i aby kierunek jej działania pokrywał się z planowaną linią ekspansji. Standardem jest też dokładne opisanie w karcie pracy sposobu aktywacji (częstotliwość, liczba obrotów), bo od tego zależy bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Dobrze wykonany aparat z taką śrubą pozwala uniknąć bardziej inwazyjnych procedur i jest podstawowym narzędziem w leczeniu zwężonych łuków zębowych u dzieci i młodzieży, a czasem również u dorosłych we współpracy z chirurgią szczękową.

Pytanie 3

Przyklejenie do płyty protezy woskowych kanałów w trakcie puszkowania jest charakterystyczne dla zamiany wosku na akryl metodą

A. z przedlewami.

B. tradycyjną.

C. wtryskową.

D. wlewową.

Właściwe skojarzenie tego pytania polega na rozpoznaniu, że przyklejanie woskowych kanałów do płyty protezy przy puszkowaniu jest typowe dla metody wtryskowej wymiany wosku na akryl. W tej technologii planuje się od razu drogę przepływu masy akrylowej pod ciśnieniem – właśnie po to modeluje się i przykleja kanały woskowe, które po wyparzeniu wosku tworzą kanały wlewowe w gipsie. Przez te kanały materiał akrylowy jest wtłaczany z cylindra lub kolby wtryskowej do formy w puszce. Dzięki temu akryl wypełnia dokładnie całą przestrzeń po wosku, z mniejszym ryzykiem pęcherzy, niedolania czy naprężeń skurczowych. W praktyce technik przy metodzie wtryskowej bardzo pilnuje przekroju, długości i przebiegu kanałów, żeby zapewnić równomierne dociśnienie materiału i prawidłowe odpowietrzenie formy. To jest standard przy systemach wtryskowych do protez całkowitych i częściowych z akrylu termoplastycznego czy klasycznego PMMA, zgodny z instrukcjami producentów aparatów wtryskowych. W metodzie tradycyjnej wosk jest zastępowany akrylem przez wlew grawitacyjny lub docisk w formie, więc aż tak rozbudowanej sieci kanałów woskowych się nie przygotowuje. Moim zdaniem warto sobie to poukładać tak: jeśli planujesz wtryskiwać materiał pod ciśnieniem, musisz mieć logiczny system kanałów – i właśnie to sugeruje odpowiedź „wtryskowa”. W dobrze prowadzonym laboratorium jest to jedna z podstawowych dobrych praktyk, bo poprawny system kanałów bezpośrednio przekłada się na dokładność przylegania płyty protezy, stabilność w jamie ustnej i mniejszą ilość korekt na etapie oddania protezy pacjentowi.

Pytanie 4

Użycie zbyt dużej ilości monomeru w trakcie zarabiania masy akrylowej może skutkować

A. kruchością i łamliwością płyty protezy po polimeryzacji.

B. skróceniem czasu polimeryzacji wstępnej.

C. niejednolitą i niepełną polimeryzacją akrylu.

D. zwiększeniem skurczu akrylu.

Prawidłowo wskazany skutek dotyczy zwiększenia skurczu akrylu przy zastosowaniu zbyt dużej ilości monomeru. W masach akrylowych do protez (PMMA) obowiązuje zasada ściśle określonego stosunku proszku (polimeru) do cieczy (monomeru). Jeżeli monomeru jest za dużo, w mieszance powstaje układ przesycony cieczą, cząstki polimeru nie są w stanie związać całej objętości monomeru w trakcie polimeryzacji. W efekcie po zakończeniu procesu dochodzi do większego skurczu objętościowego materiału, bo nadmiar monomeru częściowo odparowuje, a częściowo wchodzi w reakcję z dużą zmianą objętości. Z mojego doświadczenia to właśnie nadmiar cieczy jest jedną z częstszych przyczyn niedokładnego przylegania płyty protezy do podłoża i luzów brzeżnych. Klinicznie objawia się to gorszą stabilizacją protezy, podciekaniem śliny i powietrza, koniecznością częstszej korekty czy nawet rebazacji. W dobrych praktykach technicznych zawsze podkreśla się, żeby pilnować proporcji P/L (powder/liquid) zalecanych przez producenta, odczekać fazę piaskową i nitkowatą, a masę akrylową pakować w fazie ciasta. Zbyt „mokre” ciasto akrylowe to prosta droga do większego skurczu, deformacji płyty, utraty dokładności odwzorowania modelu gipsowego i naprężeń wewnętrznych. W protezach całkowitych może to powodować m.in. odstawanie płyty w okolicy tylnej granicy protezy i problemy z utrzymaniem szczelności przyssania. Dlatego, moim zdaniem, kontrola ilości monomeru to jeden z kluczowych nawyków dobrego technika.

Pytanie 5

Czynnościowy aparat do leczenia doprzednich wad zgryzu to

A. aparat Herbsta.

B. aparat Wunderera.

C. dolna płytka Schwarza.

D. dolna płytka Hotza.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie wymienione aparaty pojawiają się w ortodoncji, ale ich funkcja jest zupełnie inna. Kluczowe jest zrozumienie, czym w ogóle jest czynnościowy aparat do leczenia doprzednich wad zgryzu. W aparatach czynnościowych wykorzystujemy siły mięśniowe pacjenta i zmianę pozycji żuchwy, żeby wpływać na wzrost kości i funkcję stawu skroniowo‑żuchwowego, a nie tylko przesuwać pojedyncze zęby. Doprzednia wada zgryzu oznacza, że żuchwa lub dolny łuk zębowy jest ustawiony zbyt do przodu, więc logika leczenia polega na hamowaniu doprzedniego położenia żuchwy lub korygowaniu jej toru ruchu. Aparat Herbsta, który bywa często kojarzony z aparatami czynnościowymi, w klasycznej wersji jest stosowany głównie do leczenia tyłozgryzów, czyli do wysuwania żuchwy do przodu. Ma elementy teleskopowe łączące szczękę z żuchwą i wymusza doprzednie ustawienie żuchwy, co w przypadku już istniejącej doprzedniej wady działałoby dokładnie w przeciwnym kierunku niż potrzebujemy. To typowy błąd myślowy: skoro aparat jest czynnościowy, to „na pewno nada się do każdej wady”. Niestety tak to nie działa, każdy aparat ma swój określony kierunek działania. Dolna płytka Hotza i dolna płytka Schwarza to z kolei aparaty płytkowe, bardziej nastawione na przesuwanie zębów w obrębie łuku dolnego, rozbudowę łuku, korektę stłoczeń czy niewielkie zmiany położenia zębów. One nie są projektowane jako aparaty czynnościowe do modyfikacji wzrostu całej żuchwy w kierunku tylnym. Owszem, mogą mieć elementy sprężyste, śruby, klamry, ale ich wpływ na relację szczęka–żuchwa jest ograniczony i pośredni. Z mojego doświadczenia uczniowie często wrzucają wszystkie aparaty ruchome „do jednego worka” i nie rozróżniają, które są typowo czynnościowe, a które są po prostu płytkami do regulacji zębów. W nowoczesnych standardach ortodontycznych dobiera się aparat ściśle do rodzaju wady: do tyłozgryzu aparaty protrudujące żuchwę (jak Herbst), a do doprzednich wad zgryzu – konstrukcje takie jak aparat Wunderera, które działają w przeciwnym kierunku, korygując nadmierne doprzednie ustawienie żuchwy lub dolnego łuku. Dlatego wybór pozostałych odpowiedzi jest merytorycznie nieuzasadniony w kontekście pytania o czynnościowy aparat do leczenia doprzednich wad zgryzu.

Pytanie 6

Według metody Gysiego należy ustawić zęby boczne

A. płaskoguzkowe.

B. z zachowaniem krzywej kompensacyjnej Spee.

C. z obustronną eliminacją fenomenu Christensena.

D. blokowe.

Według metody Gysiego zęby boczne w protezach całkowitych ustawia się z zachowaniem krzywej kompensacyjnej Spee, bo to właśnie ta przestrzenna krzywizna łuku zębowego pozwala uzyskać stabilne, zrównoważone kontakty w ruchach ekscentrycznych. Chodzi o to, żeby powierzchnie żujące zębów trzonowych i przedtrzonowych tworzyły łagodny łuk w kierunku przednio‑tylnym, a nie były ustawione „na płasko”. Dzięki temu przy ruchach protruzyjnych i laterotruzyjnych uzyskujemy możliwie szeroką i równomierną powierzchnię kontaktu, co w protezach całkowitych bardzo ogranicza kołysanie się płyty i punktowe przeciążenia podłoża śluzówkowo‑kostnego. W praktyce technik przy ustawianiu zębów na artykulatorze kontroluje tę krzywą patrząc z boku: guzki dystalne kłów i kolejne guzki zębów bocznych powinny stopniowo „wspinać się” ku tyłowi, a nie tworzyć linię prostą. Moim zdaniem, kto raz dobrze „zobaczy” tę krzywą Spee na modelach, temu od razu łatwiej ustawiać zęby tak, żeby proteza nie tylko ładnie wyglądała, ale też była funkcjonalna i komfortowa. W dobrze ustawionej protezie całkowitej według Gysiego krzywa kompensacyjna współgra z prowadzeniem siecznym i kłowym, co w efekcie daje zbalansowaną okluzję, zgodną z klasycznymi standardami protetyki.

Pytanie 7

Który rysunek przedstawia powierzchnię żującą pierwszego zęba przedtrzonowego górnego?

A. Rysunek 3

B. Rysunek 2

C. Rysunek 1

D. Rysunek 4

Wybranie rysunku 1 jest zgodne z klasycznym opisem morfologii pierwszego zęba przedtrzonowego górnego. Ten ząb ma na powierzchni żującej wyraźnie dwa guzki: policzkowy (większy, bardziej stromy) i podniebienny (mniejszy), rozdzielone centralnie położoną bruzdą międzyguzkową przebiegającą mniej więcej w kierunku mezjo-dystalnym. Na rysunku 1 dokładnie widać tę prostszą, bardziej „dwuguzkową” rzeźbę: brak licznych dodatkowych bruzd, brak trzeciego czy czwartego guzka, zarys korony jest owalny, lekko sześciokątny, charakterystyczny dla górnego pierwszego przedtrzonowca. W praktyce technika dentystycznego ta cecha jest bardzo ważna przy ustawianiu zębów w protezach częściowych i całkowitych – przedtrzonowiec górny ma pełnić funkcję prowadzącą, nie może więc nadmiernie przypominać trzonowca z wieloma guzkami, bo zaburzyłby prowadzenie kłowe i grupowe. W modelowaniu wosku lub w projektowaniu CAD/CAM zwraca się uwagę, żeby bruzda centralna nie była zbyt głęboka ani zbyt szeroka, a guzki miały prawidłową wysokość, co zapewnia prawidłową okluzję i brak przedwczesnych kontaktów. Moim zdaniem warto zapamiętać, że pierwszy przedtrzonowiec górny jest takim „mini dwuguzkowym trzonowcem”, ale jednak prostszym – i właśnie to najlepiej odzwierciedla rysunek 1.

Pytanie 8

Który element aparatu ortodontycznego przedstawiono na rysunku?

A. Łuk wargowy Ruhlanda.

B. Wąsy aparatu McNeila.

C. Przerzut podniebienny Goshgariana.

D. Łuk zewnątrzustny Hedgera.

Na rysunku nie mamy do czynienia ani z wąsami aparatu McNeila, ani z łukiem wargowym Ruhlanda, ani z przerzutem podniebiennym Goshgariana. Te elementy łatwo pomylić, bo wszystkie są wykonane z drutu ortodontycznego i współpracują z płytkami lub pierścieniami, ale ich budowa i przede wszystkim funkcja są zupełnie inne niż w przypadku łuku zewnątrzustnego Hedgera. Wąsy aparatu McNeila to delikatne, krótkie druty zakotwiczone w akrylowej płytce podniebiennej, stosowane głównie u niemowląt i małych dzieci do leczenia rozszczepów podniebienia i korygowania ustawienia wyrostka szczęki. Są one elementem typowo wewnątrzustnym, nie wychodzą poza usta i nie współpracują z wyciągami potylicznymi, więc na schemacie wyglądałyby dużo skromniej i znajdowały się blisko wyrostka zębodołowego. Łuk wargowy Ruhlanda to z kolei drut przebiegający przed siekaczami dolnymi lub górnymi, oparty w rurkach na pierścieniach trzonowców, którego zadaniem jest kontrola położenia zębów siecznych poprzez kontakt z wargą. Ten element ma charakter czysto wewnątrzustny, jego ramiona kończą się w okolicy trzonowców i nie tworzą rozbudowanej części zewnętrznej, jak na rysunku. Przerzut podniebienny Goshgariana to łuk podniebienny łączący pierścienie na trzonowcach górnych, przebiegający łukowato przez sklepienie podniebienia. Służy do utrzymania szerokości łuku, czasem do rotacji lub dystalizacji trzonowców, ale zawsze znajduje się w obrębie jamy ustnej, bez żadnych ramion wyprowadzonych na zewnątrz. Typowym błędem jest patrzenie tylko na ogólny kształt drutu i pomijanie tego, czy element jest wewnątrzustny czy zewnątrzustny, oraz do czego można podpiąć siły zewnętrzne. W dobrych praktykach ortodontycznych zawsze analizuje się: gdzie przebiega główna część drutu, gdzie znajdują się punkty zakotwienia i w jaki sposób przenoszona jest siła. Jeśli na schemacie widoczne są długie ramiona wyprowadzone poza usta, z miejscami zaczepu dla elastycznych wyciągów, to nie może to być ani łuk wargowy, ani przerzut podniebienny, tylko właśnie forma łuku zewnątrzustnego, takiego jak Hedger.

Pytanie 9

Który most jest zaliczany do adhezyjnych?

A. Rochette'a.

B. Składany.

C. Kładkowy.

D. Jednobrzeżny.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Most Rochette’a zaliczamy do mostów adhezyjnych, ponieważ jego retencja opiera się głównie na połączeniu adhezyjnym z tkankami zęba, a nie na klasycznym, mechanicznym opracowaniu filarów. Charakterystyczne są metalowe skrzydełka z perforacjami, które cementuje się za pomocą cementów kompozytowych lub żywicznych do szkliwa zębów filarowych po wcześniejszym wytrawieniu. W praktyce klinicznej taki most stosuje się najczęściej w odcinku przednim, np. przy braku jednego siekacza u młodej osoby, gdzie chcemy maksymalnie oszczędzić tkanki zębów sąsiednich. W porównaniu z tradycyjnymi mostami, preparacja pod most Rochette’a jest minimalna, często ogranicza się do delikatnego zmatowienia powierzchni podniebiennych lub językowych. Z mojego doświadczenia takie rozwiązanie jest bardzo przydatne jako uzupełnienie tymczasowe lub średnioterminowe, szczególnie u pacjentów młodych, u których nie chcemy jeszcze wykonywać klasycznego mostu lub implantu. Dobrą praktyką jest dokładne zaplanowanie powierzchni retencyjnych, kontrola zgryzu i unikanie przeciążeń w zwarciu, bo połączenie adhezyjne, mimo że nowoczesne i wytrzymałe, jest jednak bardziej wrażliwe na siły ścinające niż klasyczne filary z pełnym oszlifowaniem. W literaturze protetycznej mosty Rochette’a podaje się jako pierwotny, historyczny typ tzw. mostów adhezyjnych, od którego rozwinęły się współczesne mosty typu Maryland, ale zasada – retencja głównie dzięki adhezji – pozostała ta sama i właśnie dlatego ta odpowiedź jest prawidłowa.

Pytanie 10

Którym numerem oznaczony jest na ilustracji mięsień żwacz?

A. Numerem 3.

B. Numerem 4.

C. Numerem 1.

D. Numerem 2.

Na ilustracji łatwo pomylić poszczególne mięśnie, bo wiele z nich nachodzi na siebie i wizualnie tworzy dość skomplikowany obraz. Mięsień żwacz jest jednak dość specyficzny: leży bocznie na gałęzi żuchwy, mniej więcej w okolicy kąta żuchwy, ma kształt grubego, pionowo biegnącego mięśnia, który łączy łuk jarzmowy z powierzchnią boczną żuchwy. Oznaczenie numerem 1 wskazuje raczej na mięśnie skroniowe, które rozpościerają się wachlarzowato w dole skroniowym i schodzą ku wyrostkowi dziobiastemu żuchwy. One też biorą udział w żuciu, ale ich położenie jest wyżej, nad łukiem jarzmowym, a nie na samej gałęzi żuchwy. Wybór numeru 3 lub 4 to z kolei typowy błąd wynikający z sugerowania się bliskością do ust i nosa. Te oznaczenia obejmują głównie mięśnie mimiczne: okolice nosa, warg i policzka (np. mięsień okrężny ust czy mięśnie unoszące i obniżające wargę). Mięśnie mimiczne przyczepiają się do skóry i odpowiadają za wyraz twarzy, a nie za generowanie silnych ruchów żucia. W praktyce stomatologicznej, zwłaszcza protetycznej, dobra znajomość różnicy między mięśniami żucia a mimicznymi jest kluczowa. Błędne kojarzenie położenia żwacza może prowadzić do nieprawidłowej oceny przyczyn bólu w okolicy policzka, złej interpretacji napięć mięśniowych przy bruksizmie czy złego planowania przebiegu granic protez. Standardem jest, żeby żwacz lokalizować bocznie na żuchwie, poniżej łuku jarzmowego, a nie w okolicy nosa czy bezpośrednio wokół ust. Dlatego odpowiedzi wskazujące inne numery niż 2 wynikają raczej z powierzchownego skojarzenia niż z faktycznej analizy anatomii mięśni żucia.

Pytanie 11

Na którym zębie występuje guzek Carabellego?

A. -6

B. 36

C. 6-

D. 16

Guzek Carabellego występuje typowo na pierwszym trzonowcu górnym, czyli właśnie na zębie 16 (a także jego lustrzanym odpowiedniku 26). Jest to dodatkowy, najczęściej słabo wyrażony guzek na powierzchni podniebiennej guzka mezjalno-podniebiennego. W praktyce technika dentystycznego i lekarza stomatologa ważne jest, żeby w ogóle pamiętać o jego istnieniu, bo ma wpływ na kształt anatomiczny korony, prowadzenie wycisku, modelowanie woskowe i okluzję. Moim zdaniem często jest trochę bagatelizowany, a jednak przy dokładnych rekonstrukcjach anatomicznych (np. korony pełnoceramiczne, mosty, protezy całkowite z anatomicznymi zębami) warto go odtworzyć przynajmniej w zarysie. W atlasach anatomii stomatologicznej standardowo opisuje się go właśnie przy zębach 16 i 26, jako element typowy, choć jego wielkość jest bardzo zmienna osobniczo – może być wyraźny, ledwo zaznaczony albo prawie niewidoczny. W pracowni protetycznej dobrze jest obejrzeć dokładnie modele gipsowe pacjenta i nie „ścinać” tego guzka przy obróbce, bo zmieniamy wtedy naturalną morfologię. Przy szlifowaniu zęba pod koronę stomatolog też powinien uwzględniać ten fragment, żeby nie tworzyć zbędnych podcieni i niepotrzebnych zagłębień, które utrudnią osadzenie uzupełnienia. W ortodoncji z kolei guz Carabellego czasem pomaga w orientacji na modelach – ułatwia szybkie rozpoznanie, że patrzymy na pierwszy trzonowiec górny, a nie np. drugi.

Pytanie 12

Podczas wykonywania modelu dzielonego użycie pinów podwójnych w metalowych koszulkach będzie skutkowało

A. podniesieniem wysokości zwarcia.

B. zabezpieczeniem części koronowej mikromodelu przed ścieraniem.

C. ustabilizowaniem mikromodelu w podstawie modelu.

D. dokładniejszym odwzorowaniem części anatomicznej modelu.

W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że skoro coś dokładamy do modelu, to od razu poprawiamy wszystkie jego parametry: zwarcie, anatomię, odporność na ścieranie. W rzeczywistości piny podwójne w metalowych koszulkach mają bardzo konkretne zadanie i nie rozwiązują innych problemów technologicznych. Podnoszenie wysokości zwarcia nie ma żadnego związku z zastosowaniem pinów. Wysokość zwarcia wynika z prawidłowo pobranego wycisku, rejestracji zwarcia, ustawienia modeli w artykulatorze oraz późniejszego ustawienia zębów lub opracowania koron. Piny tylko „trzymają” segmenty w stałym położeniu, nie zmieniają relacji szczęka–żuchwa. Jeśli ktoś wiąże piny z wysokością zwarcia, to zwykle wynika to z mylenia stabilności elementu gipsowego z parametrami okluzyjnymi. Podobnie, dokładniejsze odwzorowanie części anatomicznej modelu zależy od jakości wycisku, rodzaju gipsu, techniki zalewania i wibracji, a nie od tego, jakie piny zastosujemy. Piny pojawiają się dopiero po odlaniu modelu i nie wpływają na to, jak wiernie zostały odwzorowane guzki, bruzdy czy brzegi sieczne. Również ochrona części koronowej mikromodelu przed ścieraniem nie jest funkcją pinów. Za odporność na ścieranie odpowiada przede wszystkim twardość i klasa gipsu, sposób obróbki, używane narzędzia i delikatne obchodzenie się z modelem. Piny z koszulkami zabezpieczają raczej część korzeniową segmentu i strefę mocowania w podstawie, ograniczając wykruszanie i rozkalibrowanie gniazd. Moim zdaniem najczęstszy błąd polega na przypisywaniu jednemu elementowi technologii zbyt wielu „magicznych” właściwości. W praktyce każdy etap – wycisk, gips, piny, artykulator – ma swoją konkretną, dość wąską rolę i dopiero ich poprawne połączenie daje precyzyjną pracę protetyczną.

Pytanie 13

Płytka Hawleya to aparat

A. elastyczny.

B. retencyjny.

C. czynnościowy.

D. aktywny.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Płytka Hawleya jest klasycznym przykładem aparatu retencyjnego, czyli takiego, który ma utrzymać zęby w nowej, skorygowanej pozycji po zakończonym leczeniu ortodontycznym aktywnym aparatem stałym lub ruchomym. Jej podstawą jest akrylowy podniebienny lub językowy płytowy korpus oraz odpowiednio wygięte elementy druciane, najczęściej łuk wargowy Hawleya z klamrami kulkowymi lub Adamsa. Ten aparat sam z siebie nie ma za zadanie przesuwać zębów o dużą wartość, tylko stabilizować efekt leczenia. W praktyce klinicznej, zgodnie z zaleceniami ortodontycznymi, pacjent po zdjęciu aparatu stałego bardzo często dostaje właśnie płytkę Hawleya na kilka miesięcy, a czasem dłużej, do noszenia w określonym reżimie godzinowym, żeby zapobiec nawrotowi wady zgryzu (tzw. relapsowi). Moim zdaniem dobrze jest pamiętać, że w fazie retencji kluczowa jest współpraca pacjenta – nawet najlepsza płytka retencyjna nic nie da, jeśli będzie leżeć w pudełku. Konstrukcja Hawleya może być indywidualnie modyfikowana, ale jej główna funkcja pozostaje taka sama: bierne utrzymanie ustawienia zębów. W podręcznikach z ortodoncji i w standardach postępowania zaleca się aparaty retencyjne płytkowe (jak Hawley) lub przezroczyste szyny retencyjne, ale zasada zawsze jest wspólna – brak aktywnych śrub czy sprężyn, działanie głównie bierne, jedynie z ewentualnymi drobnymi korektami kształtu łuku wargowego.

Pytanie 14

Którymi cyframi oznaczony jest siekacz stały, górny, boczny, prawy w systemie Viohla?

A. 21

B. 42

C. 12

D. 52

Prawidłowe oznaczenie siekacza stałego, górnego, bocznego, prawego w systemie Viohla to 12. W tym systemie dwucyfrowa liczba opisuje dokładnie położenie zęba: pierwsza cyfra oznacza ćwiartkę łuku zębowego, a druga cyfra – kolejny ząb licząc od linii pośrodkowej. Cyfra „1” oznacza prawą połowę szczęki (górny prawy kwadrant), a „2” – że chodzi o drugi ząb od środka, czyli właśnie siekacz boczny. W praktyce technika dentystycznego to oznaczenie pojawia się non stop: na modelach gipsowych, w kartach zleceń od lekarza, przy ustawianiu zębów w protezach, przy analizie zwarcia na artykulatorze. Jeżeli lekarz zapisze w zleceniu np. „odbudowa 12” albo „korona na 12”, to bez wahania wiadomo, że chodzi o górny prawy siekacz boczny. Moim zdaniem opanowanie takich systemów oznaczeń to absolutna podstawa – dzięki temu nie ma pomyłek przy doborze zęba z katalogu, przy ustawianiu zębów w protezie częściowej czy przy projektowaniu mostów. Warto też kojarzyć, że w tym samym systemie 11 to siekacz przyśrodkowy górny prawy, 13 to kieł górny prawy, a analogicznie w lewej części szczęki mamy 21 i 22. Im szybciej wejdzie to w nawyk, tym mniej ryzyka, że np. ustawisz złą formę zęba w szeregu albo zamówisz zły ząb z magazynu.

Pytanie 15

Klasa I braków zębowych w klasyfikacji Galasińskiej-Landsbergerowej oznacza braki

A. ilościowe międzyzębowe.

B. skrzydłowe obustronne.

C. mieszane.

D. jakościowe.

W klasyfikacji Galasińskiej-Landsbergerowej klasa I obejmuje braki jakościowe, czyli takie, w których ząb jest obecny w łuku, ale jego jakość jest niewystarczająca: ząb jest znacznie zniszczony próchnicowo, po leczeniu endodontycznym, przebarwiony, osłabiony, z rozległą odbudową albo wymaga pokrycia koroną protetyczną. Nie mówimy tu o „dziurze” w łuku, tylko o zębie, który nie spełnia prawidłowo funkcji estetycznej lub żucia i trzeba go protetycznie skorygować. Ta klasyfikacja porządkuje planowanie leczenia: w klasie I rozważamy głównie korony, licówki, wkłady koronowe, wkłady koronowo‑korzeniowe, ewentualnie onlaye lub overlaye, a nie mosty czy protezy częściowe. W praktyce technika dentystycznego oznacza to inne podejście do modelu roboczego, preparacji brzegów koron, doboru materiału (ceramika, metal‑ceramika, kompozyt, cyrkon) oraz sposobu przeniesienia zwarcia. Moim zdaniem warto mieć z tyłu głowy, że w brakach jakościowych zachowujemy ząb filarowy i wykorzystujemy go jako podporę dla uzupełnienia stałego, co jest zgodne z nowoczesnymi standardami minimalnie inwazyjnej protetyki – najpierw wzmacniamy i odbudowujemy to, co jeszcze można uratować, zamiast od razu usuwać i zastępować protezą ruchomą. W wielu opisach klinicznych ta klasa jest pierwszym krokiem do nauki różnicowania, kiedy pacjent potrzebuje korony, a kiedy już typowo mostu lub protezy szkieletowej.

Pytanie 16

Który element budowy anatomicznej czaszki oznaczony jest na ilustracji literą X?

A. Otwór podoczodołowy.

B. Kanał szczękowy.

C. Otwór ślepy.

D. Kanał oczodołowy.

Zaznaczony na ilustracji element to otwór podoczodołowy, czyli foramen infraorbitale, położony na trzonie kości szczękowej, poniżej brzegu podoczodołowego oczodołu, mniej więcej w linii z drugim zębem przedtrzonowym. Z tego otworu wychodzi nerw podoczodołowy – gałąź nerwu szczękowego V2, a także naczynia podoczodołowe. W praktyce stomatologicznej i technik dentystycznych to miejsce jest kluczowym punktem orientacyjnym, bo odpowiada za unerwienie wargi górnej, skrzydełka nosa i okolicy policzka. Przy znieczuleniach przewodowych lekarz szuka właśnie tego otworu palpacyjnie, żeby skutecznie zablokować nerw. Z mojego doświadczenia, jak ktoś dobrze „czuje” położenie otworu podoczodołowego na czaszce, to łatwiej mu później orientować się na modelach gipsowych i przy projektowaniu prac protetycznych, np. kiedy ocenia przebieg tkanek miękkich i planuje przebieg brzegu protezy. Otwór podoczodołowy jest też ważny przy analizie radiologicznej: na pantomogramie, CBCT czy RTG czaszki jego lokalizacja pomaga ocenić symetrię twarzy, ewentualne ubytki kostne po urazach lub zmianach zapalnych. W standardach anatomicznych opisuje się go zawsze w odniesieniu do oczodołu, zębów przedtrzonowych i szwu jarzmowo‑szczękowego, dlatego warto to sobie dobrze poukładać w głowie – potem bardzo ułatwia to pracę z pacjentem, ale też zaliczenia z anatomii w technikum.

Pytanie 17

Elementem utrzymującym w aparatach ortodontycznych, wskazanym do zastosowania na pojedyncze zęby trzonowe, jest klamra

A. kulkowa.

B. Adamsa.

C. Grotha.

D. pętelkowa.

Prawidłowo wskazany element utrzymujący to klamra Adamsa. Jest to klasyczna, podstawowa klamra retencyjna stosowana w aparatach ortodontycznych ruchomych, szczególnie właśnie na pojedyncze zęby trzonowe. Jej charakterystyczna budowa to dwa ramiona obejmujące podcienie na powierzchniach przedsionkowych sąsiednich zębów oraz część środkowa przebiegająca na powierzchni przedsionkowej korony. Dzięki temu klamra Adamsa bardzo dobrze „zatrzaskuje się” w podcieniach szkliwa i zapewnia stabilne utrzymanie aparatu przy stosunkowo niewielkim ucisku na ząb. Moim zdaniem to jedna z najważniejszych klamer, które warto umieć narysować z pamięci i odtworzyć w drucie. W praktyce technik ortodonta najczęściej projektuje klamrę Adamsa na pierwsze trzonowce stałe, bo tam ma najlepsze warunki retencyjne: szeroka korona, wyraźne podcienie, dobra dostępność pola zabiegowego. Bardzo ważne jest też prawidłowe doginanie: zbyt luźna klamra nie będzie trzymać aparatu, a zbyt ciasna może powodować uraz przyzębia lub dyskomfort pacjenta. W dobrych praktykach zaleca się wykonywanie klamer Adamsa z drutu stalowego o średnicy ok. 0,7–0,8 mm, przy zachowaniu gładkich łuków i braku ostrych zagięć, które mogłyby kaleczyć śluzówkę. Co istotne, klamra Adamsa jest też stosunkowo uniwersalna – można ją modyfikować (np. dodawać haczyki na wyciągi gumowe), dlatego w nowoczesnej ortodoncji ruchomej nadal pozostaje standardem w zakresie utrzymania aparatów na zębach trzonowych i przedtrzonowych.

Pytanie 18

Klasę II braków zębowych, według klasyfikacji Galasińskiej-Landsbergerowej, przedstawia rysunek

A. Rysunek 4

B. Rysunek 1

C. Rysunek 3

D. Rysunek 2

W klasyfikacji braków zębowych wg Galasińskiej‑Landsbergerowej klasa II to tzw. braki częściowe boczne jednostronne, czyli skrzydłowe. Oznacza to, że w jednym odcinku bocznym łuku zębowego brakuje kilku zębów, a od strony dystalnej nie ma zęba filarowego – łuk jest tam „otwarty”. W rysunku 3 dokładnie to widać: po jednej stronie zachowany jest ciąg zębów bocznych, a po drugiej stronie występuje skrzydłowy brak skróconego łuku. Moim zdaniem właśnie ta cecha – brak dystalnego filaru po jednej stronie – jest kluczowa przy rozpoznawaniu klasy II i warto się jej uczyć niemal na pamięć, bo w praktyce protetycznej od tego zależy cały plan leczenia. W takich przypadkach standardowo planuje się protezy częściowe, najczęściej szkieletowe, z klamrami i podparciami po stronie przeciwnej oraz elementami retencyjnymi i stabilizującymi po stronie braków, np. ramionami klamerowymi, cierniami, ewentualnie zamkami lub zatrzaskami, jeśli planuje się konstrukcje bardziej zaawansowane. Klasa II wymusza też specyficzne podejście do wyznaczania linii podparcia i prowadzenia analizy paralelometrycznej – trzeba tak dobrać klamry i powierzchnie oporowe, żeby siły żucia nie przeciążały pojedynczych filarów i nie powodowały przechylania się protezy w kierunku bezzębowego odcinka. W dobrych praktykach przy brakach klasy II zwraca się dużą uwagę na równomierne rozłożenie obciążeń, wydłużenie płaszczyzn podparcia oraz stosowanie możliwie sztywnych łączników głównych. W technice dentystycznej przekłada się to na odpowiednie modelowanie szkieletu, prawidłowe ustawienie zębów sztucznych w relacji centralnej oraz kontrolę okluzji, tak żeby proteza nie „bujała się” na podłożu i była jak najbardziej funkcjonalna i komfortowa dla pacjenta.

Pytanie 19

Przednią część powierzchni stawowej kości skroniowej stanowi

A. dół żuchwowy.

B. guzek stawowy.

C. chrząstka środstawowa.

D. wyrostek jarzmowy.

Prawidłowa odpowiedź to guzek stawowy, bo właśnie on tworzy przednią część powierzchni stawowej kości skroniowej w obrębie stawu skroniowo‑żuchwowego. Guzek stawowy (eminentia articularis) leży przed dołem żuchwowym i razem z nim tworzy panewkę dla głowy żuchwy. Od strony funkcjonalnej ma ogromne znaczenie: podczas ruchów doprzednich żuchwy kłykieć żuchwy „wspina się” na guzek stawowy, a podczas szerokiego otwierania ust przesuwa się po jego stoku. Dlatego kształt, wysokość i nachylenie guzka stawowego wpływają na tor ruchu żuchwy, prowadzenie sieczne i kłowe, a w praktyce protetycznej – na ustawienie zębów i kształt powierzchni okluzyjnych. W diagnostyce stawu skroniowo‑żuchwowego na tomografii CBCT lub w klasycznym RTG stara się ocenić właśnie relację głowy żuchwy do dołu żuchwowego i guzka stawowego, bo nieprawidłowe ułożenie może sprzyjać przeciążeniom, trzaskom czy bólom stawu. Z mojego doświadczenia dobrze jest sobie wyobrazić, że dół żuchwowy to część bardziej „tylna i zagłębiona”, a guzek stawowy to taka „przednia górka”, po której ślizga się kłykieć. W technice dentystycznej, przy ustawianiu zębów na artykulatorze, odpowiednikiem guzka stawowego jest pochylnia stawowa – jej kąt ustawiamy zgodnie z indywidualnym nachyleniem guzka, żeby odtworzyć prawidłową dynamikę ruchów żuchwy i uniknąć nieprawidłowych kontaktów okluzyjnych.

Pytanie 20

Condylator oraz zęby typu Condyloform są charakterystyczne dla metody ustawiania zębów według

A. Gysiego.

B. Fehra.

C. Gerbera.

D. Mayera.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Metoda Gerbera jest ściśle związana z pojęciem condylatora oraz zębów typu Condyloform, więc skojarzenie tych nazw to bardzo dobry trop. Gerber oparł swoją koncepcję ustawiania zębów w protezach całkowitych na analizie ruchów w stawie skroniowo‑żuchwowym i na tzw. kinematyce żuchwy. Condylator to specjalne urządzenie (rodzaj artykulatora), które umożliwia przeniesienie indywidualnych ruchów żuchwy pacjenta na model gipsowy. Dzięki temu można ustawić zęby tak, żeby kontakty okluzyjne były jak najbardziej zbliżone do warunków fizjologicznych, a nie tylko „książkowych”. Zęby Condyloform zostały zaprojektowane właśnie pod tę filozofię – mają charakterystyczną anatomię guzków i bruzd, tak aby współpracować z założeniami okluzji według Gerbera, czyli z tzw. okluzją lingwalną z kontrolowaną prowadnicą. W praktyce technik protetyk, pracując w metodzie Gerbera, dobiera konkretne zestawy zębów Condyloform i ustawia je w condylatorze zgodnie z rejestracją centralnej relacji i ruchów ekscentrycznych. Moim zdaniem to jedna z bardziej „logicznych” metod, bo mocno szanuje biomechanikę stawu skroniowo‑żuchwowego i dąży do równomiernego przenoszenia sił żucia na podłoże protetyczne, co zmniejsza ryzyko przeciążeń, urazów śluzówki i przyspieszonej resorpcji wyrostka zębodołowego. W wielu pracowniach jest to nadal standard w protezach całkowitych dla pacjentów z bardziej wymagającą okluzją, szczególnie gdy lekarz dobrze zarejestruje relacje żuchwy, a technik umie świadomie korzystać z condylatora.

Pytanie 21

Do statycznych metod ustawiania zębów w protezach całkowitych zalicza się metodę

A. Gysi-Fischera.

B. Acermana.

C. Fehra.

D. Bielskiego.

W protetyce łatwo się pogubić w nazwiskach i metodach, bo wiele z nich brzmi podobnie i wszystkie dotyczą mniej więcej tego samego etapu – ustawiania zębów w protezach całkowitych. Jednak nie każda znana koncepcja okluzji czy ustawiania zębów jest zaliczana do metod statycznych. Metoda Fehra czy Gysi-Fischera wiążą się raczej z bardziej rozbudowanymi, często dynamicznymi zasadami artykulacji, z dużym naciskiem na odwzorowanie ruchów żuchwy w artykulatorze, analizę prowadzenia kłowego i przedniego, pracę na łuku twarzowym, a więc wychodzą poza prosty, statyczny schemat ustawiania. W takich ujęciach zęby ustawia się w oparciu o ruchy ekscentryczne, krzywe Spee i Wilsona, kąty toru stawowego, co jest typowe dla metod dynamicznych lub mieszanych. To zupełnie inna filozofia niż klasyczne statyczne ustawianie, gdzie bazuje się głównie na relacji centralnej i ustalonej wysokości zwarcia, a reszta jest bardziej „szablonowa”. Z kolei metoda Ackermana (często tu mylona pisownia) kojarzy się ze złożonymi koncepcjami okluzji i ortodoncji, a nie z typowym statycznym ustawianiem zębów w protezach całkowitych według polskiej szkoły protetycznej. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie każdej nazwanej metody czy nazwiska z literatury z konkretną techniką ustawiania w protezach całkowitych, podczas gdy część z nich dotyczy raczej teorii okluzji, analizy modeli, czy nawet ortodoncji. W dobrych praktykach techniki dentystycznej przyjmuje się jasny podział: metody statyczne, takie jak Bielskiego, opierają się na ustalonych, dość prostych relacjach szczęk bez śledzenia ruchów, natomiast metody dynamiczne i artykulacyjne angażują rozbudowane artykulatory i indywidualne rejestracje ruchów żuchwy. Warto to sobie poukładać, bo potem łatwiej dobrać odpowiednią technikę do konkretnego pacjenta, zamiast mieszać wszystkie nazwiska do jednego worka.

Pytanie 22

W jakiej kolejności wypadają zęby mleczne?

A. Siekacze → kły → trzonowce.

B. Siekacze → trzonowce → kły.

C. Siekacze → kły → przedtrzonowce.

D. Siekacze → przedtrzonowce → kły.

Kolejność wypadania zębów mlecznych nie jest przypadkowa i nie zależy tylko od „wytrzymałości” poszczególnych zębów, ale od zaprogramowanego rozwoju kości, zawiązków zębów stałych i funkcji narządu żucia. Częsty błąd polega na intuicyjnym założeniu, że skoro kły wyglądają na mocne i „ostre”, to pewnie wypadają wcześniej albo razem z trzonowcami. W rzeczywistości fizjologiczna wymiana zaczyna się od siekaczy mlecznych, bo to one pierwsze kończą swój cykl rozwojowy i funkcjonalny. Propozycje, w których kły pojawiają się jako druga grupa wypadających zębów, ignorują fakt, że kły mają bardzo długie korzenie i dużą rolę w prowadzeniu kłowym oraz stabilizacji łuku, więc utrzymują się dłużej niż trzonowce mleczne. Kolejny typowy błąd myślowy to przenoszenie nazewnictwa zębów stałych na mleczne – pojawia się wtedy pomysł, że po siekaczach wypadają przedtrzonowce. W uzębieniu mlecznym nie ma przedtrzonowców, są tylko siekacze, kły i trzonowce mleczne, a dopiero z zębów trzonowych mlecznych „w ich miejscu” wyrzynają się zęby przedtrzonowe stałe. Dlatego odpowiedzi mieszające kolejność kłów i trzonowców albo wprowadzające przedtrzonowce w uzębieniu mlecznym są merytorycznie błędne. Z mojego doświadczenia wynika, że kto raz dobrze zrozumie, że trzonowce mleczne wymieniają się wcześniej niż kły, temu łatwiej potem analizować zdjęcia pantomograficzne, planować leczenie ortodontyczne w okresie uzębienia mieszanego i oceniać, czy tempo wymiany zębów u dziecka mieści się w normie rozwojowej. Prawidłowa znajomość tej sekwencji to też dobra praktyka przy edukacji rodziców – można im spokojnie wytłumaczyć, czemu kły mleczne „trzymają się” dłużej i nie jest to powód do paniki.

Pytanie 23

Materiałem, z którego wykonuje się płytę w aparacie retencyjnym Hawleya jest

A. akryl polimeryzowany światłem.

B. miękka płytka termoformowalna.

C. twardo - miękka płytka termoformowalna.

D. akryl polimeryzowany ciśnieniowo.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W aparacie retencyjnym Hawleya klasycznym i prawidłowym materiałem na płytę jest akryl polimeryzowany ciśnieniowo. Chodzi o typowy akryl na gorąco (polimetakrylan metylu – PMMA), który po polimeryzacji pod ciśnieniem daje twardą, stabilną, gładką płytę. Taki materiał dobrze znosi obciążenia żucia, nie odkształca się w jamie ustnej, zachowuje stały kształt i dzięki temu utrzymuje efekt leczenia ortodontycznego. W praktyce technik wlewa masę akrylową do puszki, dociska i polimeryzuje w specjalnym polimeryzatorze ciśnieniowym, co ogranicza ilość pęcherzyków powietrza i poprawia wytrzymałość oraz estetykę płyty. Moim zdaniem to jest po prostu złoty standard – łatwo go obrabiać, szlifować, polerować, można w nim zatapiać śruby, klamry, druty retencyjne. Dobrze się też dezynfekuje i nie jest zbyt podatny na przebarwienia, oczywiście przy prawidłowej higienie. Miękkie czy termoformowalne tworzywa są fajne do szyn typu Essix, ale klasyczny Hawley to właśnie sztywny akryl ciśnieniowy, bo tylko taki zapewnia odpowiednią stabilność, kontrolę retencji i możliwość precyzyjnej regulacji elementów drucianych zgodnie z zasadami ortodoncji zachowawczej.

Pytanie 24

Metoda polegająca na ustawieniu w protezie górnej zębów dolnych bocznych lewych po stronie prawej, a dolnych bocznych prawych po stronie lewej oraz rezygnacji z jednego przedtrzonowca, jest stosowana podczas ustawiania zębów w zgryzie

A. ortognatycznym.

B. prostym.

C. nożycowym.

D. krzyżowym.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Metoda opisana w pytaniu to klasyczny sposób ustawiania zębów w zgryzie krzyżowym w protezie całkowitej górnej. Chodzi o to, że zęby boczne dolne są jakby „zamienione stronami”: dolne boczne lewe ustawia się po stronie prawej, a dolne boczne prawe po stronie lewej. Dodatkowo rezygnuje się z jednego przedtrzonowca, żeby uzyskać stabilny, możliwy do zaakceptowania przez pacjenta kontakt zgryzowy i nie doprowadzić do przeciążeń podłoża protetycznego. W zgryzie krzyżowym guzek policzkowy zębów dolnych znajduje się bardziej na zewnątrz niż guzki zębów górnych, więc klasyczne, „książkowe” ustawienie zębów (jak w zgryzie prostym) po prostu się nie sprawdzi – proteza będzie się chwiała, będzie przesuwana przez siły żucia i może powodować otarcia. Dlatego w dobrych pracowniach protetycznych, przy planowaniu zgryzu krzyżowego, technik zawsze zaczyna od poprawnej rejestracji zwarcia, a potem świadomie planuje zamianę stron zębów bocznych i redukcję liczby zębów w łuku, żeby nie „upchnąć na siłę” wszystkich przedtrzonowców. W praktyce, moim zdaniem, bardzo ważne jest też dokładne sprawdzenie prowadzenia żuchwy w ruchach bocznych i protruzji – przy zgryzie krzyżowym łatwo o przedwczesne kontakty i trzeba je umiejętnie skorygować szlifowaniem okluzyjnym na etapie przymiarki w wosku. Ten sposób ustawiania zębów jest zgodny z zasadami biomechaniki protez całkowitych: priorytetem jest stabilność protezy, równomierne rozłożenie sił żucia i komfort pacjenta, a nie „na siłę” zachowanie pełnej liczby zębów.

Pytanie 25

Podniesienie wysokości zwarcia w protezach akrylowych polimeryzowanych termicznie może być spowodowane

A. nieprawidłowo dobraną metodą ustawiania zębów sztucznych.

B. nieprawidłowym sposobem polimeryzacji protez.

C. zbyt krótkim czasem i zbyt małą siłą prasowania puszek polimeryzacyjnych.

D. za dużą ilością monomeru w masie akrylowej.

W tym zagadnieniu łatwo się pomylić, bo każda z odpowiedzi dotyczy jakiegoś realnego problemu w pracy z akrylem i protezami, ale tylko jedna faktycznie prowadzi do podniesienia wysokości zwarcia w takim typowym, podręcznikowym rozumieniu. Często pojawia się mylne przekonanie, że za duża ilość monomeru sama z siebie spowoduje wyraźne zwiększenie wysokości zwarcia. Owszem, nieprawidłowy stosunek proszku do płynu może dać większy skurcz polimeryzacyjny, porowatość, większe naprężenia wewnętrzne czy nawet odkształcenia płyty protezy, ale nie jest to główny, bezpośredni mechanizm „podniesienia” zwarcia, jaki opisuje się w podręcznikach technologii protez całkowitych. To raczej wpływa na jakość mechaniczno-fizyczną materiału niż na samą wysokość okluzji. Podobnie zbyt ogólnie rozumiany „nieprawidłowy sposób polimeryzacji” bywa obwiniany za wszystko. Z mojego doświadczenia wynika, że błędy w cyklu termicznym (za szybkie nagrzewanie, zbyt krótka polimeryzacja, gwałtowne chłodzenie) prowadzą przede wszystkim do resztkowego monomeru, wewnętrznych naprężeń i ewentualnych zniekształceń płyty, ale to zwykle objawia się jako jej wypaczenie, pęknięcia, zmiana przylegania do podłoża, a nie jako typowe, równomierne zwiększenie wysokości zwarcia. Trzecia z błędnych koncepcji dotyczy ustawiania zębów sztucznych. Jeżeli metoda ustawiania zębów jest zła, jeżeli technik nie trzyma się zasad okluzji zrównoważonej, płaszczyzny Campera, linii środkowej, to jak najbardziej dojdzie do zaburzeń zwarcia, ale będą one widoczne już na etapie wosku – czyli przy przymiarce ustawienia zębów. Nie jest to więc zjawisko, które „powstaje” dopiero po polimeryzacji. W tym pytaniu chodzi konkretnie o sytuację, gdy woskowa próba jest poprawna, a dopiero gotowa, spolimeryzowana proteza ma za wysokie zwarcie. I tu właśnie wchodzą w grę parametry prasowania puszek: zbyt krótki czas i zbyt mała siła. Typowym błędem myślowym jest wrzucanie do jednego worka wszystkich etapów: mieszania, ustawiania i polimeryzacji. Warto nauczyć się rozdzielać: co wpływa na okluzję już na etapie wosku, co na jakość materiału akrylowego, a co na zmianę wysokości zwarcia na skutek błędów technologicznych przy prasowaniu i polimeryzacji. Takie uporządkowanie bardzo ułatwia późniejsze szukanie przyczyny problemów w realnej pracy w pracowni.

Pytanie 26

Aby w metodzie z belką, umieścić sztyfty odlewowowe do woskowego wzorca mostu, do każdego elementu przykłada się kanał odlewowy

A. o średnicy 3*-3,5 mm i długości około 5 mm, przy zachowaniu średnicy belki 7*-8 mm.

B. o średnicy 2*-2,5 mm i długości około 3 mm, przy zachowaniu średnicy belki 5*-6 mm.

C. o średnicy 3*-3,5 mm i długości około 3 mm, przy zachowaniu średnicy belki 5*-6 mm.

D. o średnicy 2*-2,5 mm i długości około 5 mm, przy zachowaniu średnicy belki 7*-8 mm.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W tej metodzie kluczowe są wymiary zarówno sztyftów odlewowych, jak i samej belki, bo od tego zależy prawidłowy przepływ metalu w formie. Średnica kanału odlewowego 2–2,5 mm i długość około 3 mm dla pojedynczego elementu mostu to wartości przyjęte w praktyce techniki dentystycznej właśnie dla odlewów mostów metodą z belką. Zapewniają one wystarczającą ilość ciekłego stopu, a jednocześnie nie powodują zbędnego rozbudowania systemu kanałów. Przy zbyt cienkim kanale metal szybko stygnie, może dojść do niedolewów, porowatości skurczowych i osłabienia konstrukcji. Z kolei zbyt długi sztyft zwiększa opór przepływu i ryzyko turbulencji, co też nie jest pożądane. Średnica belki 5–6 mm jest kompromisem między sztywnością a ekonomią materiału: belka musi pełnić rolę głównego kolektora metalu, który "karmi" wszystkie poszczególne kanały odlewowe. Moim zdaniem warto to zapamiętać jako prostą zasadę: małe elementy – relatywnie krótkie sztyfty, ale zawsze podłączone do masywniejszej belki. W praktyce laboratoryjnej przy odlewaniu mostów metalowych, np. ze stopów Co-Cr, taki układ pozwala na równomierne wypełnienie wszystkich przęsł i koron filarowych, zmniejsza naprężenia skurczowe i poprawia pasowność gotowego odlewu na modelu. Dobrą praktyką jest też ustawienie sztyftów pod niewielkim kątem, bez gwałtownych załamań, i zachowanie odpowiedniej odległości od najcieńszych ścianek konstrukcji, żeby uniknąć lokalnych przegrzań i deformacji. W większości podręczników z odlewnictwa protetycznego te właśnie wartości podawane są jako standard dla mostów wykonywanych metodą z belką.

Pytanie 27

Która metoda ustawiania zębów w protezach całkowitych wymaga użycia kaloty?

A. Akermana.

B. Fehra.

C. Gysiego.

D. Bielskiego.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W metodzie Fehra kluczowym elementem jest właśnie użycie kaloty, czyli specjalnej półkulistej powierzchni (kaloty okluzyjnej), która odwzorowuje założoną przez autora koncepcję przestrzennego przebiegu płaszczyzn żucia. Ta kalota pomaga technikowi w trójwymiarowym ustawieniu zębów sztucznych tak, żeby uzyskać prawidłową krzywą Spee i krzywą Wilsona, a więc stabilną, zrównoważoną okluzję w protezach całkowitych. Dzięki kalocie łatwiej kontrolować wysokość guzków, nachylenie powierzchni żujących i wzajemne relacje między zębami górnymi i dolnymi, bez ciągłego „strzelania na oko”. W praktyce laboratoryjnej wygląda to tak, że model protezy montuje się w artykulatorze, a następnie zęby ustawia się w kontakcie z kalotą – zęby boczne są dosuwane do powierzchni kaloty, aż uzyska się ciągły, harmonijny kontakt. To bardzo pomaga zwłaszcza mniej doświadczonym technikom, bo ogranicza ryzyko przypadkowego ustawienia zębów za stromo, za płasko albo „schodkowo”. Metoda Fehra jest klasycznym przykładem metody anatomiczno-funkcjonalnej z wykorzystaniem z góry zdefiniowanej powierzchni prowadzącej. W wielu podręcznikach do techniki dentystycznej podkreśla się, że stosowanie kaloty sprzyja powtarzalności wyników i ułatwia standaryzację ustawiania zębów w pracowniach, co ma znaczenie przy większej liczbie podobnych prac. Moim zdaniem warto tę metodę znać, nawet jeśli w praktyce używa się też innych systemów, bo dobrze uczy przestrzennego myślenia o okluzji i stabilności protezy podczas ruchów żuchwy.

Pytanie 28

Doginanie łuku wargowego należy wykonać kleszczami

A. Schwarza i Aderera.

B. wklęsło - wypukłymi i kramponowymi.

C. wklęsło - wypukłymi i grotowymi.

D. Aderera i tunelowymi.

Doginanie łuku wargowego wykonuje się właśnie kleszczami wklęsło‑wypukłymi i kramponowymi, bo ten zestaw narzędzi daje najwięcej kontroli nad kształtem i aktywnością drutu. Kleszcze wklęsło‑wypukłe mają szczęki o przeciwstawnym profilu, dzięki czemu można precyzyjnie formować łuk w trzech płaszczyznach bez niekontrolowanego spłaszczania drutu. To jest szczególnie ważne przy łuku wargowym w aparatach ruchomych, gdzie liczy się zachowanie przekroju drutu, sprężystości i osiowego przebiegu przed zębami siecznymi. Kleszcze kramponowe z kolei ułatwiają lokalne doginanie małych fragmentów łuku, np. przy korekcie odległości od warg, przy ustawianiu retencji lub przy drobnych aktywacjach. W praktyce technika ortodontyczna opiera się na takim doborze kleszczy, żeby każde dogięcie było przewidywalne: wklęsło‑wypukłymi kształtuje się ogólny przebieg łuku, a kramponowymi robi się bardziej punktowe modyfikacje, bez ryzyka zgniecenia drutu czy jego skręcenia. Moim zdaniem to jest podstawowy zestaw, jaki powinien mieć każdy technik przy pracy z aparatami płytkowymi – pozwala zachować prawidłową biomechanikę łuku wargowego, czyli odpowiednią elastyczność, kierunek działania siły i bezpieczeństwo dla przyzębia. W wielu pracowniach jest to traktowane jako standard dobrej praktyki: wszelkie łuki wargowe i podobne elementy druciane doginamy właśnie na kleszczach wklęsło‑wypukłych, a do precyzyjnych poprawek sięgamy po kramponowe, zamiast próbować robić wszystko jednym, przypadkowym narzędziem.

Pytanie 29

Lewy dolny drugi przedtrzonowiec stały oznaczany jest symbolem -5 (minus 5) według systemu oznaczania zębów

A. Haderupa.

B. Zsigmondy’ego.

C. Perreidta.

D. Viohla.

Lewy dolny drugi przedtrzonowiec stały oznaczany symbolem -5 według systemu Haderupa to klasyczny przykład zapisu, który trzeba mieć „w ręku”, jeśli pracuje się przy dokumentacji stomatologicznej. W systemie Haderupa zęby stałe w żuchwie oznacza się cyfrą z minusem: minus po lewej stronie cyfry dla lewej strony łuku dolnego, a po prawej – dla prawej strony. Przedtrzonowce mają numer 4 i 5, więc lewy dolny drugi przedtrzonowiec to właśnie -5. W szczęce używa się plusa, czyli np. +5 dla górnego drugiego przedtrzonowca. Dzięki temu od razu widać: plus – szczęka, minus – żuchwa, położenie znaku – strona prawa/lewa. W praktyce technika dentystycznego ten zapis pojawia się w kartach protetycznych, schematach ustawiania zębów w protezach częściowych i całkowitych, przy opisie braków zębowych i planowaniu mostów. Moim zdaniem warto umieć szybko „tłumaczyć” Haderupa na system FDI, bo lekarze częściej używają FDI, a w starszej literaturze polskiej i niemieckiej wciąż można natknąć się na Haderupa. Typowy błąd to mylenie go z systemem Zsigmondy’ego, gdzie używa się ćwiartek i cyfr rzymskich lub arabskich wewnątrz krzyża. W systemie Haderupa nie ma żadnych krzyży ani nawiasów, tylko proste cyfry z plusami i minusami, co w pracy w gabinecie i pracowni protetycznej jest dość wygodne i szybkie do zapisu na modelach gipsowych czy kartach laboratoryjnych.

Pytanie 30

Najbardziej korzystnym, biokompatybilnym materiałem do wykonania wkładu koronowo-korzeniowego, jest

A. cyrkon.

B. chromonikiel.

C. stop chromo-kobaltowy.

D. stop złota.

W tym pytaniu bardzo łatwo dać się złapać na pozornie „nowoczesne” lub „mocne” materiały i przez to pominąć aspekt biologiczny, który przy wkładzie koronowo‑korzeniowym jest kluczowy. Wkład jest osadzony głęboko w korzeniu i otoczony przez ozębną oraz kość, więc materiał musi być nie tylko wytrzymały mechanicznie, ale przede wszystkim chemicznie obojętny i dobrze tolerowany przez tkanki przez wiele lat. Cyrkon kojarzy się z wysoką estetyką i świetną biokompatybilnością, co jest prawdą przy koronach czy mostach, ale jako materiał na wkład koronowo‑korzeniowy ma kilka poważnych ograniczeń. Jest bardzo sztywny (wysoki moduł sprężystości), przez co naprężenia nie są amortyzowane, tylko przenoszone na korzeń, co może sprzyjać jego pęknięciu. Dodatkowo wkłady cyrkonowe są trudne do indywidualnego dopasowania w kanale, gorzej kleją się w głębokich, wilgotnych warunkach i praktycznie nie da się ich usunąć w razie powikłań endodontycznych. Stopy chromoniklowe i chromokobaltowe z kolei są typowym przykładem mylenia wytrzymałości z biokompatybilnością. Owszem, są bardzo twarde, odporne na odkształcenia i tanie, dlatego świetnie sprawdzają się w protezach szkieletowych, ale ich skład (nikiel, chrom, kobalt) wiąże się z wyraźnie większym ryzykiem reakcji alergicznych i nadwrażliwości. Nikiel to jeden z najczęstszych alergenów kontaktowych w populacji, a w kanałach korzeniowych i okolicy przyzębia długotrwałe uwalnianie jonów jest zdecydowanie niepożądane. Chrom i kobalt również mogą wywoływać reakcje uczuleniowe oraz mikropodrażnienia tkanek. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro dany stop dobrze się sprawdza w konstrukcjach szkieletowych, to „na pewno” nada się też na wkład. Tymczasem w protezach szkieletowych metal jest oddzielony od przyzębia akrylem i śluzówką, działa głównie mechanicznie i jest łatwo dostępny do kontroli, a wkład koronowo‑korzeniowy pracuje w zupełnie innym, bardziej wrażliwym biologicznie środowisku. Dlatego w klasycznej protetyce nadal za najbardziej korzystne biologicznie rozwiązanie uznaje się stopy złota – mimo że są droższe, to pod względem biokompatybilności, stabilności chemicznej i długoterminowej tolerancji przez tkanki wypadają znacznie lepiej niż cyrkonowy wkład w kanale czy wkład ze stopów chromoniklowych lub chromokobaltowych.

Pytanie 31

Płaszczyzna pośrodkowa przechodzi przez punkty

A. glabella i nasion.

B. gnathion i orbitale.

C. opchryon i gonion.

D. cheilon i tragion.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Płaszczyzna pośrodkowa (median sagittal plane) to podstawowa płaszczyzna orientacyjna w czaszce – dzieli głowę i twarz na prawą i lewą połowę. W czaszkowych punktach antropometrycznych przechodzi ona właśnie przez punkty położone ściśle w linii pośrodkowej, a klasycznym przykładem są glabella i nasion. Glabella to najbardziej wysunięty do przodu punkt na kości czołowej, między łukami brwiowymi, leży dokładnie w środku. Nasion z kolei to punkt połączenia kości nosowej z kością czołową, też dokładnie w linii środkowej. Te dwa punkty są podręcznikowym wyznacznikiem płaszczyzny pośrodkowej w analizie czaszki. W praktyce stomatologicznej, protetycznej i ortodontycznej orientacja względem płaszczyzny pośrodkowej jest kluczowa przy ustawianiu modeli w artykulatorze, przy analizie symetrii twarzy, planowaniu leczenia ortodontycznego, a nawet przy projektowaniu protez całkowitych tak, żeby linia pośrodkowa zębów górnych pokrywała się z linią pośrodkową twarzy. W standardowych atlasach anatomii i w normach antropometrycznych zawsze podkreśla się, że glabella i nasion to punkty środkowe, w odróżnieniu od takich jak tragion czy gonion, które są parami po obu stronach. Moim zdaniem, jak się raz skojarzy, że wszystko co "na środku" twarzy (glabella, nasion, subnasale, pogonion) wiąże się z płaszczyzną pośrodkową, to potem dużo łatwiej ogarnia się wszelkie ustawienia czaszki i modeli w praktyce technika dentystycznego.

Pytanie 32

Jakie położenie żuchwy przedstawia rysunek?

A. Spoczynkowe.

B. Dotylne.

C. Międzyguzkowe.

D. Śródguzkowe.

Na rysunku nie widać położenia żuchwy w zwarciu, tylko ustawienie z lekkim rozluźnieniem, z zachowaną szparą spoczynkową między łukami zębowymi. To dość częsta pomyłka: wielu osobom wydaje się, że jeśli zęby są blisko siebie, to od razu chodzi o jakąś formę zwarcia, np. śródguzkowego albo międzyguzkowego. W pozycji śródguzkowej (często nazywanej maksymalnym zaguzkowaniem) guzki zębów trzonowych i przedtrzonowych pasują do siebie jak puzzle, a zęby są rzeczywiście dociśnięte, bez szpar pionowych. To położenie wykorzystuje się przy rejestracji zwarcia w protezach stałych czy przy pracach ortodontycznych, ale nie odpowiada ono przedstawionej sytuacji. Z kolei pojęcia śródguzkowe i międzyguzkowe bywają mylone, jednak oba odnoszą się do kontaktów guzka jednego zęba z dołkiem lub bruzdą zęba przeciwstawnego, czyli do sytuacji, kiedy powierzchnie żujące faktycznie się stykają. Tu na rysunku tego brakuje. Pomyłkę powoduje też czasem mylenie położenia dotylnego z położeniem spoczynkowym. Położenie dotylne żuchwy to skrajne, wymuszone cofnięcie kłykci w panewkach stawu skroniowo-żuchwowego, często niekomfortowe dla pacjenta i używane raczej pomocniczo w diagnostyce. Nie jest to fizjologiczne ustawienie do codziennego funkcjonowania. W praktyce klinicznej i technicznej zawsze odróżnia się położenie spoczynkowe (żuchwa lekko opuszczona, mięśnie rozluźnione, brak kontaktu zębów) od wszelkich pozycji zwarciowych, gdzie dochodzi do kontaktu guzka zębów przeciwstawnych. Dobra zasada: jeśli pacjent jest rozluźniony i nie zaciska, myślimy o pozycji spoczynkowej, a nie o śródguzkowej czy dotylnej.

Pytanie 33

Rebazacja polega na

A. wymianie płyty protezy akrylowej.

B. korekcje okluzii w protezach całkowitych.

C. pokryciu strony dośluzówkowej protezy materiałem elastycznym.

D. uszczelnieniu tylnej granicy protezy materiałem szybko polimeryzującym.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rebazacja w protetyce oznacza właśnie wymianę płyty protezy akrylowej przy jednoczesnym zachowaniu dotychczasowego ustawienia zębów. Innymi słowy, wymieniamy „bazę” protezy, a nie robimy jej całkowicie od zera. Stosuje się to wtedy, gdy podłoże protetyczne się zmieniło (zanik wyrostka, rozchwianie protezy, odleżyny), a zęby sztuczne są jeszcze w dobrym stanie i okluzja jest do zaakceptowania. W praktyce technik pobiera się nowy wycisk na starej protezie, wykonuje się model roboczy, usuwa starą płytę akrylową w odpowiednim zakresie i zastępuje ją nową masą akrylową, najczęściej na gorąco polimeryzowaną. Dzięki temu proteza lepiej przylega do podłoża, poprawia się retencja, stabilizacja i rozkład sił żucia. Moim zdaniem to jedna z podstawowych i bardzo opłacalnych metod naprawczo‑adaptacyjnych – pacjent nie musi od razu inwestować w nową protezę, a komfort użytkowania wyraźnie rośnie. W dobrych pracowniach zwraca się dużą uwagę na dokładne odtworzenie strefy uszczelnienia obwodowego i na kontrolę wysokości zwarcia po rebazacji, bo zbyt grube dołożenie akrylu może zaburzyć relacje zgryzowe. Warto też pamiętać, że rebazacja to nie jest tylko „zalanie” protezy nowym akrylem, ale świadome, technologicznie poprawne odtworzenie płyty w oparciu o aktualne warunki w jamie ustnej pacjenta.

Pytanie 34

Który gips stosuje się do wykonania modelu dzielonego?

A. Artykulacyjny III klasy.

B. Syntetyczny IV klasy.

C. Modelowy II klasy.

D. Ekspansyjny V klasy.

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Do wykonania modelu dzielonego stosuje się gips syntetyczny IV klasy, bo ma on najwyższą wytrzymałość mechaniczna i bardzo małą rozszerzalność liniową. W modelu dzielonym te cechy są kluczowe: poszczególne segmenty muszą się precyzyjnie wyjmować i ponownie osadzać w bazie, bez wykruszania się krawędzi, bez luzów i bez przesunięć. Gips klasy IV jest drobnoziarnisty, daje bardzo gładką, dokładną powierzchnię, dobrze odwzorowuje szczegóły z wycisku i jest odporny na uszkodzenia przy pracy narzędziami, np. przy szlifowaniu czy dopasowywaniu elementów protez czy konstrukcji szkieletowych. W pracowniach protetycznych jest to w zasadzie standard: modele dzielone pod protezy stałe, pod konstrukcje szkieletowe, pod prace na implantach wykonuje się właśnie z gipsu syntetycznego klasy IV, zgodnie z zaleceniami producentów materiałów i ogólnie przyjętą dobrą praktyką. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: tam, gdzie wymagana jest wysoka precyzja, powtarzalność osadzenia i odporność na obciążenia – sięgamy po gips IV klasy, szczególnie syntetyczny, bo zapewnia stabilne warunki pracy i minimalizuje ryzyko błędów konstrukcyjnych.

Pytanie 35

Bierny łuk wargowy w górnej płycie Schwarza służy

A. do utrzymania płyty aparatu.

B. do odsuwania wargi górnej.

C. do obrotu zębów przednich.

D. do wychylania siekaczy.

W górnej płycie Schwarza bardzo łatwo pomylić funkcje poszczególnych elementów drucianych, bo wszystkie wyglądają podobnie, a jednak każdy ma inną rolę kliniczną. Bierny łuk wargowy nie służy do wychylania siekaczy – za przesuwanie i wychylanie zębów odpowiadają elementy aktywne, takie jak sprężyny palcowe, pętle, śruby ekspansyjne czy aktywnie doginane łuki zębowe. Jeśli ktoś próbuje traktować bierny łuk wargowy jak element czynny, to w praktyce kończy się to albo brakiem efektu ortodontycznego, albo dyskomfortem pacjenta, bo łuk zaczyna boleśnie drażnić wargę zamiast tylko ją odsuwać. Podobnie błędne jest myślenie, że ten łuk służy do obrotu zębów przednich. Rotacje zębów wymagają precyzyjnego przyłożenia siły i momentu w okolicy korony zęba, zwykle stosuje się do tego sprężyny rotacyjne, łuki z pętlami czy odpowiednio zaprojektowane klamry. Łuk wargowy biegnie przed zębami, w obrębie przedsionka jamy ustnej, więc jego wpływ mechaniczny na zęby jest minimalny i bardziej pośredni, przez zmianę warunków mięśniowych, a nie bezpośrednie ciągnięcie zęba. Częsty błąd w rozumowaniu polega też na przypisywaniu mu funkcji retencyjnej, czyli utrzymania płyty aparatu. Utrzymanie aparatu zapewniają klamry (najczęściej Adamsa, kulkowe, strzałkowe itp.) zakotwiczające się na zębach bocznych oraz prawidłowe przyleganie płyty akrylowej do podniebienia. Bierny łuk wargowy może trochę stabilizować aparat przez kontakt z wargą, ale to jest efekt uboczny, a nie cel konstrukcyjny. Dobre praktyki w ortodoncji mówią jasno: ten element ma przede wszystkim regulować położenie i napięcie wargi górnej, odsuwać ją od siekaczy i korygować nieprawidłowe nawyki mięśniowe, a nie aktywnie przesuwać czy obracać zęby ani „trzymać” aparat na miejscu.

Pytanie 36

Podczas wykonywania protezy szkieletowej model gipsowy powiela się masą ogniotrwałą w celu

A. powtórnego wykorzystania modelu.

B. uzyskania modelu do projektowania protezy szkieletowej.

C. uzyskania modelu do bezpośredniego modelowania konstrukcji woskowej.

D. naniesienia zmian projektu protezy.

Właściwa odpowiedź dotyczy kluczowego etapu technologii wykonania protezy szkieletowej. Model gipsowy powiela się w masie ogniotrwałej po to, żeby uzyskać specjalny model, na którym można bezpośrednio modelować konstrukcję woskową szkieletu, a następnie na nim przeprowadzić odlew ze stopu metalu. Masa ogniotrwała wytrzymuje wysoką temperaturę w piecu odlewniczym, czego zwykły gips absolutnie by nie zniósł – popękałby, zdeformował się i cały odlew byłby do wyrzucenia. Na tym modelu ogniotrwałym technik nakłada wosk i wykonuje całą metalową konstrukcję w wosku: łuki, łączniki, klamry, siatki pod przęsła, podparcia. Dopiero tak wymodelowana, prawidłowa konstrukcja jest potem przeznaczona do wygrzewania, osadzania w masie osłaniającej i odlewania metalu. W praktyce pracownianej przy protezach szkieletowych nie projektuje się konstrukcji bezpośrednio na zwykłym modelu gipsowym, bo nie nadaje się on do procedur wysokotemperaturowych. Z mojego doświadczenia technicy, którzy dobrze ogarniają etap powielania w masie ogniotrwałej, mają mniej problemów z niedolewami, naprężeniami i deformacjami szkieletu po odlaniu. Standardem jest więc: najpierw dokładny model gipsowy z odlewu, analiza pod paralelometrem, zaprojektowanie konstrukcji, a dopiero potem powielenie w masie ogniotrwałej właśnie po to, żeby na tym modelu bezpiecznie i precyzyjnie wymodelować całą konstrukcję woskową przeznaczoną do odlewu.

Pytanie 37

Trójkąt Bonwille’a powstaje z połączenia punktów zlokalizowanych na obydwu wyrostkach stawowych żuchwy oraz na

A. brodawce przysiecznej.

B. styku siekaczy przyśrodkowych dolnych.

C. wędzidełku wargi górnej.

D. pierwszych fałdach podniebiennych.

Trójkąt Bonwille’a to klasyczne pojęcie z anatomii stomatologicznej i protetyki, bardzo często przewija się przy ustawianiu zębów w protezach całkowitych. Jego wierzchołki wyznaczają: głowy wyrostków kłykciowych (stawowych) żuchwy po stronie prawej i lewej oraz styk siekaczy przyśrodkowych dolnych. Czyli dokładnie ten punkt kontaktu dolnych jedynek, a nie żaden punkt w szczęce. W praktyce przyjmuje się, że każdy bok tego trójkąta ma ok. 10 cm, co tworzy dość regularny trójkąt równoboczny. Ten schemat leży u podstaw tzw. trójkąta Bonwille’a używanego do określania osi zawiasowej i relacji między ruchem żuchwy a ustawieniem zębów. Moim zdaniem warto to sobie po prostu narysować na schemacie czaszki – wtedy od razu widać, że logicznie trzecim punktem musi być właśnie żuchwa w odcinku siecznym, a nie struktury w obrębie szczęki. W technice dentystycznej i protetyce klinicznej ten trójkąt wykorzystuje się pośrednio przy pracy na artykulatorach, odwzorowaniu ruchów stawu skroniowo‑żuchwowego, ustawianiu płaszczyzny okluzji czy analizie zwarcia. Standardy dobrej praktyki mówią, żeby przy projektowaniu zgryzu w protezach i rekonstrukcjach stałych szanować naturalną kinematykę żuchwy – a koncepcja Bonwille’a jest jednym z historycznych, ale dalej przydatnych modeli opisujących tę kinematykę. Dobrze znając ten schemat, łatwiej zrozumieć, skąd biorą się ustawienia zębów w protezach całkowitych i dlaczego niektóre artykulatory mają takie, a nie inne parametry.

Pytanie 38

Według klasyfikacji Angle’a, o tyłozgryzie z wychyleniem górnych siekaczy świadczy

A. I klasa.

B. II klasa, II podgrupa.

C. III klasa.

D. II klasa, I podgrupa.

Prawidłowa jest II klasa, I podgrupa według klasyfikacji Angle’a, bo właśnie w tej grupie mamy typowy tyłozgryz z wychyleniem górnych siekaczy. W ujęciu Angle’a punkt wyjścia to relacja pierwszych trzonowców stałych. W klasie II guzek policzkowy mezjalny pierwszego trzonowca górnego znajduje się przed bruzdą międzyguzkową pierwszego trzonowca dolnego, czyli żuchwa jest cofnięta w stosunku do szczęki. W I podgrupie górne siekacze są wychylone wargowo, z większym nagryzem poziomym, często też z protruzją warg. W praktyce klinicznej widzisz pacjenta z cofniętą brodą, „wysuniętymi” jedynkami i dużą szparą między górnymi a dolnymi siekaczami przy zgryzie centralnym. Moim zdaniem warto to sobie kojarzyć obrazowo, bo wtedy łatwiej dobrać aparat – przy II klasie, I podgrupie często stosuje się aparaty czynnościowe (np. Twin Block, aktywator Andresena), które mają za zadanie pobudzić doprzedni wzrost żuchwy i jednocześnie kontrolować ustawienie siekaczy. W ortodoncji przyjętym standardem jest zawsze najpierw dokładna ocena relacji trzonowców w płaszczyźnie strzałkowej, a dopiero potem analiza położenia siekaczy. Dobre praktyki mówią też, żeby zwracać uwagę na profil twarzy – u pacjentów z II klasą, I podgrupą profil bywa wypukły, z retruzją bródki i często nieprawidłowym napięciem mięśnia okrężnego ust. W technice ortodontycznej to ma znaczenie przy ustawianiu zamków i doborze łuków – przy wychylonych siekaczach górnych planujemy zwykle ich retrakcję, np. po wcześniejszej ekstrakcji czwórek, żeby uzyskać prawidłowy nagryz poziomy i pionowy. W diagnostyce technik powinien umieć po samym modelu gipsowym rozpoznać II klasę, I podgrupę: cofnięta żuchwa, duży overjet i wyraźnie wychylone siekacze górne – to jest taki klasyczny obraz podręcznikowy.

Pytanie 39

W celu naprawy protezy częściowej osiadającej akrylowej, polegającej na dostawieniu do niej nowej klamry drucianej, technik otrzymuje od lekarza dentysty informację, na który ząb ma zostać wykonana klamra, oraz

A. wycisk czynnościowy i protezę.

B. protezę, kęsek zwarciowy i wycisk zębów przeciwstawnych.

C. wycisk anatomiczny wykonany z protezą w jamie ustnej i protezę.

D. protezę bez wycisku.

Przy naprawie protezy częściowej osiadającej akrylowej, polegającej na dostawieniu nowej klamry drucianej, podstawowym celem jest wierne odtworzenie relacji protezy do zębów i tkanek jamy ustnej. Jeżeli technik dostanie samą protezę bez wycisku, pracuje w zasadzie w ciemno. Nie widzi położenia zębów filarowych, nie zna rzeczywistego przebiegu podcieni, nie ma informacji o tym, jak proteza układa się na błonie śluzowej. Moim zdaniem to takie kuszące uproszczenie: „przecież proteza jest, to wystarczy dogiąć klamrę”. Niestety w praktyce kończy się to klamrą, która albo słabo trzyma, albo wręcz uciska dziąsło lub powoduje uraz przyzębia.
Z kolei wycisk czynnościowy i proteza są typowe raczej przy podścieleniach, rebazacjach lub bardziej złożonych korektach płyty protezy, gdzie chcemy odwzorować ruchy czynnościowe języka, policzków i warg. Do samego zaprojektowania i dostawienia pojedynczej klamry drucianej taki wycisk jest nadmierny i w praktyce mało użyteczny – nie daje lepszej informacji o podcieniach klamrowych niż poprawnie pobrany wycisk anatomiczny z protezą w ustach, a jest trudniejszy technicznie i bardziej czasochłonny.
Proteza, kęsek zwarciowy i wycisk zębów przeciwstawnych są potrzebne, kiedy trzeba odtworzyć relacje zwarciowe, wysokość zwarcia, kontakty okluzyjne, czyli przy pracach, gdzie zmieniamy ułożenie zębów lub rozbudowujemy część zębową protezy. Przy dostawieniu samej klamry drucianej nie ingerujemy w zwarcie, więc takie elementy są zbędne. Typowym błędem myślowym jest tu przenoszenie schematów z wykonywania nowych protez na sytuację prostej naprawy – człowiek chce „mieć wszystko”, a tak naprawdę kluczowe są tylko te dane, które pozwalają precyzyjnie zaprojektować przebieg klamry na zębie filarowym i w akrylu. Wycisk anatomiczny z protezą w jamie ustnej daje dokładnie to, czego potrzebuje technik: rzeczywiste położenie protezy, kształt i nachylenie zębów filarowych, linie największych wypukłości i strefy retencyjne. Pozostałe warianty albo nie dostarczają tych informacji, albo wprowadzają zbędną komplikację bez realnych korzyści dla jakości naprawy.

Pytanie 40

Kąt nachylenia skośnej płaszczyzny ślizgowej w równi pochyłej wynosi

A. 60°

B. 80°

C. 45°

D. 30°

Brak odpowiedzi na to pytanie.

Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kąt 45° dla skośnej płaszczyzny ślizgowej w równi pochyłej przyjmuje się jako wartość optymalną, bo dobrze łączy warunki mechaniczne z wymaganiami czynnościowymi narządu żucia. Przy takim nachyleniu uzyskujemy wyraźne prowadzenie zębów siecznych i kłów, a jednocześnie nie przeciążamy stawu skroniowo‑żuchwowego ani tkanek przyzębia. W technice protetycznej i ortodontycznej to nachylenie jest punktem odniesienia przy ustawianiu zębów na protezach całkowitych i częściowych oraz przy projektowaniu powierzchni prowadzących, np. w protezach szkieletowych czy przy korektach zwarcia. Moim zdaniem dobrze jest to po prostu zapamiętać jako klasyczny kompromis: zbyt mały kąt nie daje wystarczającego prowadzenia i kontroli ruchu żuchwy, zbyt duży powoduje ślizganie się i większe siły boczne. W podręcznikach z techniki dentystycznej, przy omawianiu płaszczyzn ślizgowych, właśnie okolice 45° są wskazywane jako standard zgodny z dobrą praktyką kliniczną. W pracowni, kiedy ustawiasz zęby na równi pochyłej na modelu, to właśnie takie nachylenie pozwala łatwo zaobserwować prawidłowe prowadzenie przy ruchach protruzyjnych i niektórych ekscentrycznych, bez niepożądanych kontaktów tylnych zębów.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej