Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik ogrodnik
Kwalifikacja: OGR.02 - Zakładanie i prowadzenie upraw ogrodniczych
Data rozpoczęcia: 11 maja 2026 13:50
Data zakończenia: 11 maja 2026 14:09

Egzamin zdany!

Wynik: 20/40 punktów (50,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Do otwartych terenów zieleni nie należą

A. bulwary.

B. parki ludowe.

C. zieleńce.

D. ogrody dydaktyczne.

Ogrody dydaktyczne rzeczywiście nie zaliczają się do otwartych terenów zieleni, bo ich podstawowym przeznaczeniem jest edukacja, a dostępność dla ogółu bywa ograniczona. Takie ogrody są często częścią szkół, uczelni, ośrodków naukowych czy muzeów, gdzie pełnią rolę pracowni terenowej, a nie miejsca rekreacji dla mieszkańców czy spacerowiczów. Moim zdaniem to ważne rozróżnienie, bo w praktyce gospodarki miejskiej przy planowaniu infrastruktury zielonej istotna jest właśnie funkcja i dostępność terenu – typowe otwarte tereny zieleni, zgodnie m.in. z wytycznymi IFLA (International Federation of Landscape Architects) czy polskimi przepisami, muszą być ogólnodostępne i służyć rekreacji, wypoczynkowi albo komunikacji pieszej. Mam tu na myśli np. parki publiczne, bulwary nadrzeczne czy skwery. Ogrody dydaktyczne, choć pełnią ważną funkcję ekologiczną i edukacyjną, są jednak miejscem specjalistycznym, często z ograniczonym wstępem. Z mojego doświadczenia wynika, że wielu uczniów myli te pojęcia, bo ogród to ogród, a jednak w planowaniu przestrzennym i urbanistyce różnica jest zasadnicza. Warto pamiętać, że takie ogrody mogą mieć znaczenie lokalne, ale nie są ujmowane w klasyfikacji otwartych terenów zieleni miejskiej, jak to wynika choćby z podręczników do architektury krajobrazu.

Pytanie 2

Przyczyną niezawiązywania owoców ogórka jest

A. niska temperatura.

B. nadmiar wilgoci.

C. nadmiar światła.

D. niedobór światła.

Zagłębiając się w temat przyczyn braku zawiązywania owoców u ogórka, warto rozpracować, dlaczego niektóre popularne przekonania prowadzą na manowce. Nadmiar światła rzadko bywa problemem; ogórek wręcz lubi wysokie natężenie światła, bo to napędza fotosyntezę i pozytywnie wpływa na wzrost. Przesyt promieni nie jest więc ogranicznikiem wiązania owoców, a już tym bardziej nie powoduje zrzucania kwiatów czy braku owocowania – chyba że światłu towarzyszą ekstremalnie wysokie temperatury, ale to już inna historia. Niedobór światła, choć może prowadzić do wiotkich, nadmiernie wyciągniętych roślin, raczej objawia się osłabionym wzrostem, nie zaś całkowitym brakiem owocowania. Główne skutki niedoświetlenia to słabsze kwitnienie i mniejsze plony, lecz ogórek, o ile ma odpowiednią temperaturę, jest w stanie wiązać owoce nawet przy słabszym świetle, choć nieco słabiej. Z kolei nadmiar wilgoci to często spotykana w praktyce trudność, ale ona sprzyja raczej chorobom grzybowym, gniciu korzeni i ogólnie pogorszeniu kondycji roślin, a nie bezpośrednio braku owoców. Przestoje w owocowaniu wiążą się z zalaniem czy gnicie, ale nie z samym zawiązywaniem owoców. Typowym błędem jest zakładanie, że czynniki stresowe typu światło czy woda odgrywają większą rolę niż w rzeczywistości – tymczasem to temperatura często decyduje o skuteczności zapylenia i rozwoju zalążni. Praktyka rolnicza i literatura fachowa podkreślają, że dla ogórka najważniejsze jest ciepło, a wszelkie odchylenia poniżej optymalnych zakresów temperatur natychmiast odbijają się na plonie. Niewłaściwa interpretacja objawów, np. zrzucania kwiatów, prowadzi do błędnego przypisywania winy niewłaściwemu czynnikowi. Warto więc zwracać uwagę na te niuanse i korzystać ze sprawdzonych, popartych badaniami zaleceń uprawowych.

Pytanie 3

Na ilustracji widoczne są objawy uszkodzeń spowodowanych przez

A. kwieciaka jabłkowca.

B. owocnicę jabłkową.

C. owocówkę jabłkóweczkę.

D. namiotnika jabłoniowego.

W przypadku rozpoznawania uszkodzeń owoców jabłoni bardzo często pojawia się problem mylenia objawów powodowanych przez różne szkodniki. Przykładowo, kwieciak jabłkowiec co prawda również żeruje na jabłoniach, ale jego działalność skupia się głównie na pąkach kwiatowych. Uszkodzenia przez kwieciaka polegają na charakterystycznym uszkodzeniu pąków – tzw. „sklejenie” przez samicę i ich zasychanie, co prowadzi do ograniczenia liczby zawiązanych owoców, natomiast na samych owocach nie powoduje on typowych, rozległych blizn czy bruzd. Namiotnik jabłoniowy to szkodnik, którego objawy ograniczają się głównie do liści. Tworzy on oprzędy i „namioty” z gąsienicami, które zjadają blaszki liściowe – owoce zostają nienaruszone. Bardzo częsty błąd popełniany przez mniej doświadczonych sadowników polega na przypisywaniu wszelkich uszkodzeń owoców właśnie namiotnikowi, co wynika raczej z obecności gąsienic na drzewach niż z faktycznych symptomów na jabłkach. Owocówka jabłkóweczka natomiast powoduje bardzo charakterystyczne, punktowe wgryzy i delikatne otwory z drobinami odchodów przy szypułce lub kielichu, a jej larwy wyjadają wnętrze owocu, co skutkuje jego gniciem i wydrążeniem korytarzy – nie daje jednak takich szerokich, powierzchniowych bruzd. Moim zdaniem najczęściej błędne rozpoznania wynikają z niewystarczającej obserwacji symptomów oraz braku porównania z atlasami lub konsultacji z doświadczonymi praktykami. Właściwa identyfikacja szkodnika ma ogromne znaczenie, bo od tego zależą decyzje dotyczące zabiegów ochronnych, a więc przyszła jakość i plonowanie sadu. Każdy z wymienionych szkodników wymaga nieco innej strategii zwalczania i zupełnie innych terminów działania, dlatego dokładność w rozpoznaniu objawów powinna być dla każdego sadownika priorytetem.

Pytanie 4

Talerzowanie jest niewskazane

A. na glebach zaperzonych.

B. do uprawy ściernisk.

C. do wymieszania z glebą nawozów zielonych.

D. do doprawiania gleb ciężkich.

Wiele osób sądzi, że talerzowanie nie powinno być stosowane na ścierniskach, glebach ciężkich czy do wymieszania nawozów zielonych, ale to jednak błędne przeświadczenie, wynikające często z braku praktyki lub znajomości właściwości sprzętu. Zacznijmy od uprawy ściernisk – talerzówka jest tu wręcz podstawowym narzędziem, bo pozwala szybko i skutecznie wymieszać resztki pożniwne z glebą, ograniczyć parowanie wody i przyspieszyć mineralizację, co jest zgodne z aktualnymi zaleceniami agronomicznymi. Z mojego punktu widzenia, to na ściernisku talerzówka sprawdza się najlepiej, szczególnie przy uproszczonej uprawie gleby czy systemach bezorkowych. Jeśli chodzi o gleby ciężkie, wielu początkujących obawia się, że talerzowanie będzie nieskuteczne, bo maszyna "nie poradzi sobie" z twardą strukturą. W praktyce jednak, nowoczesne talerzówki radzą sobie nawet z zwięzłymi glebami, choć może nie zawsze idealnie doprawią glebę na głębokość, jak głęboka orka. Jednak do wstępnego doprawiania, szczególnie po zbiorach buraków czy kukurydzy, sprawdzają się bardzo dobrze. Podobnie wygląda sytuacja z wymieszaniem nawozów zielonych – tutaj talerzówka pozwala skutecznie połączyć masę organiczną z glebą, co przyczynia się do poprawy jej struktury i żyzności. Moim zdaniem, powodem błędnego wyboru może być utożsamianie talerzowania tylko z płytką uprawą, ignorując jego zalety przy odpowiednim gospodarowaniu. Najpoważniejszym ryzykiem związanym z talerzowaniem jest właśnie rozdrabnianie i rozprzestrzenianie chwastów wieloletnich, takich jak perz, dlatego branżowe standardy jednoznacznie odradzają ten zabieg na glebach zaperzonych. To błąd techniczny, który prowadzi do zwiększenia problemów z zachwaszczeniem, nie zaś do lepszego przygotowania gleby. Warto więc zawsze analizować stan pola, obecność chwastów i dobierać sprzęt do faktycznych potrzeb, bazując na doświadczeniu praktycznym i zaleceniach ekspertów.

Pytanie 5

W północno wschodniej Polsce, nie należy zakładać sadów jabłoniowych na podkładce

A. P 22

B. A 2

C. M 26

D. M 7

Wybrałeś podkładkę M 7 – i bardzo słusznie, bo akurat tej odmiany naprawdę nie poleca się do sadów jabłoniowych w północno-wschodniej Polsce. Powód jest dość prosty: M 7, czyli angielska podkładka półkarłowa, jest dość wrażliwa na mróz, a zwłaszcza na przemarzanie systemu korzeniowego zimą i wczesną wiosną. W naszym klimacie, gdzie zimą temperatury potrafią spaść poniżej -25°C, korzenie na podkładkach M 7 mogą zwyczajnie wymarznąć. Znam przypadki w okolicach Białegostoku, gdzie sady na M 7 znacznie ucierpiały po ostrych zimach i trzeba było wykarczować całe kwatery. Praktycy i standardy branżowe, jak zalecenia Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, jasno wskazują: do zimniejszych rejonów wybieraj podkładki bardziej odporne na mróz, jak A 2 czy Antonówka. W dodatku M 7 ma tendencję do wypuszczania odrostów korzeniowych, co utrudnia pielęgnację sadu. Moim zdaniem, jeśli ktoś dba o przyszłość sadu, powinien inwestować w podkładki bardziej przystosowane do surowych zim – nawet jeśli czasem wydają się trochę mniej „modne” czy wydajne. To taka praktyczna zasada, której nauczyło mnie życie w polskich warunkach klimatycznych.

Pytanie 6

Ozdobne owoce przedstawione na ilustracji ma

A. róża dzika.

B. ligustr pospolity.

C. ognik szkarłatny.

D. irga błyszcząca.

Odpowiedź wskazująca na różę dziką jest tutaj całkowicie trafiona. Owoce widoczne na zdjęciu to popularne w Polsce owoce dzikiej róży, które fachowo określamy jako owoce rzekome, a potocznie nazywamy je „dziką różą”. Charakterystyczny kształt, intensywnie czerwony kolor oraz ta lekko wydłużona forma to coś, co trudno pomylić z innymi krzewami ozdobnymi. Z mojego doświadczenia wynika, że te owoce są nie tylko ładne, ale też cenione w zieleni miejskiej, bo są odporne na zanieczyszczenia i długo utrzymują się na krzewie. W praktyce projektowej dzika róża jest wykorzystywana jako roślina na żywopłoty nieformalne i do zabezpieczania skarp, bo jej system korzeniowy świetnie stabilizuje podłoże. Co ciekawe, owoce zawierają dużo witaminy C, dlatego są wykorzystywane w przetwórstwie, np. do konfitur czy nalewek. W branżowych zaleceniach często pojawia się właśnie ta roślina jako przykład typowego krzewu ozdobno-użytkowego. Kiedy projektuje się zieleniec albo park, dobór dzikiej róży daje nie tylko aspekt estetyczny, ale też praktyczny – na przykład zapewnia pożywienie dla ptaków zimą. Moim zdaniem, taka wszechstronność to bardzo duża zaleta tej rośliny.

Pytanie 7

Można przyspieszyć dojrzewanie owoców truskawek, uprawiając je na glebach

A. ciężkich z wystawą na południe

B. ciężkich z wystawą na północ

C. lekkich z wystawą na południe

D. lekkich z wystawą na północ

Wybór ciężkich gleb o północnej wystawie w kontekście uprawy truskawek jest nieoptymalny z kilku powodów. Gleby ciężkie często charakteryzują się słabszym drenażem, co prowadzi do zastoju wody wokół korzeni roślin. Taki stan rzeczy sprzyja chorobom grzybowym i gniciu korzeni, co negatywnie wpływa na zdrowie roślin i jakość plonów. Północna wystawa oznacza mniejsze nasłonecznienie, co powoduje, że temperatura gleby jest niższa w porównaniu do południowej ekspozycji. Mniejsze nasłonecznienie ogranicza proces fotosyntezy, a w rezultacie wpływa na ilość produkowanych przez rośliny cukrów, co obniża jakość owoców. Niektórzy mogą myśleć, że cięższe gleby są bardziej odżywcze, ale to nie zawsze prawda, gdyż kluczowe jest również odpowiednie napowietrzenie i drenaż, które ciężkie gleby mogą zatrzymywać. Zatem kluczowym błędem jest nieuznawanie znaczenia warunków glebowych i nasłonecznienia w kontekście potrzeb upraw truskawek. Aby uzyskać dobry plon, należy skupić się na optymalnych warunkach glebowych oraz dobrym nasłonecznieniu, co potwierdzają liczne badania agronomiczne i praktyki rolnicze w branży.

Pytanie 8

W ekologicznej uprawie warzyw można stosować

A. saletrę amonową.

B. siarczan potasowy.

C. mocznik.

D. superfosfat.

Siarczan potasowy to jeden z tych nawozów, które mogą być stosowane w ekologicznej uprawie warzyw, o ile pochodzi z odpowiednich, dopuszczonych źródeł i nie jest zanieczyszczony szkodliwymi dodatkami. Wynika to z faktu, że jest to nawóz mineralny, który można naturalnie pozyskiwać, bez procesów przemysłowych prowadzących do powstawania związków niepożądanych dla środowiska. W rolnictwie ekologicznym chodzi o to, żeby dostarczać składniki odżywcze w sposób możliwie jak najmniej inwazyjny i zgodny z naturą. Przykładowo, siarczan potasowy często używany jest tam, gdzie gleby są ubogie w potas, a nie chcemy stosować nawozów na bazie chlorków (ze względu na ich negatywny wpływ na niektóre rośliny). Co więcej, zgodnie z rozporządzeniem UE nr 889/2008, siarczan potasu (potasowy) jest wymieniony w wykazie nawozów dozwolonych w ekologicznej produkcji rolnej, pod warunkiem, że nie zawiera dodatków chemicznych. W praktyce, jeśli ogrodnik ekologiczny widzi, że np. liście pomidorów żółkną od brzegów, może rozważyć właśnie ten nawóz. Z mojego doświadczenia wynika, że wielu praktyków upraw ekologicznych bardzo ceni sobie możliwość użycia siarczanu potasowego w uprawach ziemniaka czy kapusty, bo nie zakłóca on równowagi biologicznej gleby, nie powoduje zasolenia ani nadmiernego gromadzenia szkodliwych reszt chemicznych. To takie podejście, które łączy efektywność z troską o środowisko.

Pytanie 9

Rozsadę selera należy produkować

A. w zimnych tunelach.

B. na polowym rozsadniku.

C. w zimnych inspektach.

D. w ogrzewanych szklarniach.

Wiele osób sądzi, że rozsadę selera można wyprodukować tak samo jak kapustę czy sałatę, czyli choćby w zimnych tunelach foliowych, inspektach lub nawet na polu. Niestety w przypadku selera takie podejście często kończy się niepowodzeniem. Seler jest rośliną bardzo wrażliwą na niskie temperatury – w okresie produkcji rozsady wymaga on ciepła i dużej wilgotności, a w razie przemarznięcia lub dłuższych chłodów rośliny potrafią wybijać w pędy kwiatostanowe zamiast tworzyć rozbudowany korzeń. Zimny tunel foliowy czy inspekt nie zapewniają dostatecznie stabilnych i wysokich temperatur, szczególnie na przedwiośniu, kiedy produkcja rozsady powinna się rozpocząć. Zbyt chłodne warunki spowalniają kiełkowanie i wzrost siewek, przez co rośliny wychodzą drobne, słabe i bardziej podatne na stres po przesadzeniu do gruntu. Produkcja rozsady na polowym rozsadniku praktycznie nie ma racji bytu, bo terminy siewu selera pokrywają się z okresem, gdy na zewnątrz temperatury są zbyt niskie. Z mojego doświadczenia to jeden z najczęstszych błędów – myślenie, że seler poradzi sobie jak inne popularne warzywa rozsadowe. Tymczasem profesjonalni producenci, którzy stawiają na wydajność i jakość, zawsze wybierają ogrzewane szklarnie. Takie rozwiązanie daje pełną kontrolę nad mikroklimatem, ogranicza presję chorób i pozwala uzyskać mocne, zdrowe rośliny gotowe do dalszego wzrostu po wysadzeniu. Warto to zapamiętać, bo próby oszczędzania na warunkach rozsadowych często kończą się niepowodzeniem w całym sezonie uprawowym.

Pytanie 10

Nadmierne nawożenie azotem młodych drzew jabłoni powoduje

A. większą wrażliwość na przemarzanie.

B. zahamowanie wzrostu wegetatywnego drzew.

C. większą odporność na choroby grzybowe.

D. przyspieszenie wejścia w okres owocowania.

Wielu początkujących sadowników błędnie sądzi, że nadmiar azotu może spowodować zahamowanie wzrostu wegetatywnego – jednak w rzeczywistości azot to właśnie ten składnik, który najbardziej pobudza rośliny do intensywnego wzrostu pędów i liści, zwłaszcza młode drzewa jabłoni. Nadmierne nawożenie azotem nie tylko nie zatrzymuje wzrostu, ale wręcz powoduje, że drzewa „wyciągają” się, często kosztem drewnienia tkanek i prawidłowego przygotowania do zimy. To także nieprawda, że dużo azotu przyspiesza wejście drzewa w okres owocowania – jest wręcz przeciwnie: nadmiar tego pierwiastka zwykle opóźnia owocowanie, ponieważ roślina inwestuje swoje zasoby w nowe pędy i masę zieloną, zamiast przeznaczać energię na zawiązywanie kwiatów i owoców. Z kolei przekonanie, że więcej azotu zwiększa odporność na choroby grzybowe, jest mylące – soczyste, młode przyrosty są dużo bardziej podatne na ataki patogenów, takich jak parch czy mączniak. Często w praktyce widać, że nadmiernie nawożone azotem drzewa są bardziej „miękkie” i szybciej łapią infekcje, zwłaszcza przy dużej wilgotności. Typowym błędem myślowym w tej grupie pytań jest założenie, że intensywny wzrost zawsze oznacza zdrowotność i szybkie owocowanie, a tak nie jest – równowaga między wzrostem a przygotowaniem do zimy i odpornością na choroby zależy od prawidłowego doboru dawek nawozów i ich terminu. W branży sadowniczej zaleca się precyzyjne dawkowanie nawozów, monitorowanie tempa wzrostu oraz analizowanie gleby, żeby uniknąć właśnie takich negatywnych następstw, jak osłabienie odporności drzewa i większa podatność na przemarzanie czy patogeny.

Pytanie 11

Chorobą atakującą grusze i jabłonie, przedstawioną na rysunku, jest

A. brudna plamistość jabłek.

B. parch jabłoni.

C. brunatna zgnilizna drzew ziarnkowych.

D. brunatna zgnilizna drzew pestkowych.

Pomylenie brunatnej zgnilizny drzew ziarnkowych z innymi chorobami, które mogą atakować jabłonie i grusze, to dosyć powszechny błąd, wynikający najczęściej z pobieżnej oceny objawów i niewystarczającej znajomości różnic morfologicznych. Parch jabłoni to choroba zupełnie inna – wywołuje ją grzyb Venturia inaequalis i objawia się ona przede wszystkim oliwkowymi lub brunatno-czarnymi plamami na liściach, owocach i pędach, które rzadko jednak przypominają rozległe, gnijące, pokryte brodawkami miejsca jak w brunatnej zgniliźnie. Brudna plamistość jabłek, czyli tzw. sadzak, to choroba o podłożu głównie fizjologicznym i mikrobiologicznym, powodująca pojawienie się ciemnych, nieco tłustych plam na skórce owoców, ale bez głębokiego zapadania się tkanki i grzybni, co widać na zdjęciu. Z kolei brunatna zgnilizna drzew pestkowych (np. śliwy, czereśnie, wiśnie) również wykazuje podobne objawy, lecz dotyczy innych gatunków i wywoływana jest przez inne szczepy Monilinia, które preferują pestkowce. Typowym błędem jest sugerowanie się samym kolorem lub ogólnym wyglądem owocu, zamiast zwrócić uwagę na szczegóły takie jak obecność brodawek – zarodników, ich układ czy gatunek drzewa. Z praktyki sadowniczej wynika, że właściwa identyfikacja choroby jest kluczowa, bo dobór środków ochrony i terminu zabiegów zależy właśnie od właściwego rozpoznania patogenu. Wiele osób, zwłaszcza początkujących, nie zadaje sobie trudu, by nauczyć się podstawowych różnic pomiędzy najczęstszymi chorobami sadów, co skutkuje później niepotrzebnym stosowaniem nieodpowiednich środków lub stratami w plonie. Branżowe standardy zalecają zawsze dokładną obserwację oraz konsultację z aktualnymi wykazami chorób i rekomendacjami ochrony roślin, bo tylko wtedy można mówić o profesjonalnym podejściu do produkcji sadowniczej.

Pytanie 12

Jakie narzędzie wykorzystuje się do zbioru wczesnych odmian kapusty głowiastej białej?

A. nożem

B. kombajnem

C. kopaczką

D. sekatorem

Odpowiedź 'nożem' jest prawidłowa, ponieważ zbiór wczesnych odmian kapusty głowiastej białej wymaga precyzyjnego podejścia, które zapewnia minimalne uszkodzenie rośliny oraz pozwala na łatwe oddzielenie główek od łodyg. Noże używane w tym procesie powinny być ostre, aby umożliwić czyste cięcie. W praktyce, przy zbiorze kapusty nożem, kluczowe jest również odpowiednie nacięcie, które powinno być wykonane na wysokości około 5-10 cm nad ziemią, aby nie uszkodzić korzeni ani nie pozostawiać zbyt długich łodyg, co mogłoby utrudnić dalszą obróbkę. Dobrą praktyką jest także dbanie o regularne ostrzenie narzędzi, co zwiększa efektywność pracy i jest zgodne z zaleceniami dotyczącymi zbioru warzyw. Ponadto, zbieranie nożem pozwala na dokładniejsze sortowanie i kontrolowanie jakości zebranych główek, co jest istotne dla dalszej sprzedaży i obróbki.

Pytanie 13

Podczas przygotowywania cebulek tulipanów do pędzenia (preparowania) należy je

A. nawilżać

B. chłodzić

C. zaciemniać

D. doświetlać

Twierdzenia dotyczące nawilżania, doświetlania i zaciemniania cebul tulipanów w kontekście ich pędzenia są nieprawidłowe i wynikają z niepełnego zrozumienia ich biologicznych potrzeb. Nawilżanie cebul przed pędzeniem nie jest kluczowym etapem, gdyż nadmiar wody może prowadzić do gnilnych procesów, które są szkodliwe dla cebul. Zbyt duża wilgotność może sprzyjać rozwojowi chorób grzybowych i bakterii. Przykładem może być choroba korzeni, która może znacznie wpłynąć na późniejszy wzrost roślin. Doświetlanie przed zaczęciem pędzenia również może być mylone z potrzebą oświetleniową roślin, jednak cebule tulipanów powinny najpierw przejść przez okres chłodzenia, aby miały szansę na zdrowy rozwój. Zaciemnianie w tym kontekście również nie ma sensu, ponieważ cebule tulipanów, po okresie chłodzenia, wymagają odpowiedniego oświetlenia, aby zainicjować wzrost. Tak więc, podejścia do nawilżania, doświetlania i zaciemniania mogą prowadzić do błędnych praktyk, które ograniczają rozwój roślin i obniżają jakość ich kwitnienia. Kluczowe jest zrozumienie, że chłodzenie cebul jest nie tylko zalecane, ale stanowi fundamentalny krok w procesie ich uprawy i pędzenia, co powinno być zawsze uwzględniane w praktykach ogrodniczych.

Pytanie 14

W uprawach warzywnych realizowanych z zastosowaniem metod ekologicznych, najskuteczniejszym zielonym nawozem, który zapewnia duże ilości azotu, jest

A. peluszka

B. żyto

C. facelia

D. gorczyca

Peluszka (Pisum sativum subsp. arvense) jest jednym z najważniejszych roślin strączkowych wykorzystywanych w uprawach ekologicznych jako zielony nawóz. Jej znaczenie polega na zdolności do wiązania azotu atmosferycznego dzięki współpracy z bakteriami Rhizobium, co prowadzi do wzbogacenia gleby w ten niezwykle istotny składnik pokarmowy. W praktyce, wprowadzenie peluszki do rotacji upraw może znacząco zwiększyć plony warzyw, takich jak pomidory czy papryka, które wymagają wysokiej dostępności azotu. Peluszka jest rośliną, która dobrze rośnie na różnych typach gleb, a po jej zbiorze można zaobserwować poprawę struktury gleby oraz zwiększenie jej żyzności. Stosowanie peluszki jako zielonego nawozu jest zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju i dobrymi praktykami rolnictwa ekologicznego, co czyni ją idealnym wyborem dla producentów ekologicznych, dążących do minimalizacji użycia syntetycznych nawozów.

Pytanie 15

Jakie gleby preferuje tawułka Arendsa?

A. Żyzne i wilgotne.

B. Średnio żyzne i suche.

C. Piaszczysto-gliniaste i suche.

D. Przepuszczalne i ciepłe.

Tawułka Arendsa to roślina wyjątkowo wdzięczna, ale ma swoje konkretne wymagania co do podłoża, których naprawdę warto przestrzegać, jeśli zależy Ci na zdrowym wzroście i efektownym kwitnieniu. Preferuje gleby żyzne i wilgotne, co oznacza, że najlepiej rośnie na ziemiach bogatych w próchnicę, dobrze napowietrzonych, a jednocześnie stale lekko wilgotnych. Z mojego doświadczenia wynika, że posadzenie jej w miejscu, gdzie ziemia jest systematycznie podlewana, daje najsilniejsze efekty — kwiaty są wtedy większe, a liście mają ładniejszy, intensywnie zielony kolor. W branży ogrodniczej wręcz powtarza się, że tawułek nie powinno się sadzić w miejscach suchych lub na glebach ubogich, bo wtedy szybko marnieje. Tawułki są szczególnie polecane do sadzenia przy oczkach wodnych, w półcieniu, gdzie gleba nie przesycha, ale też nie jest zalewana. Warto dodać, że nawożenie kompostem czy przekompostowanym obornikiem naprawdę poprawia warunki i sprzyja lepszemu rozwojowi tych bylin. Czasem widzę, że ktoś sadzi tawułkę w zbyt suchym miejscu i potem się dziwi, że kwitnienie jest słabe albo roślina szybko więdnie – to właśnie brak tej stałej, umiarkowanej wilgotności. Dobre praktyki ogrodnicze mówią jednoznacznie: wybieramy podłoże żyzne, próchnicze i wilgotne, lekko kwaśne lub obojętne – i wtedy tawułka pokaże pełnię swoich możliwości. To nie jest roślina na jałowe, piaszczysto-gliniaste czy przesychające gleby.

Pytanie 16

Zdjęcie przedstawia roślinę z objawami

A. parcha jabłoni.

B. zarazy ogniowej.

C. raka bakteryjnego drzew owocowych.

D. mączniaka prawdziwego.

Objawy widoczne na zdjęciu są typowe dla raka bakteryjnego drzew owocowych. Można zauważyć charakterystyczne, nieregularne rany oraz nekrozy na pędach—te miejsca często się powiększają, kora zaczyna pękać, robi się guzowata albo nawet zapada się w głąb. Z mojego doświadczenia, bardzo ważne jest szybkie rozpoznanie tych symptomów, bo zakażone miejsca mogą powodować zamieranie całych gałęzi, a z czasem nawet całego drzewa. Praktyka sadownicza pokazuje, że podstawą walki z rakiem bakteryjnym jest usuwanie porażonych części rośliny z odpowiednim zapasem zdrowej tkanki i dezynfekcja narzędzi, żeby nie przenosić bakterii na inne rośliny. Często w branży rekomenduje się stosowanie środków miedziowych już jesienią oraz unikanie cięcia w okresach wilgotnych, bo właśnie wtedy bakterie najłatwiej się rozprzestrzeniają. Warto też pamiętać, że drzewa osłabione przez mróz albo inne uszkodzenia są bardziej podatne na tę chorobę. W praktyce, szybka diagnostyka i trzymanie się tych zasad pozwala znacznie ograniczyć straty w sadzie. Moim zdaniem, znajomość objawów i właściwe reagowanie to absolutna podstawa w ochronie drzew owocowych przed tą groźną chorobą.

Pytanie 17

Na rysunku przedstawiono groźnego szkodnika wielu roślin uprawnych o aparacie gębowym kłująco-ssącym. Jest to

A. mszyca.

B. przędziorek.

C. węgorek.

D. stonka.

Odpowiedź "mszyca" jest poprawna, ponieważ mszyce są powszechnie uznawane za jedne z najgroźniejszych szkodników roślin uprawnych. Posiadają aparat gębowy przystosowany do ssania soków roślinnych, co umożliwia im szybkie rozmnażanie się i powodowanie znacznych szkód w uprawach. Ich obecność można rozpoznać po charakterystycznym, często zielonym lub czarnym zabarwieniu oraz po ich małych rozmiarach. Działania kontrolne wobec mszyc obejmują zastosowanie naturalnych wrogów, takich jak biedronki, które są ich naturalnymi drapieżnikami. Warto także stosować preparaty biologiczne oraz środki ochrony roślin zgodne z zasadami integrowanej ochrony roślin, co pozwala na zminimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko. Właściwa identyfikacja mszyc jest kluczowa dla efektywnego zarządzania szkodnikami w uprawach, co jest zgodne z najlepszymi praktykami w agrotechnice.

Pytanie 18

Optymalne warunki przechowywania cebuli to

A. temp. 0°C i wilgotność względna powietrza 65-75%.

B. temp. 10°C i wilgotność względna powietrza 85-95%.

C. temp.-2°C i wilgotność względna powietrza 65-75%.

D. temp. 20°C i wilgotność względna powietrza 85-95%.

Przy przechowywaniu cebuli bardzo łatwo popełnić błąd, jeśli nie zna się dokładnie, jak działają temperatury i wilgotność na to warzywo. Często można spotkać się z przekonaniem, że niższa temperatura (np. -2°C) będzie jeszcze lepsza, bo spowolni procesy starzenia. Niestety, cebula nie jest odporna na przemarznięcia – w temperaturach poniżej zera w tkankach powstają kryształki lodu, które niszczą struktury komórkowe. Po rozmrożeniu cebula szybko gnije i traci wartość handlową. Z kolei wyższe temperatury, jak 10°C czy 20°C, oraz zbyt wysoka wilgotność (85-95%) to środowisko idealne dla rozwoju chorób grzybowych i bakterii. Wilgotność powyżej 80% powoduje, że łuska staje się miękka, cebula nasiąka wodą i zaczyna się psuć, szczególnie gdy nie ma dobrej wentylacji. Co ciekawe, wielu początkujących myśli, że cebula, jak większość innych warzyw, powinna leżeć w chłodzie i wysokiej wilgotności, bo przecież tak się przechowuje np. marchew. Jednak cebula i czosnek należą do tzw. warzyw suchych i one potrzebują dużo bardziej suchych warunków. Przechowywanie ich w ciepłej i wilgotnej atmosferze może być powodem strat sięgających nawet kilkudziesięciu procent całego zbioru. Często zapomina się też, że samo podniesienie temperatury do 10-20°C przy wysokiej wilgotności to wręcz zachęta dla rozwoju pleśni i bakterii, więc takie warunki są absolutnie niezalecane w każdej literaturze fachowej. Praktyka branżowa i zalecenia instytutów ogrodniczych jednoznacznie wskazują, że jedynie niska temperatura w okolicach zera i umiarkowana (a nie wysoka!) wilgotność pozwala na bezpieczne magazynowanie cebuli na dłużej bez strat jakościowych.

Pytanie 19

Najbardziej dekoracyjnymi organami bzu lilaka są

A. pędy.

B. kwiatostany.

C. korzenie.

D. liście.

Wiele osób wybierając najdekoracyjniejsze organy bzu lilaka potrafi błędnie wskazać na pędy, liście lub korzenie, sugerując się ogólnym wyglądem całej rośliny albo skupiając na jej pokroju. Takie podejście nie uwzględnia jednak podstawowych zasad projektowania przestrzeni zielonych, gdzie kluczowe są walory estetyczne widoczne w sezonie kwitnienia. Pędy lilaka co prawda mogą mieć znaczenie konstrukcyjne, jednak same w sobie są raczej przeciętne wizualnie, bez specjalnych cech ozdobnych – nie wyróżniają się ani kolorem, ani strukturą jak np. u derenia czy wierzby. Liście lilaka są duże, sercowate i soczyście zielone, co rzeczywiście wygląda ładnie, ale w praktyce ogrodniczej nie są uznawane za główny walor dekoracyjny, bo nie mają takich właściwości jak np. efektowne przebarwienia jesienne czy nietypowy kształt. Korzenie natomiast są całkowicie ukryte pod ziemią, a ich funkcja jest czysto fizjologiczna i technologiczna, czyli stabilizowanie rośliny i pobieranie składników odżywczych. Z mojego doświadczenia wynika, że niekiedy błędne typowanie wynika z niezrozumienia, jak istotne są kwiatostany w ocenie wartości ozdobnych roślin – to właśnie one decydują o popularności bzu lilaka na rynku szkółkarskim. W branży ogrodniczej przyjmuje się, że dekoracyjność kwiatostanów jest jednym z głównych kryteriów wyboru roślin do nasadzeń reprezentacyjnych. Podobne nieporozumienia pojawiają się często wśród osób początkujących, które nie zwracają uwagi na sezonowość i efektowność kwitnienia, traktując roślinę jako całość bez wyróżnienia jej najbardziej estetycznych części.

Pytanie 20

Przygotowując goździki do sprzedaży, pędy należy

A. zmiażdżyć.

B. przyciąć 1-3 cm poniżej "kolanka".

C. przyciąć w miejscu nazywanym "kolankiem".

D. przyciąć poziomo.

Przycinanie goździków 1-3 cm poniżej "kolanka" jest kluczowym elementem ich przygotowania do sprzedaży, ponieważ to właśnie w tej strefie znajdują się węzły, z których roślina może wytworzyć nowe pędy i kwiaty. Kolanko to miejsce, w którym łodyga zmienia kierunek wzrostu, co ma istotne znaczenie dla późniejszego rozwoju rośliny oraz jej estetyki. Praktyka ta jest zgodna z najlepszymi standardami produkcji roślin ozdobnych, a także z zasadami efektywnej sprzedaży kwiatów. Przycinając w tym miejscu, nie tylko zwiększamy szansę na lepszą regenerację roślin, ale także poprawiamy ich wygląd, co jest kluczowe w handlu. Goździki, przycinane w odpowiedni sposób, mają większą trwałość i estetykę, co przekłada się na satysfakcję klientów. Dodatkowo, odpowiednia technika przycinania pomaga w minimalizacji ryzyka chorób roślinnych, co jest niezwykle ważne w kontekście komercyjnej uprawy tych kwiatów. Przykładem zastosowania tej wiedzy jest technika florystyczna, w której goździki są przygotowywane do bukietów, gdzie estetyka i świeżość odgrywają kluczową rolę.

Pytanie 21

Szkodnikiem truskawek przedstawionym na ilustracji jest

A. przędziorek chmielowiec.

B. opuchlak truskawkowiec.

C. roztocz truskawkowiec.

D. zmienik lucernowiec.

Prezentowany na zdjęciu owad to opuchlak truskawkowiec (Otiorhynchus sulcatus). Moim zdaniem, bardzo charakterystyczną cechą tego szkodnika są jego mocno pofałdowane pokrywy skrzydeł oraz specyficzny, „garbaty” kształt ciała. Opuchlak truskawkowiec jest groźnym szkodnikiem upraw truskawek, ale też wielu innych roślin sadowniczych i ozdobnych. Dorosłe osobniki wygryzają nieregularne dziury na brzegach liści, a larwy, które przebywają w glebie, uszkadzają korzenie i szyjkę korzeniową roślin, przez co uprawy tracą wigoru, liście szybko więdną, a cała roślina zamiera. W praktyce ogrodniczej często spotykałem się z sytuacją, gdzie rośliny nie chciały się prawidłowo rozwijać pomimo dobrej pielęgnacji – właśnie przez działalność larw opuchlaka. Profesjonaliści przy monitoringu upraw powinni zwracać uwagę na typowe ślady żerowania oraz prowadzić regularne kontrole gleby. W branżowych zaleceniach dotyczących ochrony truskawek, zaleca się stosowanie pułapek feromonowych i ściółkowania gleby, co ogranicza liczebność tego szkodnika. Ważne też, aby nie lekceważyć objawów, bo szybka reakcja pozwala uniknąć poważniejszych strat. Z mojego doświadczenia, opuchlak to szkodnik, którego cykl życiowy trzeba znać, bo zwalczanie w nieodpowiednim momencie jest po prostu mało skuteczne. To taki typowy „ukryty wróg” w uprawach truskawek.

Pytanie 22

Zabiegiem znoszącym przemienne owocowanie niektórych odmian jabłoni jest

A. cięcie sanitarne.

B. opryskiwanie pestycydami.

C. przerzedzanie zawiązków.

D. nawadnianie kroplowe.

W sadownictwie łatwo się pomylić, bo wiele zabiegów wydaje się mieć wpływ na owocowanie, ale nie każdy rozwiązuje problem przemiennego plonowania. Cięcie sanitarne, choć ważne dla zdrowia drzewa, nie ma decydującego wpływu na równomierność owocowania – głównie usuwa się wtedy chore i martwe pędy, co poprawia ogólną kondycję drzewa, ale nie równoważy zużycia energii na zawiązywanie i dojrzewanie owoców. Nawadnianie kroplowe to z kolei świetny sposób na dostarczanie wody, zwłaszcza na glebach lekkich, ale ono przede wszystkim wpływa na wzrost i jakość owoców oraz stabilność plonu w sezonie suchym, a nie reguluje ilości zawiązanych owoców ani nie hamuje przemiennego owocowania. Zdarza się, że początkujący sadownicy przeceniają rolę wody w tym aspekcie. Opryskiwanie pestycydami jest natomiast zabiegiem ukierunkowanym na ochronę przed chorobami i szkodnikami – nie wpływa na regulowanie ilości owoców. W praktyce nawet najlepsza ochrona chemiczna nie zastąpi ręcznego czy chemicznego przerzedzania, jeśli odmiana ma skłonność do przemiennego owocowania. Typowym błędem jest myślenie, że wystarczy zadbać ogólnie o zdrowie drzewa albo podlewać, żeby rozwiązać ten problem – a tymczasem kluczowe jest zarządzanie liczbą zawiązanych owoców na wczesnym etapie sezonu. Tylko wtedy można liczyć na regularny, dobry plon rok po roku, co jest zgodne z rekomendacjami doświadczonych sadowników i literaturą branżową.

Pytanie 23

W pierwszym roku po zastosowaniu obornika zaleca się siew:

A. groch

B. ziemniaki

C. soję

D. marchew

Ziemniaki są rośliną, która dobrze reaguje na zastosowanie obornika, zwłaszcza w pierwszym roku po jego aplikacji. Obornik, bogaty w składniki odżywcze, przyczynia się do poprawy struktury gleby oraz zwiększenia jej żyzności, co jest kluczowe dla uzyskania wysokich plonów. W przypadku ziemniaków, ich system korzeniowy korzysta z dostępnych w glebie substancji organicznych oraz mikroelementów, co sprzyja prawidłowemu wzrostowi i rozwojowi bulw. Praktyki agrotechniczne wskazują, że w pierwszym roku po oborniku warto stawiać na rośliny, które wymagają wysokiego poziomu azotu, a ziemniaki, jako roślina o dużych potrzebach pokarmowych, doskonale wpisują się w ten schemat. Ponadto, uprawa ziemniaków po oborniku pozwala na lepsze wykorzystanie składników odżywczych, co wpływa na jakość plonów. Warto również zaznaczyć, że na glebach wzbogaconych obornikiem ziemniaki są mniej podatne na choroby glebowe, co jest istotnym czynnikiem dla rolników dbających o zrównoważoną produkcję rolno-spożywczą.

Pytanie 24

Do założenia wieloletniej rabaty skalnej należy użyć

A. uborka i rojnika.

B. bergenii i petunii.

C. aksamitki i barwinka.

D. lobelii i floksów.

Zakładanie wieloletniej rabaty skalnej wymaga użycia roślin odpornych na suszę, światłolubnych oraz dobrze znoszących ubogie, przepuszczalne gleby, typowe dla środowisk skalnych. Niestety, odpowiedzi z lobelią, floksami, bergenii, petunią, aksamitką czy barwinkiem nie spełniają tych wymagań albo tylko częściowo pasują do warunków panujących na rabatach skalnych. Lobelia i petunia to rośliny jednoroczne, które nie przetrwają zimy – ich miejsce raczej jest na sezonowych rabatach kwiatowych, balkonach czy w skrzynkach. Floksy co prawda bywają stosowane na rabatach, ale większość odmian preferuje raczej żyźniejsze, wilgotniejsze gleby i nie są typowe dla skalniaków, choć można spotkać wyjątki jak floksy szydlaste. Bergenia, choć jest byliną i przetrwa zimę, potrzebuje bardziej zasobnych i wilgotnych gleb – to raczej roślina na cieniste rabaty lub na brzegi oczek wodnych, a nie na klasyczny skalniak. Z kolei aksamitka jest typową rośliną jednoroczną, która wymaga corocznego dosadzania, przez co nie nadaje się na wieloletnią rabatę. Barwinek rzeczywiście jest rośliną wieloletnią i bywa stosowany na skalniakach, ale nie jest aż tak charakterystyczny jak ubiorek czy rojnik i zdecydowanie lepiej sprawdza się jako roślina okrywowa w cieniu, gdzie trudno utrzymać inne gatunki. Częstym błędem jest myślenie, że każda efektowna lub długo kwitnąca roślina sprawdzi się na skalniaku. Praktyka jednak pokazuje, że najlepsze są gatunki przystosowane do ekstremalnych warunków siedliskowych, niskiego nawożenia i minimalnej opieki – właśnie takie jak ubiorek i rojnik. Warto o tym pamiętać planując ogród skalny, bo niewłaściwy dobór roślin skutkuje najczęściej ich słabym wzrostem, chorobami, a nawet zamieraniem nasadzeń po jednym sezonie.

Pytanie 25

Aby głęboko spulchnić glebę, przed założeniem sadu należy

A. zlikwidować podeszwę płużną.

B. zastosować nawożenie mineralne.

C. wykonać odchwaszczenie.

D. wykonać wapnowanie gleby.

Wiele osób skupia się na nawożeniu mineralnym, wapnowaniu czy odchwaszczaniu jako podstawowych zabiegach przygotowawczych przed założeniem sadu, ale to jednak nie one decydują o głębokim spulchnieniu gleby. Nawożenie mineralne faktycznie jest ważne, jednak służy głównie uzupełnianiu składników pokarmowych w glebie, a nie poprawie jej struktury fizycznej na dużej głębokości. Nawet największa dawka nawozów nie rozbije zwięzłej warstwy zbitej przez lata orki. Wapnowanie to typowy zabieg podnoszący pH i poprawiający strukturę agregatową, ale działa głównie w wierzchniej warstwie, do głębokości wymieszania gleby narzędziami. To raczej proces chemiczny, a nie mechaniczny, więc nie zlikwiduje podeszw płużnych. Odchwaszczanie z kolei to walka z chwastami – bardzo ważna, ale bardziej dla ograniczenia konkurencji w pierwszych latach po posadzeniu drzew oraz lepszej pielęgnacji, a nie dla poprawy głębokości spulchnienia. Najczęstszym błędem myślowym jest przekonanie, że wszystkie zabiegi agrotechniczne mają podobny wpływ na strukturę gleby, ale praktyka pokazuje, że tylko specjalistyczne zabiegi, jak głęboszowanie, mogą skutecznie rozbić podeszwę płużną i umożliwić korzeniom drzew prawdziwe zagłębienie się w profil. W sadownictwie to właśnie przeszkoda mechaniczna, a nie chemiczna czy biologiczna, jest największym ograniczeniem dla prawidłowego rozwoju systemu korzeniowego. Stąd – choć nawożenie, wapnowanie i odchwaszczanie mają znaczenie, to nie zastąpią zabiegów rozluźniających głęboką warstwę gleby, czyli likwidacji podeszwy płużnej. Bez tego sad będzie miał słabe podstawy przez całe lata.

Pytanie 26

Na glebach o pH najbardziej zbliżonym do zasadowego należy uprawiać

Optymalne pH dla niektórych warzyw
warzywa	pH gleby
kalafior	6,5 – 7,5
marchew	6,0 – 7,0
pomidor	5,5 – 6,5
ziemniaki	4,5 – 6,5

A. ziemniaki.

B. kalafiory.

C. pomidory.

D. marchew.

Wybór warzyw do uprawy na danej glebie powinien być oparty na ich wymaganiach co do odczynu pH, bo to silnie wpływa na przyswajalność składników pokarmowych i ogólny wzrost roślin. Często spotykam się z przekonaniem, że marchew czy pomidor dobrze poradzą sobie na bardziej zasadowych glebach, ale to nie do końca prawda. Marchew rzeczywiście toleruje pH do 7,0, ale jej optimum zaczyna się od 6,0, więc nie jest aż tak bardzo wymagająca pod tym względem i nie przepada za typowo zasadową glebą. W praktyce, jak pH przekracza 7,0, marchwi potrafią pojawić się problemy ze zniekształceniami korzeni czy gorszym pobieraniem mikroelementów, co nie jest rzadkością na naszych polach. Z kolei pomidor to już zupełnie inna historia – najlepiej rośnie przy pH lekko kwaśnym, około 5,5–6,5, i na glebach zasadowych często pojawiają się u niego niedobory np. magnezu albo bladozielone liście. To samo dotyczy ziemniaków: ich optimum to raczej kwaśniejsze stanowiska, od 4,5 do 6,5 – i co ciekawe, na glebach zasadowych znacznie wzrasta ryzyko chorób takich jak parchy. To jest taki typowy błąd myślowy, że „im wyższe pH, tym lepiej dla wszystkich warzyw”, a tak nie jest. Dlatego dobrą praktyką jest zawsze sprawdzać wymagania konkretnego gatunku i nie sugerować się wyłącznie uniwersalnymi regułami. W praktyce zawodowej to właśnie kalafior najlepiej toleruje i wykorzystuje zasadowe gleby, co potwierdzają i zalecenia branżowe, i doświadczenia rolników. Źle dobrane pH to nie tylko mniejsze plony, ale i wyższe koszty nawożenia oraz większe straty na zdrowotności roślin.

Pytanie 27

Ze względu na wysokie wymagania cieplne papryka w Polsce uprawiana jest głównie pod osłonami. Najwięcej papryki produkuje się w rejonie

A. Radomia.

B. Bydgoszczy.

C. Białegostoku.

D. Poznania.

Papryka to roślina, która ma wyjątkowo wysokie wymagania cieplne i to jest kluczowe, jeśli chcemy osiągnąć wysokie plony w polskich warunkach klimatycznych. Dlatego właśnie tak często uprawia się ją pod osłonami – głównie w tunelach foliowych lub szklarniach. Spośród wszystkich regionów Polski to właśnie rejon Radomia jest bezkonkurencyjny, jeśli chodzi o produkcję papryki. Tu powstało nawet określenie „zagłębie paprykowe”. Wynika to z tradycji, ale też praktycznego doświadczenia rolników – przez lata wypracowali oni własne technologie uprawy, stosując odpowiednie systemy nawodnienia, nawożenia i ochrony roślin. W okolicach Radomia, szczególnie w gminie Przytyk, powstało wiele rodzinnych gospodarstw specjalizujących się w papryce, a lokalni producenci często współpracują ze sobą, np. w ramach grup producenckich czy targów branżowych. Z mojego doświadczenia wynika, że to właśnie z tego regionu pochodzą najładniejsze owoce, bo rolnicy korzystają z wiedzy przekazywanej z pokolenia na pokolenie i są otwarci na nowoczesne rozwiązania, takie jak automatyka klimatu czy biologiczne metody ochrony przed szkodnikami. Warto pamiętać, że uprawa papryki w Polsce bez osłon niemal się nie udaje – szczególnie z powodu niestabilności pogody w okresie wiosennym i jesiennym. Dlatego to, co robią rolnicy z okolic Radomia, jest przykładem naprawdę dobrej praktyki branżowej.

Pytanie 28

Plantacje truskawek w uprawie tradycyjnej najczęściej zakłada się

A. w maju.

B. w lipcu.

C. we wrześniu.

D. w listopadzie.

We wrześniu zakłada się plantacje truskawek w uprawie tradycyjnej, bo wtedy sadzonki mają optymalne warunki do przyjęcia się przed zimą. To taki moment, kiedy gleba jest jeszcze ciepła po lecie, a wilgotność powietrza i ziemi sprzyja szybkiemu ukorzenieniu. Moim zdaniem to bardzo praktyczne rozwiązanie, bo rośliny mają wtedy czas na rozbudowę systemu korzeniowego, zanim nadejdą mrozy. Dzięki temu wiosną startują z kopyta, a plon jest znacznie lepszy niż po wiosennym sadzeniu. Z własnego doświadczenia wiem, że sadzenie truskawek we wrześniu minimalizuje ryzyko porażenia przez choroby grzybowe, bo już nie ma takich upałów jak latem, a wilgoć sprzyja regeneracji roślin. Standardy branżowe i zalecenia doradców rolniczych jasno wskazują wrzesień jako optymalny okres, bo wtedy truskawka ma czas na przygotowanie się do przezimowania. Warto też pamiętać, że plantacje założone jesienią dają owoce już w kolejnym sezonie, co w praktyce jest bardzo ważne dla opłacalności produkcji. Nawet literatura fachowa, jak podręczniki ogrodnicze czy zalecenia Instytutu Ogrodnictwa, potwierdzają tę praktykę. Trzeba tylko pamiętać, żeby nie przesadzić z terminem i zdążyć przed pierwszymi przymrozkami.

Pytanie 29

Wegetatywnie rozmnaża się

A. czosnek i marchew.

B. rabarbar i rzodkiewkę.

C. chrzan i czosnek.

D. chrzan i marchew.

Dość często można się pomylić przy tym pytaniu, bo nie wszystkie popularne warzywa da się rozmnażać wegetatywnie w taki sposób, jak chrzan czy czosnek. Marchew i rzodkiewka to raczej przypadki, gdzie dominuje rozmnażanie generatywne, czyli z nasion – i to jest żelazna zasada w ogrodnictwie warzywnym, potwierdzona w praktyce. Marchew oraz rzodkiewka tworzą korzeń spichrzowy, ale po ich zbiorze nie są w stanie odtworzyć całej rośliny na nowo, więc sadzenie ich części nie da efektu w postaci nowej marchwi czy rzodkiewki. To częsty błąd myślowy – ludziom wydaje się, że skoro korzeń jest duży, to można go wykorzystać do dalszego rozmnażania, a to nie działa w praktyce. Rabarbar faktycznie rozmnaża się przez podział karpy, więc jest to przykład wegetatywnego rozmnażania, jednak rzodkiewka już nie – tutaj wyłącznie wysiew nasion jest skuteczny i zalecany przez wszystkie podręczniki ogrodnicze. Z kolei czosnek rozmnażamy przez ząbki, a chrzan przez sadzonki korzeniowe – to są przykłady z podręczników i branżowych standardów. Jeśli ktoś wybierze zestaw marchew z czosnkiem lub chrzanem, to pewnie kieruje się tym, że korzenie wydają się podobne, ale technicznie tylko czosnek i chrzan rozmnażają się w praktyce wegetatywnie zgodnie z oczekiwaniami i dobrymi praktykami produkcyjnymi. Również w produkcji towarowej jedynie takie metody gwarantują zachowanie cech odmianowych i zdrowotności. Podsumowując, błędne przekonania wynikają głównie z utożsamiania korzenia z możliwością rozmnażania wegetatywnego, ale nie każda roślina korzeniowa na to pozwala.

Pytanie 30

Producent róż kalafiora zakupił 1000 sztuk rozsady po 0,30 zł za sztukę. Gotowy produkt sprzedał po 4,00 zł za sztukę. Koszty produkcji wyniosły 1500,00 zł. Dochód producenta wynosi

A. 1100 zł

B. 4400 zł

C. 2200 zł

D. 3300 zł

Wiele osób myli się przy tego typu zadaniach, najczęściej dlatego, że nie rozróżnia podstawowych pojęć ekonomicznych, takich jak przychód, dochód czy koszt całkowity. Typowym błędem jest utożsamianie przychodu ze sprzedaży z dochodem – czasem ktoś po prostu widzi 1000 sztuk kalafiora po 4 zł i myśli, że to już jest zysk. Tymczasem trzeba pamiętać, że dochód to różnica między przychodami a wszystkimi kosztami poniesionymi w trakcie produkcji. Jeżeli ktoś zaznaczył na przykład 4400 zł lub 3300 zł, pewnie nie odjął kosztów produkcji lub rozsady, a to poważne przeoczenie. Z kolei wynik 1100 zł może sugerować, że odjęto tylko część kosztów, albo pomylono się przy obliczeniach. Branżowe standardy jasno wskazują, że należy brać pod uwagę zarówno koszty bezpośrednie (takie jak zakup rozsady), jak i pośrednie (koszty produkcji: nawozy, robocizna, energia itd.). Bardzo często w praktyce młodzi producenci zapominają o drobnych składnikach kosztów, przez co kalkulacja rentowności wypada zbyt optymistycznie i potem pojawia się rozczarowanie. Moim zdaniem warto robić sobie tabelki kosztów i zawsze wszystko dokładnie podliczać – to najprostsza zasada, a rzadko kto jej przestrzega od początku do końca. Jeśli planujesz działać w tej branży, musisz pamiętać, że tylko pełne uwzględnienie wszystkich wydatków pozwala rzetelnie ocenić, czy produkcja naprawdę się opłaca. W takich zadaniach zawsze polecam rozpisywać sobie wszystkie liczby: osobno przychód, osobno każdy koszt i dopiero potem liczyć dochód. Tak działają najlepsi menedżerowie gospodarstw rolnych i tak uczą na każdym kursie z podstaw ekonomiki produkcji rolnej. Dokładność w kalkulacji to nie tylko sucha teoria – to po prostu podstawa zdrowego biznesu.

Pytanie 31

Na zdjęciu przedstawiono organy podziemne dalii. Są to

A. bulwy.

B. rozłogi.

C. cebule.

D. kłącza.

To rzeczywiście są bulwy – i to takie konkretne, bo bulwy korzeniowe dalii. W ogrodnictwie często się spotyka właśnie takie rozróżnienie: bulwy korzeniowe są organami spichrzowymi, które magazynują substancje pokarmowe, głównie skrobię. U dalii to właśnie bulwy zapewniają przetrwanie rośliny przez zimę, bo cała nadziemna część ginie, a podziemne bulwy można wykopać i przechować w chłodnym, suchym miejscu. W praktyce ogrodniczej zawsze się je dzieli przed sadzeniem – moim zdaniem, to super sposób na szybkie rozmnażanie tych pięknych kwiatów, oczywiście pamiętając, żeby każda część bulwy miała choć jeden tzw. oczko (czyli zawiązek pędu). Tego typu organy są typowe dla wielu innych roślin ozdobnych, jak np. begonia bulwiasta, choć tam budowa już się trochę różni. Warto pamiętać, że bulwy, w odróżnieniu od kłączy czy cebul, nie mają typowych warstw liściowych, a ich główną funkcją jest właśnie gromadzenie zapasów. W profesjonalnych szkółkach często widać segregację materiału roślinnego właśnie po tym, jakie organy spichrzowe występują – to bardzo pomaga w planowaniu nasadzeń czy rozmnażaniu. Z mojego doświadczenia wynika, że umiejętność rozpoznawania bulw jest kluczowa, jeśli ktoś chce skutecznie rozmnażać dalie albo je przechować przez zimę. Mówiąc krótko – dobra praktyka ogrodnicza opiera się na znajomości budowy tych organów i ich właściwym traktowaniu.

Pytanie 32

Częścią dekoracyjną miesięcznicy rocznej są

A. liście złożone.

B. kwiaty.

C. owoce.

D. przegrody nasienne.

Wiele osób myli się, gdy chodzi o dekoracyjne części miesięcznicy rocznej, bo roślina ta naprawdę wyróżnia się nietypową ozdobnością. Najczęstszym błędem jest założenie, że to kwiaty są jej główną ozdobą – rzeczywiście, mają ładny fioletowy kolor, ale są nietrwałe i szybko przekwitają. Liście, mimo że mogą być dość duże i soczyście zielone, nie mają wartości dekoracyjnej po przekwitnięciu, a już w szczególności nie są złożone, więc to jest po prostu nieporozumienie botaniki. Owoce z kolei mylą się z przegrodami nasiennymi, bo po dojrzeniu nasiona wypadają, zostawiając cienką przegrodę. To ta błyszcząca, przezroczysta struktura – przegroda nasienna – zostaje na pędzie i jest używana do kompozycji suchych, a nie same owoce jako całość, bo one swoją rolę kończą po wysianiu nasion. Branżowe katalogi i podręczniki florystyczne wyraźnie wskazują, że przegrody nasienne są wykorzystywane do celów dekoracyjnych, zwłaszcza w bukietach suchych. Typowym błędem myślowym jest utożsamianie cech ozdobnych rośliny wyłącznie z jej kwiatami lub liśćmi, tymczasem często właśnie mniej oczywiste części, takie jak przegrody nasienne, mają największe znaczenie w praktyce dekoratorskiej. Z mojego doświadczenia wynika, że popełnienie takiego błędu wynika z braku praktycznego kontaktu z samą rośliną – na zdjęciach katalogowych zazwyczaj pokazuje się właśnie efekt przegrody, a nie kwiatów. Warto mieć to na uwadze, bo wybierając elementy do kompozycji warto znać dokładnie, co i dlaczego jest w danej roślinie najbardziej atrakcyjne dla oka i trwałe.

Pytanie 33

Ile wyniesie koszt robocizny założenia 5 m² kwietnika, jeżeli za 1 roboczogodzinę należy zapłacić 13,00 zł, a założenie 1 m² kwietnika wymaga 1 roboczogodziny?

A. 65,00 zł

B. 32,00 zł

C. 10,00 zł

D. 15,00 zł

W przypadku kalkulacji kosztów robocizny przy zakładaniu kwietników bardzo ważne jest właściwe zrozumienie, jak przeliczać roboczogodziny na powierzchnię. Założenie, że za 1 m² pracy potrzeba 1 roboczogodziny, to dość typowy standard branżowy – pozwala jasno i konkretnie wyliczyć czas oraz koszt wykonywanej usługi. Gdy ktoś wybrał kwotę 32 zł, mógł popełnić błąd dzielenia przez 2 albo uznał, że cena dotyczy tylko części powierzchni, a nie całości. Często spotykam się z takim skracaniem rachunków na podstawie mylnej interpretacji ilości pracy lub z automatycznym zaokrąglaniem wartości, co w rzeczywistości prowadzi do zaniżenia wyceny. Odpowiedź 15 zł albo 10 zł sugeruje, że ktoś wziął pod uwagę tylko koszt jednej roboczogodziny lub wręcz pomylił jednostki – być może uznał, że całą powierzchnię da się zrobić w godzinę albo dwie, nie uwzględniając realnego nakładu pracy wymaganego na każdy metr kwadratowy. Z mojego doświadczenia wynika, że takie błędy są dość powszechne na etapie nauki kosztorysowania – dużo osób zapomina, że należy przemnożyć ilość m² przez koszt jednej roboczogodziny. W praktyce branżowej, szczególnie przy ofertowaniu i sporządzaniu kosztorysów, kluczowe jest dokładne trzymanie się wytycznych: jeśli norma przewiduje 1 roboczogodzinę na 1 m², to każdą dodatkową jednostkę powierzchni trzeba doliczyć osobno. Pominięcie tej zasady prowadzi do niedoszacowania kosztów, co może skutkować stratą finansową lub problemami przy rozliczeniu. Warto zatem zawsze dokładnie analizować opisy zadań i upewniać się, czy liczba godzin odpowiada faktycznej ilości pracy – to naprawdę ułatwia życie zawodowe i sprawia, że praca jest wykonywana rzetelnie oraz zgodnie z oczekiwaniami klienta.

Pytanie 34

Określ, ile należy zakupić rozsady papryki na powierzchnię 20 m², jeżeli będzie sadzona w rozstawie 50 cm×50 cm.

A. 80 szt.

B. 70 szt.

C. 50 szt.

D. 10 szt.

Prawidłowo obliczyłeś liczbę rozsady papryki na 20 m² przy rozstawie 50×50 cm. Wynika to z prostego przeliczenia – taki rozstaw oznacza, że na każdy metr kwadratowy przypadają cztery sadzonki (100 cm/50 cm = 2; 2×2 = 4 rośliny na 1 m²). Skoro mamy 20 m², to 20×4 = 80 sztuk. Tak się to liczy w profesjonalnej uprawie, bo właściwe zagęszczenie gwarantuje roślinom odpowiednią ilość światła, powietrza i przestrzeni do rozwoju systemu korzeniowego. Moim zdaniem, zbyt mała obsada to później słabsze plony i niewykorzystane miejsce, a zbyt gęsta – ryzyko chorób i mniejsza masa owoców. Z doświadczenia wiem, że te 80 sztuk na 20 m² to taki złoty środek, praktykowany w większości gospodarstw i na działkach. Warto też pamiętać, że rozstawa 50×50 cm jest często zalecana w literaturze branżowej, bo pozwala łatwo prowadzić zabiegi pielęgnacyjne, np. podlewanie czy nawożenie. Czasem przy uprawie w tunelu rozstawę lekko się koryguje, ale przy gruncie 80 sztuk na 20 m² to po prostu optymalna ilość.

Pytanie 35

Podczas przechowywania jabłek odmiany Idared minimalna temperatura i maksymalna wilgotność powinny wynosić odpowiednio

Warunki przechowywania owoców
Produkt	Zakres temp. °C	Wilgotność względna powietrza w %	Okres przechowywania
Czereśnie	-1	90-95	2-3 tygodnie
Gruszki	-1,5 do 0,5	90-95	2-7 tygodni
Jabłka Idared	3,5-4,5	90-95	5 miesięcy
Jabłka Golden D.	1,5-2	90-95	4-6 miesięcy

A. 3,5°C i 95%

B. 4,5°C i 95%

C. -1,0°C i 90%

D. 0,5°C i 90%

Wybrałeś właściwe parametry – dla jabłek odmiany Idared minimalna temperatura przechowywania powinna wynosić 3,5°C, a maksymalna wilgotność względna powietrza 95%. To w sumie bardzo istotne, bo ten zakres temperatury nie jest przypadkowy. Jabłka Idared, w przeciwieństwie do niektórych innych odmian, źle znoszą zbyt niskie temperatury – mogą wtedy pękać lub się „przestrzelać”, a czasem pojawiają się nawet przebarwienia skórki. Z kolei wysoka wilgotność (do 95%) chroni owoce przed zbyt szybkim więdnięciem i utratą masy – co nie tylko wygląda źle, ale też wpływa na smak. W praktyce w chłodniach do przechowywania owoców montuje się specjalne systemy nawilżania powietrza, żeby utrzymać te wartości. Z mojego doświadczenia, jeśli temperatura zejdzie poniżej 3,5°C, to jabłka Idared mogą być mniej chrupiące i szybciej się psuć – nie wspominając o potencjalnych chorobach przechowalniczych. Warto pamiętać, że odpowiednie przechowywanie to podstawa jakości na rynku, bo nawet najlepsze jabłko zepsuje się, jeśli warunki będą złe. Takie parametry są rekomendowane przez praktyków branży sadowniczej i potwierdzone w różnych opracowaniach – np. zaleceniach Instytutu Ogrodnictwa. Moim zdaniem teoretyczna wiedza to jedno, ale w praktyce naprawdę widać różnicę po kilku miesiącach przechowywania między jabłkami trzymanymi w odpowiednich i nieodpowiednich warunkach.

Pytanie 36

Nieodpowiednim przedplonem dla marchwi jest

A. chrzan.

B. cebula.

C. groch.

D. pietruszka.

Dobrze wskazana odpowiedź – pietruszka zdecydowanie nie powinna być przedplonem dla marchwi. Obie te rośliny należą do tej samej rodziny selerowatych (Apiaceae), a to prowadzi do kumulowania się w glebie tych samych patogenów i szkodników, takich jak nicienie, mszyce czy choroby grzybowe np. alternariozy czy zgnilizny. Z mojego doświadczenia wynika, że przy powtarzaniu po sobie upraw z jednej rodziny efekty są naprawdę opłakane – marchew zaczyna chorować, plon jest słaby, często zdarzają się deformacje korzeni albo pojawia się biała zgnilizna. Dobrą praktyką w produkcji warzywniczej jest stosowanie płodozmianu co najmniej 3-4 letniego dla roślin z tej samej rodziny. Jeśli ktoś uprawia warzywa na działce czy nawet w towarowej produkcji, to zawsze się słyszy: „nie sadź po sobie pietruszki i marchwi!”. Takie krótkie rotacje mogą negatywnie wpłynąć na zdrowotność gleby i prowadzić do problemów z chorobami odglebowymi. Warto też pamiętać, że marchwi nie należy uprawiać po innych selerowatych – seler, koper, pasternak też odpadają jako przedplon. Groch czy cebula wręcz przeciwnie, poprawiają strukturę gleby i nie zwiększają presji chorób specyficznych dla marchwi. Podsumowując – jeśli zależy ci na zdrowej i dorodnej marchwi, absolutnie omijaj pietruszkę w zmianowaniu przed nią.

Pytanie 37

Aby zapewnić roślinom właściwą rozstawę, należy wykonać

A. podpieranie.

B. ściółkowanie.

C. ogławianie.

D. przerywanie.

Przerywanie to naprawdę podstawowa i bardzo skuteczna metoda ogrodnicza, która pozwala zapewnić roślinom odpowiednią rozstawę – szczególnie w przypadku upraw takich jak marchew, burak czy rzodkiewka. Z mojego doświadczenia mogę powiedzieć, że przerywanie polega na usuwaniu najsłabszych lub zbyt gęsto rosnących siewek, żeby te silniejsze i lepiej rokujące miały więcej miejsca na rozwój. To ważne, bo jeśli młode rośliny rosną zbyt blisko siebie, konkurują o światło, wodę i składniki pokarmowe, przez co często są drobniejsze, słabsze i bardziej podatne na choroby. W praktyce ogrodnicy i rolnicy od lat stosują tę zasadę, zwracając uwagę, by po przerywaniu zachować zalecaną w literaturze specjalistycznej odległość między roślinami – często nawet z linijką w ręku. Przerywanie poprawia przewiewność i ogranicza ryzyko rozwoju chorób grzybowych. Zauważyłem też, że dobrze wykonane przerywanie wpływa na równomierny rozwój plonu, a w przypadku warzyw korzeniowych – na ich kształt i wielkość. Takie podejście jest zgodne z dobrymi praktykami uprawy warzyw, które znajdziesz chociażby w podręcznikach do produkcji roślinnej czy wytycznych dla rolników ekologicznych. Moim zdaniem, kto raz dobrze opanuje tę technikę, szybko zobaczy różnicę w jakości upraw.

Pytanie 38

Do zwalczania szarej pleśni truskawek należy zastosować

A. akarycydy.

B. insektycydy.

C. fungicydy.

D. herbicydy.

Fungicydy są środkami ochrony roślin, które zwalczają choroby grzybowe, w tym szarą pleśń truskawek, czyli Botrytis cinerea. To właśnie ta grupa preparatów jest rekomendowana zarówno przez producentów środków ochrony roślin, jak i przez instytucje doradcze, na przykład Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach. Moim zdaniem, bardzo ważne jest, by stosować fungicydy wymiennie i rotować substancje czynne, ponieważ grzyb łatwo się uodparnia, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu jednego preparatu. W praktyce rolniczej często używa się fungicydów takich jak Switch, Signum czy Teldor, które są bezpieczne dla owoców i mają krótki okres karencji, co jest bardzo ważne przy uprawie truskawek deserowych. Poza chemicznymi fungicydami, coraz częściej wykorzystuje się także preparaty biologiczne, np. oparte na antagonistycznych szczepach bakterii, co wpisuje się w nowoczesne podejście do ochrony integrowanej. Przestrzeganie zaleceń dotyczących terminu zabiegów jest kluczowe, bo największa wrażliwość truskawek na szarą pleśń przypada podczas kwitnienia i na początku owocowania. Z mojego doświadczenia wynika, że zaniedbanie ochrony chemicznej przeciwko szarej pleśni niemal zawsze kończy się dużymi stratami, zwłaszcza w mokre lata. Dobra znajomość działania fungicydów pozwala nie tylko efektywnie chronić plantację, ale też ograniczać koszty i zapobiegać powstawaniu odporności patogena.

Pytanie 39

Zielonkawe plamy na liściach, zmiany kolorystyczne na skórce owoców oraz czerwone zabarwienie miąższu śliwek, to symptomy

A. ospowatości

B. czerwonej plamistości

C. brunatnej zgnilizny

D. torbieli

Torbiele to struktury powstające w wyniku patologicznych procesów w organizmach roślinnych, jednak nie są one przyczyną jasnozielonych plam na liściach ani przebarwień na owocach. Ich obecność zwykle wskazuje na problemy z systemem korzeniowym lub infekcje grzybowe, a nie na objawy związane z chorobami wirusowymi, co wyklucza je z analizy. Brunatna zgnilizna jest spowodowana przez grzyby i manifestuje się innymi symptomami, takimi jak brunatne, miękkie plamy, a nie jasnozielone przebarwienia lub czerwienienie miąższu. Czerwona plamistość, również nie jest związana z objawami wskazanymi w pytaniu; jest to schorzenie, które wywołuje inny patogen i charakteryzuje się plamami o innej kolorystyce. Błędne rozpoznanie choroby może prowadzić do niewłaściwego leczenia, co skutkuje dalszymi stratami w plonach. Kluczowe jest zrozumienie zróżnicowania symptomów chorób roślin, ponieważ wiele objawów może się pokrywać, co stawia wyzwanie przed osobami zajmującymi się ochroną roślin. Właściwe diagnozowanie problemów jest fundamentem skutecznej ochrony roślin i wymaga znajomości cykli życiowych organizmów chorobotwórczych oraz ich wpływu na zdrowie roślin.

Pytanie 40

Który płodozmian jest prawidłowy po nawożeniu pola obornikiem?

A. Kapusta biała, marchew, groch.

B. Marchew, kapusta biała, groch.

C. Groch, kapusta biała, marchew.

D. Groch, marchew, kapusta biała.

Schematy płodozmianowe prezentowane w pozostałych odpowiedziach mają kilka poważnych uchybień z punktu widzenia profesjonalnej agrotechniki. Przede wszystkim trzeba pamiętać, że po zastosowaniu obornika na polu należy w pierwszej kolejności zaplanować uprawę roślin o najwyższych potrzebach pokarmowych i zdolności do wykorzystania świeżych składników organicznych, czyli np. kapusty białej. Tymczasem propozycje, w których w pierwszym roku po nawożeniu pojawia się groch lub marchew, nie są zgodne z zasadami racjonalnego gospodarowania składnikami odżywczymi. Groch, będący rośliną strączkową, ma niskie wymagania nawozowe i dodatkowo sam wzbogaca glebę w azot, dzięki czemu nie wykorzysta efektywnie potencjału obornika – to spora strata tego cennego nawozu. Marchew zaś, choć ma średnie wymagania pokarmowe, nie wykorzystuje w pełni świeżych składników z obornika i może nawet cierpieć na choroby korzeni przy zbyt dużej ilości materii organicznej. Typowym błędem jest myślenie, że każda kolejność da podobne efekty, bo przecież wszystkie te warzywa są uprawiane na polu, ale w rzeczywistości kolejność ma ogromne znaczenie dla zachowania żyzności gleby i ograniczania chorób. Dobry płodozmian uwzględnia nie tylko potrzeby pokarmowe, ale też właściwości fitosanitarne roślin. Jeżeli najpierw wysiejemy groch, a dopiero potem kapustę lub marchew, zaburzymy ten cykl i z czasem gleba stanie się mniej produktywna. W praktyce, takie decyzje prowadzą do obniżenia plonów i rozwoju problemów fitosanitarnych, a to już niezgodne z zaleceniami instytutów rolniczych i dobrymi zwyczajami gospodarczymi. Trzeba też uważać na zbyt częste powtarzanie roślin tego samego typu, bo to wzmaga presję patogenów – o czym wielu zapomina. Wreszcie, źle ustawiony płodozmian to większe nakłady na ochronę roślin i nawozy – zupełnie niepotrzebnie. Moim zdaniem kluczowe jest zrozumienie, że prawidłowy płodozmian to nie przypadkowa sekwencja, lecz przemyślany system – i to się opłaca.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej