Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 9 czerwca 2026 07:21
Data zakończenia: 9 czerwca 2026 07:27

Egzamin zdany!

Wynik: 39/40 punktów (97,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Na rycinie rentgenogramu w projekcji AP symbolem X oznaczono

A. brzeg panewki.

B. głowę kości udowej.

C. szyjkę kości udowej.

D. dołek głowy kości udowej.

Na rycinie w projekcji AP miednicy symbol X rzeczywiście wskazuje na głowę kości udowej. W obrazie rentgenowskim głowa kości udowej ma charakterystyczny, prawie kulisty kształt o jednolitej, stosunkowo wysokiej gęstości kostnej i jest położona centralnie w panewce stawu biodrowego. Od szyjki oddziela ją wyraźna zmiana zarysu – szyjka jest bardziej wydłużona, zwężona i nachylona skośnie względem trzonu kości udowej. Brzeg panewki natomiast tworzy łukowatą linię po stronie miednicy, a nie po stronie kości udowej. W praktyce opisowej radiologii, zgodnie z typowymi schematami oceny stawu biodrowego (np. standardy ESOR, zalecenia PTChR), zawsze zaczyna się analizę od położenia i kształtu głowy kości udowej: czy jest kulista, dobrze pokryta przez panewkę, czy nie ma cech spłaszczenia, osteofitów, podwichnięcia. To pozwala szybko wychwycić dysplazję, chorobę zwyrodnieniową, jałową martwicę czy świeże zwichnięcie. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk, że na zdjęciu AP miednicy najpierw „lokalizujesz kulę” – czyli głowę kości udowej – a dopiero potem identyfikujesz szyjkę, krętarze i zarysy panewki. W codziennej pracy technika elektroradiologii ta umiejętność jest potrzebna nie tylko do interpretacji, ale też do prawidłowego pozycjonowania: ustawiając pacjenta, starasz się tak ułożyć kończynę, żeby głowa była w centrum panewki i żeby szyjka nie nakładała się nadmiernie na panewkę, co jest standardem dobrej jakości projekcji AP biodra i miednicy.

Pytanie 2

HRCT (high-resolution computed tomography) jest metodą obrazowania TK

A. przeciętnej rozdzielczości.

B. wysokiej rozdzielczości.

C. średniej rozdzielczości.

D. niskiej rozdzielczości.

HRCT to skrót od angielskiego „high-resolution computed tomography”, czyli tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości. Sama nazwa już mówi, jaka jest poprawna odpowiedź: jest to metoda TK zaprojektowana właśnie po to, żeby uzyskać jak najwyższą rozdzielczość przestrzenną obrazu, szczególnie w obrębie miąższu płuc. W praktyce oznacza to, że na obrazach HRCT bardzo dobrze widać drobne struktury anatomiczne, jak przegrody międzyzrazikowe, małe oskrzeliki, drobne zmiany śródmiąższowe. Stosuje się cienkie warstwy (zwykle 0,5–1,5 mm), wysokoczęstotliwościowe filtry rekonstrukcyjne (tzw. filtr „kostny” lub „wysokiej rozdzielczości”) i odpowiednio dobrane parametry ekspozycji. Moim zdaniem warto kojarzyć, że HRCT to nie jest inny typ aparatu, tylko specyficzny protokół badania i rekonstrukcji danych w standardowym tomografie. W zaleceniach towarzystw radiologicznych (np. Fleischner Society, ERS/ESTS) HRCT jest metodą z wyboru w diagnostyce chorób śródmiąższowych płuc, rozedmy, rozstrzeni oskrzeli, oceny zmian po COVID‑19 czy pylic. W codziennej pracy technika elektroradiologii bardzo ważne jest prawidłowe dobranie grubości warstwy, kolimacji, sposobu oddychania pacjenta (zwykle wdech, niekiedy też wydech), a także unikanie zbędnych serii, żeby niepotrzebnie nie zwiększać dawki. Standardem jest rekonstrukcja obrazów w płaszczyznach MPR (np. czołowej i strzałkowej), co jeszcze bardziej wykorzystuje wysoką rozdzielczość danych. Dobrą praktyką jest też dokładne opisanie w protokole badania, że wykonano HRCT klatki piersiowej, bo to od razu kieruje lekarza opisującego na właściwą interpretację obrazu, z uwzględnieniem bardzo drobnych zmian strukturalnych.

Pytanie 3

Wskaż osłonę radiologiczną, która jest stosowana w pracowniach radiodiagnostyki stomatologicznej.

A. Osłona 1

B. Osłona 2

C. Osłona 3

D. Osłona 4

Prawidłowo wskazana „Osłona 2” odpowiada typowemu fartuchowi ochronnemu stosowanemu rutynowo w pracowniach radiodiagnostyki stomatologicznej. Jest to fartuch z materiału ołowiowego (lub równoważnego, np. kompozyty bez ołowiu) o określonym współczynniku równoważnika ołowiu, najczęściej 0,25–0,35 mm Pb dla badań stomatologicznych. Tego typu osłony są projektowane tak, żeby zabezpieczać tułów, narządy szczególnie wrażliwe (szpik kostny, gonady, część jamy brzusznej) oraz tarczycę, przy jednoczesnym zachowaniu wygody i swobody ruchów pacjenta. W gabinecie stomatologicznym, zgodnie z zasadami ochrony radiologicznej i wymaganiami wynikającymi z prawa atomowego oraz zaleceń Państwowej Agencji Atomistyki, pacjent podczas wykonywania zdjęć wewnątrzustnych, pantomograficznych czy cefalometrycznych powinien być osłonięty właśnie takim fartuchem lub jego odmianą (czasem połączoną z kołnierzem na tarczycę). Moim zdaniem kluczowe jest tutaj połączenie dwóch rzeczy: odpowiedniej grubości równoważnika ołowiu i właściwego dopasowania do sylwetki. Jeżeli fartuch jest za krótki, źle zapięty albo zsuwa się z barków, realna skuteczność ochrony spada, nawet jeśli teoretycznie spełnia normy. W praktyce technik elektroradiologii zawsze powinien sprawdzić, czy fartuch dobrze przylega, czy nie ma ubytków w materiale osłonowym i czy nie jest mechanicznie uszkodzony (pęknięcia, załamania). Dobrą praktyką jest też regularna kontrola fartuchów w badaniu rentgenowskim serwisowym, żeby wykryć ewentualne nieszczelności. W radiologii stomatologicznej stosuje się jeszcze dodatkowe osłony lokalne – np. kołnierze na tarczycę u dzieci – ale podstawowym elementem, który większość osób kojarzy z gabinetem RTG u dentysty, jest właśnie taki fartuch jak na ilustracji oznaczonej jako Osłona 2.

Pytanie 4

Obraz stawu kolanowego otrzymano metodą

A. tomografii komputerowej.

B. rezonansu magnetycznego.

C. tomografii komputerowej z kontrastem.

D. rezonansu magnetycznego z kontrastem.

Prawidłowo – ten obraz stawu kolanowego pochodzi z rezonansu magnetycznego (MR). Widać typową dla MR wysoką rozdzielczość kontrastową tkanek miękkich: chrząstka stawowa, łąkotki, kość podchrzęstna i tkanka tłuszczowa odróżniają się od siebie dużo wyraźniej niż na typowym TK. Moim zdaniem kluczowe jest tu to, że na takim obrazie bardzo dobrze widać struktury wewnątrzstawowe, a nie tylko zarys kości. W standardach obrazowania narządu ruchu przyjmuje się, że rezonans magnetyczny jest metodą z wyboru do oceny więzadeł, łąkotek, chrząstki, zmian pourazowych i przeciążeniowych w stawie kolanowym. W praktyce klinicznej, gdy ortopeda podejrzewa uszkodzenie łąkotki, więzadła krzyżowego czy wczesne zmiany chrzęstne, najczęściej kieruje właśnie na MR, a nie na TK. Rezonans nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, tylko pole magnetyczne i fale radiowe, co jest istotne zwłaszcza u młodych pacjentów i przy kontrolnych badaniach. W dobrych pracowniach stosuje się dedykowane cewki do stawu kolanowego i odpowiednie sekwencje (np. T1, T2, PD z saturacją tłuszczu), żeby jak najlepiej uwidocznić struktury wewnątrz stawu. Kontrast do MR podaje się zwykle tylko przy szczególnych wskazaniach (np. podejrzenie guza, zapalenia, MR-artrografia), natomiast typowe badanie stawu kolanowego wykonuje się bez kontrastu, tak jak właśnie na tym obrazie. Dobrą praktyką jest też porównywanie obrazów w kilku płaszczyznach (czołowa, strzałkowa, poprzeczna), co jeszcze bardziej odróżnia MR od klasycznego TK stosowanego głównie do oceny kości.

Pytanie 5

Którą metodę badania zastosowano w obrazowaniu stawu kolanowego?

A. TK.

B. TK z kontrastem.

C. MR, obraz T1- zależny.

D. MR, obraz T2- zależny.

Na obrazie widzisz typowe badanie MR stawu kolanowego w sekwencji T1‑zależnej, w projekcji strzałkowej. Świadczy o tym kilka charakterystycznych cech: tkanka tłuszczowa (szpik kostny w nasadach kości, tkanka podskórna) jest bardzo jasna, jednorodna, natomiast płyn stawowy i chrząstka są relatywnie ciemne. W obrazach T1‑zależnych kontrast pomiędzy tłuszczem a innymi tkankami jest wyraźny, co ułatwia ocenę budowy anatomicznej: kształtu nasad kości, ciągłości więzadeł, struktur łąkotek, relacji mięśni i ścięgien. Moim zdaniem to jest właśnie główny powód, dla którego T1 traktuje się często jako obraz „anatomiczny” – bardzo czytelny do nauki i do planowania dalszej diagnostyki.
W praktyce klinicznej sekwencje T1‑zależne stosuje się do oceny szpiku kostnego (np. nacieki nowotworowe, pourazowe ogniska krwotoczne), do wstępnej oceny zarysów łąkotek i więzadeł, a także po podaniu kontrastu gadolinowego, gdzie obszary patologicznego wzmocnienia wyróżniają się na tle jasnego tłuszczu. W standardowych protokołach MR stawu kolanowego (np. wg zaleceń ESSR – European Society of Musculoskeletal Radiology) zawsze znajdują się obrazy T1, właśnie ze względu na dobrą wizualizację anatomii i szpiku.
Warto kojarzyć: TK i TK z kontrastem dają zupełnie inną teksturę obrazu (szarości kości, brak tak mocno świecącego tłuszczu), a w typowym T2 płyn jest bardzo jasny. Tutaj jest odwrotnie – płyn nie „świeci”, co jednoznacznie kieruje na MR, obraz T1‑zależny. Rozpoznanie typu sekwencji po wyglądzie tkanek to praktyczna umiejętność w pracowni diagnostyki obrazowej – pomaga od razu zorientować się, co dokładnie oglądamy i jakie informacje można z tego obrazu wyciągnąć.

Pytanie 6

Czas repetycji w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego to

A. czas kąta przeskoku.

B. czas między dwoma impulsami częstotliwości radiowej.

C. czas mierzony od impulsu odwracającego 180° do impulsu 90°.

D. czas mierzony od impulsu 90° do szczytu amplitudy sygnału odebranego w cewce.

Poprawnie – czas repetycji (TR, od ang. repetition time) w obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego to odstęp czasu między dwoma kolejnymi impulsami częstotliwości radiowej 90° pobudzającymi ten sam wycinek. Mówiąc prościej: mierzysz od jednego „strzału” RF przygotowującego magnetyzację pod sekwencję do następnego takiego samego „strzału”. Ten parametr jest kluczowy, bo decyduje, ile czasu mają protony na relaksację podłużną (T1) przed kolejnym pobudzeniem. Im krótszy TR, tym silniejsze jest ważenie T1, a im dłuższy TR, tym bardziej obraz zbliża się do ważenia T2 lub PD, bo różnice w T1 się częściowo „wyrównują”. W praktyce technik MR dobiera TR w zależności od celu badania i zaleceń protokołu: dla obrazów T1-zależnych stosuje się z reguły krótkie czasy repetycji (rzędu kilkuset ms), a dla T2-zależnych – zdecydowanie dłuższe (kilka tysięcy ms). Ma to bezpośredni wpływ nie tylko na kontrast tkanek, ale też na czas trwania całej sekwencji i komfort pacjenta w gantrze. Moim zdaniem, dobrze jest od razu łączyć w głowie TR z pojęciem „odpoczynku” magnetyzacji po impulsie RF – za krótki odpoczynek zmienia kontrast, ale skraca badanie, za długi – poprawia pewne aspekty diagnostyczne, ale wydłuża czas skanowania. W nowoczesnych protokołach klinicznych parametry TR są ściśle zdefiniowane w wytycznych producentów i rekomendacjach towarzystw radiologicznych, więc w praktyce zawodowej bardzo często operuje się gotowymi zestawami sekwencji, ale zrozumienie, że TR to właśnie czas między impulsami RF, pozwala świadomie modyfikować badanie, np. przy artefaktach czy u pacjentów, którzy nie wytrzymują długiego skanowania.

Pytanie 7

Na przedstawionym scyntygramie ukazano duży obszar

A. wzmożonego wychwytu znacznika w lewym stawie kolanowym.

B. wzmożonego wychwytu znacznika w prawym stawie kolanowym.

C. zmniejszonego wychwytu znacznika w lewym stawie kolanowym.

D. zmniejszonego wychwytu znacznika w prawym stawie kolanowym.

Na tym scyntygramie prawidłowo rozpoznałeś obszar wzmożonego wychwytu znacznika w lewym stawie kolanowym. W badaniach medycyny nuklearnej trzeba pamiętać, że ogniska o większej aktywności radioznacznika (tzw. „hot spoty”) są na obrazie ciemniejsze lub intensywniej wysycone, bo rejestrujemy tam większą liczbę zliczeń z gammakamery. W scyntygrafii kości z użyciem 99mTc-MDP lub podobnych fosfonianów taki wzmożony wychwyt zwykle świadczy o zwiększonym metabolizmie kostnym: procesie zapalnym, przeciążeniu, złamaniu przeciążeniowym, zmianie nowotworowej czy aktywnych zmianach zwyrodnieniowych. Kluczowe jest też prawidłowe rozpoznanie strony – lewy/prawy – na podstawie oznaczeń projekcji (AP, PA) oraz standardowego ułożenia pacjenta. W dobrych praktykach opisowych zawsze weryfikuje się markery strony, podpisy projekcji i porównuje symetryczne struktury, żeby uniknąć pomylenia kolan. Moim zdaniem to jedno z częstszych potknięć na początku nauki. W codziennej pracy technika i lekarza medycyny nuklearnej ważne jest też, by oceniać nie tylko samo ognisko, ale i tło, czyli aktywność w sąsiednich kościach i tkankach miękkich, bo to pomaga odróżnić zmiany ogniskowe od artefaktów (np. ruch pacjenta, zanieczyszczenie znacznikiem). W tym przypadku wyraźne, dobrze ograniczone, asymetryczne zwiększenie gromadzenia znacznika w obrębie lewego stawu kolanowego bardzo jednoznacznie wskazuje na lokalny patologiczny proces kostny lub okołokostny po tej właśnie stronie. Takie obrazy w praktyce często kojarzą się z aktywną gonartrozą, zmianami pourazowymi albo ogniskiem przerzutowym – dalsza diagnostyka zależy już od obrazu klinicznego i innych badań obrazowych.

Pytanie 8

Na obrazie radiologicznym uwidoczniono złamanie kości

A. skokowej.

B. sześciennej.

C. strzałkowej.

D. piszczelowej.

Na przedstawionym zdjęciu RTG w projekcji bocznej widoczny jest staw skokowy lewy („L” przy obrazie) oraz dalsze odcinki kości podudzia i kości stępu. Linia złamania przebiega w obrębie kości strzałkowej – dokładniej w części dalszej, w okolicy kostki bocznej. Widać wyraźne przerwanie ciągłości warstwy korowej kości i zarys odłamu kostnego, co jest typowym obrazem złamania strzałki. Kość piszczelowa ma zachowaną, gładką korę, bez szczeliny złamania, a kość skokowa i sześcienna zachowują prawidłowy zarys i strukturę beleczkową.
W praktyce technika radiologiczna zawsze ocenia takie zdjęcie pod kątem trzech rzeczy: ciągłości korowej, ustawienia odłamów oraz szerokości szpar stawowych. W złamaniach kostki bocznej (kości strzałkowej) zwraca się też uwagę na ewentualne poszerzenie szpary stawu skokowo-goleniowego i podwichnięcie kości skokowej, bo to ma wpływ na dalsze leczenie ortopedyczne. Moim zdaniem warto od razu wyrabiać sobie nawyk „skanowania” RTG od góry do dołu: najpierw trzon piszczeli, potem strzałka, dalej kości stępu i śródstopia, dzięki czemu dużo trudniej przeoczyć takie złamanie.
W standardach opisu badań RTG (również wg zaleceń towarzystw ortopedyczno–radiologicznych) podkreśla się konieczność jednoznacznego nazwania złamanej kości, określenia lokalizacji (np. dalsza metaepifiza strzałki) oraz oceny ewentualnego przemieszczenia. Ten obraz dokładnie spełnia kryteria złamania kości strzałkowej, bez cech typowego uszkodzenia kości skokowej, sześciennej czy piszczelowej, dlatego wskazanie odpowiedzi „strzałkowej” jest zgodne z prawidłową interpretacją radiologiczną i z dobrą praktyką kliniczną.

Pytanie 9

Którą metodą i w której płaszczyźnie zostało wykonane badanie stawu kolanowego zobrazowane na zdjęciach?

A. TK, w płaszczyźnie czołowej.

B. MR, w płaszczyźnie czołowej.

C. TK, w płaszczyźnie strzałkowej.

D. MR, w płaszczyźnie strzałkowej.

Prawidłowo rozpoznano, że na obrazach widoczny jest staw kolanowy w badaniu MR wykonanym w płaszczyźnie czołowej. Świadczą o tym typowe cechy rezonansu magnetycznego: wysoki kontrast tkanek miękkich, bardzo dobra widoczność chrząstki, łąkotek, więzadeł oraz istoty gąbczastej kości, a także charakterystyczny wygląd warstwic obrazów i opisów w nagłówkach. W tomografii komputerowej tkanki miękkie są zdecydowanie słabiej różnicowane, natomiast kość korowa daje bardzo mocny, jasny sygnał. Tutaj wyraźnie widać, że to obraz MR – kość jest bardziej „szara”, a znakomicie podkreślone są łąkotki w obrębie szpary stawowej. Płaszczyzna czołowa (frontalna) oznacza, że obraz przecina ciało z przodu na tył – widzimy jednocześnie przyśrodkową i boczną część stawu, kłykcie kości udowej i piszczeli obok siebie, a nie „z boku” jak w płaszczyźnie strzałkowej. W praktyce klinicznej badanie MR kolana w płaszczyźnie czołowej jest standardowym elementem protokołu – obok sekwencji w płaszczyźnie strzałkowej i poprzecznej. Dzięki temu radiolog może precyzyjnie ocenić łąkotki (szczególnie rogi i trzon), chrząstkę stawową, szparę stawową, obrzęk szpiku oraz ustawienie osi kończyny. Moim zdaniem, w pracy technika bardzo ważne jest, żeby już na pierwszy rzut oka kojarzyć, jak wygląda typowy obraz MR kolana w każdej z płaszczyzn, bo to pozwala od razu wychwycić błędne pozycjonowanie pacjenta albo niewłaściwie dobrany zakres skanowania. W dobrych pracowniach dba się o to, aby zawsze uzyskać komplet projekcji (czołowa, strzałkowa, poprzeczna) w co najmniej jednej sekwencji T1- lub PD-zależnej oraz jednej T2-zależnej, często z fat-sat, właśnie po to, żeby ortopeda miał pełny obraz uszkodzeń więzadeł i łąkotek.

Pytanie 10

Który narząd został oznaczony strzałką na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Nerka.

B. Trzustka.

C. Wątroba.

D. Śledziona.

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałka wskazuje nerkę – dokładnie jej zarys z charakterystycznym układem kielichowo‑miedniczkowym. Na projekcji czołowej (koronalnej) MR nerki leżą po obu stronach kręgosłupa, mają kształt zbliżony do fasoli i wyraźną granicę między korą a rdzeniem. Wewnątrz widoczny jest centralnie położony układ zbiorczy, który w wielu sekwencjach ma inny sygnał niż otaczający miąższ. To właśnie ten „płatkowaty” obraz w obrębie wnęki nerki dobrze widać tam, gdzie skierowana jest strzałka. Moim zdaniem to jeden z łatwiejszych narządów do rozpoznawania na MR, jeśli raz zapamięta się jego położenie względem kręgosłupa i dużych naczyń. W praktyce klinicznej poprawna identyfikacja nerki na MR jest kluczowa przy ocenie guzów, torbieli, wodonercza, zmian zapalnych czy wad wrodzonych. Radiolodzy zgodnie z zaleceniami towarzystw (np. ESR, EAU) opisują w MR nerki m.in. grubość miąższu, zarys zewnętrzny, sygnał w różnych sekwencjach, obecność zmian ogniskowych oraz stan układu kielichowo‑miedniczkowego i moczowodu. W badaniach z kontrastem ocenia się też perfuzję guza i funkcję wydzielniczą. W technice ważne jest prawidłowe pozycjonowanie pacjenta w osi długiej kręgosłupa i dobór sekwencji T1/T2 oraz ewentualnie sekwencji tłumienia tłuszczu, żeby wyraźnie odróżnić miąższ nerki od otaczającej tkanki tłuszczowej okołonerkowej. Z mojego doświadczenia dobrze jest też zawsze „przelecieć” wzrokiem kolejne warstwy, żeby zobaczyć ciągłość nerki z moczowodem i uniknąć pomyłek z innymi strukturami jamy brzusznej.

Pytanie 11

W leczeniu izotopowym tarczycy podaje się

A. dożylnie emiter promieniowania β

B. doustnie emiter promieniowania β

C. dożylnie emiter promieniowania α

D. doustnie emiter promieniowania α

Prawidłowo: w leczeniu izotopowym nadczynności tarczycy stosuje się doustnie preparaty zawierające jod promieniotwórczy, najczęściej jod-131, który jest emiterem promieniowania β. Tarczyca fizjologicznie wychwytuje jod z krwi, więc po połknięciu kapsułki lub płynu radiojod trafia do gruczołu tak jak zwykły jod, a następnie emituje promieniowanie beta bezpośrednio w tkance. Dzięki temu mamy efekt tzw. terapii celowanej: dawka promieniowania jest skoncentrowana głównie w tarczycy, a narządy sąsiednie dostają relatywnie małą dawkę. To jest bardzo zgodne z zasadą ALARA i ze standardami medycyny nuklearnej.
Promieniowanie β (elektrony) ma stosunkowo mały zasięg w tkankach – rzędu kilku milimetrów. To oznacza, że niszczy głównie komórki tarczycy gromadzące jod, bez głębokiego uszkadzania dalszych struktur. W praktyce klinicznej używa się specjalnie przygotowanych radiofarmaceutyków, zwykle w postaci kapsułek, które pacjent połyka jednorazowo pod kontrolą personelu medycyny nuklearnej. Nie ma tutaj żadnej iniekcji dożylnej, bo nie ma takiej potrzeby – fizjologia tarczycy sama „dowiezie” radiojod tam, gdzie trzeba.
W procedurach opisanych w wytycznych (np. EANM, Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej) podkreśla się, że podanie doustne jest standardem, a dawka jest dobierana indywidualnie w zależności od masy tarczycy, stopnia nadczynności, czasem także wieku pacjenta. Moim zdaniem warto zapamiętać taki prosty schemat: leczenie nadczynności tarczycy = doustny jod-131 = emiter β. W praktyce technika jest dość prosta organizacyjnie, ale wymaga ścisłego przestrzegania zasad ochrony radiologicznej, np. odizolowania pacjenta przez pewien czas, ograniczenia kontaktu z dziećmi i kobietami w ciąży oraz dokładnej dokumentacji podanej aktywności. To jest typowy, klasyczny przykład terapeutycznego zastosowania medycyny nuklearnej, odróżniający ją od radioterapii zewnętrznej.

Pytanie 12

Chirurgiczne operacje cytoredukcyjne stosowane w onkologii mają na celu usunięcie

A. wszystkich węzłów chłonnych.

B. tylko węzła wartowniczego.

C. całego nowotworu.

D. części nowotworu.

W operacjach onkologicznych pojęcie „cytoredukcja” oznacza celowe, planowe usunięcie tylko części masy guza nowotworowego, a nie całego nowotworu. Chodzi o zmniejszenie obciążenia nowotworowego w organizmie, czyli tzw. tumour burden. Z punktu widzenia praktyki klinicznej takie zabiegi robi się wtedy, gdy całkowite wycięcie guza jest nierealne technicznie, zbyt ryzykowne dla pacjenta albo gdy rozsiew choroby jest tak duży, że radykalność jest po prostu niemożliwa. Moim zdaniem ważne jest, żeby odróżniać operację radykalną (R0), gdzie chirurg dąży do usunięcia całego guza z marginesem zdrowych tkanek, od operacji cytoredukcyjnej, która z definicji jest nieradykalna, ale ma sens onkologiczny. W praktyce cytoredukcję stosuje się np. w zaawansowanym raku jajnika, przy licznych przerzutach w jamie brzusznej – usuwa się jak najwięcej ognisk, ale wiadomo, że mikroskopowe resztki zostaną. Podobnie bywa w niektórych guzach przewodu pokarmowego czy w nowotworach neuroendokrynnych z licznymi przerzutami do wątroby. Standardy postępowania (np. ESMO, NCCN) podkreślają, że dobra cytoredukcja może poprawić skuteczność chemioterapii, immunoterapii czy radioterapii, bo w mniejszej masie guza leki działają po prostu efektywniej. Dodatkowo zmniejszenie masy nowotworu może łagodzić objawy, np. ból, ucisk na narządy, niedrożność przewodu pokarmowego, duszność w przypadku guzów w klatce piersiowej. W niektórych sytuacjach operacja cytoredukcyjna ma charakter paliatywny – nie leczy choroby, ale poprawia jakość życia i czas przeżycia. Z mojego doświadczenia wynika, że kluczowe jest zrozumienie, iż celem cytoredukcji jest optymalizacja dalszego leczenia systemowego, a nie „na siłę” udawanie zabiegu radykalnego. Dlatego poprawna odpowiedź to usunięcie części nowotworu, a nie wszystkich zmian czy całego guza.

Pytanie 13

Który stan patologiczny został zarejestrowany podczas wykonywania badania EKG?

A. Dodatkowe pobudzenia komorowe.

B. Trzepotanie przedsionków.

C. Migotanie przedsionków.

D. Migotanie komór.

Na zapisanym na rycinie EKG widać wyraźnie miarowy rytm zatokowy, a pomiędzy prawidłowymi zespołami QRS pojawiają się pojedyncze, wcześniejsze, szerokie i zniekształcone zespoły QRS bez poprzedzającej ich fali P. To jest klasyczny obraz dodatkowych pobudzeń komorowych (PVC – premature ventricular complexes). Komorowe pobudzenie przedwczesne powstaje w ektopowym ognisku w mięśniu komór, dlatego przewodzenie nie odbywa się typową drogą przez układ bodźcoprzewodzący, tylko rozchodzi się wolniej przez mięsień – stąd poszerzony, dziwnie wyglądający QRS i zwykle przeciwstawne wychylenie załamka T. Po takim pobudzeniu często obserwuje się tzw. przerwę wyrównawczą. W praktyce, gdy technik opisuje zapis EKG z PVC, powinien zwrócić uwagę na ich częstość (pojedyncze, pary, salwy), morfologię (jednokształtne, wielokształtne) i kontekst kliniczny pacjenta. Pojedyncze PVC u młodej osoby bez objawów zwykle nie są groźne, ale liczne lub w salwach u chorego kardiologicznego mogą wymagać pilnej konsultacji lekarskiej. Z mojego doświadczenia warto od razu zaznaczyć na wydruku fragment z dodatkowymi pobudzeniami, opisać je w protokole i zadbać o poprawną kalibrację (10 mm/mV, 25 mm/s), bo bez tego kardiolog nie będzie miał pełnej informacji do oceny ryzyka arytmii. Dobra praktyka jest też porównanie aktualnego zapisu z wcześniejszym, jeśli jest dostępny – czasem narastanie liczby PVC jest pierwszym sygnałem pogarszającej się funkcji lewej komory lub zaburzeń elektrolitowych.

Pytanie 14

Wskazaniem do wykonania badania spirometrycznego jest

A. przewlekła choroba obturacyjna płuc.

B. krwioplucie niejasnego pochodzenia.

C. odma opłucnowa.

D. zapalenie płuc.

Prawidłowo wskazana przewlekła choroba obturacyjna płuc (POChP) to klasyczne i jedno z najważniejszych wskazań do wykonania spirometrii. Spirometria jest podstawowym badaniem czynnościowym układu oddechowego, które pozwala ocenić pojemności i objętości płuc oraz przepływy powietrza w drogach oddechowych. W praktyce klinicznej właśnie dzięki temu badaniu rozpoznaje się obturację, czyli zwężenie dróg oddechowych, typowe dla POChP i astmy. Standardy GOLD oraz wytyczne towarzystw pneumonologicznych bardzo jasno mówią, że rozpoznanie POChP nie powinno być stawiane tylko „na oko”, na podstawie objawów, ale musi być potwierdzone spirometrycznie – typowo przez obniżony wskaźnik FEV1/FVC poniżej wartości granicznej. Z mojego doświadczenia to badanie jest takim „EKG dla płuc” – proste, powtarzalne, a daje masę informacji. U pacjentów z przewlekłym kaszlem, dusznością wysiłkową, nawracającymi infekcjami oskrzelowymi, szczególnie palaczy, spirometria jest absolutnym standardem postępowania. Dzięki niej można nie tylko postawić diagnozę, ale też oceniać stopień zaawansowania choroby, monitorować skuteczność leczenia (np. lekami rozszerzającymi oskrzela) i kontrolować postęp choroby w czasie. W POChP wynik spirometrii ma też znaczenie rokownicze i pomaga ustalić, czy pacjent kwalifikuje się np. do tlenoterapii domowej albo rehabilitacji oddechowej. W dobrej praktyce technik i personel wykonujący spirometrię dba o prawidłowe przygotowanie pacjenta, poprawną technikę dmuchania, powtarzalność prób i interpretację zgodną z normami odniesienia, bo od jakości tego badania zależy cała dalsza diagnostyka i leczenie pacjenta z przewlekłą obturacją.

Pytanie 15

Jaka jest standardowa odległość OF do wykonania rentgenowskich zdjęć kości i stawów kończyny górnej?

A. 70-90 cm

B. 100-115 cm

C. 120-130 cm

D. 135-150 cm

Prawidłowy zakres 100–115 cm to standardowa odległość ognisko–film (OF, dziś częściej mówi się FFD lub SID) stosowana przy klasycznych zdjęciach kości i stawów kończyny górnej. Taka odległość jest pewnym kompromisem między geometrią wiązki promieniowania a praktycznymi możliwościami aparatu i pracowni. Przy około 100 cm uzyskujemy akceptowalne powiększenie obrazu, stosunkowo małe zniekształcenia geometryczne i dobrą ostrość krawędzi, a jednocześnie nie trzeba dramatycznie podnosić mAs, żeby skompensować spadek natężenia promieniowania. W praktyce technik ustawia statyw tak, żeby odległość od ogniska lampy do kasety z detektorem była stabilnie w tym przedziale; to pozwala też przewidywalnie dobierać ekspozycję według tabel technicznych. Moim zdaniem to jest jedna z tych „wartości do zapamiętania”, które naprawdę przydają się w codziennej pracy, bo większość protokołów RTG kończyny górnej (nadgarstek, łokieć, bark, dłoń, paliczki) jest na tym oparta. Warto też pamiętać, że większe odległości, typu 150–180 cm, zarezerwowane są raczej dla klatki piersiowej, gdzie zależy nam na minimalizacji powiększenia serca i lepszej jednorodności dawki. Z kolei zbyt mała OF powodowałaby wyraźne powiększenie i rozmycie struktur, co utrudnia ocenę np. szczelin stawowych czy drobnych odłamów kostnych. Dobrą praktyką jest zawsze sprawdzenie, czy rzeczywista OF zgadza się z protokołem pracowni, bo błędne ustawienie może później dawać pozorne różnice w wielkości zmian na kolejnych badaniach kontrolnych. W diagnostyce pourazowej kończyny górnej, gdzie liczy się dokładna ocena ustawienia odłamów, taka powtarzalność geometrii zdjęcia ma ogromne znaczenie.

Pytanie 16

Jaki sposób frakcjonowania dawki jest stosowany w radioterapii konwencjonalnej?

A. Dawka frakcyjna w zakresie 1,8-2,5 Gy 1 raz dziennie.

B. Dawka frakcyjna w zakresie 2,5-3,5 Gy 1 raz dziennie.

C. Dawka frakcyjna w zakresie 1,8-2,5 Gy 2 razy dziennie.

D. Dawka frakcyjna w zakresie 2,5-3,5 Gy 2 razy dziennie.

W radioterapii konwencjonalnej przyjmuje się tzw. frakcjonowanie standardowe: dawka frakcyjna w granicach ok. 1,8–2,0 Gy (czasem do 2,2–2,3 Gy, w zależności od ośrodka) podawana raz dziennie, 5 razy w tygodniu. Dlatego odpowiedź z zakresem 1,8–2,5 Gy 1 raz dziennie najlepiej oddaje klasyczną praktykę kliniczną. Kluczowa jest tu zasada: jedna frakcja na dobę, z przerwami nocnymi pozwalającymi na naprawę uszkodzeń w zdrowych tkankach. To wynika z radiobiologii – zdrowe komórki lepiej regenerują DNA między frakcjami, a komórki nowotworowe gorzej, więc z czasem różnica uszkodzeń działa na korzyść pacjenta. Standardowe frakcjonowanie stosuje się np. w leczeniu raka piersi po operacji, w radioterapii raka prostaty w klasycznych schematach, przy napromienianiu guzów głowy i szyi czy guzów płuca, szczególnie w leczeniu radykalnym. Typowy plan: 1,8–2 Gy dziennie do dawki całkowitej 50–70 Gy, w zależności od wskazań. Z mojego doświadczenia to właśnie ten schemat jest domyślny, jeśli w dokumentacji nie ma adnotacji o hipofrakcjonowaniu, hiperfrakcjonowaniu czy przyspieszonym (akcelerowanym) schemacie. W wielu wytycznych (np. ESMO, ASTRO) konwencjonalna radioterapia jest definiowana właśnie przez ten rząd wielkości dawki frakcyjnej i częstość 1x/dobę. W praktyce technik radioterapii planując harmonogram, wpisuje pacjentowi jedną sesję dziennie, pilnując stałych godzin, bo stały rytm dobowy też ma znaczenie dla tolerancji leczenia. Ważne jest też to, że takie frakcjonowanie jest kompromisem między skutecznością onkologiczną a toksycznością – większe dawki na frakcję szybciej przekładają się na powikłania późne w narządach krytycznych.

Pytanie 17

Na radiogramie uwidoczniono

A. zwichnięcie stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej.

B. zwichnięcie stawu ramiennego w projekcji barkowo-pachowej.

C. prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej.

D. prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji barkowo-pachowej.

Na przedstawionym radiogramie widoczny jest prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej (AP). Główka kości ramiennej jest prawidłowo dosymetryzowana w panewce łopatki: jej środek pokrywa się mniej więcej z środkiem panewki, nie ma cech przemieszczenia ku przodowi ani ku tyłowi. Kontur kostny jest ciągły, bez przerwania linii korowej, co przemawia przeciwko złamaniu. Przestrzeń stawowa ma równomierną szerokość, bez wyraźnego zwężenia czy poszerzenia, które mogłoby sugerować podwichnięcie. Typowym punktem orientacyjnym w projekcji AP jest tzw. łuk przedni (arch of Shenton dla barku) – gładka, półkolista linia biegnąca od brzegu panewki po kontur głowy kości ramiennej; tutaj ta linia jest zachowana. Dodatkowo widoczne jest prawidłowe ustawienie obojczyka względem wyrostka barkowego łopatki, bez cech zwichnięcia stawu barkowo-obojczykowego. W praktyce klinicznej taka projekcja jest pierwszym, podstawowym zdjęciem wykonywanym przy urazach barku, bólach stawu ramiennego czy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych. Standardowe zalecenia (np. według European Society of Musculoskeletal Radiology) mówią, że do pełnej oceny stawu ramiennego warto łączyć tę projekcję z osiągową (barkowo-pachową) lub projekcją Y łopatki, ale poprawne rozpoznanie podstawowego ustawienia w AP jest kluczowe. Moim zdaniem warto sobie wyrobić nawyk patrzenia najpierw na relację głowa–panewka, potem na ciągłość brzegów kostnych i dopiero na resztę szczegółów – to bardzo pomaga w szybkim wychwytywaniu zwichnięć w codziennej pracy.

Pytanie 18

Co jest przyczyną artefaktu widocznego na obrazie MR?

A. Zjawisko zawijania fazy.

B. Zjawisko zaniku sygnału.

C. Pulsacyjny przepływ krwi.

D. Ruch narządu lub pacjenta.

Prawidłowo wskazany został ruch narządu lub pacjenta jako przyczyna widocznego artefaktu. W badaniach MR oko, gałki oczne, język, żuchwa, a nawet drobne drżenia głowy bardzo łatwo „psują” obraz, bo sekwencje są stosunkowo długie i sygnał z kolejnych linii k‑przestrzeni zbierany jest w czasie. Jeśli w trakcie akwizycji pacjent poruszy głową albo np. mrugnie, informacje z różnych momentów zostają nałożone na siebie i rekonstrukcja obrazu daje charakterystyczne rozmycia, podwójne kontury, przesunięcia czy „smugi” w kierunku kodowania fazy. Na prezentowanym przekroju przez oczodoły widać typowy obraz – struktury nie są ostre, brzegi są jakby „pociągnięte”, co nie wygląda ani na zanik sygnału, ani na klasyczne zawijanie fazy. W praktyce, zgodnie z dobrymi standardami pracowni MR, zawsze dąży się do minimalizacji ruchu: dokładne unieruchomienie głowy (podkładki, maski, pianki), jasne instrukcje dla pacjenta, krótsze sekwencje, techniki motion‑correction, a w badaniach u dzieci czasem sedacja zgodnie z procedurami anestezjologicznymi. Moim zdaniem kluczowe jest też spokojne wytłumaczenie pacjentowi, dlaczego musi leżeć nieruchomo – to naprawdę robi różnicę. W opisie badania warto wspomnieć o obecności artefaktów ruchowych, bo mogą one ograniczać wiarygodność oceny np. nerwów wzrokowych czy struktur tylnego dołu. Z perspektywy technika dobrze jest od razu, na konsoli, krytycznie ocenić jakość obrazów i w razie wyraźnych artefaktów rozważyć powtórzenie wybranych sekwencji, zamiast oddawać badanie z mocno zniekształconym obrazem.

Pytanie 19

Który narząd został uwidoczniony na przedstawionym obrazie scyntygraficznym?

A. Płuca.

B. Serce.

C. Trzustka.

D. Wątroba.

Na obrazie scyntygraficznym widoczna jest wątroba – charakterystyczne, nieregularne ognisko gromadzenia znacznika położone w prawej górnej części jamy brzusznej, przesunięte nieco ku górze pod prawym łukiem żebrowym. W badaniach medycyny nuklearnej, szczególnie w klasycznej scyntygrafii wątroby i śledziony z użyciem koloidów znakowanych technetem-99m, fizjologicznie największą aktywność obserwujemy właśnie w miąższu wątrobowym. Kolorowe mapowanie (czerwony/żółty – najwyższe wychwyty, zielony/niebieski – niższe) dobrze pokazuje rozkład perfuzji i czynności fagocytarnej komórek układu siateczkowo‑śródbłonkowego. Moim zdaniem warto zapamiętać, że w prawidłowym badaniu wątroba ma dość jednorodną intensywność, o wyraźnych granicach, bez ubytków wychwytu. W praktyce klinicznej scyntygrafię wątroby wykorzystuje się rzadziej niż kiedyś, ale nadal bywa przydatna przy ocenie rozległości uszkodzenia miąższu, funkcji resztkowej po resekcjach czy w kwalifikacji do zabiegów radioembolizacji. W standardach medycyny nuklearnej podkreśla się konieczność prawidłowego pozycjonowania pacjenta (najczęściej pozycja leżąca na plecach, detektor nad jamą brzuszną) oraz stosowania odpowiednich okien energetycznych dla Tc-99m, żeby uzyskać czytelny obraz narządu. Dobra praktyka to zawsze korelacja scyntygrafii z badaniami anatomicznymi, np. USG lub TK, ale pierwszym krokiem jest właśnie poprawne rozpoznanie, że oglądamy wątrobę, a nie płuca czy serce. Takie „czytanie z mapy izotopowej” to typowa umiejętność technika pracowni medycyny nuklearnej.

Pytanie 20

Największa wartość energii promieniowania stosowanego w radioterapii jest generowana przy użyciu

A. aparatu kobaltowego.

B. aparatu rentgenowskiego.

C. przyspieszacza liniowego.

D. radioaktywnego cezu-137.

W radioterapii łatwo skojarzyć „mocne promieniowanie” z materiałami promieniotwórczymi, takimi jak kobalt‑60 czy cez‑137, albo po prostu z aparatem rentgenowskim, który przecież też emituje promieniowanie jonizujące. To jednak trochę mylące uproszczenie. Kluczowe jest tu pojęcie energii wiązki fotonów lub elektronów oraz możliwość jej wyboru i modulacji. Aparat kobaltowy wykorzystuje izotop Co‑60 i emituje promieniowanie gamma o stałej, z góry określonej energii około 1,25 MeV. Ta energia jest wystarczająca do prowadzenia teleterapii, ale nie daje takiej elastyczności jak nowoczesne przyspieszacze. Dodatkowo źródło kobaltowe cały czas się rozpada, więc aktywność i dawka z czasem spadają, co w praktyce komplikuje planowanie i kontrolę jakości. Cez‑137 ma jeszcze niższą energię fotonów i jest obecnie rzadziej stosowany w teleterapii; historycznie bywał używany, ale dziś raczej kojarzy się z niektórymi aplikatorami brachyterapeutycznymi lub zastosowaniami przemysłowymi, a nie z generowaniem najwyższych energii w radioterapii onkologicznej. Aparat rentgenowski, taki typowy do diagnostyki, pracuje w zakresie kilkudziesięciu do około 150 kV. To oznacza, że energia promieniowania jest znacznie niższa niż w wiązkach megawoltowych z przyspieszacza liniowego. Takie promieniowanie jest świetne do obrazowania, ale dla głębokiej radioterapii nowotworów jest po prostu za miękkie – dawka odkłada się głównie powierzchownie, co zwiększa uszkodzenia skóry i nie pozwala dobrze napromienić guza położonego głęboko. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie „radioaktywnego izotopu” z „maksymalną energią”. W praktyce klinicznej najwyższe i najbardziej użyteczne energie wiązek terapeutycznych uzyskuje się w przyspieszaczach liniowych (linacach), gdzie elektrony są rozpędzane w polu elektromagnetycznym do energii kilku–kilkunastu MeV, a następnie wytwarzają wysokoenergetyczne fotony. To właśnie te urządzenia są standardem nowoczesnej radioterapii, a nie klasyczne aparaty kobaltowe, diagnostyczne aparaty RTG czy źródła cezu‑137.

Pytanie 21

Ultrasonograficzne środki kontrastowe to

A. toksyczne mikropęcherzyki gazu podawane doustnie.

B. toksyczne mikropęcherzyki gazu podawane dożylnie.

C. nietoksyczne mikropęcherzyki gazu podawane doustnie.

D. nietoksyczne mikropęcherzyki gazu podawane dożylnie.

Prawidłowo wskazałeś, że ultrasonograficzne środki kontrastowe to nietoksyczne mikropęcherzyki gazu podawane dożylnie. W praktyce klinicznej są to najczęściej mikropęcherzyki gazu (np. heksafluorku siarki) zamknięte w otoczce fosfolipidowej lub białkowej, o bardzo małej średnicy, zwykle poniżej średnicy krwinki czerwonej. Dzięki temu mogą swobodnie przepływać przez naczynia włosowate i nie blokują mikrokrążenia. Kluczowe jest, że są projektowane jako środki o wysokim profilu bezpieczeństwa, czyli nietoksyczne, szybko eliminowane z organizmu – gaz wydychany przez płuca, otoczka metabolizowana głównie w wątrobie.
Moim zdaniem ważne jest też zrozumienie, po co w ogóle się je podaje. W ultrasonografii kontrastowej (CEUS – contrast enhanced ultrasound) wzmacniają one odbicie fal ultradźwiękowych na granicy gaz–płyn, co daje bardzo silny sygnał z krwi w naczyniach. Pozwala to dokładniej ocenić unaczynienie zmian ogniskowych w wątrobie, nerkach, trzustce, a także w guzach tkanek miękkich. W standardach EFSUMB i w zaleceniach europejskich CEUS jest uznawany za ważne narzędzie np. w różnicowaniu zmian ogniskowych w wątrobie, często jako alternatywa dla TK czy MR z kontrastem jodowym lub gadolinowym, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek.
W praktyce technik czy lekarz podaje kontrast dożylnie, zwykle do żyły obwodowej, w małej objętości, a następnie przepłukuje roztworem NaCl. Badanie prowadzi się w trybie niskiej mocy akustycznej (niski MI), żeby nie niszczyć mikropęcherzyków. Bardzo istotne jest też, że środek kontrastowy w USG pozostaje wewnątrznaczyniowy, nie przechodzi do przestrzeni pozanaczyniowej, co odróżnia go od części kontrastów w TK czy MR. Dzięki temu obrazowanie faz napływu i wypływu kontrastu jest bardzo precyzyjne i dobrze nadaje się do oceny dynamiki unaczynienia zmian nowotworowych. Z mojego doświadczenia CEUS jest szczególnie przydatny w ocenie guzów wątroby i powikłań pourazowych narządów jamy brzusznej.

Pytanie 22

W badaniu EKG punktem przyłożenia odprowadzenia przedsercowego C2 jest

A. rzut koniuszka serca.

B. okolica wyrostka mieczykowatego.

C. IV międzyżebrze przy lewym brzegu mostka.

D. IV międzyżebrze przy prawym brzegu mostka.

Prawidłowo – odprowadzenie przedsercowe C2 (oznaczane też jako V2) zgodnie ze standardem zapisu EKG umieszcza się w IV międzyżebrzu przy lewym brzegu mostka. To jest klasyczna lokalizacja wg międzynarodowego systemu 12‑odprowadzeniowego. W praktyce technik najpierw lokalizuje ręką wcięcie szyjne mostka, schodzi na rękojeść, a potem na trzon mostka i liczy przestrzenie międzyżebrowe od góry. Druga przestrzeń międzyżebrowa jest tuż pod rękojeścią, dalej trzecia i czwarta – właśnie w tej czwartej, przy lewym brzegu mostka, przyklejamy elektrodę C2/V2. Moim zdaniem warto to sobie parę razy „przećwiczyć palcami” na realnym pacjencie, bo później robi się to już automatycznie. Standardowa kolejność zakładania przedsercowych to zwykle: najpierw C1/V1 w IV międzyżebrzu przy prawym brzegu mostka, potem C2/V2 w IV międzyżebrzu przy lewym brzegu mostka, a dopiero później C4/V4 w rzucie koniuszka serca (V międzyżebrze w linii środkowo-obojczykowej lewej), a następnie C3/V3 między C2 i C4 oraz C5, C6 bardziej bocznie. Poprawne położenie C2 jest bardzo istotne, bo ten punkt „patrzy” na przegrodę międzykomorową i część ściany przedniej. Błędne ustawienie, np. za wysoko albo za nisko, może zafałszować obraz załamków R i S, czasem też odcinka ST, co potem utrudnia wykrycie zawału ściany przedniej lub zmian przerostowych. W dobrych praktykach EKG podkreśla się, żeby zawsze liczyć międzyżebrza, a nie „na oko” przyklejać elektrody. W warunkach klinicznych, np. na SOR czy intensywnej terapii, precyzja bywa trudniejsza, ale tym bardziej warto trzymać się tego schematu, bo od jakości zapisu często zależy decyzja lekarska o trombolizie czy pilnej koronarografii.

Pytanie 23

Na obrazie radiologicznym nadgarstka uwidoczniono złamanie nasady

A. dalszej kości łokciowej.

B. bliższej kości łokciowej.

C. dalszej kości promieniowej.

D. bliższej kości promieniowej.

Prawidłowo wskazana została dalsza nasada kości promieniowej. Na typowym zdjęciu RTG nadgarstka w projekcji AP lub PA kość promieniowa leży bocznie (od strony kciuka), a jej dalsza nasada tworzy główną powierzchnię stawową dla kości nadgarstka. W przedstawionym obrazie linia złamania przebiega właśnie w obrębie tej dalszej części kości promieniowej, tuż powyżej powierzchni stawowej, co jest klasycznym obrazem złamania nasady dalszej. W praktyce klinicznej bardzo często mamy do czynienia ze złamaniami dalszej nasady kości promieniowej typu Collesa lub Smitha – różnią się one głównie kierunkiem przemieszczenia odłamów, ale lokalizacja pozostaje ta sama: dystalna część kości promieniowej. Moim zdaniem warto od razu wyrabiać sobie nawyk orientowania się na zdjęciu: po pierwsze określamy, gdzie jest promień (strona kciuka), gdzie łokieć (strona palca małego), a dopiero potem analizujemy nasady – bliższą (od strony stawu łokciowego) i dalszą (od strony nadgarstka). W standardach opisów radiologicznych zaleca się zawsze podanie, której kości dotyczy złamanie, w jakim jej segmencie (nasada bliższa, trzon, nasada dalsza) oraz czy dochodzi do zajęcia powierzchni stawowej. W tym przypadku zmiana lokalizuje się w dalszej nasadzie kości promieniowej, w bezpośrednim sąsiedztwie powierzchni stawowej, co ma znaczenie dla dalszego leczenia – unieruchomienia, ewentualnej repozycji czy kwalifikacji do leczenia operacyjnego. W praktyce technika RTG nadgarstka wymaga prawidłowego ułożenia kończyny: dłoń płasko na detektorze, palce wyprostowane, oś trzeciego palca w przedłużeniu przedramienia. Dopiero przy takim ułożeniu anatomia jest czytelna, a identyfikacja nasady dalszej kości promieniowej – jednoznaczna. To jest taka podstawowa, ale bardzo ważna umiejętność w diagnostyce obrazowej kończyny górnej.

Pytanie 24

Pielografia to badanie układu

A. płciowego.

B. moczowego.

C. pokarmowego.

D. limfatycznego.

Pielografia to badanie obrazowe układu moczowego, w którym do dróg moczowych podaje się środek cieniujący (kontrast), a następnie wykonuje zdjęcia rentgenowskie. Dzięki temu lekarz może dokładnie ocenić kształt, drożność i ewentualne nieprawidłowości w obrębie miedniczek nerkowych, kielichów, moczowodów, czasem też pęcherza. W praktyce wyróżnia się m.in. pielografię wstępującą (kontrast podawany przez cewnik założony do moczowodu) oraz zstępującą, związaną z wydalaniem kontrastu przez nerki. Z mojego doświadczenia to badanie kojarzy się głównie z diagnostyką zwężeń, kamicy, wad wrodzonych układu moczowego czy powikłań po zabiegach urologicznych. Jest to badanie dość „celowane”, stosowane wtedy, gdy zwykłe USG lub klasyczna urografia nie dają wystarczających informacji. W nowoczesnych standardach częściej korzysta się z tomografii komputerowej (CT urography), ale klasyczna pielografia nadal ma swoje miejsce, szczególnie w urologii zabiegowej, przy planowaniu lub kontroli założenia stentów moczowodowych, ocenie nieszczelności układu kielichowo‑miedniczkowego czy przetok moczowych. Ważne jest też przestrzeganie zasad bezpieczeństwa: ocena funkcji nerek, alergii na kontrast jodowy, aseptyka przy zakładaniu cewników. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą skojarzeniówkę: „pielo‑” odnosi się do miedniczki nerkowej, czyli od razu kieruje myślenie w stronę układu moczowego, a nie płciowego czy pokarmowego. To pomaga na testach i w praktyce.

Pytanie 25

W standardowym badaniu EEG elektrody P3, P4 i Pz umieszcza się na skórze głowy pacjenta nad płatami

A. czołowymi.

B. potylicznymi.

C. skroniowymi.

D. ciemieniowymi.

Prawidłowo – elektrody P3, P4 i Pz w standardowym badaniu EEG leżą nad płatami ciemieniowymi. Wynika to bezpośrednio z międzynarodowego systemu 10–20, który opisuje rozmieszczenie elektrod na skórze głowy. Litera „P” w nazwie elektrody oznacza właśnie obszar parietalny (ciemieniowy), cyfry 3 i 4 – odpowiednio lewą i prawą półkulę, a „z” – elektrodę położoną w linii pośrodkowej (zero line). W praktyce klinicznej takie oznaczenia są standardem, więc dobrze jest je mieć „w małym palcu”.
Moim zdaniem znajomość tego schematu to absolutna podstawa przy pracy z EEG – zarówno przy zakładaniu elektrod, jak i późniejszej interpretacji zapisu. Prawidłowe położenie P3, P4 i Pz pozwala ocenić czynność bioelektryczną kory ciemieniowej, która odpowiada m.in. za czucie somatyczne, integrację bodźców, orientację przestrzenną. W napadach padaczkowych pochodzenia ciemieniowego zmiany napadowe mogą się właśnie tam najlepiej ujawniać, dlatego dokładne umiejscowienie tych elektrod ma realne znaczenie diagnostyczne.
W dobrych pracowniach technik zawsze mierzy głowę (od glabeli do inionu oraz między wyrostkami sutkowatymi) i wyznacza punkty 10% i 20%, zamiast „na oko” kłaść elektrody. Dzięki temu P3, P4, Pz trafiają dokładnie tam, gdzie przewiduje standard międzynarodowy. W nowoczesnych systemach EEG często korzysta się też z czapek z zaznaczonymi pozycjami, ale zasada jest ta sama – P = płat ciemieniowy. Znajomość tej logiki pomaga też szybko skojarzyć inne elektrody: F – czołowe, T – skroniowe, O – potyliczne, C – centralne, co bardzo ułatwia analizę zapisu i komunikację z lekarzem opisującym badanie.

Pytanie 26

Do zdjęcia prawych otworów międzykręgowych kręgosłupa szyjnego pacjent stoi w skosie

A. lewym tylnym.

B. prawym tylnym.

C. lewym przednim.

D. prawym przednim.

Prawidłowo – żeby uwidocznić prawe otwory międzykręgowe kręgosłupa szyjnego, pacjenta ustawiamy w skosie lewym tylnym (LPO – left posterior oblique). Chodzi o to, że w projekcjach skośnych szyi otwory międzykręgowe są najlepiej widoczne po stronie bliższej detektorowi, a strona dalsza jest bardziej zniekształcona i nakładają się na nią struktury kostne. Dlatego, jeśli chcemy zobaczyć PRAWE otwory, prawa strona pacjenta musi być bliżej detektora, a promień centralny wchodzi z tyłu od strony lewej – i to właśnie jest skos lewy tylny. W praktyce wygląda to tak, że pacjent stoi bokiem do detektora, lekko obrócony (zwykle około 45°), bark prawy bliżej kasety, bark lewy odsunięty, a promień pada od strony lewej tylnej. Z mojego doświadczenia najwięcej problemów jest z zapamiętaniem, że w kręgosłupie szyjnym skośna projekcja otworów działa „odwrotnie” niż np. stawy międzywyrostkowe w odcinku lędźwiowym, dlatego warto powiązać to z prostą regułą: chcę zobaczyć prawe otwory – prawa strona przy detektorze, więc ustawiam LPO; chcę zobaczyć lewe otwory – lewa strona przy detektorze, więc RPO. W standardach radiologicznych i opisach technicznych (np. w typowych podręcznikach do RTG) takie projekcje są wyraźnie rozpisane, bo właściwe pozycjonowanie decyduje o jakości diagnostycznej badania. Dobrą praktyką jest też sprawdzenie, czy barki są maksymalnie opuszczone, żeby łopatki i obojczyki nie zasłaniały górnych segmentów szyjnych, oraz lekkie uniesienie brody, aby ząb kręgu C2 i górne kręgi nie nakładały się na żuchwę. W badaniach urazowych, przy podejrzeniu zmian zwyrodnieniowych lub ucisku korzeni nerwowych, prawidłowe wykonanie tej projekcji naprawdę robi różnicę – albo widać zwężenie otworu, albo nie.

Pytanie 27

Po podaniu kontrastu obraz zmian nowotworowych w badaniu MR najlepiej uwidacznia się w sekwencji

A. DIXON

B. DWI

C. T1

D. T2

Prawidłowa odpowiedź to sekwencja T1 po podaniu środka kontrastowego. W badaniach MR z kontrastem (najczęściej gadolinowym) to właśnie obrazy T1‑zależne są standardem do oceny wzmocnienia patologicznych zmian, w tym nowotworowych. Środek kontrastowy skraca czas relaksacji T1 tkanek, w których się gromadzi, przez co te struktury stają się jaśniejsze (hiperintensywne) na obrazach T1. Dzięki temu dużo łatwiej odróżnić aktywną zmianę nowotworową od tkanek prawidłowych, blizny czy zmian martwiczych. W codziennej praktyce radiologicznej praktycznie każdy protokół onkologiczny MR zawiera sekwencje T1 przed i po kontraście, często w kilku płaszczyznach, czasem z subtrakcją (odejmowaniem obrazu przed kontrastem od obrazu po kontraście), żeby jeszcze wyraźniej pokazać samo wzmocnienie. Moim zdaniem to jest absolutna podstawa, coś jak alfabet w MR. Przykład praktyczny: w MR mózgu z podejrzeniem guza oceniamy wzmocnienie guza, obszary nacieku, obecność pierścieniowego wzmocnienia – wszystko na obrazach T1 po kontraście. Podobnie w MR kręgosłupa oceniamy przerzuty do trzonów kręgów czy naciek kanału kręgowego, właśnie w T1 po kontraście. W MR piersi, prostaty, wątroby – wszędzie kluczowa informacja o unaczynieniu guza i jego aktywności biologicznej pochodzi z dynamiki i stopnia wzmocnienia w sekwencjach T1‑zależnych. Dobre praktyki mówią też, żeby zawsze interpretować obrazy T1 po kontraście razem z innymi sekwencjami (T2, DWI), ale jeśli chodzi o „pokazanie” wzmocnienia nowotworu po podaniu kontrastu, to złotym standardem jest właśnie T1.

Pytanie 28

W pracowni radioterapii wyświetlenie na ekranie monitora aparatu komunikatu „ROTATION” oznacza prowadzoną terapię

A. całego ciała.

B. paliatywną.

C. radykalną.

D. obrotową.

Prawidłowo, komunikat „ROTATION” na konsoli akceleratora liniowego oznacza, że prowadzona jest terapia obrotowa, czyli napromienianie przy ciągłym obrocie głowicy aparatu wokół pacjenta. Chodzi o to, że wiązka promieniowania nie pada z jednego lub kilku statycznych pól, tylko „okrąża” pacjenta po zadanym łuku lub pełnym obrocie 360°. W praktyce klinicznej stosuje się takie techniki głównie w teleterapii, np. przy napromienianiu guzów mózgu, guzów w obrębie miednicy czy klatki piersiowej, gdy zależy nam na jak najlepszym rozkładzie dawki i ochronie tkanek zdrowych. Dzięki terapii obrotowej dawka w guzie sumuje się z wielu kierunków, a narządy krytyczne dostają mniejsze dawki cząstkowe z każdego pojedynczego przejścia wiązki. Moim zdaniem to jeden z fajniejszych przykładów, jak geometria ruchu aparatu realnie wpływa na bezpieczeństwo pacjenta. Współczesne systemy planowania leczenia wykorzystują różne odmiany terapii obrotowej, np. techniki łukowe (arc therapy), VMAT, czy rotacyjne techniki 3D, gdzie ruch gantry jest ściśle zsynchronizowany z kolimatorem i czasem z ruchem stołu. Operator, widząc na monitorze tryb „ROTATION”, powinien zawsze sprawdzić wcześniej w karcie zabiegowej i w systemie planowania, czy zaplanowany jest łuk, ile stopni ma obejmować, w jakim kierunku obraca się gantry i czy parametry dawki zgadzają się z zatwierdzonym planem. To jest standard dobrej praktyki: przed włączeniem napromieniania potwierdzić tryb pracy aparatu (statyczny, rotacyjny, IMRT, itp.), pozycję pacjenta, ustawienie izocentrum i ewentualne akcesoria unieruchamiające. W pracowni radioterapii takie szczegóły decydują o jakości i powtarzalności leczenia, więc rozpoznawanie komunikatów typu „ROTATION” to podstawa codziennej pracy przy akceleratorze.

Pytanie 29

Promieniowanie rentgenowskie jest

A. falą ultradźwiękową.

B. strumieniem protonów.

C. strumieniem elektronów.

D. falą elektromagnetyczną.

Promieniowanie rentgenowskie należy do fal elektromagnetycznych, tak samo jak światło widzialne, ultrafiolet, podczerwień czy promieniowanie gamma. Różni się od nich głównie długością fali i energią kwantów. Promieniowanie X ma bardzo krótką długość fali i wysoką energię, dzięki czemu ma właściwości jonizujące – potrafi wybijać elektrony z atomów. To właśnie ta cecha pozwala na tworzenie obrazów w radiologii, ale jednocześnie wymaga ścisłego przestrzegania zasad ochrony radiologicznej. W aparacie RTG elektrony są rozpędzane i gwałtownie hamowane na anodzie lampy – w tym procesie powstaje promieniowanie hamowania oraz charakterystyczne, ale końcowy efekt i tak jest taki, że wychodzi z lampy wiązka fali elektromagnetycznej o określonym widmie energii. W praktyce medycznej to promieniowanie przechodzi przez ciało pacjenta i jest różnie pochłaniane przez tkanki: kości absorbują więcej, płuca mniej, dlatego na detektorze lub kliszy powstaje kontrastowy obraz. W tomografii komputerowej, mammografii czy radiografii cyfrowej zasada fizyczna jest ta sama – zawsze pracujemy z falą elektromagnetyczną z zakresu promieniowania X, tylko zmieniają się parametry ekspozycji, geometria wiązki i rodzaj detektora. Warto też pamiętać, że zgodnie z podstawami fizyki medycznej i normami opisującymi pracę z promieniowaniem jonizującym (np. zalecenia ICRP), wszystkie procedury z użyciem RTG traktowane są jako praca z promieniowaniem elektromagnetycznym, a nie z wiązką cząstek materialnych. Moim zdaniem dobrze jest to sobie jasno poukładać, bo potem łatwiej zrozumieć takie pojęcia jak energia fotonu, twardość wiązki, filtracja czy warstwa półchłonna.

Pytanie 30

Brachyterapia polegająca na wielokrotnym wsuwaniu i wysuwaniu źródła promieniowania do tego samego aplikatora nosi nazwę

A. MDR

B. PDR

C. HDR

D. LDR

Prawidłowa odpowiedź to PDR – czyli Pulsed Dose Rate brachyterapia. W praktyce oznacza to technikę, w której wysokoaktywny radionuklid (najczęściej Ir-192) jest wielokrotnie wsuwany i wysuwany do tego samego aplikatora w krótkich, powtarzających się „pulsach” dawki. Z zewnątrz wygląda to jak seria krótkich frakcji HDR, ale rozkład dawki w czasie ma naśladować efekt biologiczny klasycznej LDR (ciągłego, niskiego tempo dawki). Moim zdaniem to jest fajny przykład, jak fizyka medyczna i radiobiologia łączą się z techniką – mamy źródło HDR, ale sposób jego użycia sprawia, że tkanki widzą coś bardziej zbliżonego do LDR. W PDR źródło jest automatycznie przesuwane przez afterloader do poszczególnych pozycji w aplikatorze, zatrzymuje się tam na określony czas (tzw. dwell time), a potem jest wycofywane do bezpiecznego położenia. Cały cykl powtarza się co określony interwał, np. co godzinę, przez kilkanaście–kilkadziesiąt godzin. W wytycznych wielu ośrodków radioterapii podkreśla się, że PDR jest szczególnie użyteczna tam, gdzie chcemy mieć lepszą kontrolę nad rozkładem dawki niż w LDR, ale jednocześnie zachować korzystny profil powikłań późnych. Stosuje się ją m.in. w guzach ginekologicznych, nowotworach głowy i szyi czy w niektórych nawrotach nowotworów, gdzie precyzyjna rekonstrukcja pozycji aplikatora w TK lub MR i planowanie 3D pozwalają dokładnie zoptymalizować dawkę. W codziennej pracy technika PDR wymaga dobrej koordynacji zespołu: prawidłowego założenia aplikatorów, weryfikacji ich położenia obrazowaniem, rzetelnego planowania w systemie TPS oraz ścisłego przestrzegania procedur ochrony radiologicznej, bo mimo że źródło jest schowane w afterloaderze, jego aktywność jest wysoka i każda ekspozycja musi być pod pełną kontrolą.

Pytanie 31

Który narząd na obrazie scyntygrafii znakowanej erytrocytami zaznaczono cyfrą 2?

A. Serce.

B. Nerkę.

C. Wątrobę.

D. Śledzionę.

Prawidłowo – na scyntygrafii z użyciem znakowanych erytrocytów struktura oznaczona cyfrą 2 to śledziona. W tego typu badaniu podaje się dożylnie erytrocyty znakowane najczęściej technetem-99m (99mTc). Znacznik pozostaje we krwi, dlatego najbardziej uwidaczniają się narządy silnie ukrwione i uczestniczące w filtracji oraz niszczeniu krwinek: serce, wątroba i właśnie śledziona. Śledziona leży anatomicznie w lewym górnym kwadrancie jamy brzusznej, pod przeponą, bocznie i nieco ku tyłowi w stosunku do żołądka. Na obrazie projekcji przedniej wygląda zwykle jak intensywny, owalny obszar gromadzenia znacznika po lewej stronie, poniżej poziomu serca i nieco bocznie od wątroby. Moim zdaniem ważne jest, żeby w praktyce zawsze łączyć położenie narządu z charakterem radiofarmaceutyku: w badaniu RBC nie zobaczymy typowego wydzielania do dróg moczowych jak w scyntygrafii nerek, tylko rozkład w obrębie układu krążenia i narządów krwiotwórczych. W diagnostyce klinicznej tę technikę wykorzystuje się m.in. do oceny ektopowej śledziony, tzw. „splenosis”, do różnicowania ognisk w obrębie jamy brzusznej oraz do oceny funkcji śledziony po urazach czy w chorobach hematologicznych. Dobrą praktyką jest zawsze porównywanie intensywności wychwytu w śledzionie z wątrobą – śledziona w tym badaniu powinna być co najmniej tak samo, a często nawet bardziej intensywna. W pracowni medycyny nuklearnej przy ocenie takich obrazów technik musi zwracać uwagę na poprawne ułożenie pacjenta, centralizację pola widzenia gammakamery i prawidłowe oznaczenie stron ciała, bo pomylenie lewej z prawą od razu prowadziłoby do błędnej identyfikacji śledziony i innych narządów.

Pytanie 32

Na przekroju poprzecznym TK kręgosłupa szyjnego strzałką wskazano

A. rdzeń kręgowy.

B. ząb kręgu obrotowego.

C. otwór kręgu szczytowego.

D. guzek tylny kręgu szczytowego.

Na przedstawionym przekroju poprzecznym TK szyi strzałka wskazuje typową, owalną, kostną strukturę położoną centralnie, nieco ku przodowi w kanale kręgowym – to ząb kręgu obrotowego (dens axis, C2). W tomografii komputerowej w okolicy połączenia czaszkowo‑szyjnego zawsze warto sobie „ułożyć w głowie” układ: z przodu łuk przedni kręgu szczytowego (C1), za nim właśnie ząb kręgu obrotowego, a dopiero dalej ku tyłowi przestrzeń z rdzeniem kręgowym. Ząb ma wysoką gęstość w TK (typowa dla kości zbitej), wyraźne korowe obrysy i jest zrośnięty z trzonem C2. Moim zdaniem, jak się raz dobrze zapamięta ten charakterystyczny obraz „palika” wystającego do góry w obrębie C1, to później rozpoznawanie jest już dużo prostsze. W praktyce klinicznej prawidłowa identyfikacja zęba kręgu obrotowego jest kluczowa przy ocenie urazów odcinka szyjnego, zwłaszcza u pacjentów po wypadkach komunikacyjnych czy upadkach z wysokości. Standardy diagnostyczne (np. zalecenia towarzystw radiologicznych) podkreślają konieczność oceny ciągłości zęba, linii złamania, przemieszczenia względem łuku przedniego C1 oraz szerokości przestrzeni przedzębowej. Właśnie w oparciu o prawidłowe rozpoznanie tej struktury planuje się dalsze postępowanie: od zaopatrzenia ortopedycznego, przez stabilizację operacyjną, aż po ścisłą kontrolę w badaniach kontrolnych TK. Dodatkowo znajomość anatomii dens axis pomaga też przy planowaniu badań czynnościowych (RTG w projekcjach otwartych ust) i przy interpretacji rezonansu magnetycznego, gdzie oceniamy nie tylko samą kość, ale też więzadła stabilizujące ząb oraz ewentualne uciski na rdzeń kręgowy.

Pytanie 33

W której technice obrazowania zostają zarejestrowane jednocześnie dwa przeciwbieżne kwanty promieniowania gamma o równej energii 511 keV?

A. Scyntygrafii dynamicznej.

B. Tomografii komputerowej.

C. Pozytonowej tomografii emisyjnej.

D. Tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu.

Prawidłowa odpowiedź to pozytonowa tomografia emisyjna (PET), bo tylko w tej technice wykorzystuje się zjawisko anihilacji pozyton–elektron i rejestruje się jednocześnie dwa przeciwbieżne fotony gamma o energii 511 keV. W PET radiofarmaceutyk emituje pozytony, które po bardzo krótkiej drodze w tkance zderzają się z elektronami. W wyniku anihilacji masa cząstek zamienia się w energię i powstają dwa kwanty promieniowania gamma lecące w prawie dokładnie przeciwnych kierunkach, każdy właśnie o energii 511 keV. Detektory PET ułożone w pierścień rejestrują te dwa fotony w tzw. koincydencji czasowej. Dzięki temu aparat wie, że zdarzenie pochodzi z jednej linii między dwoma detektorami (linia odpowiedzi – LOR), co pozwala bardzo precyzyjnie odtworzyć rozkład radioznacznika w organizmie. W praktyce klinicznej PET stosuje się głównie w onkologii, kardiologii i neurologii – np. do wykrywania przerzutów nowotworowych, oceny żywotności mięśnia sercowego albo metabolizmu glukozy w mózgu. Moim zdaniem kluczowe jest zapamiętanie, że energia 511 keV i rejestracja koincydencyjna dwóch fotonów to absolutny „podpis” PET, a nie zwykłej scyntygrafii czy SPECT. W dobrej praktyce technik zawsze zwraca uwagę na poprawne ułożenie pacjenta w pierścieniu, stabilność układu koincydencyjnego i kalibrację energii detektorów, bo każdy błąd w tych elementach psuje jakość rekonstrukcji obrazu i może prowadzić do fałszywie dodatnich lub ujemnych ognisk wychwytu.

Pytanie 34

Teleterapia polega na napromienowaniu

A. promieniowaniem ze źródła umieszczonego pod skórą pacjenta.

B. wyłącznie promieniowaniem fotonowym ze źródeł zewnętrznych.

C. promieniowaniem fotonowym lub cząsteczkowym ze źródeł zewnętrznych.

D. promieniowaniem ze źródła umieszczonego w obrębie guza nowotworowego.

Prawidłowo, w teleterapii zawsze mówimy o napromienianiu promieniowaniem fotonowym lub cząsteczkowym, ale pochodzącym ze źródeł zewnętrznych, czyli znajdujących się poza ciałem pacjenta. To jest kluczowa cecha odróżniająca teleterapię od brachyterapii. W praktyce klinicznej stosuje się głównie wysokoenergetyczne promieniowanie fotonowe (np. z akceleratora liniowego – linac), ale też wiązki elektronów, a w wyspecjalizowanych ośrodkach wiązki protonów czy jonów ciężkich. Wszystkie te wiązki są formą promieniowania wykorzystywanego w teleterapii, pod warunkiem że są generowane przez aparat stojący w pewnej odległości od pacjenta. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: w teleterapii źródło promieniowania jest na zewnątrz, a wiązka musi „przejść” przez zdrowe tkanki, żeby dotrzeć do guza. Stąd tak duży nacisk na planowanie 3D, IMRT, VMAT, IGRT i ogólnie na precyzyjne kształtowanie wiązki oraz kontrolę dawki. Standardy radioterapii (np. zalecenia ESTRO czy krajowe wytyczne onkologiczne) podkreślają, że w teleterapii dobiera się rodzaj promieniowania (fotonowe vs cząsteczkowe), energię, kierunki wiązek i marginesy bezpieczeństwa tak, aby uzyskać maksymalną dawkę w objętości tarczowej (PTV), a jednocześnie jak najbardziej oszczędzić narządy krytyczne (OAR). W codziennej pracy technik radioterapii ma do czynienia właśnie z teleterapią: ustawianie pacjenta na stole akceleratora, weryfikacja ułożenia obrazowaniem portalowym lub CBCT, kontrola parametrów wiązki, sprawdzanie zgodności z planem leczenia. Teleterapia jest podstawą leczenia wielu nowotworów, np. raka piersi, płuca, prostaty, jamy ustnej, a także stosowana paliatywnie do zmniejszenia bólu przy przerzutach do kości. Dobrze, że kojarzysz ją z promieniowaniem fotonowym i cząsteczkowym ze źródeł zewnętrznych, bo to fundament dalszej nauki radioterapii.

Pytanie 35

Jakie są wielkości mocy dawki stosowanej w brachyterapii HDR?

A. 0,4 – 2 Gy/godzinę.

B. 3 – 6 Gy/godzinę.

C. 7 – 12 Gy/godzinę.

D. ponad 12 Gy/godzinę.

Poprawna moc dawki dla brachyterapii HDR to wartości powyżej 12 Gy/godzinę i to właśnie odróżnia ten typ brachyterapii od LDR i PDR. W klasycznym podziale przyjmuje się, że brachyterapia niskiej mocy dawki (LDR) to zakres mniej więcej 0,4–2 Gy/godz., brachyterapia pulsacyjna (PDR) imituje LDR, ale podaje dawkę w krótkich impulsach, a HDR (High Dose Rate) to już dawki zdecydowanie wyższe – właśnie >12 Gy/godz. Ten podział nie jest przypadkowy, tylko wynika z radiobiologii tkanek i bezpieczeństwa prowadzenia leczenia. W HDR stosuje się bardzo aktywne źródła, najczęściej Ir-192, które wprowadzane są do aplikatorów na bardzo krótki czas, zwykle kilka–kilkanaście minut na frakcję. Dzięki tak wysokiej mocy dawki można uzyskać duże dawki frakcyjne w guzie przy bardzo precyzyjnym planowaniu, a jednocześnie ograniczyć napromienienie tkanek zdrowych. W praktyce klinicznej HDR wykorzystuje się np. w raku szyjki macicy, raka trzonu macicy, prostaty, nowotworach głowy i szyi czy w leczeniu zmian skórnych. W planowaniu zgodnie z dobrymi praktykami (np. zalecenia ESTRO, ICRU) bardzo ważne jest, żeby rozumieć różnice między mocą dawki a całkowitą dawką i dawką na frakcję – moc dawki >12 Gy/godz. nie oznacza, że pacjent dostaje taką dawkę całkowitą, tylko że tak szybko jest ona podawana. Moim zdaniem to jedno z kluczowych pojęć w brachyterapii: od mocy dawki zależy organizacja leczenia, ochrona radiologiczna, sposób kontroli jakości i wymagania sprzętowe, dlatego warto mieć ten próg 12 Gy/godz. dobrze w głowie.

Pytanie 36

Badanie gęstości mineralnej kości metodą DXA należy wykonać

A. z dalszego końca kości udowej.

B. z bliższego końca kości udowej.

C. z dalszego końca kości strzałkowej.

D. z bliższego końca kości strzałkowej.

Prawidłowa odpowiedź „z bliższego końca kości udowej” odnosi się do standardowego miejsca pomiaru gęstości mineralnej kości (BMD) w badaniu DXA w obrębie kończyny dolnej. W praktyce klinicznej za złoty standard uznaje się pomiar w okolicy szyjki kości udowej oraz w obrębie bliższego końca kości udowej, bo to właśnie tam najczęściej dochodzi do złamań osteoporotycznych biodra. Ten rejon zawiera dużo istotnej klinicznie kości beleczkowej, która szybko reaguje na ubytek masy kostnej, leczenie czy zmiany hormonalne. Dzięki temu wynik jest czuły na wczesne zmiany osteoporotyczne i dobrze koreluje z ryzykiem złamania. Z mojego doświadczenia, jeśli ktoś w diagnostyce osteoporozy pamięta tylko dwa miejsca do pomiaru DXA, to powinni to być: bliższy koniec kości udowej (biodro) i odcinek lędźwiowy kręgosłupa. W zaleceniach międzynarodowych (ISCD, IOF) właśnie biodro jest kluczowym obszarem do oceny BMD, szczególnie u osób starszych. Ważne jest też prawidłowe pozycjonowanie: kończyna dolna powinna być ułożona w lekkiej rotacji wewnętrznej, tak aby szyjka kości udowej była dobrze uwidoczniona, a pomiar powtarzalny w kolejnych badaniach kontrolnych. W praktyce technik radiologii zwraca uwagę na ustawienie miednicy, symetrię, brak artefaktów (np. metalowe implanty, zagięte ubranie), bo każdy taki szczegół może zafałszować wynik T-score i Z-score. Warto też wiedzieć, że na podstawie BMD z bliższego końca kości udowej obliczane jest ryzyko złamania w kalkulatorach typu FRAX, co jeszcze bardziej podkreśla wagę tego miejsca pomiaru. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, które dobrze utrwalają, że DXA to nie „jakiekolwiek zdjęcie kości”, tylko bardzo ściśle zdefiniowane, powtarzalne pomiary w określonych lokalizacjach anatomicznych.

Pytanie 37

W radioterapii hadronowej leczenie odbywa się przy użyciu

A. aparatu rentgenowskiego.

B. aparatu kobaltowego.

C. cyklotronu.

D. mobetronu.

Prawidłowo – w radioterapii hadronowej kluczowe jest użycie akceleratora cząstek, najczęściej cyklotronu. Hadrony (np. protony, jony węgla) to naładowane cząstki cięższe od elektronów, które mają zupełnie inny rozkład dawki w tkankach niż klasyczne promieniowanie fotonowe z liniowego akceleratora. Najważniejsze zjawisko, o którym warto pamiętać, to tzw. pik Bragga: dawka rośnie w miarę penetracji i maksimum osiąga na określonej głębokości, po czym gwałtownie spada praktycznie do zera. Dzięki temu można bardzo precyzyjnie „położyć” wysoką dawkę w guzie, jednocześnie oszczędzając tkanki położone za nim. W praktyce klinicznej oznacza to np. możliwość skutecznego leczenia guzów mózgu u dzieci, nowotworów gałki ocznej, guzów przy kręgosłupie czy w okolicy podstawy czaszki, gdzie ochrona struktur krytycznych (rdzeń kręgowy, pień mózgu, nerwy wzrokowe) jest absolutnym priorytetem. Cyklotron przyspiesza protony do energii rzędu 70–250 MeV, a następnie wiązka jest formowana, skanowana i kształtowana w systemie terapeutycznym (skanowanie ołówkową wiązką, systemy kolimacji, modulatory energii). Z mojego doświadczenia, w planowaniu leczenia hadronowego bardzo mocno podkreśla się precyzyjne obrazowanie (TK, MR) oraz dokładne wyznaczenie objętości tarczowych i narządów krytycznych, bo cała przewaga protonoterapii polega na tej doskonałej konformności dawki. Standardy ośrodków referencyjnych i wytyczne międzynarodowe (np. ESTRO, PTCOG) podkreślają, że radioterapia hadronowa wymaga ścisłej kontroli jakości wiązki z cyklotronu, codziennych testów parametrów fizycznych oraz bardzo dokładnego unieruchomienia pacjenta. Takie leczenie nie jest realizowane aparatem rentgenowskim, kobaltem czy mobetronem – to już inna liga technologiczna i fizyczna.

Pytanie 38

Którą patologię uwidoczniono w badaniu angiograficznym?

A. Guza mózgu.

B. Cystę mózgu.

C. Stenozę naczyń mózgowych.

D. Tętniaka naczyń mózgowych.

Na przedstawionej angiografii widoczna jest typowa dla tętniaka naczyń mózgowych, dobrze odgraniczona, okrągła struktura wypełniona kontrastem, która uchodzi z jednej z tętnic mózgowych. Ma ona charakter tzw. workowatego poszerzenia światła naczynia, z wyraźną szyją tętniaka i zachowanym przepływem w tętnicy macierzystej. W badaniu DSA (digital subtraction angiography) takie ognisko kontrastowania, zlokalizowane na przebiegu tętnicy, jest klasycznym obrazem tętniaka, a nie guza czy torbieli. W praktyce klinicznej właśnie angiografia jest złotym standardem w ocenie tętniaków – pozwala dokładnie ocenić wielkość, szyję, kształt, relacje do sąsiednich naczyń i drobnych gałązek. Od tej oceny zależy później dobór metody leczenia: klipsowanie neurochirurgiczne albo leczenie wewnątrznaczyniowe (np. coilowanie, stent‑assisted coiling, flow diverter). Moim zdaniem warto zapamiętać, że na angiografii szukamy zmian w obrębie światła naczynia, a nie masy uciskającej z zewnątrz. Guzy mózgu i cysty lepiej widać w TK lub MR, natomiast tętniaki i stenozy najlepiej ocenia się właśnie w badaniu naczyniowym z kontrastem. W codziennej pracy technika radiologii kluczowe jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, dobór projekcji (często kilka rzutów tej samej tętnicy) i odpowiednio szybkie podanie kontrastu, żeby nie przeoczyć wypełniania tętniaka ani fazy żylnej. Dobra jakość obrazów ma realny wpływ na bezpieczeństwo chorego, bo od dokładnej angiografii zależy, czy neurochirurg lub radiolog interwencyjny będzie mógł bezpiecznie zaplanować zabieg.

Pytanie 39

Który środek ochrony radiologicznej pacjenta należy zastosować podczas wykonywania zdjęcia bocznego kręgosłupa szyjnego?

A. Osłony na gonady.

B. Fartuch ołowiowy.

C. Osłonę na tarczycę.

D. Półfartuch ołowiowy.

Półfartuch ołowiowy jest w tej sytuacji najbardziej właściwym środkiem ochrony radiologicznej, bo pozwala skutecznie osłonić okolice gonad i jamy brzusznej, a jednocześnie nie wchodzi w pole obrazowania bocznego kręgosłupa szyjnego. W projekcji bocznej szyi wiązka promieniowania przechodzi przez odcinek C kręgosłupa, a pole napromieniania znajduje się stosunkowo wysoko. Moim zdaniem kluczowe jest tu to, żeby nie zasłaniać struktur, które muszą być widoczne na zdjęciu (kręgi szyjne, przestrzenie międzykręgowe, zarys trzonów, łuków, wyrostków kolczystych), a jednocześnie spełnić zasadę ALARA, czyli możliwie najmniejszego narażenia pacjenta. Półfartuch zakładany od dołu, sięgający powyżej miednicy, dobrze chroni narządy szczególnie wrażliwe, takie jak gonady, część przewodu pokarmowego, pęcherz, bez ryzyka, że krawędź osłony wejdzie w kadr. W praktyce technik najpierw ustawia pacjenta w prawidłowej pozycji bocznej, centrowanie na C4–C5, dopasowuje kasetę lub detektor, a dopiero potem sprawdza, czy półfartuch leży równo i nie zachodzi na obszar szyi. W wielu pracowniach przyjęty jest standard, że przy zdjęciach odcinka szyjnego, piersiowego czy barku stosuje się właśnie półfartuch, o ile tylko nie koliduje on z diagnostyką. Jest to zgodne z zasadami ochrony radiologicznej pacjenta opisanymi w wytycznych krajowych i europejskich, gdzie podkreśla się konieczność ochrony gonad i narządów krytycznych, ale bez pogarszania jakości diagnostycznej obrazu. Dodatkowo warto pamiętać, że poprawne kolimowanie pola i odpowiedni dobór parametrów ekspozycji to też element ochrony, ale pytanie dotyczyło konkretnie środka ochrony osobistej, i tu półfartuch sprawdza się najlepiej.

Pytanie 40

Elementem pomocniczym w radioterapii, zapewniającym powtarzalność ułożenia w pozycji terapeutycznej, a także unieruchomienie pacjenta, jest

A. bolus.

B. osłona.

C. filtr kompensacyjny.

D. maska termoplastyczna.

Prawidłowo wskazana maska termoplastyczna to w radioterapii klasyczny przykład systemu unieruchomienia i pozycjonowania pacjenta. Jej główna rola nie jest fizyczna modyfikacja wiązki promieniowania, tylko zapewnienie powtarzalnego, stabilnego ułożenia ciała – najczęściej głowy i szyi, czasem także górnej części klatki piersiowej. Maska jest wykonywana indywidualnie: podgrzany materiał termoplastyczny formuje się na twarzy i głowie pacjenta na etapie planowania (TK planistyczna), a po ostygnięciu zachowuje dokładnie ten kształt. Dzięki temu przy każdym kolejnym frakcyjnym napromienianiu pacjent jest układany praktycznie tak samo, w granicach kilku milimetrów, co jest zgodne z wymaganiami dokładności ICRU i standardów ośrodków radioterapii. Z mojego doświadczenia, bez dobrego unieruchomienia nawet najlepszy plan leczenia na akceleratorze traci sens, bo narządy krytyczne mogą dostać wyższą dawkę niż zakładano, a objętość tarczowa będzie napromieniona nierównomiernie. W praktyce klinicznej maski termoplastyczne są obowiązkowym elementem przy nowotworach głowy i szyi, guzach mózgu, czasem przy napromienianiu oczodołu czy podstawy czaszki. Stosuje się je razem z systemami IGRT (obrazowanie przedzabiegowe – np. CBCT), żeby jeszcze dokładniej zweryfikować pozycję. Maska ogranicza też mimowolne ruchy, np. przełykanie czy lekki skręt szyi. Warto zapamiętać, że bolusy, filtry kompensacyjne czy osłony służą głównie do kształtowania rozkładu dawki w objętości, a nie do stabilizacji pacjenta. W dobrych pracowniach zawsze rozróżnia się systemy unieruchomienia (maski, materace próżniowe, podpórki) od elementów modyfikujących wiązkę.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej