Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 22 lipca 2026 11:51
Data zakończenia: 22 lipca 2026 12:05

Egzamin zdany!

Wynik: 34/40 punktów (85,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Objawem późnego odczynu popromiennego po teleradioterapii jest

A. rumień i swędzenie skóry.

B. wymioty i biegunka.

C. brak apetytu.

D. zwłóknienie skóry.

Prawidłowo wskazane zwłóknienie skóry jest klasycznym przykładem późnego odczynu popromiennego po teleradioterapii. W radioterapii rozróżniamy odczyny wczesne (ostre) i późne. Wczesne pojawiają się zwykle w trakcie napromieniania lub do ok. 3 miesięcy po zakończeniu leczenia i dotyczą głównie szybko dzielących się tkanek, natomiast późne rozwijają się po wielu miesiącach, a nawet latach, i obejmują tkanki wolniej proliferujące, jak tkanka łączna, naczynia czy narządy miąższowe. Zwłóknienie skóry to przewlekły, nieodwracalny proces, w którym dochodzi do nadmiernego odkładania włókien kolagenowych, pogrubienia i stwardnienia skóry, czasem z przykurczami i ograniczeniem ruchomości. W praktyce klinicznej można to zaobserwować np. u pacjentek po teleradioterapii piersi, gdzie skóra w polu napromieniania staje się twardsza, mniej elastyczna, czasem bliznowato pofałdowana. Z mojego doświadczenia to właśnie te późne odczyny najbardziej wpływają na jakość życia, bo są trwałe i trudne do leczenia. Dlatego w planowaniu radioterapii tak duży nacisk kładzie się na przestrzeganie dawek tolerancji tkanek zdrowych (tzw. QUANTEC, dawki narządów krytycznych) oraz na równomierność rozkładu dawki. Stosuje się zaawansowane techniki jak IMRT czy VMAT, żeby ograniczyć wysokie dawki w skórze i tkankach podskórnych. Ważna jest też dobra pielęgnacja skóry już w trakcie leczenia, edukacja pacjenta, unikanie dodatkowych urazów mechanicznych i termicznych. Późne zwłóknienie nie cofnie się, ale wczesne rozpoznanie i rehabilitacja (fizjoterapia, masaże limfatyczne, odpowiednie maści) może zmniejszyć dolegliwości. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: wszystko co jest utrwalone, stwardniałe, bliznowate po latach od radioterapii, traktujemy jako późny odczyn popromienny, a zwłóknienie skóry jest typowym przykładem, który często pojawia się w testach i w realnej praktyce.

Pytanie 2

Jak oznacza się w systemie międzynarodowym czwarty górny ząb mleczny po stronie prawej?

A. 84

B. 14

C. 24

D. 54

W tym pytaniu bardzo łatwo pogubić się w numeracji, bo na pierwszy rzut oka wszystkie odpowiedzi wyglądają „dość podobnie”. Problem zwykle zaczyna się od pomieszania systemu oznaczeń dla zębów stałych z systemem dla zębów mlecznych. W systemie FDI pierwsza cyfra mówi nam, czy mówimy o uzębieniu stałym, czy mlecznym, a dopiero druga określa konkretny ząb w danym kwadrancie. Cyfry 1–4 jako pierwsza pozycja są zarezerwowane dla zębów stałych: 1 – górna prawa, 2 – górna lewa, 3 – dolna lewa, 4 – dolna prawa. Dlatego oznaczenia 14 i 24 opisują odpowiednio zęby stałe: 14 to czwarty ząb stały w górnym prawym kwadrancie, a 24 – czwarty ząb stały w górnym lewym kwadrancie. W kontekście pytania o ząb mleczny są one więc całkowicie nie na miejscu, nawet jeśli anatomicznie pozycja wydaje się podobna. To jest typowy błąd: ktoś kojarzy „czwórkę w górze po prawej” i automatycznie bierze zapis dla zębów stałych. Z kolei oznaczenie 84 jest już z grupy zębów mlecznych, bo pierwsza cyfra 8 oznacza dolną prawą ćwiartkę uzębienia mlecznego. Jednak tu myli się płaszczyzna – mamy dół zamiast góry. W praktyce klinicznej taki błąd w dokumentacji czy opisie RTG jest bardzo niebezpieczny: lekarz czy technik może zinterpretować, że zmiana dotyczy zęba w żuchwie, a nie w szczęce. Z mojego doświadczenia najłatwiej to ogarnąć tak: 1–4 stałe, 5–8 mleczne; nieparzyste – prawa strona, parzyste – lewa; 5 i 6 – góra, 7 i 8 – dół. Dopiero druga cyfra, od 1 do 5 w mlecznym, mówi który to konkretnie ząb od linii pośrodkowej. Jeśli brakuje tego schematu w głowie, człowiek zaczyna zgadywać „na oko” i stąd biorą się takie wybory jak 14 czy 24 przy zębach mlecznych. W opisach radiologicznych i w kartach pacjenta takie zgadywanie jest po prostu niedopuszczalne, dlatego tak mocno kładzie się nacisk na znajomość systemu FDI.

Pytanie 3

W medycznym przyspieszaczu liniowym jest generowana wiązka fotonów o energii w zakresie

A. 4 + 25 MeV

B. 100 + 150 MeV

C. 0,1 + 0,3 MeV

D. 1 + 3 MeV

Poprawna odpowiedź „4–25 MeV” dobrze oddaje typowy zakres energii wiązki fotonowej generowanej w medycznym przyspieszaczu liniowym stosowanym w radioterapii. W praktyce klinicznej większość akceleratorów terapeutycznych pracuje z energiami fotonów około 4, 6, 10, 15, czasem 18 MV (czyli MeV, bo w tym kontekście używa się zamiennie skrótu MV), a górna granica rzędu 20–25 MeV jest już stosowana rzadziej, ale wciąż mieści się w standardach. Takie energie pozwalają na głęboką penetrację w tkankach, co jest kluczowe przy napromienianiu nowotworów położonych kilka–kilkanaście centymetrów pod powierzchnią skóry, np. guzów w miednicy czy w śródpiersiu. Z mojego doświadczenia, w codziennej pracy klinicznej najczęściej używa się wiązek 6 i 10 MV, bo dają dobry kompromis między głębokością dawki a ochroną skóry. Dzięki zjawisku tzw. build-up dawka maksymalna odkłada się na pewnej głębokości, a nie od razu na powierzchni, co jest ważnym elementem dobrej praktyki radioterapeutycznej. Standardy planowania (np. zalecenia ESTRO, IAEA) zakładają stosowanie właśnie takich energii w teleterapii megawoltowej, z użyciem technik IMRT czy VMAT. Przy niższych energiach fotonów nie uzyskano by odpowiedniej głębokości penetracji, a przy dużo wyższych pojawiłyby się dodatkowe problemy, jak nasilona produkcja neutronów i trudniejsza ochrona radiologiczna bunkra. Warto też pamiętać, że inny jest zakres energii w diagnostyce (kilkadziesiąt–kilkaset keV), a inny w terapii megawoltowej, i to pytanie właśnie ładnie to rozgranicza. W praktyce technik radioterapii, wiedza o typowym zakresie 4–25 MeV pomaga lepiej rozumieć krzywe procentowej dawki w głębokości, dobór energii do lokalizacji guza i ograniczeń narządów krytycznych, a więc realnie przekłada się na bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.

Pytanie 4

Elementem systemu rejestracji obrazu, w którym fotony promieniowania X są bezpośrednio konwertowane na sygnał elektryczny, jest

A. błona halogenosrebrowa.

B. detektor z amorficznym selenem.

C. płyta luminoforowa.

D. detektor z jodkiem cezu.

W tym pytaniu bardzo łatwo dać się złapać na skojarzenie, że każdy nowoczesny detektor cyfrowy „konwertuje promieniowanie X na sygnał elektryczny”, więc każda z opcji brzmi trochę sensownie. Klucz leży jednak w słowie „bezpośrednio”. W systemach bezpośrednich fotony promieniowania X wnikają w warstwę półprzewodnika i tam od razu generują ładunek elektryczny. W systemach pośrednich jest etap światła pośredniego – promieniowanie X najpierw zamieniane jest na fotony widzialne w luminoforze, a dopiero to światło przetwarzane jest na sygnał elektryczny w fotodiodach.
Płyta luminoforowa, znana z radiografii pośredniej (CR), jest typowym przykładem detekcji pośredniej. Promieniowanie X wzbudza centra pułapkowe w fosforze, a obraz jest „zapisany” w postaci energii uwięzionej. Dopiero później laser w czytniku CR wzbudza płytę, ta emituje światło, które fotopowielacz zamienia na sygnał elektryczny. Mamy więc kilka kroków, żadnego bezpośredniego przejścia X → ładunek.
Detektor z jodkiem cezu (CsI) również nie jest układem bezpośrednim. CsI działa jak scyntylator: promieniowanie X jest pochłaniane i emitowane jest światło widzialne, które dopiero w kolejnym etapie pada na matrycę fotodiod (najczęściej z amorficznego krzemu) i tam dopiero powstaje sygnał elektryczny. Tego typu panele są bardzo popularne w radiografii przyłóżkowej i w aparatach stacjonarnych, ale to nadal jest detekcja pośrednia.
Błona halogenosrebrowa w klasycznej radiografii analogowej też nie spełnia warunku bezpośredniej konwersji na sygnał elektryczny. Tam promieniowanie X (lub światło z ekranu wzmacniającego) powoduje zmiany fotochemiczne w kryształkach halogenków srebra. Obraz staje się widoczny dopiero po procesie chemicznym wywoływania i utrwalania, a nie jest w ogóle sygnałem elektrycznym. To już w ogóle zupełnie inny świat technologiczny.
Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro na końcu zawsze mamy cyfrowy obraz, to wydaje się, że każdy element „jakimś cudem” działa elektrycznie. W rzeczywistości tylko detektor z amorficznym selenem w tym zestawie robi bezpośrednią konwersję promieniowania X na ładunek elektryczny, bez etapu światła ani procesów chemicznych. Dlatego właśnie ta odpowiedź jest jedyna zgodna z fizyką działania nowoczesnych detektorów bezpośrednich.

Pytanie 5

Znak umieszczony w pracowni rezonansu magnetycznego zakazuje wstępu osobom

A. z nadciśnieniem tętniczym.

B. z zaburzeniami krążenia.

C. z kardiomiopatią.

D. z rozrusznikiem serca.

W pracowni rezonansu magnetycznego kluczowe zagrożenie wynika z bardzo silnego stałego pola magnetycznego oraz szybko zmieniających się pól gradientowych. Rozrusznik serca to urządzenie elektroniczne oparte najczęściej na elementach ferromagnetycznych i wrażliwej elektronice. Silne pole magnetyczne może zakłócić jego pracę, przełączyć tryby, wywołać niekontrolowaną stymulację albo całkowicie uszkodzić układ. Może też dojść do przemieszczenia generatora lub elektrod, bo metal w polu magnetycznym „chce się ustawić” względem linii pola. Z mojego doświadczenia to jest absolutny klasyk przeciwwskazań, omawiany na każdym szkoleniu BHP do MR. Dlatego na drzwiach pracowni MR umieszcza się właśnie taki piktogram – serce z przewodem, przekreślone czerwonym znakiem zakazu. Ma on informować pacjentów i personel, że osoby z rozrusznikiem serca (chyba że to specjalny, certyfikowany MR-conditional i w ściśle kontrolowanych warunkach) nie mogą wchodzić do strefy pola magnetycznego. W wytycznych producentów MR oraz w standardach bezpieczeństwa (np. zalecenia Europejskiego Towarzystwa Radiologicznego, wytyczne kardiologiczne dotyczące urządzeń wszczepialnych) rozrusznik jest traktowany jako przeciwwskazanie bezwzględne albo co najmniej wymagające bardzo szczegółowej kwalifikacji. W praktyce technik radiologii zawsze przed badaniem MR przeprowadza dokładny wywiad: pyta o wszczepione urządzenia, karty implantów, zabiegi kardiochirurgiczne. Jeżeli pacjent zgłasza rozrusznik, badanie MR w standardowej pracowni po prostu się nie odbywa, a dobiera się inną metodę obrazowania, np. TK lub USG. Ten znak ma więc nie tylko znaczenie „teoretyczne”, ale jest codziennym, praktycznym narzędziem bezpieczeństwa, które ma zapobiec bardzo groźnym powikłaniom, włącznie z zatrzymaniem krążenia.

Pytanie 6

Brachyterapia polegająca na wielokrotnym wsuwaniu i wysuwaniu źródła promieniowania do tego samego aplikatora nosi nazwę

A. HDR

B. PDR

C. MDR

D. LDR

W tym pytaniu łatwo się złapać na skróty HDR, LDR czy MDR i skojarzyć je tylko z „siłą” promieniowania, a nie z konkretną techniką pracy źródła. Sedno polega na tym, że pytanie nie pyta o sam poziom mocy dawki, tylko o sposób jej podawania: wielokrotne wsuwanie i wysuwanie źródła do tego samego aplikatora w postaci serii impulsów. To jest właśnie definicja brachyterapii PDR, czyli Pulsed Dose Rate, a nie klasycznych trybów ciągłych. Częsty błąd polega na tym, że jak ktoś widzi, że źródło jest „wysokoaktywne” i przemieszcza się w afterloaderze, to automatycznie myśli o HDR. Rzeczywiście, technicznie urządzenia HDR i PDR są bardzo podobne, ale w HDR dawka jest podawana w kilku krótkich, jednorazowych frakcjach o bardzo dużej mocy dawki, bez idei symulowania ciągłego napromieniania. W PDR natomiast intencją jest naśladowanie efektu biologicznego LDR, tylko w formie serii impulsów, np. co 60 minut, przez wiele godzin lub dni. LDR, czyli Low Dose Rate, odnosi się do napromieniania ciągłego niską mocą dawki, zwykle z izotopami o mniejszej aktywności, bez tego charakterystycznego wielokrotnego wjeżdżania i wyjeżdżania źródła – źródło po prostu leży w tkankach i świeci cały czas. MDR (Medium Dose Rate) to z kolei pośrednia moc dawki między LDR a HDR, historycznie stosowana, ale w nowoczesnej praktyce używana znacznie rzadziej i też nie definiowana przez pulsowy charakter pracy, tylko przez zakres mocy dawki. Typowy błąd myślowy to utożsamianie skrótów wyłącznie z liczbami Gy/h, bez zwrócenia uwagi na sposób frakcjonowania i organizację leczenia w czasie. W standardach radioterapii podkreśla się, że PDR to technika impulsowa, mająca radiobiologicznie przypominać LDR, natomiast HDR i LDR opisują raczej skrajne wartości mocy dawki i ciągłość ekspozycji, a nie wielokrotne wsuwanie źródła do aplikatora w jednym cyklu leczenia.

Pytanie 7

Na podstawie zapisu badania audiometrycznego rozpoznano u pacjenta uszkodzenie słuchu

A. przewodzeniowe ucha prawego.

B. odbiorcze ucha lewego.

C. przewodzeniowe ucha lewego.

D. odbiorcze ucha prawego.

Rozpoznanie „przewodzeniowe uszkodzenie słuchu ucha prawego” idealnie pasuje do przedstawionego audiogramu. Na wykresie widać, że progi przewodnictwa kostnego dla ucha prawego (linia przerywana) mieszczą się w normie, w okolicy 0–10 dB HL w całym badanym zakresie częstotliwości, natomiast progi przewodnictwa powietrznego (linia ciągła z kropkami) są wyraźnie podwyższone – około 30–40 dB HL. Taka sytuacja, czyli prawidłowe przewodnictwo kostne przy pogorszonym przewodnictwie powietrznym, tworzy tzw. lukę powietrzno–kostną (air–bone gap). W audiometrii przyjmuje się, że luka ≥ 15 dB, obecna w kilku częstotliwościach, jest typowa dla niedosłuchu przewodzeniowego. Z mojego doświadczenia to właśnie ta luka jest najbardziej charakterystycznym, podręcznikowym objawem. W uchu lewym natomiast zarówno przewodnictwo powietrzne, jak i kostne są w granicach normy, więc nie ma podstaw, by mówić o niedosłuchu.
W praktyce technika medycznego interpretacja takiego badania ma konkretne konsekwencje. Niedosłuch przewodzeniowy sugeruje problem w uchu zewnętrznym lub środkowym: zalegająca woskowina, płyn w jamie bębenkowej, perforacja błony bębenkowej, otoskleroza, dysfunkcja kosteczek słuchowych itp. W dobrych standardach postępowania po takim wyniku zaleca się dokładne badanie otoskopowe, ewentualnie tympanometrię oraz konsultację laryngologiczną. Często po usunięciu przeszkody przewodzeniowej (np. woskowiny, wysięku) progi słuchu wracają do normy, co widać potem w kontrolnym audiogramie. Warto też pamiętać o prawidłowym maskowaniu ucha przeciwnego podczas badania przewodnictwa kostnego, żeby wynik rzeczywiście dotyczył badanego ucha. W tym zapisie nie ma cech niedosłuchu odbiorczego (brak podwyższonych progów kostnych), ani mieszanych, więc klasyfikacja jest dość jednoznaczna i zgodna z zasadami diagnostyki audiometrycznej.
Moim zdaniem to jedno z tych badań, gdzie schemat interpretacji jest bardzo klarowny: kostne dobre – powietrzne złe – myślimy przewodzeniowo, zawsze po stronie, gdzie jest luka.

Pytanie 8

Badanie gęstości mineralnej kości metodą DXA należy wykonać

A. z bliższego końca kości strzałkowej.

B. z dalszego końca kości udowej.

C. z bliższego końca kości udowej.

D. z dalszego końca kości strzałkowej.

Prawidłowa odpowiedź „z bliższego końca kości udowej” odnosi się do standardowego miejsca pomiaru gęstości mineralnej kości (BMD) w badaniu DXA w obrębie kończyny dolnej. W praktyce klinicznej za złoty standard uznaje się pomiar w okolicy szyjki kości udowej oraz w obrębie bliższego końca kości udowej, bo to właśnie tam najczęściej dochodzi do złamań osteoporotycznych biodra. Ten rejon zawiera dużo istotnej klinicznie kości beleczkowej, która szybko reaguje na ubytek masy kostnej, leczenie czy zmiany hormonalne. Dzięki temu wynik jest czuły na wczesne zmiany osteoporotyczne i dobrze koreluje z ryzykiem złamania. Z mojego doświadczenia, jeśli ktoś w diagnostyce osteoporozy pamięta tylko dwa miejsca do pomiaru DXA, to powinni to być: bliższy koniec kości udowej (biodro) i odcinek lędźwiowy kręgosłupa. W zaleceniach międzynarodowych (ISCD, IOF) właśnie biodro jest kluczowym obszarem do oceny BMD, szczególnie u osób starszych. Ważne jest też prawidłowe pozycjonowanie: kończyna dolna powinna być ułożona w lekkiej rotacji wewnętrznej, tak aby szyjka kości udowej była dobrze uwidoczniona, a pomiar powtarzalny w kolejnych badaniach kontrolnych. W praktyce technik radiologii zwraca uwagę na ustawienie miednicy, symetrię, brak artefaktów (np. metalowe implanty, zagięte ubranie), bo każdy taki szczegół może zafałszować wynik T-score i Z-score. Warto też wiedzieć, że na podstawie BMD z bliższego końca kości udowej obliczane jest ryzyko złamania w kalkulatorach typu FRAX, co jeszcze bardziej podkreśla wagę tego miejsca pomiaru. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, które dobrze utrwalają, że DXA to nie „jakiekolwiek zdjęcie kości”, tylko bardzo ściśle zdefiniowane, powtarzalne pomiary w określonych lokalizacjach anatomicznych.

Pytanie 9

Miejscem wykonania pomiaru densytometrycznego z kości przedramienia jest

A. koniec dalszy kości promieniowej strony niedominującej.

B. koniec dalszy kości promieniowej strony dominującej.

C. środek trzonu kości promieniowej strony niedominującej.

D. środek trzonu kości promieniowej strony dominującej.

Prawidłowo wskazane miejsce pomiaru densytometrycznego w obrębie kości przedramienia to koniec dalszy kości promieniowej strony niedominującej. W praktyce oznacza to zwykle lewy nadgarstek u osoby praworęcznej. Właśnie ten obszar jest standardowo wykorzystywany w densytometrii obwodowej (pDXA, QCT), bo zawiera dużo kości beleczkowej, bardzo wrażliwej na utratę masy kostnej w osteoporozie. Dzięki temu badanie jest czułe na wczesne zmiany. Strona niedominująca jest wybierana celowo – z mojego doświadczenia to prosty sposób, żeby ograniczyć wpływ dodatkowych obciążeń mechanicznych, mikrourazów czy zmian zwyrodnieniowych charakterystycznych dla ręki częściej używanej w pracy, sporcie czy codziennych czynnościach. To pozwala uzyskać wynik bardziej reprezentatywny dla ogólnego stanu szkieletu, a nie tylko dla „przepracowanej” kończyny. W wytycznych dotyczących densytometrii podkreśla się, że badaniem referencyjnym do rozpoznawania osteoporozy jest pomiar BMD w odcinku lędźwiowym kręgosłupa i w bliższym odcinku kości udowej metodą DXA. Pomiar z dalszego końca kości promieniowej strony niedominującej traktuje się jako badanie uzupełniające, bardzo przydatne u pacjentów, u których nie można wykonać standardowego DXA (np. po rozległych operacjach, z deformacjami kręgosłupa, endoprotezami obu bioder). Warto też pamiętać, że densytometr wymaga prawidłowego ułożenia kończyny: nadgarstek musi być ustawiony płasko, bez rotacji, z prawidłowym zakresem skanowania obejmującym dalszą nasadę kości promieniowej. Moim zdaniem kluczowe w pracy technika jest powtarzalne pozycjonowanie, bo dopiero wtedy kolejne badania w czasie dają wiarygodne porównanie i można ocenić rzeczywistą dynamikę utraty masy kostnej.

Pytanie 10

Na radiogramie stawu barkowego strzałką wskazano

A. wyrostek kruczy łopatki.

B. guzek większy kości ramiennej.

C. guzek mniejszy kości ramiennej.

D. wyrostek barkowy łopatki.

Na zdjęciu RTG barku strzałka wskazuje wyrostek barkowy łopatki (acromion), czyli bocznie położoną część łopatki, która wysuwa się nad głowę kości ramiennej i współtworzy staw barkowo‑obojczykowy (AC). Na standardowej projekcji AP barku acromion widoczny jest jako gęsta, łukowata struktura kostna przebiegająca poziomo nad panewką stawu ramiennego i nad głową kości ramiennej. To właśnie nad nim oceniamy zwężenie przestrzeni podbarkowej, konflikt podbarkowy, osteofity w chorobie zwyrodnieniowej stawu AC czy następstwa przewlekłych przeciążeń stożka rotatorów. Moim zdaniem rozpoznawanie acromionu „na pierwszy rzut oka” to jedna z kluczowych umiejętności przy podstawowej analizie radiogramów barku, bo od jego ustawienia i kształtu zależy prawidłowa interpretacja wielu patologii. W praktyce technika radiologii musi umieć odróżnić wyrostek barkowy od wyrostka kruczego – ten drugi leży bardziej ku przodowi i zwykle jest nieco niżej, ma kształt haczykowaty. W dobrzej wykonanej projekcji AP oraz w projekcji Y‑łopatki acromion tworzy górne ramię litery „Y”. W standardach opisowych zawsze zwraca się uwagę na: ciągłość zarysu acromionu (pęknięcia, złamania), obecność zniekształceń pourazowych, obecność zwapnień przyczepów więzadeł oraz relację acromionu do głowy kości ramiennej (wysokość stawu, ewentualne podwichnięcia). W badaniach MRI i USG to właśnie pod wyrostkiem barkowym ocenia się kaletkę podbarkowo‑podnaramienną i ścięgna stożka rotatorów, więc dobra orientacja anatomiczna na RTG bardzo ułatwia dalszą diagnostykę obrazową i komunikację w zespole z lekarzem ortopedą czy radiologiem.

Pytanie 11

Parametr spirometryczny czynnościowa pojemność zalegająca oznaczany jest skrótem

A. TLC

B. RV

C. FRC

D. TV

Prawidłowy skrót dla czynnościowej pojemności zalegającej to FRC, czyli z angielskiego Functional Residual Capacity. Ta wartość opisuje objętość powietrza, która pozostaje w płucach po zakończeniu spokojnego wydechu, kiedy mięśnie oddechowe są w zasadzie rozluźnione. Moim zdaniem to jeden z ważniejszych parametrów, bo pokazuje „ustawienie” układu oddechowego w stanie spoczynku, bez forsowania wdechu czy wydechu. FRC jest sumą objętości zalegającej (RV) i objętości zapasowej wydechowej (ERV). W praktyce, przy interpretacji spirometrii i badań pojemności płuc, FRC pomaga ocenić, czy płuca są nadmiernie rozdęte, jak np. w POChP, czy raczej zapadają się, jak w niektórych restrykcjach. W nowoczesnej diagnostyce używa się różnych metod wyznaczania FRC: bodypletyzmografii, techniki helowej, azotowej. Z mojego doświadczenia, w opisach badań bardzo często wnioskujemy o pułapkowaniu powietrza właśnie na podstawie podwyższonego FRC względem normy. Standardy spirometryczne (np. ERS/ATS) podkreślają, że sama spirometria przepływowo-objętościowa nie wystarcza do oceny FRC, trzeba badania pojemności płuc. Warto też pamiętać, że FRC jest mocno zależne od pozycji ciała: w leżeniu spada, w pozycji stojącej rośnie, co ma znaczenie np. przy kwalifikacji pacjentów do zabiegów czy wentylacji mechanicznej. W praktyce technika badań powinna minimalizować błędy: pacjent spokojnie oddycha, nie może być po forsownym wysiłku, a sprzęt musi być regularnie kalibrowany, żeby FRC było wiarygodne i porównywalne między badaniami.

Pytanie 12

Parametrem krwi, który powinien zostać oznaczony u pacjenta przed wykonaniem badania MR z kontrastem jest

A. fibrynogen.

B. hemoglobina.

C. bilirubina

D. kreatynina.

Prawidłowo wskazana kreatynina to dokładnie ten parametr, który w praktyce klinicznej sprawdza się rutynowo przed podaniem kontrastu do badania MR (a w zasadzie przed większością badań z kontrastem, także TK). Chodzi o ocenę wydolności nerek, bo kontrasty paramagnetyczne na bazie gadolinu są wydalane głównie przez nerki. Jeżeli funkcja nerek jest upośledzona, rośnie ryzyko powikłań, takich jak nefrogenne układowe zwłóknienie (NSF) czy po prostu kumulacja środka kontrastowego w organizmie. Dlatego oznaczenie kreatyniny pozwala obliczyć eGFR (szacunkowy współczynnik przesączania kłębuszkowego) i na tej podstawie zdecydować, czy kontrast można bezpiecznie podać, czy trzeba zmienić dawkę, typ kontrastu, albo nawet zrezygnować z podania. W standardach pracowni diagnostyki obrazowej przyjmuje się, że świeży wynik kreatyniny/eGFR (zwykle nie starszy niż 1–3 miesiące, a przy chorych wysokiego ryzyka jeszcze krótszy) jest wymagany przed badaniem MR z kontrastem, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą, nadciśnieniem, przewlekłą chorobą nerek, w podeszłym wieku czy po dużych zabiegach chirurgicznych. W większości protokołów, gdy eGFR spada poniżej określonego progu (np. <30 ml/min/1,73 m²), rozważa się rezygnację z gadolinu lub zastosowanie środka o najniższym ryzyku, ewentualnie konsultację nefrologiczną. W praktyce technika czy technika elektroradiologii często współuczestniczy w weryfikacji, czy pacjent ma aktualny wynik kreatyniny i czy nie ma przeciwwskazań do kontrastu. Moim zdaniem właśnie takie myślenie „przed” badaniem – sprawdzenie parametrów nerkowych, leków, wywiadu – odróżnia bezpieczną, profesjonalną pracownię od tej, gdzie robi się badania trochę z automatu. Bilirubina, fibrynogen czy hemoglobina mogą być istotne w innych sytuacjach klinicznych, ale nie są podstawowym, rutynowym kryterium kwalifikacji do gadolinowego kontrastu MR – tu króluje kreatynina i wynik eGFR.

Pytanie 13

Jak określa się rekonstrukcję obrazów TK, której wynikiem są obrazy dwuwymiarowe tworzone w dowolnej płaszczyźnie przez wtórną obróbkę zestawionych ze sobą wielu przekrojów poprzecznych?

A. Odwzorowania objętości VTR.

B. Cieniowanych powierzchni SSD.

C. Maksymalnej intensywności MIP.

D. Wielopłaszczyznowa MPR.

Prawidłowo wskazałeś wielopłaszczyznową rekonstrukcję MPR (Multiplanar Reconstruction). W tomografii komputerowej to właśnie MPR oznacza tworzenie dwuwymiarowych obrazów w dowolnej płaszczyźnie (czołowej, strzałkowej, skośnej) na podstawie zestawu cienkich przekrojów poprzecznych (aksjalnych). Dane są najpierw zebrane objętościowo jako tzw. stos warstw, a potem komputer „przelicza” je na nową płaszczyznę – to jest klasyczna wtórna obróbka danych, bez ponownego naświetlania pacjenta. W praktyce klinicznej MPR to absolutny standard np. przy ocenie kręgosłupa, zatok, stawów czy naczyń. Radiolog bardzo często zaczyna od obrazów aksjalnych, a potem natychmiast przechodzi do rekonstrukcji strzałkowych i czołowych, żeby lepiej prześledzić przebieg kanału kręgowego, złamania czy zmian guzowatych. Moim zdaniem w codziennej pracy technika TK dobra znajomość MPR jest tak samo ważna jak umiejętne dobranie parametrów skanowania – bo to właśnie od jakości i poprawnego ustawienia rekonstrukcji zależy, czy lekarz zobaczy wszystkie istotne szczegóły. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze pilnować: odpowiedniej grubości rekonstrukcji, brak artefaktów schodkowych oraz właściwą orientację opisów (L/P, przód/tył), bo łatwo o pomyłkę. Warto też pamiętać, że MPR jest bazą do bardziej zaawansowanych technik, jak rekonstrukcje krzywoliniowe (np. wzdłuż przebiegu naczynia) czy rekonstrukcje 3D, ale sama w sobie pozostaje metodą dwuwymiarową – tyle że w dowolnie wybranej płaszczyźnie.

Pytanie 14

Na obrazie radiologicznym nadgarstka strzałką zaznaczona jest kość

A. księżycowata.

B. łódeczkowata.

C. grochowata.

D. haczykowata.

W anatomii radiologicznej nadgarstka bardzo łatwo się pomylić, bo kości są małe, a ich cienie na zdjęciu RTG często się nakładają. Dlatego tak ważne jest, żeby nie zgadywać „na oko”, tylko kojarzyć położenie każdej kości z typowymi punktami orientacyjnymi. Kość grochowata jest kością dodatkową, położoną dłoniowo względem kości trójgraniastej. Na klasycznym zdjęciu PA nadgarstka często w ogóle nie jest dobrze widoczna, bo nakłada się na cień kości trójgraniastej. Dlatego zaznaczona na zdjęciu struktura, leżąca centralnie w bliższym rzędzie, nie może być grochowata – ta byłaby przesunięta bardziej przyśrodkowo i dłoniowo, lepiej widoczna w projekcji skośnej lub bocznej. Kość łódeczkowata z kolei leży po stronie promieniowej, najbliżej kciuka. Na zdjęciu PA przyjmuje wydłużony, lekko łukowaty kształt, zorientowany skośnie, i tworzy charakterystyczny zarys wzdłuż promieniowej krawędzi nadgarstka. Częstym błędem jest utożsamianie każdej „większej” kości bliższego rzędu właśnie z łódeczkowatą, bo jest najczęściej opisywana w kontekście złamań. Jednak w pokazanym obrazie cień zaznaczony strzałką nie leży typowo promieniowo, tylko bardziej centralnie, co jednoznacznie przemawia za kością księżycowatą. Kość haczykowata natomiast znajduje się w dalszym rzędzie, po stronie łokciowej, i jej cechą charakterystyczną jest wyrostek haczykowaty skierowany dłoniowo, dobrze oceniany w projekcji skośnej i specjalnych projekcjach nadgarstka. W standardowej projekcji PA sam haczyk jest słabo widoczny, a cień trzonu kości haczykowatej leży bardziej dystalnie, bliżej podstaw IV–V kości śródręcza. Typowym błędem myślowym jest nieodróżnianie bliższego i dalszego rzędu kości oraz ignorowanie relacji do nasad kości promieniowej i łokciowej. Z mojego doświadczenia wynika, że warto zawsze ustalić: najpierw rząd (bliższy czy dalszy), potem stronę (promieniowa czy łokciowa), a na końcu charakterystyczny kształt. Takie systematyczne podejście jest zgodne z dobrymi praktykami w diagnostyce obrazowej i znacząco ogranicza liczbę pomyłek przy identyfikacji struktur anatomicznych na zdjęciach RTG nadgarstka.

Pytanie 15

Na zarejestrowanych obrazach badania renoscyntygraficznego widać, że prawa nerka pacjenta

A. nie gromadzi radioznacznika.

B. wykazuje opóźnione wydalanie radioznacznika.

C. wykazuje opóźnione gromadzenie radioznacznika.

D. gromadzi prawidłowo radioznacznik.

Na przedstawionych kolejnych klatkach badania renoscyntygraficznego widać wyraźnie, że po stronie lewej (oznaczenie L) nerka gromadzi radioznacznik, a następnie stopniowo go wydala – obraz jest dynamiczny, krzywa czas–aktywność w takiej nerce zwykle ma typowy kształt: szybki wzrost, plateau, potem powolny spadek. Po stronie prawej (P) praktycznie od początku badania brak jest wyraźnego ogniska wychwytu w rzucie prawej nerki, a w kolejnych minutach nic się tam istotnie nie zmienia. To właśnie jest typowy obraz nerki, która nie gromadzi radioznacznika – albo z powodu braku perfuzji, albo ciężkiego uszkodzenia miąższu, albo w skrajnych przypadkach braku czynnej nerki (np. nerka zanikowa, po przebytych zmianach zapalnych, niedokrwiennych, po ciężkim uszkodzeniu toksycznym itp.). W rutynowej praktyce medycyny nuklearnej przy interpretacji renoscyntygrafii zawsze porównuje się obie nerki: symetrię ukrwienia, tempo narastania sygnału, maksymalne gromadzenie oraz fazę wydalania. Jeżeli jedna nerka jest praktycznie „niewidoczna” na wszystkich fazach, a tło w tej okolicy nie różni się od reszty jamy brzusznej, mówimy o braku gromadzenia radioznacznika. Moim zdaniem ważne jest też, żeby pamiętać o możliwych przyczynach technicznych: zbyt mała dawka, zła kolimacja, przesunięcie pacjenta – ale tutaj lewa nerka jest prawidłowo widoczna, więc problem techniczny jest mało prawdopodobny. W opisie takiego badania według dobrych praktyk (EANM, SNMMI) podaje się zwykle procentowy udział czynnościowy każdej nerki; przy braku gromadzenia po jednej stronie udział tej nerki będzie bliski 0%. Klinicznie takie rozpoznanie ma duże znaczenie np. przed planowanym zabiegiem urologicznym, kwalifikacją do nefrektomii, oceną powikłań po zatorze tętnicy nerkowej lub po ciężkim odmiedniczkowym zapaleniu. Tego typu obraz nie zostawia dużego pola do interpretacji – to nie jest ani opóźnione gromadzenie, ani czyste zaburzenie fazy wydalania, tylko funkcjonalnie „niema” nerka.

Pytanie 16

Które ciało obce w obszarze badania nie stanowi przeciwwskazania do wykonania MR?

A. Wszczepiony rozrusznik serca.

B. Metalowy opiłek w oku.

C. Wszczepiony stymulator układu nerwowego.

D. Tytanowa endoproteza stawu biodrowego.

Poprawnie wskazana została tytanowa endoproteza stawu biodrowego jako ciało obce, które co do zasady nie stanowi przeciwwskazania do badania rezonansem magnetycznym. Tytan jest materiałem niemagnetycznym, ma bardzo niską podatność magnetyczną i dlatego nie jest przyciągany przez silne pole magnetyczne skanera MR. W praktyce klinicznej większość współczesnych endoprotez stawowych, śrub kostnych, płytek czy gwoździ śródszpikowych wykonanych z tytanu lub stopów tytanu jest oznaczona jako MR-safe lub MR-conditional zgodnie z zaleceniami producenta i normami (m.in. ASTM). Oznacza to, że badanie MR może być wykonane bezpiecznie, często przy zachowaniu pewnych warunków, np. maksymalne natężenie pola 1,5 T albo 3 T, określone ograniczenia SAR (współczynnik pochłaniania energii), brak określonych sekwencji silnie nagrzewających. W codziennej pracy technika i lekarza radiologa ważne jest, by zawsze sprawdzić dokumentację implantu lub kartę implantu pacjenta, ale sam fakt posiadania tytanowej endoprotezy biodra nie powinien automatycznie dyskwalifikować z badania MR. Trzeba też pamiętać o artefaktach – metal, nawet niemagnetyczny, powoduje zniekształcenia obrazu, szczególnie w sekwencjach gradientowych, więc przy planowaniu badania okolicy miednicy trzeba dobrać parametry tak, aby ograniczyć artefakty (np. sekwencje z mniejszą podatnością na zniekształcenia, zmiana kierunku fazy, szersze pasmo odbioru). Moim zdaniem kluczowe w praktyce jest rozróżnienie między bezpieczeństwem pacjenta a jakością obrazu: tytanowa proteza zwykle jest bezpieczna, ale może pogorszyć czytelność obrazów w jej bezpośrednim sąsiedztwie. Dlatego w standardach dobrej praktyki zawsze łączymy wiedzę o materiale implantu z rozsądnym doborem protokołu MR.

Pytanie 17

W których projekcjach podstawowych wykonuje się standardowe badanie mammograficzne?

A. Kraniokaudalnej i skośnej.

B. Stycznej i <i>Kleopatry</i>.

C. Skośnej i <i>Kleopatry</i>.

D. Kraniokaudalnej i stycznej.

Standardowe badanie mammograficzne, zgodnie z przyjętymi wytycznymi i programami badań przesiewowych, zawsze opiera się na dwóch głównych projekcjach: kraniokaudalnej (CC) i skośnej, czyli mediolateral oblique (MLO). Pozostałe projekcje, takie jak styczna czy różne projekcje specjalne określane potocznie nazwami typu „Kleopatry”, mają charakter uzupełniający, a nie podstawowy. Błąd myślowy często polega na tym, że skoro projekcje dodatkowe pozwalają lepiej uwidocznić określony fragment piersi, to wydają się ważniejsze lub „bardziej specjalistyczne”, więc ktoś podświadomie stawia je wyżej niż rutynowe CC i MLO. Tymczasem cała diagnostyka mammograficzna jest zbudowana właśnie na tych dwóch podstawowych rzutach, bo zapewniają one możliwie pełne zobrazowanie całej piersi i ogona pachowego przy akceptowalnej dawce promieniowania. Projekcja styczna służy głównie do celowanego uwidocznienia zmiany położonej blisko skóry lub do różnicowania, czy podejrzana struktura leży w skórze, czy w miąższu piersi. Nie daje jednak pełnego obrazu całej piersi, więc nie może być traktowana jako projekcja podstawowa. Używanie jej zamiast CC lub MLO skutkowałoby ryzykiem przeoczenia innych patologii, bo duża część gruczołu po prostu nie byłaby w ogóle zobrazowana. Różne „projekcje specjalne”, określane nazwami zwyczajowymi typu „Kleopatry”, zwykle odnoszą się do specyficznego ułożenia piersi, np. przy piersi opadającej, dużej, po zabiegach operacyjnych itd. Mają one charakter mocno indywidualny i są dobierane pod konkretny problem kliniczny, a nie jako standard dla każdej pacjentki. Opieranie podstawowego badania na takich projekcjach byłoby sprzeczne z zasadami jakości obrazu, porównywalności badań w czasie i z wymogami programów skriningowych. Z mojego doświadczenia typowym błędem jest też mieszanie pojęć: ktoś kojarzy, że przy problematycznej piersi robi się „jakieś inne zdjęcia” i zakłada, że to one są tymi właściwymi. Warto więc zapamiętać prostą zasadę: bazą jest zawsze para CC + MLO, a wszystkie inne projekcje są dodatkiem, który pomaga doprecyzować obraz, ale nie zastępuje standardu.

Pytanie 18

W radioterapii konwencjonalnej pacjent jest leczony promieniowaniem pochodzącym

A. z rozpadu izotopu uranu.

B. ze źródeł zewnętrznych.

C. ze źródeł wewnętrznych.

D. z rozpadu izotopu radu.

W radioterapii konwencjonalnej chodzi przede wszystkim o teleterapię, czyli napromienianie z tzw. źródeł zewnętrznych. To znaczy, że źródło promieniowania (najczęściej akcelerator liniowy generujący fotony wysokoenergetyczne, np. 6 MV, 10 MV) znajduje się poza ciałem pacjenta, w głowicy aparatu, a wiązka jest precyzyjnie kierowana w obszar guza. To jest standard postępowania w onkologii radioterapeutycznej dla większości nowotworów: raka płuca, piersi, prostaty, guzów głowy i szyi. Z mojego doświadczenia, jak ktoś myśli „radioterapia” w szpitalu, to w 90% chodzi właśnie o tę klasyczną teleterapię. W praktyce planowanie takiego leczenia odbywa się na podstawie tomografii komputerowej planistycznej, czasem z nałożeniem obrazów MR czy PET. Fizycy medyczni i lekarz radioterapeuta wyznaczają objętości PTV, CTV, OAR, a następnie komputer optymalizuje rozkład dawki tak, żeby jak najlepiej napromienić guz i maksymalnie oszczędzić narządy krytyczne. Dawka jest podawana frakcjami, np. 1,8–2 Gy dziennie przez kilka tygodni, co jest zgodne z zaleceniami EORTC czy ESTRO. W odróżnieniu od brachyterapii, tutaj nie wszczepia się żadnych źródeł do ciała – pacjent po zakończeniu seansu nie „promieniuje” i nie stanowi zagrożenia dla otoczenia. Teleterapia wymaga też bardzo ścisłej kontroli jakości: codziennego sprawdzania parametrów wiązki, systemów unieruchomienia pacjenta, weryfikacji pozycjonowania (IGRT – obrazowanie przed napromienianiem). Moim zdaniem warto zapamiętać prostą rzecz: radioterapia konwencjonalna = zewnętrzna wiązka promieniowania jonizującego, generowana przez specjalistyczny aparat, a nie przez izotop wszczepiony do środka ciała.

Pytanie 19

Na ilustracji przedstawiono ułożenie pacjenta do wykonania zdjęcia rentgenowskiego

A. palców stopy.

B. śródstopia.

C. stopy.

D. kości piętowej.

Na zdjęciu widać klasyczne ułożenie pacjenta do wykonania projekcji AP stopy – stopa leży podeszwą na detektorze (kaseta / płyta obrazująca), palce są wyprostowane, a wiązka promieniowania będzie padała z góry, prostopadle lub lekko skośnie, na całą stopę. Strzałka wskazuje mniej więcej środek pola ekspozycji, czyli okolice środka stopy, co jest typowe dla standardowego badania RTG stopy, a nie tylko pojedynczego odcinka, jak kość piętowa czy palce. W praktyce technik elektroradiolog ustawia centralną wiązkę tak, aby objąć jednocześnie paliczki, śródstopie i tyłostopie, bo celem jest ocena całej architektury stopy: łuku podłużnego, ustawienia kości śródstopia, stawów śródstopno‑paliczkowych i stępu. Dla kości piętowej stosuje się zupełnie inne pozycjonowanie – pięta jest wtedy najczęściej odsunięta i wykonywana jest projekcja boczna lub osiowa, z wyraźnym ukierunkowaniem na kość piętową i staw skokowo‑piętowy. Z kolei zdjęcia palców wymagają bardziej precyzyjnego ogniskowania na konkretny promień (np. paluch) oraz użycia mniejszego pola ekspozycji, często też innego ułożenia, żeby uniknąć nakładania się sąsiednich struktur. Moim zdaniem warto zapamiętać, że przy „zdjęciu stopy” standardem jest objęcie wszystkich kości od paliczków aż po tyłostopie w jednym polu, co dokładnie sugeruje ta ilustracja. W praktyce klinicznej takie badanie wykonuje się bardzo często przy urazach, deformacjach (np. płaskostopie, hallux valgus) czy bólach przeciążeniowych, dlatego poprawne pozycjonowanie całej stopy jest kluczowe dla jakości diagnostycznej obrazu i zgodne z zasadami dobrej praktyki radiologicznej.

Pytanie 20

Do prób aktywacyjnych stosowanych w badaniu EEG zalicza się

A. otwieranie i zamykanie ust.

B. wstrzymanie oddechu.

C. rytmiczne błyski świetlne.

D. próbę hipowentylacyjną.

Prawidłowo wskazana odpowiedź to rytmiczne błyski świetlne, czyli tzw. fotostymulacja. W standardowym badaniu EEG jest to jedna z podstawowych prób aktywacyjnych, obok hiperwentylacji. Polega na podawaniu pacjentowi serii błysków o różnej częstotliwości, zwykle w zakresie kilku–kilkunastu Hz, przy zamkniętych oczach. Celem jest wywołanie reakcji bioelektrycznej mózgu na bodziec wzrokowy i sprawdzenie, czy zapis EEG prawidłowo reaguje na taką stymulację. U osoby zdrowej obserwuje się tzw. odpowiedź fotyczną, zsynchronizowaną z częstotliwością błysków, bez wyładowań napadowych. U pacjentów z padaczką światłoczułą mogą pojawić się wyładowania iglicowo-falowe lub wręcz napad, dlatego badanie wykonuje się ostrożnie, zgodnie z procedurą. W praktyce technik EEG musi zadbać o prawidłowe ustawienie lampy stroboskopowej (odpowiednia odległość od oczu, kąt, natężenie światła), poinformować pacjenta, co będzie się działo, i obserwować jego stan kliniczny w trakcie fotostymulacji. Moim zdaniem ważne jest też, żeby pamiętać, że nie każdy pacjent toleruje błyski tak samo – u osób z migreną czy nadwrażliwością wzrokową trzeba być szczególnie uważnym. Z punktu widzenia standardów pracowni EEG, fotostymulacja jest elementem rutynowego protokołu, bo pozwala wykryć zmiany napadowe, które w spoczynku mogłyby się nie ujawnić. W dokumentacji opisu badania zwykle odnotowuje się, czy reakcja na stymulację świetlną była prawidłowa, czy wystąpiły zmiany napadowe, brak odpowiedzi, albo reakcja paradoksalna. To wszystko ma duże znaczenie diagnostyczne, szczególnie u młodych pacjentów z podejrzeniem padaczki idiopatycznej.

Pytanie 21

W badaniu audiometrycznym rezerwa ślimakowa to odległość między krzywą

A. kostną a powietrzną.

B. szumu a powietrzną.

C. kostną względną a bezwzględną.

D. kostną a krzywą szumu.

Prawidłowo – rezerwa ślimakowa w klasycznym badaniu audiometrycznym to właśnie odległość (w dB) między krzywą przewodnictwa kostnego a krzywą przewodnictwa powietrznego. Innymi słowy: patrzymy na audiogram i mierzymy różnicę między progiem słyszenia dla tego samego ucha, ale badanym dwiema drogami – przez kość skroniową (kostnie) i przez słuchawki (powietrznie). Jeżeli przewodnictwo kostne jest lepsze (niższe progi, krzywa wyżej na wykresie) niż powietrzne, a między nimi jest odstęp, to właśnie ten odstęp nazywamy rezerwą ślimakową, często też po prostu luką powietrzno–kostną. Z praktycznego punktu widzenia ta różnica mówi nam, że ślimak i nerw słuchowy jeszcze działają przyzwoicie, a problem jest głównie w przewodzeniu dźwięku przez ucho zewnętrzne lub środkowe (np. wysięk w jamie bębenkowej, otoskleroza, perforacja błony bębenkowej). W badaniach audiometrycznych dobre praktyki mówią, żeby zawsze oceniać osobno: kształt krzywej powietrznej, kształt krzywej kostnej oraz wielkość rezerwy ślimakowej – bo to pozwala odróżnić niedosłuch przewodzeniowy od odbiorczego i mieszanego. Moim zdaniem to jedno z podstawowych pojęć, które technik audiologii musi mieć „w małym palcu”, bo od właściwej interpretacji tej różnicy zależy dalsze postępowanie: czy wystarczy leczenie laryngologiczne (np. drenaż, operacja kosteczek), czy trzeba od razu myśleć o aparacie słuchowym. W codziennej pracy, gdy widzimy rezerwę ślimakową rzędu 20–30 dB przy względnie dobrym przewodnictwie kostnym, od razu zapala się lampka, że ślimak jest jeszcze w miarę zachowany i rokowanie po leczeniu przewodzeniowym bywa całkiem dobre.

Pytanie 22

Czas połowicznego zaniku jest wykorzystywany

A. w rentgenografii.

B. w teleradioterapii.

C. w tomografii komputerowej.

D. w medycynie nuklearnej.

Prawidłowo – czas połowicznego zaniku (okres półtrwania) to pojęcie absolutnie kluczowe właśnie w medycynie nuklearnej. Opisuje on, w jakim czasie aktywność promieniotwórcza danego radionuklidu spada o połowę. W praktyce oznacza to, że po jednym czasie połowicznego zaniku mamy 50% wyjściowej aktywności, po dwóch – 25%, po trzech – 12,5% itd. W medycynie nuklearnej trzeba brać pod uwagę zarówno fizyczny czas połowicznego zaniku (rozpad jądra atomowego), jak i biologiczny czas półtrwania (eliminacja radiofarmaceutyku z organizmu), a w planowaniu badań często korzysta się z tzw. efektywnego czasu połowicznego zaniku, który łączy oba te procesy. Dzięki temu można prawidłowo dobrać dawkę radiofarmaceutyku do scyntygrafii, PET czy terapii izotopowej (np. jodem-131 w leczeniu nadczynności tarczycy lub raka tarczycy), tak żeby uzyskać wystarczająco dobrą jakość obrazu, a jednocześnie nie narażać pacjenta na niepotrzebnie dużą dawkę promieniowania. W standardach medycyny nuklearnej ogromny nacisk kładzie się na świadome dobieranie izotopu o odpowiednim okresie półtrwania: do diagnostyki preferuje się radionuklidy o krótkim czasie połowicznego zaniku (np. technet-99m, fluor-18), które szybko się rozpadają i zmniejszają narażenie po badaniu, natomiast w terapii można stosować izotopy o dłuższym okresie, żeby efekt terapeutyczny utrzymywał się wystarczająco długo w tkance nowotworowej. Z mojego doświadczenia uczenia się do egzaminów, zrozumienie tego pojęcia bardzo ułatwia ogarniecie, dlaczego konkretne radioizotopy wybiera się do konkretnych procedur i czemu w opisach badań zawsze pojawia się informacja o aktywności w MBq i momencie jej podania. To nie jest sucha teoria, tylko realny fundament bezpiecznego i sensownego planowania badań i terapii radioizotopowych.

Pytanie 23

Rutynowe badanie koronarografii prawej tętnicy wieńcowej wykonywane jest w rzucie skośnym przednim

A. lewym pod kątem 45°.

B. lewym pod kątem 60°.

C. prawym pod kątem 45°.

D. prawym pod kątem 60°.

Prawidłowa odpowiedź „lewym pod kątem 60°” odnosi się do klasycznej, rutynowej projekcji skośnej przedniej stosowanej w koronarografii prawej tętnicy wieńcowej (RCA – right coronary artery). W praktyce zabiegowej przyjęło się, że standardowym ujęciem do oceny przebiegu proksymalnego i środkowego odcinka RCA jest projekcja LAO (Left Anterior Oblique) około 60°, często z niewielkim dogięciem czaszkowym lub ogonowym, zależnie od budowy pacjenta. W tej projekcji prawa tętnica wieńcowa „odwija się” z cienia kręgosłupa i przepony, staje się bardziej wyizolowana i można czytelnie ocenić zwężenia, przebieg i ewentualne anomalie anatomiczne. Moim zdaniem warto zapamiętać to tak: RCA – najlepiej widoczna w skośnej przedniej lewej, dość mocno odkręconej (ok. 60°). W pracowni hemodynamicznej operator dobiera kąt na podstawie obrazu na żywo, ale punkt wyjścia jest właśnie taki. Jest to zgodne z typowymi schematami nauczania kardiologii inwazyjnej i z opisami w podręcznikach do angiografii wieńcowej, gdzie jako projekcję rutynową RCA podaje się LAO 30–60°. Taka standaryzacja ujęć ułatwia porównywanie badań między różnymi pracowniami i operatorami. W praktyce technik / pielęgniarka instrumentariuszka powinna kojarzyć, że przy badaniu prawej tętnicy wieńcowej lekarz najczęściej poprosi właśnie o rzut skośny przedni lewy o większym kącie, a nie o małe odchylenie czy projekcję prawoskośną. Dzięki temu przygotowanie ramienia C-ramienia jest szybsze, a ekspozycja krótsza, co zmniejsza dawkę promieniowania dla pacjenta i personelu. Dodatkowo dobra znajomość standardowych projekcji pomaga potem w interpretacji obrazów – łatwiej rozpoznać, który segment naczynia oglądamy i jak układa się ono w przestrzeni.

Pytanie 24

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałką wskazano patologiczny kręg

A. L₃

B. Th₁₀

C. Th₈

D. L₁

Prawidłowo wskazany został kręg L₁. Na strzałkowym obrazie MRI odcinka piersiowo‑lędźwiowego zawsze zaczynamy od orientacji anatomicznej: u dołu widoczna jest kość krzyżowa i ostatnie kręgi lędźwiowe, wyżej – przejście piersiowo‑lędźwiowe i kręgi piersiowe. Standardową dobrą praktyką w opisie takich badań jest liczenie kręgów od dołu: od kości krzyżowej (S1) w górę do L5, L4, L3, L2 i właśnie L1 jako najwyższego kręgu lędźwiowego. Na obrazie widać, że patologicznie zmieniony trzon leży tuż powyżej L2 i poniżej pierwszego wyraźnie piersiowego kręgu z przyczepem żeber, co jednoznacznie odpowiada poziomowi L₁. W codziennej pracy technika czy lekarza radiologa takie liczenie kręgów, najlepiej w korelacji z dodatkowymi sekwencjami obejmującymi kość krzyżową, to absolutna podstawa, bo od poprawnej identyfikacji poziomu zależy dalsze leczenie: planowanie zabiegów ortopedycznych, blokad nasierpowych, vertebroplastyk czy napromieniania. Moim zdaniem warto sobie wyrobić nawyk „kotwiczenia” się na charakterystycznych punktach: przejście L5–S1, zarys żeber przy kręgach piersiowych, kształt trzonów i wysokość krążków międzykręgowych. Na rezonansie często korzysta się też z sekwencji całego kręgosłupa lub przynajmniej odcinka piersiowo‑lędźwiowego, żeby nie pomylić L1 z Th12, co bywa częstą wtopą u początkujących. W nowoczesnych standardach opisu (np. według zaleceń towarzystw radiologicznych) podkreśla się konieczność jednoznacznego oznaczenia poziomu, czasem z użyciem znaczników skórnych lub korelacji z wcześniejszym RTG. Poprawne rozpoznanie L₁ w takim obrazie to właśnie przykład stosowania tych zasad w praktyce obrazowej diagnostyki kręgosłupa.

Pytanie 25

W badaniu PET stosuje się tylko radioizotopy emitujące

A. cząstki alfa.

B. neutrony.

C. pozytony.

D. elektrony.

W badaniu PET (pozytonowa tomografia emisyjna) kluczowe jest właśnie to, że używa się radioizotopów emitujących pozytony, czyli dodatnio naładowane odpowiedniki elektronów. To nie jest przypadek ani ciekawostka fizyczna, tylko fundament całej techniki obrazowania. Pozyton wychodzi z jądra radioaktywnego nuklidu (np. 18F, 11C, 15O, 13N), po bardzo krótkiej drodze w tkankach zderza się z elektronem i dochodzi do zjawiska anihilacji. W wyniku anihilacji powstają dwa fotony gamma o energii 511 keV, które rozlatują się w przybliżeniu w przeciwnych kierunkach (pod kątem 180°). Detektory PET rejestrują te dwa fotony jednocześnie, w tzw. koincydencji, i na tej podstawie system wyznacza linię, na której zaszła anihilacja. Z bardzo wielu takich zdarzeń komputer rekonstruuje trójwymiarowy obraz rozmieszczenia radiofarmaceutyku w organizmie.
W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się 18F-FDG, czyli fluorodeoksyglukozę znakowaną fluorem-18. Ten radiofarmaceutyk zachowuje się podobnie jak glukoza, więc gromadzi się w tkankach o zwiększonym metabolizmie glukozy, np. w większości nowotworów złośliwych, ale też w mózgu czy mięśniu sercowym. Dzięki temu PET pozwala ocenić aktywność metaboliczną zmian, a nie tylko ich strukturę anatomiczną. Z mojego doświadczenia to jest ogromna przewaga PET nad klasycznym RTG czy nawet samą TK: widzimy „żywotność” guza, odpowiedź na chemioterapię, wczesne nawroty.
Standardy medycyny nuklearnej (np. EANM) wyraźnie mówią o stosowaniu wyłącznie emiterów pozytonów do badań PET, bo cała aparatura, algorytmy rekonstrukcji i procedury bezpieczeństwa są projektowane właśnie pod anihilacyjne fotony 511 keV i koincydencyjny system detekcji. Zastosowanie innych typów promieniowania (np. cząstek alfa czy czystych emiterów beta minus) uniemożliwiłoby uzyskanie obrazu typowego dla PET, bo nie powstawałyby te charakterystyczne pary fotonów. Dlatego wybór odpowiedzi „pozytony” idealnie pasuje do fizycznej zasady działania PET i do praktyki klinicznej opisanej w aktualnych wytycznych medycyny nuklearnej.

Pytanie 26

Podczas teleradioterapii piersi lewej narządem krytycznym jest

A. serce.

B. nerka.

C. wątroba.

D. trzustka.

Prawidłowo wskazano serce jako narząd krytyczny podczas teleradioterapii piersi lewej. W planowaniu radioterapii pojęcie „narząd krytyczny” oznacza strukturę, której przekroczenie dawki tolerancji może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych powikłań. W napromienianiu piersi lewej serce znajduje się bardzo blisko objętości tarczowej, szczególnie jego przednie ściany, koniuszek i gałąź międzykomorowa przednia. Dlatego w standardach planowania (np. wytyczne ESTRO, QUANTEC) ustala się konkretne ograniczenia dawki dla serca i tętnic wieńcowych, np. średnia dawka dla serca Dmean < 4–5 Gy, ograniczenie objętości serca otrzymującej 20 Gy (V20), a w nowocześniejszych planach także ograniczenia dla lewej tętnicy zstępującej (LAD). Z mojego doświadczenia to jest jeden z kluczowych tematów na praktykach w radioterapii: fizyk i lekarz bardzo dokładnie oglądają rozkład izodoz w okolicy serca i płuca lewego, bo to właśnie tam najłatwiej „przestrzelić” dopuszczalne wartości. W praktyce klinicznej stosuje się różne techniki, żeby serce jak najbardziej oszczędzić: pozycja na brzuchu (prone), technika DIBH (głębokiego wdechu z zatrzymaniem oddechu), IMRT/VMAT czy odpowiedni dobór kątów pól w klasycznej 3D-CRT. Podczas głębokiego wdechu klatka piersiowa się powiększa, serce oddala się od ściany klatki i dzięki temu dawka na serce spada, co ma realny wpływ na zmniejszenie ryzyka późnej kardiotoksyczności, np. choroby wieńcowej, niewydolności serca, zaburzeń rytmu. W dobrych ośrodkach radioterapii kontrola dawki na serce jest traktowana jako standard jakości planu, a nie tylko „dodatek”, bo pacjentka ma żyć wiele lat po zakończeniu leczenia i nie ma sensu leczyć raka, a jednocześnie powoli uszkadzać serce.

Pytanie 27

Szczytowy przepływ wydechowy zarejestrowany w trakcie badania maksymalnie natężonego wydechu jest oznaczany skrótem

A. FRC

B. PIF

C. PEF

D. FVC

Prawidłowy skrót dla szczytowego przepływu wydechowego to PEF (Peak Expiratory Flow). To jest maksymalna szybkość przepływu powietrza, jaką pacjent osiąga w trakcie maksymalnie natężonego wydechu, zwykle po głębokim, pełnym wdechu. W spirometrii i w pomiarach za pomocą pikflometru PEF jest jednym z podstawowych parametrów, szczególnie w monitorowaniu astmy i obturacji dróg oddechowych. W praktyce wygląda to tak: pacjent nabiera jak najwięcej powietrza do płuc, potem jak najszybciej i jak najmocniej wydmuchuje powietrze – urządzenie rejestruje właśnie ten maksymalny, szczytowy przepływ, czyli PEF. Moim zdaniem warto zapamiętać, że litera „E” w nazwie oznacza „expiratory”, czyli wydechowy, co od razu odróżnia ten parametr od PIF, który jest wdechowy. W codziennej pracy technika medycznego PEF używa się do oceny drożności dużych dróg oddechowych, kontroli leczenia u chorych na astmę (np. porównywanie PEF rano i wieczorem), a także do wychwytywania zaostrzeń zanim pacjent sam poczuje wyraźne pogorszenie. Zgodnie z dobrymi praktykami pomiar PEF powinien być wykonany co najmniej trzykrotnie, a do oceny przyjmuje się najwyższą prawidłowo wykonaną wartość, przy zachowaniu poprawnej techniki wydechu i szczelnego objęcia ustnika. W spirometrii komputerowej PEF pojawia się na wykresie przepływ–objętość jako najwyższy punkt krzywej. Ten parametr jest prosty do oznaczenia, ale daje naprawdę dużo informacji o stanie układu oddechowego, szczególnie gdy śledzi się go w czasie.

Pytanie 28

W standardowym badaniu elektrokardiograficznym elektrodę C4 należy umieścić

A. w V międzyżebrzu w linii przedniej pachowej.

B. w V międzyżebrzu w linii środkowo-obojczykowej lewej.

C. w IV międzyżebrzu przy prawym brzegu mostka.

D. w IV międzyżebrzu przy lewym brzegu mostka.

Prawidłowe umiejscowienie elektrody C4 (czyli przedsercowej elektrody V4) to V międzyżebrze w linii środkowo-obojczykowej lewej. Jest to standardowy, książkowy punkt przyłożenia w 12‑odprowadzeniowym EKG, zgodny z zaleceniami towarzystw kardiologicznych (np. ESC, AHA). V4 leży mniej więcej nad koniuszkiem serca, dlatego jej prawidłowa lokalizacja ma duże znaczenie przy ocenie odprowadzeń przedsercowych, zwłaszcza w diagnostyce zawału ściany przedniej i przednio‑bocznej. W praktyce klinicznej zawsze najpierw lokalizuje się prawidłowo IV międzyżebrze przy prawym brzegu mostka (miejsce dla V1), potem V2, a dopiero na tej podstawie wyznacza się V4 w V międzyżebrzu w linii środkowo‑obojczykowej lewej. Dopiero później dokłada się V3 pomiędzy V2 i V4 oraz V5 i V6 bardziej bocznie. Dzięki temu unika się typowego błędu „na oko”, który potrafi przesunąć elektrodę o całe jedno międzyżebrze. Z mojego doświadczenia, jeśli V4 jest za wysoko (np. w IV międzyżebrzu), zapis może sugerować fałszywe zmiany odcinka ST albo załamanek T, co wprowadza lekarza w błąd diagnostyczny. W ratownictwie medycznym i pracowniach diagnostycznych przyjmuje się zasadę: lepiej poświęcić 20–30 sekund na dokładne znalezienie linii środkowo‑obojczykowej i policzenie żeber, niż później mieć wątpliwy zapis. Warto też pamiętać, że u osób otyłych lub kobiet z dużym biustem lokalizacja bywa trudniejsza – wtedy jeszcze ważniejsze jest trzymanie się anatomicznych punktów orientacyjnych, a nie tylko wizualnego „przyzwyczajenia”. Poprawne ułożenie V4/C4 to fundament wiarygodnego badania EKG.

Pytanie 29

W celu wyeliminowania zakłóceń obrazu MR przez sygnały pochodzące z tkanki tłuszczowej, stosuje się

A. sekwencje FLAIR.

B. obrazowanie T1 - zależne.

C. obrazowanie PD - zależne.

D. sekwencje STIR.

Prawidłowo wskazano sekwencje STIR, bo to jest klasyczna, podręcznikowa metoda supresji sygnału z tkanki tłuszczowej w obrazowaniu MR. STIR (Short Tau Inversion Recovery) to sekwencja inwersyjno‑odzyskiwania, w której stosuje się impuls inwersyjny 180° i odpowiednio dobrany czas TI (inversion time), tak żeby magnetyzacja podłużna tłuszczu przechodziła przez zero w momencie rejestracji sygnału. Efekt w praktyce: tłuszcz na obrazach jest wygaszony, ciemny, dzięki czemu lepiej widać obrzęk, zmiany zapalne, nacieki nowotworowe czy urazy. W kończynach, w badaniach kręgosłupa, stawów czy w onkologii STIR jest, moim zdaniem, absolutnym „must have”, bo pozwala wyłapać nawet subtelne zmiany w szpiku kostnym i tkankach miękkich. W standardach protokołów MR, zwłaszcza narządu ruchu, bardzo często znajdziesz kombinację sekwencji T1‑zależnych, T2‑zależnych i właśnie STIR do oceny patologii. Warto pamiętać, że STIR jest sekwencją niespecyficzną dla pola – to znaczy działa dobrze zarówno w 1,5 T, jak i 3 T, w przeciwieństwie do klasycznego fat‑satu chemicznego, który bywa kapryśny przy niejednorodnościach pola. Z praktycznego punktu widzenia STIR jest też bezpieczny przy badaniach po kontraście gadolinowym, bo nie powinno się go łączyć z selektywną saturacją tłuszczu, natomiast STIR dalej poprawnie wygasza tłuszcz. Dobrą praktyką jest zapamiętanie: jeśli pytanie dotyczy tłumienia tłuszczu metodą inwersyjno‑odzyskiwania – odpowiedź to STIR, nie FLAIR ani inne sekwencje.

Pytanie 30

Zgodnie z procedurą wzorcową w badaniu MR należy ułożyć pacjenta na brzuchu do diagnostyki

A. jamy brzusznej.

B. stawu barkowego.

C. gruczołu piersiowego.

D. kręgosłupa szyjnego.

Prawidłowo – w standardowej procedurze rezonansu magnetycznego gruczołu piersiowego pacjentkę układa się w pozycji na brzuchu (pozycja pronacyjna). To nie jest przypadek ani wygoda pracowni, tylko wymóg poprawnego pozycjonowania piersi w specjalnej cewce dedykowanej do badania sutka. Cewka piersiowa ma otwory, w które swobodnie „wpadają” piersi, dzięki czemu są odseparowane od klatki piersiowej, mniej się poruszają i można uzyskać wysoką rozdzielczość przestrzenną oraz dobre warunki do podania kontrastu. Moim zdaniem to jedno z badań, gdzie pozycjonowanie robi połowę jakości badania. W pozycji na brzuchu zmniejsza się artefakty od ruchu oddechowego, serca i ściany klatki piersiowej. Piersi zwisają swobodnie, są mniej uciśnięte, a przez to lepiej widoczne są zmiany ogniskowe, architektonika gruczołu, naczynia oraz węzły chłonne w okolicy pachowej. W badaniu MR piersi zgodnie z dobrymi praktykami (ESR, EUSOBI) stosuje się sekwencje dynamiczne po dożylnym podaniu środka kontrastowego, ocenę kinetyki wzmocnienia oraz dokładną analizę tkanek miękkich. Bez prawidłowego ułożenia na brzuchu i użycia odpowiedniej cewki te parametry byłyby dużo gorsze, a samo badanie mogłoby być praktycznie bezużyteczne diagnostycznie, szczególnie przy planowaniu biopsji celowanej czy ocenie odpowiedzi na chemioterapię neoadjuwantową. W praktyce technik zawsze powinien zwrócić uwagę, czy piersi są równo ułożone w otworach cewki, czy nie są skręcone, czy nie ma ucisku kabli, biustonosza, plastrów itp., bo każdy taki drobiazg potem psuje obraz. Dlatego właśnie w procedurach wzorcowych MR piersi pozycja na brzuchu jest standardem, a nie wyjątkiem.

Pytanie 31

„Ognisko zimne” w obrazie scyntygraficznym określa się jako

A. zmianę o większej aktywności hormonalnej.

B. zmianę najczęściej o charakterze łagodnym.

C. obszar niegromadzący radioznacznika.

D. obszar gromadzący znacznik jak reszta miąższu.

Prawidłowo – „ognisko zimne” w scyntygrafii to obszar niegromadzący radioznacznika, czyli miejsce o obniżonej lub całkowicie braku wychwytu w porównaniu z otaczającym, prawidłowo funkcjonującym miąższem. W scyntygrafii patrzymy przede wszystkim na rozkład funkcji, a nie tylko na samą anatomię. Jeśli tkanka pracuje prawidłowo, wychwytuje radiofarmaceutyk i na obrazie widzimy równomierne „świecenie”. Gdy pojawia się obszar, który nie gromadzi znacznika, tworzy się właśnie ognisko zimne – ciemniejsza plama na tle bardziej aktywnego narządu. Moim zdaniem warto to kojarzyć z „dziurą” w funkcji. W praktyce klinicznej typowe przykłady to torbiele, zwapnienia, blizny, guzy o słabym unaczynieniu, martwica, a w scyntygrafii kości – np. przerzut osteolityczny, który niszczy struktury kostne i przez to mniej wiąże znacznika. W badaniach tarczycy zimne ognisko może odpowiadać zmianie, która nie produkuje hormonów tarczycowych (tzw. guzek nieczynny), co w standardach endokrynologicznych traktuje się bardziej podejrzanie onkologicznie niż ogniska „gorące”. Dlatego przy zimnym guzku tarczycy zwykle zaleca się dalszą diagnostykę – USG, biopsję cienkoigłową. W dobrych praktykach medycyny nuklearnej zawsze opisujemy ogniska jako zimne, izotopowe (obojętne) lub gorące w odniesieniu do tła. Ważne jest też odpowiednie okienkowanie obrazu i porównanie z obrazami anatomicznymi (np. USG, TK), żeby nie pomylić artefaktu technicznego z prawdziwym zimnym ogniskiem. Z mojego doświadczenia w nauce tego przedmiotu – jak tylko zapamiętasz, że „zimne = brak wychwytu”, reszta układa się już w głowie dość logicznie.

Pytanie 32

Na schemacie oznaczono

A. odstęp PP

B. zespół QRS

C. odstęp RR

D. zespół QS

Na schemacie strzałka obejmuje odległość między wierzchołkami dwóch kolejnych załamków R, czyli właśnie odstęp RR. W zapisie EKG to podstawowy parametr służący do oceny częstości i regularności rytmu serca. Mierzymy go od szczytu jednego załamka R do szczytu następnego załamka R w tym samym odprowadzeniu. Na standardowym papierze EKG (prędkość 25 mm/s) 1 mała kratka to 0,04 s, a 1 duża kratka 0,20 s. Dzięki temu z odstępu RR można bardzo szybko wyliczyć częstość pracy serca: 300 podzielone przez liczbę dużych kratek między załamkami R daje orientacyjną wartość tętna w uderzeniach na minutę. W praktyce, w pracowni diagnostyki elektromedycznej, technik bardzo często patrzy właśnie na regularność odstępów RR, żeby odróżnić rytm zatokowy od arytmii, np. migotania przedsionków, gdzie odstępy RR są wyraźnie nieregularne. Moim zdaniem to jedna z pierwszych rzeczy, które warto sobie „wyrobić w oku” przy oglądaniu EKG – równiutkie, powtarzalne odstępy RR zwykle sugerują uporządkowany rytm. W monitorach kardiologicznych, holterach czy defibrylatorach automatycznych algorytmy komputerowe też bazują w dużej mierze na analizie kolejnych odstępów RR, żeby wykrywać tachykardię, bradykardię czy pauzy. Dobre nawyki: zawsze mierz RR na kilku cyklach, w różnych fragmentach zapisu, bo lokalne artefakty albo pojedyncze pobudzenia dodatkowe mogą łatwo zafałszować ocenę, jeśli spojrzy się tylko na jedno miejsce.

Pytanie 33

Podczas badania EEG otwarcie oczu powoduje

A. spontaniczną hiperwentylację.

B. reakcję paradoksalną.

C. zjawisko habituacji.

D. zaniknięcie rytmu alfa.

Prawidłowo – podczas badania EEG otwarcie oczu powoduje zanik, czyli blokowanie rytmu alfa w okolicach potylicznych. U zdrowej, zrelaksowanej osoby, leżącej spokojnie z zamkniętymi oczami, dominuje właśnie rytm alfa: fale o częstotliwości około 8–13 Hz, najlepiej widoczne w odprowadzeniach potylicznych (O1, O2). Jest to taki „fizjologiczny podpis” stanu czuwania w spoczynku z zamkniętymi oczami. W momencie, kiedy badany otwiera oczy, do kory wzrokowej dociera strumień bodźców wzrokowych i aktywność bioelektryczna ulega desynchronizacji – zamiast ładnego, regularnego rytmu alfa pojawia się bardziej niskonapięciowa, szybka czynność beta lub mieszanina różnych częstotliwości. Ten efekt nazywa się blokowaniem albo wygaszeniem rytmu alfa (ang. alpha blocking). Dla technika EEG to jest bardzo praktyczna sprawa: reakcja na otwarcie oczu jest jednym z podstawowych testów jakości zapisu i stanu pacjenta. Jeśli rytm alfa się nie pojawia przy zamkniętych oczach albo nie znika po ich otwarciu, to od razu zapala się lampka ostrzegawcza – można podejrzewać np. uszkodzenie kory potylicznej, głębokie zaburzenia świadomości, działanie leków, czasem artefakty. W standardach wykonywania EEG (np. zalecenia IFCN, krajowe wytyczne pracowni EEG) zawsze podkreśla się konieczność rejestrowania fragmentów z oczami zamkniętymi i otwartymi oraz dokładnego opisywania reaktywności rytmu alfa. W praktyce klinicznej ocena tego zjawiska pomaga różnicować stany śpiączki, encefalopatie metaboliczne czy efekty działania leków sedacyjnych. Z mojego doświadczenia warto sobie to dobrze zapamiętać: oczy zamknięte – alfa się pojawia, oczy otwarte – alfa znika. To jest jeden z najbardziej klasycznych i powtarzalnych elementów zapisu EEG, który bardzo często pojawia się też na egzaminach i w zadaniach testowych.

Pytanie 34

Którą kość oznaczono na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Kość piszczelową.

B. Kość strzałkową.

C. Kość łokciową.

D. Kość promieniową.

Na obrazie MR widzimy przekrój strzałkowy stawu kolanowego. Strzałka wskazuje na dużą kość leżącą przyśrodkowo (po stronie „wewnętrznej” kończyny dolnej), stanowiącą główny element nośny podudzia – to właśnie kość piszczelowa. W rezonansie magnetycznym łatwo ją rozpoznać po szerokiej nasadzie bliższej, która tworzy powierzchnię stawową z kością udową oraz po typowym ułożeniu w osi kończyny. Kość strzałkowa w takim przekroju zwykle jest widoczna bardziej bocznie i ma znacznie mniejszą średnicę, czasem nawet wypada poza pole obrazowania, jeśli skan skupia się na przedziale przyśrodkowym stawu. Kość piszczelowa ma charakterystyczny kształt plateau piszczelowego od góry oraz trzonu biegnącego pionowo w dół. W praktyce klinicznej umiejętność szybkiej identyfikacji piszczeli na obrazach MR jest kluczowa przy ocenie złamań, obrzęku szpiku kostnego, zmian pourazowych więzadeł (np. ACL, PCL, więzadła poboczne), a także przy planowaniu zabiegów ortopedycznych, takich jak osteotomie czy alloplastyka stawu kolanowego. W standardach opisu badań MR kolana (np. według zaleceń ESSR – European Society of Musculoskeletal Radiology) zawsze podkreśla się ocenę ciągłości kory kostnej piszczeli, obecność zmian degeneracyjnych w obrębie powierzchni stawowych oraz torbieli podchrzęstnych. Moim zdaniem warto też od razu „w głowie” kojarzyć położenie przyczepów więzadła krzyżowego przedniego i tylnego względem piszczeli – to bardzo ułatwia orientację w kolejnych przekrojach. W pracowni diagnostyki obrazowej dobrą praktyką jest też oglądanie całej serii obrazów w kilku płaszczyznach (strzałkowej, czołowej, poprzecznej), bo dopiero wtedy topografia piszczeli i jej relacja do kości udowej i rzepki staje się naprawdę oczywista i nie budzi wątpliwości.

Pytanie 35

Jak zgodnie ze standardem należy ustawić pacjenta do badania rentgenowskiego w skosie tylnym prawym?

A. Przodem do kasety, prawa strona przylega do kasety, lewa strona odwiedziona od kasety.

B. Tyłem do kasety, prawa strona przylega do kasety, lewa strona odwiedziona od kasety.

C. Tyłem do kasety, lewa strona przylega do kasety, prawa strona odwiedziona od kasety.

D. Przodem do kasety, lewa strona przylega do kasety, prawa strona odwiedziona od kasety.

W tym typie pytania najwięcej zamieszania robi samo nazewnictwo projekcji skośnych. Jeżeli ktoś nie do końca ogarnia skróty i logikę nazwy, to bardzo łatwo pomylić się pomiędzy ustawieniem przodem a tyłem do kasety albo odwrotnie zinterpretować, która strona ma przylegać. Określenia typu „skos tylny prawy” czy „skos przedni lewy” nie są przypadkowe – są oparte na międzynarodowych standardach radiologicznych i służą ujednoliceniu pozycjonowania pacjenta.
W projekcjach tylnych skośnych (RPO – right posterior oblique, LPO – left posterior oblique) pacjent zawsze ustawiany jest tyłem do kasety. To słowo „tylny” właśnie o tym mówi – że bliżej detektora jest tylna powierzchnia ciała. Odpowiedzi, które sugerują ustawienie przodem do kasety, są sprzeczne z tą zasadą, bo odpowiadałyby raczej projekcjom przednim skośnym (RAO, LAO), gdzie do kasety zbliżona jest powierzchnia przednia. To jest typowy błąd: ktoś kojarzy „prawy” z „przodem” albo odwrotnie, zamiast trzymać się logiki: przedni/tylny = która powierzchnia ciała, prawy/lewy = która strona.
Druga sprawa to strona przylegająca. W „skosie tylnym prawym” prawa strona ciała musi przylegać do kasety, a lewa być odwiedziona. Jeżeli wybieramy ustawienie, gdzie lewa strona przylega, a prawa jest odsunięta, to tak naprawdę opisujemy „skos tylny lewy” (LPO), czyli zupełnie inną projekcję. To jest kolejny częsty błąd myślowy: ktoś odczytuje „prawy” jako stronę odwiedzioną, a nie przylegającą, bo wyobraża sobie, że „prawe” jest bardziej odsłonięte dla lampy. Tymczasem standard mówi jasno: w nazwie projekcji strona prawa/lewa to ta strona, która jest bliżej detektora.
Z praktycznego punktu widzenia nieprawidłowe pozycjonowanie pacjenta w projekcjach skośnych powoduje nakładanie się struktur, złą wizualizację stawów międzywyrostkowych, łuków kręgów czy stawów krzyżowo-biodrowych. Prowadzi to do gorszej jakości diagnostycznej obrazu, możliwej konieczności powtarzania badania, a więc większej dawki promieniowania. Dlatego warto bardzo świadomie czytać nazwy projekcji i zawsze kojarzyć: tylny/przedni = tył/przód do kasety, prawy/lewy = strona przylegająca. To jest prosta zasada, ale w praktyce ratuje przed wieloma pomyłkami.

Pytanie 36

Na zamieszczonym przekroju poprzecznym TK kręgosłupa szyjnego strzałką wskazano

A. ząb kręgu obrotowego.

B. guzek tylny kręgu szczytowego.

C. otwór kręgu szczytowego.

D. rdzeń kręgowy.

Na przekroju poprzecznym TK kręgosłupa szyjnego strzałka wskazuje wyraźnie na ząb kręgu obrotowego (dens axis), czyli charakterystyczny wyrostek trzonu C2. To jest bardzo typowy element anatomiczny, który w tomografii komputerowej powinien od razu „rzucać się w oczy”, szczególnie na poziomie stawu szczytowo–obrotowego. Dens ma kształt owalnej lub nieco cylindrycznej struktury kostnej położonej centralnie, dość jasnej (wysoka gęstość, kość korowa), otoczonej pierścieniem kręgu szczytowego C1. Widzimy, że dookoła niego przebiega łuk przedni C1, a bardziej na obwodzie – masy boczne kręgu szczytowego oraz fragment kanału kręgowego. Z mojego doświadczenia, jeśli na osiowym TK szyi widzisz „kość w kości” – mniejszy owal kostny w środku większego pierścienia – to niemal zawsze jest to dens w obrębie C1. W praktyce klinicznej prawidłowe rozpoznanie zęba kręgu obrotowego ma ogromne znaczenie przy ocenie urazów odcinka szyjnego, zwłaszcza po urazach komunikacyjnych, upadkach z wysokości czy urazach sportowych. Jednym z klasycznych wskazań do TK jest podejrzenie złamania zęba C2 (tzw. złamanie dens axis typu I–III wg Andersona-D’Alonzo). Radiolog musi wtedy bardzo dokładnie przeanalizować ciągłość zarysu zęba, obecność szczeliny złamania, przemieszczenia odłamów, a także relację zęba do łuku przedniego C1 i kanału kręgowego. W dobrych praktykach opisowych zawsze zwraca się uwagę na stabilność segmentu C1–C2, szerokość przestrzeni między zębem a łukiem przednim C1 (przestrzeń atlantodentalna) oraz ewentualne uciski na rdzeń kręgowy. Umiejętność pewnego rozpoznawania dens axis na obrazach TK jest bazą do dalszej, bardziej zaawansowanej interpretacji badań urazowych i pourazowych odcinka szyjnego, ale też przy zmianach zwyrodnieniowych czy w chorobach reumatycznych (np. reumatoidalne zapalenie stawów z niestabilnością C1–C2).

Pytanie 37

Na ilustracji przedstawiono przygotowanie pacjenta do badania

A. ERG

B. EMG

C. KTG

D. EEG

Na zdjęciu widać bardzo typowe przygotowanie do badania EMG – dokładniej do elektroneurografii, czyli stymulacyjnej części badania przewodnictwa nerwowego. Mamy tutaj kończynę z założonym mankietem uziemiającym/odprowadzającym (zielony element) oraz dwie elektrody powierzchowne przyklejone nad mięśniem, do którego dochodzi badany nerw. Dodatkowo z boku widoczna jest elektroda stymulująca (igłowa lub pierścieniowa), którą podaje się krótkie impulsy prądowe. To klasyczny układ: elektroda aktywna i referencyjna nad brzuścem mięśnia oraz elektroda stymulująca w przebiegu nerwu. W EMG rejestruje się potencjały czynnościowe mięśni wywołane pobudzeniem nerwów obwodowych albo spontaniczną aktywność mięśnia. W praktyce technik musi zadbać o kilka rzeczy: dokładne odtłuszczenie skóry, prawidłowe rozmieszczenie elektrod w osi mięśnia, dobrą przyczepność żelowych elektrod i stabilne ułożenie kończyny, żeby artefakty ruchowe nie zniszczyły zapisu. Z mojego doświadczenia wiele problemów z jakością sygnału w EMG wynika z pośpiechu przy przygotowaniu skóry. W badaniach przewodnictwa nerwowego mierzy się latencję, amplitudę i prędkość przewodzenia, co jest kluczowe np. w diagnostyce zespołu cieśni nadgarstka, neuropatii cukrzycowych, uszkodzeń korzeni nerwowych czy urazów nerwów po złamaniach. Standardy pracowni neurofizjologii klinicznej zalecają też kontrolę temperatury kończyny, bo zbyt zimna ręka spowalnia przewodzenie i fałszuje wyniki. Właśnie ten układ elektrod na kończynie, bez udziału głowy, brzucha czy aparatury kardiotokograficznej, jednoznacznie wskazuje na EMG, a nie na EEG, ERG czy KTG.

Pytanie 38

W badaniu MR czas repetycji TR jest parametrem określającym odstęp czasu między

A. impulsem inwersji 90° a czasem powstania sygnału (echa).

B. impulsem inwersji 180° a czasem powstania sygnału (echa).

C. dwoma kolejnymi impulsami pobudzającymi RF180°.

D. dwoma kolejnymi impulsami pobudzającymi RF90°.

Czas repetycji TR w badaniu rezonansu magnetycznego definiuje się jako odstęp czasu pomiędzy dwoma kolejnymi impulsami pobudzającymi RF o kącie 90°. To jest taka podstawowa „miarka czasu” całej sekwencji, zwłaszcza w klasycznych sekwencjach spin-echo. W praktyce wygląda to tak: podajesz impuls RF90°, wzbudzasz magnetyzację poprzeczną, rejestrujesz sygnał echa, a potem czekasz do kolejnego impulsu RF90°. Właśnie ten odstęp to TR. Od TR w ogromnym stopniu zależy kontrast obrazów MR – przede wszystkim nasycenie sygnału, a więc wrażliwość na czasy relaksacji T1. Krótkie TR (np. 300–700 ms) dają silne T1-zależne obrazowanie, natomiast długie TR (np. 2000 ms i więcej) zmniejszają wpływ T1 i sprzyjają kontrastowi T2 lub PD, zależnie od TE. Z mojego doświadczenia w pracowni MR, technik bardzo często manipuluje TR i TE jako pierwszymi parametrami, żeby „dokręcić” kontrast pod konkretną strukturę: inne ustawimy do badania mózgu, inne do stawów, a jeszcze inne do kręgosłupa. W opisach protokołów producenci skanerów zawsze podają typową parę TR/TE dla danej sekwencji i wskazują, czy jest to sekwencja T1-zależna, T2-zależna czy PD. Warto też pamiętać, że TR wpływa na całkowity czas skanowania – im krótszy TR, tym szybciej wykonamy badanie, ale kosztem pewnych parametrów jakości. W dobrze prowadzonych protokołach MR świadome dobranie TR jest kluczowe dla uzyskania powtarzalnych, diagnostycznie wartościowych obrazów, zgodnie z zasadą optymalizacji dawki „czasowej” i komfortu pacjenta.

Pytanie 39

Zgodnie z obowiązującą procedurą radiologiczną zdjęcie jamy brzusznej przy podejrzeniu zapalenia nerek zostanie wykonane w projekcji

A. AP na leżąco.

B. AP na stojąco.

C. PA na stojąco.

D. PA na leżąco.

Prawidłowa jest projekcja AP na leżąco, bo przy podejrzeniu zapalenia nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek, kolka nerkowa, inne ostre stany w obrębie jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej) standardowo wykonuje się klasyczne zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej w pozycji leżącej na plecach. W projekcji AP promień główny przechodzi od strony przedniej do tylnej części ciała, a detektor leży pod plecami pacjenta. W praktyce oddziałowej to jest najbardziej powtarzalna, stabilna i bezpieczna pozycja, szczególnie dla pacjentów z bólem, gorączką, odwodnieniem, którzy często w ogóle nie są w stanie ustać prosto przy statywie. Zdjęcie AP na leżąco pozwala dobrze ocenić zarys nerek, rozmieszczenie gazu w jelitach, obecność zwapnień (np. złogi w drogach moczowych), czasem cienie tkanek miękkich w okolicy lędźwiowej. Moim zdaniem ważne jest też to, że ta projekcja minimalizuje ruchy pacjenta – leżący chory mniej się wierci, więc ostrość obrazu jest po prostu lepsza. W wielu pracowniach jest to pozycja domyślna do przeglądowego RTG brzucha, zgodna z typowymi procedurami radiologicznymi i zaleceniami opisanymi w podręcznikach techniki obrazowania. Dodatkowo, jeśli lekarz podejrzewa inny problem (np. perforację przewodu pokarmowego czy wolny gaz pod kopułami przepony), dopiero wtedy dokładamy projekcję stojącą lub boczną na leżąco, ale bazą nadal pozostaje AP na leżąco. W praktyce technik często zaczyna właśnie od tego ułożenia, a dopiero potem, na zlecenie lekarza, rozszerza badanie o kolejne projekcje lub inne metody, np. USG czy TK, bo RTG jamy brzusznej przy zapaleniu nerek jest badaniem raczej uzupełniającym niż rozstrzygającym.

Pytanie 40

W audiometrii badanie polegające na maskowaniu (zagłuszaniu) tonów szumem białym to próba

A. Rinnego.

B. Langenbecka.

C. Webera.

D. Fowlera.

Prawidłowa odpowiedź to próba Langenbecka, bo właśnie z nią wiąże się maskowanie tonów szumem białym w badaniach słuchu. W audiometrii maskowanie polega na tym, że do ucha „niemierzonego” podaje się szum (najczęściej biały albo wąskopasmowy), żeby odciąć jego udział w teście i uzyskać wiarygodny próg słyszenia ucha badanego. Próba Langenbecka to klasyczny test, w którym ocenia się zachowanie progu słyszenia przy jednoczesnym podawaniu szumu maskującego. W praktyce klinicznej jest to szczególnie ważne u pacjentów z asymetrycznym ubytkiem słuchu, jednostronnym niedosłuchem przewodzeniowym albo gdy podejrzewamy tzw. cross-hearing, czyli przewodzenie dźwięku na drugą stronę przez kości czaszki. Bez poprawnego maskowania wyniki audiogramu mogą być całkowicie mylące – np. wydaje się, że lepsze ucho słyszy gorzej, a w rzeczywistości przejmuje bodziec przeznaczony dla ucha gorszego. Standardy audiometrii tonalnej (zarówno w laryngologii, jak i w protetyce słuchu) zakładają obowiązkowe stosowanie maskowania w określonych sytuacjach, według ustalonych schematów (np. maskowanie przy różnicy przewodnictwa powietrznego powyżej 40 dB między uszami). Z mojego doświadczenia, kto raz dobrze zrozumie ideę próby Langenbecka i ogólnie maskowania, temu dużo łatwiej później interpretować skomplikowane audiogramy mieszane, szukać tzw. rezerwy ślimakowej i planować dobór aparatów słuchowych czy wskazania do leczenia operacyjnego (np. otoskleroza).

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej