Wyniki egzaminu

Na tym rentgenogramie większość problemów interpretacyjnych bierze się z mylenia pojęć: złamanie a zwichnięcie oraz zbyt „automatycznego” patrzenia na obojczyk i łopatkę. W złamaniu nasady dalszej kości ramiennej, czyli okolicy przynasady bliższej przy łokciu, oczekiwalibyśmy patologii widocznej w okolicy stawu łokciowego, a nie w barku. Tutaj obraz obejmuje obręcz barkową – łopatkę, obojczyk i bliższy odcinek kości ramiennej. Sama nazwa odpowiedzi sugeruje więc inną lokalizację anatomiczną niż ta, którą realnie widzimy na projekcji. To jest częsty błąd: ktoś widzi przemieszczenie i automatycznie kojarzy to ze „złamaniem nasady”, nie sprawdzając, czy chodzi o bliższą czy dalszą część kości.
Druga myląca odpowiedź to złamanie obojczyka. W złamaniu obojczyka spodziewamy się wyraźnej szczeliny złamania, załamania ciągłości zarysu kości, często z przemieszczeniem odłamów i zmianą osi obojczyka. Na tym zdjęciu obojczyk ma dość gładki, ciągły zarys, bez ostrego kąta, bez typowego „stopnia” kostnego. Można dać się nabrać, bo okolica barku jest nieco zniekształcona przez przemieszczenie głowy kości ramiennej, ale to właśnie jest istota zwichnięcia – zmiana relacji w stawie, a nie przerwanie ciągłości kości.
Stłuczenie łopatki z kolei jest rozpoznaniem klinicznym, a nie radiologicznym. W klasycznym RTG stłuczenie tkanek miękkich czy samej kości bez złamania zazwyczaj nie daje jednoznacznego obrazu. Łopatka na tym badaniu ma zachowany zarys, bez szczelin złamania. Przy samym stłuczeniu nie widzielibyśmy tak wyraźnego przemieszczenia głowy kości ramiennej poza panewkę. Typowym błędem jest tu szukanie jakiejkolwiek „dziury” czy cienia i dorabianie do tego teorii o stłuczeniu, zamiast najpierw ocenić ustawienie elementów stawu.
Z mojego doświadczenia największa pułapka polega na tym, że oko skupia się na jednym fragmencie, np. obojczyku, i ignoruje globalną geometrię stawu. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej mówi: najpierw orientacja – gdzie jest głowa kości, gdzie panewka, czy oś kości jest zachowana – dopiero potem szukanie szczelin złamania. Wtedy łatwiej uniknąć pochopnego rozpoznawania złamań czy „stłuczeń” tam, gdzie w rzeczywistości mamy klasyczne zwichnięcie barku.

W scyntygrafii bardzo łatwo pomylić pojęcia, bo intuicyjnie kojarzymy „ognisko” z czymś, co mocniej świeci, czyli ma większą aktywność. Tymczasem nazwa „ognisko zimne” oznacza dokładnie odwrotną sytuację – obszar o zmniejszonym lub zerowym wychwycie radioznacznika względem otaczającej tkanki. To nie jest miejsce gromadzące znacznik jak reszta miąższu, bo taki obszar nazywamy raczej izointensywnym, fizjologicznym lub po prostu prawidłowym tłem. Jeśli cały narząd wychwytuje radiofarmaceutyk równomiernie, nie mówimy o ognisku zimnym czy gorącym, tylko o jednolitym rozkładzie. Mylenie tych pojęć wynika często z przenoszenia schematów z innych badań obrazowych, np. z USG czy TK, gdzie opisujemy echogeniczność czy densyjność, a nie wychwyt znacznika. Kolejne nieporozumienie dotyczy powiązania zimnych ognisk z „większą aktywnością hormonalną”. W scyntygrafii tarczycy jest dokładnie odwrotnie: ognisko gorące to zwykle obszar nadmiernie czynny hormonalnie (np. autonomiczny gruczolak), a ognisko zimne to obszar nieczynny lub słabo czynny. Dlatego utożsamianie zimnego ogniska z większą aktywnością hormonalną jest sprzeczne z podstawową definicją funkcjonalnych badań izotopowych. Częsty błąd myślowy polega też na automatycznym przypisywaniu zimnym ogniskom charakteru łagodnego. W praktyce medycyny nuklearnej jest dokładnie na odwrót, przynajmniej w części narządów – klasyczne standardy mówią, że zimne guzki w tarczycy mają większe ryzyko złośliwości niż guzki gorące, dlatego wymagają dokładniejszej oceny. Oczywiście, wiele zimnych ognisk jest łagodnych (torbiele, blizny, stare zmiany pourazowe), ale nie wolno z definicji zakładać łagodności tylko dlatego, że ognisko jest zimne. Dobre praktyki uczą, żeby zawsze interpretować obraz scyntygraficzny w kontekście klinicznym i w korelacji z innymi metodami obrazowania, a nie opierać się na prostym skojarzeniu „ciemne = niegroźne”. Zrozumienie, że kluczowe jest gromadzenie radioznacznika i funkcja tkanki, pomaga uniknąć tych typowych pomyłek.

W tym pytaniu bardzo łatwo dać się złapać na skojarzeniach z innymi badaniami kontrastowymi układu moczowego. Kluczowe słowo to jednak „cewka moczowa”. Pielografia zstępująca i wstępująca dotyczą miedniczek nerkowych i moczowodów, a nie cewki. Wstępująca pielografia polega na podaniu kontrastu przez cewnik założony do moczowodu podczas cystoskopii, czyli kontrast idzie w górę, ale do górnych dróg moczowych. Z kolei zstępująca pielografia (dożylna urografia) opiera się na wydalaniu kontrastu przez nerki i jego spływie w dół drogami moczowymi. Oba te badania służą głównie ocenie nerek i moczowodów, np. w kamicy, guzach, wodonerczu, a nie do oceny zwężeń cewki. Cystouretrografia mikcyjna brzmi bardzo podobnie i to jest typowy błąd myślowy: skoro jest „uretro-”, to może chodzić o cewkę. Rzeczywiście, to badanie też pokazuje cewkę, ale jego założenie jest inne. Kontrast podaje się do pęcherza przez cewnik, następnie wykonuje się zdjęcia podczas mikcji, czyli opróżniania pęcherza. Przepływ kontrastu jest tu zgodny z naturalnym kierunkiem oddawania moczu, a głównym celem jest ocena pęcherza i odpływów pęcherzowo-moczowodowych, często u dzieci. W pytaniu wyraźnie podkreślono „wsteczne wprowadzenie środka kontrastowego do cewki”, czyli nie przez pęcherz, tylko bezpośrednio przez ujście zewnętrzne, pod prąd. I to jest istota uretrografii wstępującej. Z mojego doświadczenia wiele osób myli te nazwy, bo skupia się tylko na słowie „wstępująca”, nie patrząc, którego odcinka układu moczowego dotyczy badanie. Dobrą praktyką jest zawsze kojarzyć: pielografia – miedniczki i moczowody, cystografia – pęcherz, uretrografia – cewka. Dopiero potem dokładamy kierunek podania kontrastu i mamy pełną nazwę badania.

W diagnostyce PET łatwo pomylić różne zjawiska fizyczne, bo w radiologii przewija się kilka podstawowych procesów oddziaływania promieniowania z materią. Trzeba jednak rozdzielić to, co jest kluczowe dla powstawania obrazu PET, od tego, co dominuje np. w klasycznym RTG czy tomografii komputerowej. Zjawisko Comptona, które często kojarzy się z promieniowaniem diagnostycznym, rzeczywiście ma ogromne znaczenie w radiografii czy TK, bo odpowiada za rozpraszanie fotonów w tkankach i powstawanie dawki w organizmie. Jednak w PET nie na tym opiera się sama metoda obrazowania. Rozproszenie Comptona jest tu raczej zjawiskiem niepożądanym, które pogarsza jakość obrazu, bo wprowadza fotony o zmienionej energii i kierunku, przez co system może je błędnie zakwalifikować. Podobnie jest ze zjawiskiem fotoelektrycznym – ono dominuje przy niższych energiach fotonów w klasycznym obrazowaniu rentgenowskim, wpływa na kontrast i pochłanianie promieniowania w kościach i tkankach miękkich. W PET fotony mają energię 511 keV i zjawisko fotoelektryczne nie jest tutaj podstawą działania aparatu, tylko jednym z możliwych, mniej istotnych mechanizmów oddziaływania w osłonach czy detektorach. Rozproszenie klasyczne (Thomsona, Rayleigha) też bywa wymieniane w podręcznikach, ale ma znaczenie głównie przy niższych energiach i nie jest fundamentem żadnej z nowoczesnych technik obrazowania medycyny nuklearnej. Typowy błąd polega na tym, że ktoś próbuje „na siłę” przypisać PET do tych samych zjawisk, co RTG czy TK, bo wszystkie używają promieniowania gamma lub X. Tymczasem istotą PET jest emisja pozytonów przez radioizotop i późniejsza anihilacja z elektronem, dająca dwa fotony 511 keV rejestrowane w koincydencji. Jeśli się to pomyli, łatwo potem źle rozumieć, skąd się bierze obraz PET, jak działają detektory pierścieniowe i dlaczego tak ważna jest dokładna rejestracja par fotonów, a nie pojedynczych kwantów, jak w klasycznej gammakamerze. Moim zdaniem warto sobie uporządkować: RTG/TK – głównie efekt fotoelektryczny i Comptona, scyntygrafia – emisja pojedynczych fotonów gamma, PET – anihilacja pozytonu i elektronu z rejestracją dwóch fotonów w koincydencji.

Rozpoznawanie kamicy nerkowej na prostym radiogramie jamy brzusznej wymaga dość uważnego podejścia, bo w polu obrazowania jest sporo struktur dających podobne zacienienia. Typowy błąd polega na tym, że wzrok skupia się jedynie na kręgosłupie i miednicy, a nie na przebiegu całego układu moczowego. Z tego powodu można łatwo przecenić znaczenie przypadkowych zwapnień naczyniowych, cieni kałowych czy nakładających się struktur kostnych i uznać je błędnie za złogi. Na radiogramach bez kontrastu, takich jak 1 i 4, uwagę przyciąga głównie zarys kręgosłupa lędźwiowego i talerzy biodrowych. Brak jest tam jednak typowych, skoncentrowanych, dobrze odgraniczonych cieni w rzucie nerek czy moczowodów. Owszem, mogą być widoczne pojedyncze, niewyraźne zagęszczenia, ale ich lokalizacja jest niespecyficzna, a kształt zbyt rozlany, aby wiarygodnie mówić o kamicy. W praktyce opisowej takie obrazy traktuje się raczej jako prawidłowe lub nieswoiste, wymagające ewentualnie dalszej diagnostyki USG niż jako dowód złogów. Radiogram 3 jest dodatkowo mylący, bo wypełniający kontrast w układzie kielichowo‑miedniczkowym i pęcherzu daje bardzo wyraźny obraz nerek i dróg moczowych. Łatwo wtedy uznać, że każda jaśniejsza struktura to kamień, a tymczasem kontrast sam w sobie jest jednorodnym zacienieniem, a złogi – jeśli są – zwykle widoczne są jako ubytki w jego zarysie albo dodatkowe, bardzo gęste cienie. Jeżeli nie ma wyraźnych, punktowych lub owalnych zagęszczeń nakładających się na zarys wypełnionych kontrastem kielichów czy moczowodu, nie można na siłę „doszukiwać się” kamicy. Z mojego punktu widzenia najczęstsze potknięcie to ignorowanie zasady, że złogi oceniamy zawsze w typowych piętrach anatomicznych: od górnych biegunów nerek, wzdłuż przebiegu moczowodów przy wyrostkach poprzecznych kręgów, aż po rzut pęcherza. Jeśli podejrzany cień leży poza tymi obszarami, zwłaszcza bardziej bocznie lub z przodu, trzeba raczej myśleć o gazie jelitowym, zwapnieniach w obrębie tkanek miękkich czy złogach w innych narządach, niż o kamicy nerkowej. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej mówi też, aby nie opierać się na pojedynczym, wątpliwym zacienieniu – w razie niepewności lepiej skierować pacjenta na USG lub TK niskodawkową, niż stawiać pochopne rozpoznanie na podstawie przypadkowego artefaktu.

Szczytowy przepływ wydechowy zawsze oznacza się skrótem PEF, i tutaj kluczowe jest dobre rozróżnienie poszczególnych parametrów spirometrycznych. Wiele osób myli PEF z PIF, bo oba mają w nazwie „peak flow”, ale różnica jest zasadnicza. PIF to Peak Inspiratory Flow, czyli szczytowy przepływ wdechowy. Odnosi się do maksymalnej szybkości przepływu powietrza podczas gwałtownego wdechu, a nie wydechu. Z mojego doświadczenia to pomylenie wdechu z wydechem w oznaczeniach jest jednym z częstszych drobnych błędów, szczególnie na początku nauki spirometrii. W testach maksymalnie natężonego wydechu interesuje nas właśnie faza wydechowa, dlatego używamy skrótu PEF, nie PIF. Kolejne często mylone pojęcie to FVC, czyli Forced Vital Capacity. To nie jest żaden przepływ, tylko objętość – wymuszona pojemność życiowa. FVC oznacza ilość powietrza, jaką pacjent jest w stanie gwałtownie i całkowicie wydmuchać po maksymalnym wdechu. Mierzymy ją w litrach, a nie w litrach na sekundę jak przepływy. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro badanie jest „maksymalnie natężone”, to ktoś kojarzy wszystko, co wymuszone, z jednym parametrem, a tu jednak trzeba rozdzielać objętości (FVC) od przepływów (PEF, FEV1). FRC natomiast to Functional Residual Capacity, czyli czynnościowa pojemność zalegająca. Jest to ilość powietrza pozostająca w płucach po spokojnym, normalnym wydechu. Tego w ogóle nie oznaczamy w standardowej spirometrii forsowanej, tylko raczej w badaniach takich jak bodypletyzmografia. Łączenie FRC ze szczytowym przepływem to już kompletnie inne zagadnienie fizjologiczne – tu mówimy o objętości spoczynkowej, a nie o maksymalnym przepływie przy wysiłkowym wydechu. Dobra praktyka w diagnostyce czynnościowej układu oddechowego wymaga, żeby zawsze kojarzyć: PEF – szczytowy przepływ wydechowy, PIF – szczytowy przepływ wdechowy, FVC – objętość wymuszonego wydechu, FRC – objętość pozostająca w płucach po spokojnym wydechu. Dopiero takie uporządkowanie pojęć pozwala poprawnie interpretować wykresy i wyniki badań spirometrycznych i nie gubić się w skrótach.

W tym pytaniu łatwo się złapać na skróty HDR, LDR czy MDR i skojarzyć je tylko z „siłą” promieniowania, a nie z konkretną techniką pracy źródła. Sedno polega na tym, że pytanie nie pyta o sam poziom mocy dawki, tylko o sposób jej podawania: wielokrotne wsuwanie i wysuwanie źródła do tego samego aplikatora w postaci serii impulsów. To jest właśnie definicja brachyterapii PDR, czyli Pulsed Dose Rate, a nie klasycznych trybów ciągłych. Częsty błąd polega na tym, że jak ktoś widzi, że źródło jest „wysokoaktywne” i przemieszcza się w afterloaderze, to automatycznie myśli o HDR. Rzeczywiście, technicznie urządzenia HDR i PDR są bardzo podobne, ale w HDR dawka jest podawana w kilku krótkich, jednorazowych frakcjach o bardzo dużej mocy dawki, bez idei symulowania ciągłego napromieniania. W PDR natomiast intencją jest naśladowanie efektu biologicznego LDR, tylko w formie serii impulsów, np. co 60 minut, przez wiele godzin lub dni. LDR, czyli Low Dose Rate, odnosi się do napromieniania ciągłego niską mocą dawki, zwykle z izotopami o mniejszej aktywności, bez tego charakterystycznego wielokrotnego wjeżdżania i wyjeżdżania źródła – źródło po prostu leży w tkankach i świeci cały czas. MDR (Medium Dose Rate) to z kolei pośrednia moc dawki między LDR a HDR, historycznie stosowana, ale w nowoczesnej praktyce używana znacznie rzadziej i też nie definiowana przez pulsowy charakter pracy, tylko przez zakres mocy dawki. Typowy błąd myślowy to utożsamianie skrótów wyłącznie z liczbami Gy/h, bez zwrócenia uwagi na sposób frakcjonowania i organizację leczenia w czasie. W standardach radioterapii podkreśla się, że PDR to technika impulsowa, mająca radiobiologicznie przypominać LDR, natomiast HDR i LDR opisują raczej skrajne wartości mocy dawki i ciągłość ekspozycji, a nie wielokrotne wsuwanie źródła do aplikatora w jednym cyklu leczenia.

W tym pytaniu kłopot sprawia głównie to, że w radiologii jest sporo skrótów i łatwo je ze sobą pomylić. SID to konkretny termin geometryczny: Source to Image Distance, czyli odległość od lampy rentgenowskiej (ogniska promieniowania) do płaszczyzny detektora obrazu. Nie ma on nic wspólnego z elektroniką sterującą jasnością ani z automatyką ekspozycji, chociaż wszystkie te rzeczy razem wpływają na ostateczny wygląd zdjęcia. System automatycznej regulacji jasności kojarzy się raczej z fluoroskopią, gdzie aparat na bieżąco dopasowuje parametry, żeby obraz na monitorze miał stałą jasność, mimo że np. pacjent jest grubszy lub cieńszy w różnych miejscach. To są układy sterujące kV, mA lub czasem filtracją wiązki, ale ich nazwy to zwykle ABC (Automatic Brightness Control) albo podobne, a nie SID. Z kolei system automatycznej kontroli ekspozycji, znany jako AEC, to czujniki umieszczone za lub przed detektorem, które „wyłączają” ekspozycję, gdy zarejestrują odpowiednią ilość promieniowania. Dzięki temu zdjęcia są bardziej powtarzalne, a pacjent nie dostaje zbędnej dawki. To też nie ma związku z samą odległością, tylko z pomiarem promieniowania w czasie ekspozycji. Częsty błąd polega na tym, że ktoś widzi skrót i myśli: skoro w radiografii jest dużo automatyki, to pewnie chodzi o jakiś system sterowania. Tymczasem SID to czysta geometria. Równie mylące bywa utożsamianie SID z odległością między obiektem badanym a detektorem. Ta odległość też jest ważna i określa się ją osobno, jako OID (Object to Image Distance). OID wpływa na powiększenie i nieostrość, ale w definicji SID zawsze chodzi o źródło promieniowania, a nie o sam obiekt. Dobra praktyka w pracowni RTG polega na tym, żeby rozróżniać wszystkie te pojęcia: SID – odległość źródło–detektor, OID – odległość obiekt–detektor, AEC – automatyczna kontrola ekspozycji, systemy jasności – układy fluoroskopowe. Gdy to się poukłada w głowie, dużo łatwiej świadomie dobierać parametry badania i rozumieć, dlaczego protokoły wymagają konkretnych ustawień geometrii.

W scyntygrafii bardzo łatwo pomylić intuicję z rzeczywistą fizjologią obrazu. Część osób zakłada, że skoro „ognisko” to coś, co się wyróżnia, to musi tam być więcej znacznika, czyli większa aktywność. Tymczasem w medycynie nuklearnej mówimy zarówno o ogniskach gorących, jak i zimnych. Ognisko gorące oznacza obszar nadmiernego gromadzenia radiofarmaceutyku, natomiast ognisko zimne – miejsce, gdzie znacznik się prawie nie odkłada. Dlatego utożsamianie ogniska zimnego z obszarem gromadzącym znacznik jest po prostu odwróceniem definicji. Trzeba pamiętać, że kamera rejestruje promieniowanie, a my widzimy rozkład funkcji, nie tylko anatomii. Kolejny typowy błąd to łączenie wyglądu ogniska bezpośrednio z łagodnością lub złośliwością zmiany. W scyntygrafii tarczycy faktycznie wiele łagodnych guzków jest zimnych, ale część raków tarczycy także daje obraz ognisk zimnych. Nie ma prostego algorytmu: zimne = łagodne, gorące = złośliwe. Standardy postępowania podkreślają, że cecha „zimne/gorące” jest tylko wskazówką funkcjonalną i musi być weryfikowana innymi metodami, np. USG, biopsją cienkoigłową, TK czy MR. Podobnie błędne jest automatyczne kojarzenie ogniska zimnego z „większą aktywnością hormonalną”. Jest dokładnie odwrotnie: zimne ogniska najczęściej oznaczają upośledzoną lub brak aktywności komórek w zakresie wychwytu danego radioznacznika. W tarczycy guzek autonomiczny, bardzo aktywny hormonalnie, zwykle jest ogniskiem gorącym, bo silnie wychwytuje jod. Z mojego doświadczenia wynika, że największy problem sprawia przestawienie myślenia z obrazów anatomicznych (RTG, TK, MR), gdzie patrzymy na kształty i gęstości, na obrazy czynnościowe, gdzie kluczowy jest rozkład funkcji i metabolizmu. Dlatego w dobrych praktykach nauczania medycyny nuklearnej zawsze podkreśla się: ognisko gorące – zwiększone gromadzenie znacznika, ognisko zimne – zmniejszone lub brak gromadzenia, a interpretacja kliniczna wymaga kontekstu i porównania z innymi metodami obrazowania.

Na tym obrazie rezonansu magnetycznego łatwo o pomyłkę, jeśli patrzy się tylko na jeden przekrój i nie myśli się o typowym ułożeniu narządów. Nerka leży po obu stronach kręgosłupa, w przestrzeni zaotrzewnowej, ma charakterystyczny kształt fasolki i we wnęce widać układ kielichowo‑miedniczkowy oraz naczynia. Strzałka dokładnie w taką strukturę celuje. Wątroba natomiast jest dużym narządem miąższowym po prawej stronie, położonym bardziej ku górze, pod kopułą przepony. Na obrazie MR zajmuje znaczną część prawego górnego kwadrantu jamy brzusznej i nie ma tak wyraźnego, gwiaździstego układu wnęki jak nerka. Jeśli ktoś ją tu wskazuje, to zwykle dlatego, że patrzy na największy ciemniejszy obszar miąższowy, a nie na charakterystyczny kształt i położenie względem kręgosłupa. Śledziona z kolei znajduje się po lewej stronie, także pod przeponą, ale bardziej bocznie i ku tyłowi. Ma jednolity miąższ, owalny kształt i brak systemu kielichów widocznych jak w nerce; często myli się ją z lewą nerką, gdy zapomina się o tym, że nerka leży niżej i bardziej przyśrodkowo. Trzustka jest jeszcze innym przypadkiem – to narząd podłużny, leżący poprzecznie na wysokości górnej części jamy brzusznej, przed kręgosłupem, zwykle przed żyłą główną dolną i aortą. Na obrazach MR wygląda jak nieregularny „walec” lub „język” miąższu, bez tak wyraźnego podziału na korę i rdzeń. Typowym błędem jest szukanie odpowiedzi po samym odcieniu szarości, zamiast po anatomii topograficznej: relacja do kręgosłupa, żeber, przepony i dużych naczyń dużo lepiej prowadzi do właściwego rozpoznania. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej to zawsze przeanalizować narząd w kilku warstwach i płaszczyznach oraz porównać obie strony ciała. Wtedy nerka z jej kształtem fasoli i centralną wnęką wręcz „wyskakuje z obrazu” i nie myli się jej ani z wątrobą, ani ze śledzioną czy trzustką.

W tym zadaniu łatwo dać się złapać na samym brzmieniu odpowiedzi i skupić na lokalizacji zamiast na typie uszkodzenia według Saltera-Harrisa. Podstawą jest zrozumienie, jak wygląda radiologicznie każdy z typów tej klasyfikacji. W Salter-Harris I linia uszkodzenia przechodzi wyłącznie przez chrząstkę wzrostową, bez zajęcia przynasady i nasady, co w bliższej kości udowej daje obraz ześlizgnięcia nasady względem przynasady, a nie typowego „pęknięcia” kości. To właśnie widzimy na tym zdjęciu. Odpowiedzi, które sugerują typ II, III czy V, odwołują się do zupełnie innych mechanizmów i obrazów radiologicznych. Typ II oznacza złamanie przechodzące przez chrząstkę wzrostową i przynasadę, z charakterystycznym „trójkątem Thurston-Hollanda”. W okolicy bliższej kości piszczelowej spodziewalibyśmy się więc wyraźnego odłamu przynasadowego, klinowatego fragmentu kostnego przylegającego do fizy. Na załączonym obrazie nie ma ani odłamu przynasady, ani typowego obrazu złamania kości piszczelowej – widać natomiast staw biodrowy i kość udową. Typ III to uszkodzenie przechodzące przez chrząstkę wzrostową i nasadę, wchodzące do powierzchni stawowej. Klasyczny przykład to złamania nasady dalszej kości piszczelowej w okolicy stawu skokowego, gdzie linia złamania jest dobrze widoczna i dochodzi do powierzchni stawowej. Na naszym RTG nie ma ani stawu skokowego, ani wyraźnej szczeliny złamania w nasadzie – zamiast tego widzimy przemieszczenie głowy kości udowej względem szyjki. Typ V to z kolei zmiażdżenie chrząstki wzrostowej bez wyraźnej linii złamania, radiologicznie często bardzo subtelne lub wręcz niewidoczne w ostrej fazie. Dotyczy przeważnie obszarów narażonych na kompresję, jak np. kości śródręcza, ale obraz jest zupełnie inny niż pokazane tu ześlizgnięcie. Typowym błędem jest patrzenie tylko na numer typu Salter-Harris i dopasowywanie go do dowolnej kości z odpowiedzi, zamiast najpierw zidentyfikować na zdjęciu, jaki staw i jaka kość są w ogóle widoczne. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej to zawsze: najpierw rozpoznanie anatomii i projekcji, potem ocena typu uszkodzenia według przyjętych klasyfikacji. Jeśli pomylimy lokalizację (biodro vs kolano vs ręka), to cała dalsza interpretacja automatycznie idzie w złym kierunku.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo w radiologii analogowej lampa rentgenowska z zewnątrznym elementem przy wylocie wiązki kojarzy się wielu osobom z różnymi projekcjami czaszki czy zatok. Problem w tym, że w klasycznych projekcjach czaszki i zatok (PA, boczna, osiowa) używa się przede wszystkim standardowych lamp ogólnodiagnostycznych z kolimatorem, a nie typowego stomatologicznego tubusa do zdjęć wewnątrzustnych. Dla projekcji PA zatok czołowych pacjent jest ustawiany przy statywie lub bucky ściennym, czołem i nosem do kasety, a wiązka jest odpowiednio ukierunkowana i skolimowana. Nie stosuje się wąskiego, długiego tubusa, tylko klasyczną kolimację pola na większy obszar, bo trzeba uwidocznić całą okolice zatok, a nie malutki fragment. Podobnie przy projekcji osiowej czaszki celem jest zobrazowanie struktur podstawy czaszki, więc wymagane jest szerokie pole, precyzyjny kąt wiązki i stabilne ułożenie głowy, ale nadal używa się zwykłego kolimatora, a nie stomatologicznego tubusa. Projekcja boczna czaszki też wymaga szerokiego pola, obejmującego całą czaszkę od sklepistości po podstawę, często z widocznymi zatokami, siodłem tureckim itd. Wąski tubus ograniczający wiązkę do bardzo małego pola byłby tutaj wręcz przeszkodą, bo nie zobaczylibyśmy całości badanej struktury. Typowy błąd myślowy polega na utożsamieniu każdego „rurkowatego” zakończenia przy lampie z tubusem stomatologicznym, podczas gdy w dużych aparatach mamy po prostu obudowę kolimatora. W stomatologii natomiast tubus jest charakterystyczny: długi, wąski, często prostokątny, ściśle związany z techniką zdjęć wewnątrzustnych zębów. To właśnie tam potrzebujemy bardzo małego pola, precyzyjnego trafienia w konkretny ząb czy grupę zębów i maksymalnego ograniczenia dawki dla reszty głowy. Z mojego doświadczenia dobrze jest zapamiętać prostą zasadę: czaszka i zatoki – duże pole, kolimator; wewnątrzustne zębów – małe pole, tubus stomatologiczny.

W tym zadaniu łatwo się pomylić, bo większość osób kojarzy „przekroje” ciała głównie z tomografią komputerową. To jest właśnie typowy błąd myślowy: skoro widzę warstwowy obraz, to od razu zakładam, że to TK. Tymczasem kluczowa jest nie sama forma przekroju, ale charakter obrazu – czyli jak wyglądają tkanki miękkie, kość i płyn. Na tomografii komputerowej kość jest bardzo jasna (wysoka gęstość), a różnice między chrząstką, więzadłami i łąkotkami są dużo słabiej widoczne, szczególnie bez rekonstrukcji w odpowiednich oknach. TK świetnie nadaje się do oceny urazów kostnych, złamań śródstawowych, planowania zabiegów ortopedycznych, ale nie jest metodą pierwszego wyboru do oceny struktur wewnątrzstawowych kolana. W odpowiedzi z kontrastem w TK pojawia się dodatkowe nieporozumienie: kontrast jodowy do TK stosuje się głównie w badaniach narządów miąższowych, naczyń, ewentualnie w artrografii TK, ale to są raczej sytuacje szczególne, a nie standard przy rutynowej ocenie stawu kolanowego. Podobnie w rezonansie magnetycznym z kontrastem – kontrast gadolinowy używany jest przy podejrzeniu zmian zapalnych, nowotworowych, po rekonstrukcjach, czasem w MR-artrografii. Typowy, podręcznikowy obraz stawu kolanowego w MR, na którym uczymy się anatomii i podstaw patologii, jest wykonywany bez kontrastu. Jeśli obraz pokazuje bardzo dobrą różnicę między płynem stawowym, tkanką tłuszczową, chrząstką i kością podchrzęstną, z charakterystycznym „miękkim” wyglądem tkanek, to z dużym prawdopodobieństwem mamy do czynienia z MR, a nie z TK. Z mojego doświadczenia warto wyrobić sobie nawyk patrzenia najpierw na jakość odwzorowania tkanek miękkich i na obecność typowych artefaktów MR, zamiast automatycznie zakładać, że każdy przekrój poprzeczny to tomografia komputerowa. Takie rozróżnianie jest zgodne z dobrymi praktykami w diagnostyce obrazowej i bardzo ułatwia późniejszą naukę interpretacji badań.

W mammografii istnieje dość ścisły kanon projekcji, które uznaje się za standardowe w badaniach przesiewowych i diagnostycznych. Jedną z najczęstszych pułapek jest mylenie nazw potocznych albo intuicyjnie brzmiących określeń z faktycznie przyjętą terminologią radiologiczną. Podstawowy zestaw obejmuje projekcję kraniokaudalną (CC) oraz projekcję skośną przyśrodkowo-boczną, tzw. MLO. To są projekcje opisane w wytycznych i na nich opiera się cała ocena przesiewowa. Określenie „zrotowana” może sugerować, że chodzi o jakąś projekcję wykonywaną pod kątem, ale w profesjonalnym nazewnictwie mammograficznym nie funkcjonuje po prostu projekcja „zrotowana” jako standard. Oczywiście w praktyce technik lekko rotuje tułów pacjentki czy ramię, żeby lepiej uwidocznić tkankę gruczołową, zwłaszcza ogon Spence’a w okolicy pachowej, ale to są modyfikacje ułożenia w ramach konkretnych projekcji, głównie MLO, a nie osobna projekcja z własną nazwą. To trochę tak, jakby każdą drobną zmianę ustawienia nazywać nową projekcją – w dokumentacji i opisach badań byłby tylko chaos. Określenie „dolinowa” nie jest stosowane w mammografii w ogóle. Może się kojarzyć z jakimś potocznym opisem ułożenia piersi, ale w literaturze fachowej, w instrukcjach producentów aparatów czy wytycznych to słowo się po prostu nie pojawia. Jeśli gdzieś ktoś je używa, to raczej żartobliwie lub lokalnie, a nie jako oficjalną nazwę. Podobnie „projekcja styczna” ma swoje miejsce w radiologii, ale zwykle w odniesieniu do innych okolic, np. zdjęcia styczne kości czaszki czy zatok. W mammografii używa się czasem projekcji celowanych, powiększeniowych czy stycznych do konkretnego fragmentu piersi (np. do brodawki), ale nie są to projekcje podstawowe, tylko dodatkowe, wykonywane przy podejrzeniu konkretnej patologii. Typowym błędem jest myślenie, że skoro istnieje wiele możliwych ustawień, to każda „logicznie brzmiąca” nazwa może być poprawna. W diagnostyce obrazowej nazewnictwo jest mocno ustandaryzowane – warto trzymać się tego, co pojawia się w oficjalnych zaleceniach i podręcznikach, bo od tego zależy zrozumiała komunikacja między technikiem, lekarzem radiologiem i resztą zespołu. Dlatego w kontekście pytania o jedną z podstawowych projekcji w mammografii prawidłową odpowiedzią jest wyłącznie projekcja kraniokaudalna, a nie „zrotowana”, „dolinowa” czy „styczna”.

Przeglądowe RTG jamy brzusznej jest badaniem stosunkowo prostym technicznie, ale jego interpretacja wymaga zrozumienia, co w ogóle ma prawo być na nim dobrze widoczne. Bardzo częsty błąd polega na przecenianiu możliwości klasycznego radiogramu i traktowaniu go jak „uniwersalnego” testu na wszystkie patologie w obrębie jamy brzusznej. Złogi w nerkach faktycznie mogą być czasem widoczne na zwykłym RTG, ale tylko wtedy, gdy są odpowiednio wysycone wapniem i leżą w typowej projekcji dla dróg moczowych. W praktyce klinicznej do oceny kamicy nerkowej znacznie częściej wykorzystuje się badanie USG lub tomografię komputerową bez kontrastu, bo są one bardziej czułe i pozwalają na jednoznaczne potwierdzenie lokalizacji i liczby złogów. Podobnie jest z połkniętymi ciałami obcymi – część z nich jest radiocieniująca (np. metalowe przedmioty, niektóre szkła), ale wiele innych, zwłaszcza plastik czy drewno, może być na RTG zupełnie niewidoczna. Dlatego obecne dobre praktyki zalecają dobór metody obrazowania do rodzaju podejrzanego materiału i objawów pacjenta, a nie ślepe poleganie na jednym zdjęciu przeglądowym. Jeszcze mniej wiarygodne jest wykrywanie złogów w pęcherzyku żółciowym na podstawie samego RTG. Tylko niewielki odsetek kamieni żółciowych jest na tyle wysycony solami wapnia, że daje wyraźny, jednoznaczny cień. Standardem w diagnostyce kamicy żółciowej jest obecnie ultrasonografia, która pozwala ocenić nie tylko same złogi, ale też ścianę pęcherzyka, drogi żółciowe, obecność zapalenia czy powikłań. Typowe myślenie, że „jak coś jest twarde, to na pewno będzie widać na prześwietleniu” po prostu nie działa w przypadku jamy brzusznej. Kluczowe jest rozumienie, że przeglądowe RTG najlepiej wykrywa różnice pomiędzy powietrzem, tkankami miękkimi i strukturami kostnymi. Stąd jego rola w uwidacznianiu wolnego gazu przy perforacji przewodu pokarmowego, poziomów powietrze–płyn w niedrożności czy ogólnej ocenie rozdęcia jelit. Natomiast do złogów, ciał obcych czy zmian narządowych wybiera się inne, bardziej czułe techniki – głównie USG i TK. Z mojego doświadczenia, im szybciej ktoś przestanie traktować RTG brzucha jako badanie „do wszystkiego”, tym łatwiej mu będzie prawidłowo dobierać metody obrazowania i unikać niepotrzebnej ekspozycji na promieniowanie.

W PET/CT bardzo łatwo pomylić się, bo na pierwszy rzut oka wydaje się, że skoro urządzenie rejestruje promieniowanie gamma, to używa się izotopów gamma. I tu jest ten typowy błąd myślowy: mylimy to, co emituje radioizotop, z tym, co w końcu rejestruje detektor. W PET kluczowy jest emiter beta plus, czyli taki radionuklid, który w swoim rozpadzie wytwarza pozyton. Pozyton to antycząstka elektronu, naładowana dodatnio. Po krótkim torze w tkance pozyton zderza się z elektronem i dopiero wtedy dochodzi do anihilacji i powstają dwa fotony gamma o energii 511 keV. Detektory PET nie rejestrują więc bezpośrednio rozpadu beta, tylko produkty anihilacji. Promieniowanie alfa nie ma tu w ogóle zastosowania – cząstki alfa mają bardzo mały zasięg w tkankach i są silnie jonizujące, przez co kompletnie nie nadają się do obrazowania tomograficznego całego ciała. Stosuje się je czasem w terapii izotopowej, ale nie w PET. Emiter beta minus też nie pasuje, bo w tym rozpadzie powstaje elektron, a nie pozyton. Elektron nie anihiluje z elektronem, tylko traci energię w ośrodku przez jonizację i hamowanie, więc nie generuje tych charakterystycznych dwóch fotonów 511 keV pod kątem 180°. Tego rodzaju izotopy wykorzystuje się głównie w terapii (np. 90Y, 131I), ewentualnie w innych typach badań, ale nie w klasycznym PET. Często zdarza się też, że ktoś odpowiada „gamma”, bo kojarzy, że w medycynie nuklearnej jest gammakamera i scyntygrafia. Tam faktycznie używa się emiterów gamma, ale to jest SPECT, a nie PET. PET opiera się właśnie na fizyce anihilacji pozyton–elektron. Moim zdaniem warto sobie to poukładać tak: do ciała zawsze podajemy emiter beta plus, a urządzenie rejestruje pary fotonów gamma po anihilacji. Jak zapamiętasz ten ciąg zdarzeń, to podobne pytania przestają być problemem.

Najczęstszy problem przy tym pytaniu polega na myleniu różnych rodzajów badań obrazowych tylko na podstawie podobnie brzmiących nazw lub skojarzeń z narządami jamy brzusznej. Cholangiografia ma w nazwie człon „chole”, czyli żółć, i dotyczy dróg żółciowych, a nie układu moczowego ani samego pęcherza moczowego. Jeśli ktoś zaznacza drogi moczowe, zwykle miesza cholangiografię z urografią, cystografią czy pielografią. Drogi moczowe ocenia się właśnie za pomocą badań takich jak urografia dożylna, urografia CT, pielografia wstępująca albo scyntygrafia nerek. W tych procedurach kontrast podaje się do układu moczowego, a obrazowane są nerki, moczowody i pęcherz moczowy. W cholangiografii ścieżka kontrastu i cel badania są zupełnie inne – chodzi o przewody żółciowe, ich drożność i ewentualne przeszkody w odpływie żółci. Wskazanie pęcherza moczowego jako celu cholangiografii to też typowy skrót myślowy: „skoro jest kontrast i brzuch, to pewnie chodzi o pęcherz”. Pęcherz moczowy bada się najczęściej za pomocą USG, czasem RTG z kontrastem – i wtedy jest to cystografia, a nie cholangiografia. Z kolei odpowiedź sugerująca, że cholangiografia dotyczy pęcherzyka żółciowego, wydaje się na pierwszy rzut oka najbardziej zdradliwa. Pęcherzyk żółciowy należy do układu żółciowego, ale celem badania jest przede wszystkim obrazowanie przewodów żółciowych, a nie samego pęcherzyka. Oczywiście na niektórych etapach badania pęcherzyk może się uwidaczniać, jednak nazwa i główny zakres procedury odnoszą się do całego systemu dróg żółciowych. W praktyce klinicznej do oceny pęcherzyka żółciowego podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej, ewentualnie tomografia komputerowa czy rezonans (np. MRCP), a nie klasyczna cholangiografia. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk „czytania” nazw badań: chole–żółć, uro–mocz, cysto–pęcherz, dzięki temu o wiele łatwiej uniknąć takich pomyłek na egzaminach i w codziennej pracy.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo nazwa nie jest już tak często używana w codziennej mowie, a kojarzy się trochę abstrakcyjnie. Celiakografia nie ma jednak nic wspólnego ani z pniem płucnym, ani z ogólnie pojętym „układem żylnym”, ani nie jest opisem dowolnego badania tętniczego. Chodzi o bardzo konkretne naczynie. Pień płucny to duże naczynie tętnicze wychodzące z prawej komory serca i prowadzące krew do płuc. Jego ocenę wykonuje się np. w angiografii płucnej, angio-TK klatki piersiowej czy w badaniach kardiologicznych. To jest zupełnie inny obszar anatomiczny niż pień trzewny, który znajduje się w jamie brzusznej i zaopatruje narządy górnej części przewodu pokarmowego. Skoro więc celiakografia dotyczy jamy brzusznej, wybór pnia płucnego wynika zwykle z mylenia nazw dużych naczyń. Podobnie odpowiedź „układ żylny” jest zbyt ogólna i merytorycznie nietrafiona. Badania kontrastowe układu żylnego to flebografie, wenografie albo po prostu faza żylna w TK czy MR. Celiakografia odnosi się natomiast do konkretnego tętniczego pnia, a nie do ogólnego obrazu żył. Typowym błędem myślowym jest tu założenie, że skoro jest kontrast, to może chodzić o żyły, bo np. kojarzy się to z zakrzepicą. W angiografii klasycznej i w nowoczesnych angio-TK/MR zdecydowana większość badań dotyczy jednak przede wszystkim tętnic. Odpowiedź „układ tętniczy” jest z kolei częściowo kusząca, bo rzeczywiście mówimy o naczyniu tętniczym. Ale pytanie jest precyzyjne: celiakografia to badanie kontrastowe konkretnego pnia – trzewnego – a nie całego układu tętniczego. W dobrej praktyce diagnostyki obrazowej warto kojarzyć nazwy badań z anatomicznymi strukturami: koronarografia – tętnice wieńcowe, karotydografia – tętnice szyjne, celiakografia – pień trzewny. To pomaga unikać takich właśnie nieprecyzyjnych skojarzeń i błędnych odpowiedzi.

Trudność w tym zadaniu wynika głównie z prawidłowego policzenia kręgów na obrazie rezonansu magnetycznego. Wiele osób automatycznie „strzela” w środkowe kręgi lędźwiowe, typu L3, bo wizualnie wydaje się, że strzałka wskazuje coś mniej więcej w centrum kolumny lędźwiowej. To jest typowy błąd: liczenie na oko, bez szukania punktu odniesienia. Dobra praktyka w diagnostyce obrazowej mówi jasno – zawsze identyfikujemy poziomy kręgów metodycznie, najlepiej od kości krzyżowej w górę. Jeśli ktoś wybrał L3, najpewniej nie policzył po kolei trzonów od L5 i L4, tylko zasugerował się położeniem „gdzieś w środku”. Tymczasem na obrazie widać, że zmieniony trzon jest wyżej, na poziomie pierwszego kręgu lędźwiowego. Z kolei odpowiedzi Th8 i Th10 wynikają zazwyczaj z innego błędu myślowego: pomylenia odcinka piersiowego z lędźwiowym. Na prawidłowo wykonanym MRI odcinka piersiowo‑lędźwiowego łatwo zauważyć, że kręgi piersiowe mają przyczepy żeber i nieco inny kształt trzonów. W odcinku lędźwiowym żeber już nie widać, a trzony są masywniejsze. Jeżeli ktoś nie zwraca uwagi na przejście piersiowo‑lędźwiowe i na obecność żeber, może błędnie założyć, że ogląda wyższy poziom kręgosłupa, niż jest w rzeczywistości. W praktyce klinicznej taka pomyłka bywa bardzo groźna – nieprawidłowe oznaczenie poziomu może doprowadzić do operowania nie tego kręgu, co trzeba, lub błędnego zaplanowania radioterapii czy zabiegu przezskórnego. Z mojego doświadczenia najlepszym sposobem uniknięcia takich wpadek jest konsekwentne stosowanie jednej procedury: najpierw identyfikacja kości krzyżowej i poziomu L5–S1, potem spokojne liczenie kolejnych trzonów ku górze z równoczesnym zwracaniem uwagi na zanik żeber przy przejściu na odcinek lędźwiowy. Współczesne standardy w radiologii kładą duży nacisk na precyzyjną lokalizację zmian właśnie po to, żeby eliminować błędy wynikające z pobieżnego oglądania obrazów bez systematycznej analizy.

Podstawowy błąd przy tym pytaniu wynika zwykle z pomieszania różnych rodzajów promieniowania jonizującego i ich zastosowań w diagnostyce obrazowej. W medycynie używamy neutronów, elektronów, pozytonów, fotonów gamma czy cząstek alfa, ale każda z tych cząstek ma swoją specyficzną rolę i nie da się ich tak po prostu zamieniać między sobą w konkretnych technikach obrazowania.
Neutrony są używane raczej w bardzo wyspecjalizowanych procedurach, np. w niektórych typach radioterapii neutronowej czy w badaniach materiałowych, a nie w rutynowej medycynie nuklearnej. Neutron jest elektrycznie obojętny, ma inne oddziaływania z materią niż cząstki naładowane, a aparatura PET jest zbudowana do rejestracji fotonów gamma o energii 511 keV, powstających z anihilacji pozyton–elektron, a nie do rejestracji neutronów.
Elektrony, a właściwie promieniowanie beta minus, są istotne w wielu radioizotopach terapeutycznych, np. w leczeniu zmian przerzutowych do kości czy w terapii radioizotopowej tarczycy. Jednak w klasycznym badaniu PET one nie odgrywają roli sygnału używanego do obrazowania. Emiter beta minus nie daje par fotonów 511 keV w koincydencji, więc skaner PET nie ma czego zarejestrować w sposób pozwalający na rekonstrukcję obrazu. To jest typowe nieporozumienie: skoro to też „beta”, to może się nada – ale PET opiera się ściśle na emisji beta plus, czyli na pozytonach.
Cząstki alfa z kolei mają bardzo krótką drogę w tkankach i ogromną energię liniową (wysokie LET). To idealne narzędzie w niektórych nowoczesnych terapiach celowanych (tzw. terapia alfa celowana), ale zupełnie niepraktyczne do obrazowania całego ciała. Z praktycznego punktu widzenia ich zasięg jest tak mały, że nie ma szans, żeby zarejestrować je na zewnątrz ciała za pomocą pierścienia detektorów PET. Do tego aparatura PET nie jest konstruowana pod wykrywanie cząstek ciężkich, tylko fotonów gamma.
Moim zdaniem najczęstszy błąd myślowy polega na utożsamianiu „dowolnego promieniowania jonizującego” z możliwością wykonania dowolnego badania. A tak nie jest. PET to bardzo specyficzna technika, która wymaga radioizotopów emitujących pozytony (beta plus). Pozyton po anihilacji z elektronem generuje dwa fotony 511 keV, a cały system detekcji, koincydencji i rekonstrukcji obrazu jest pod to zoptymalizowany. Zastosowanie emiterów neutronów, elektronów czy cząstek alfa po prostu nie wygenerowałoby sygnału możliwego do wykorzystania w PET, zgodnie ze standardami medycyny nuklearnej i fizyki medycznej. Dlatego poprawne rozróżnienie typów promieniowania jest tu kluczowe, zarówno dla zrozumienia teorii, jak i dla bezpiecznej praktyki klinicznej.

W tym pytaniu bardzo łatwo pomylić lokalizację, bo na pierwszy rzut oka wszystkie oznaczenia elektrod EEG wyglądają podobnie. Klucz tkwi jednak w literze, od której zaczyna się symbol. W standardowym, międzynarodowym systemie 10–20 każda litera odpowiada konkretnemu płatowi mózgu: F to frontalny, czyli czołowy, T to temporalny, czyli skroniowy, O to occipitalny, czyli potyliczny, a P to parietalny, czyli ciemieniowy. Jeśli ktoś kojarzy P3, P4, Pz z płatami czołowymi, to najpewniej myli je z elektrodami F3, F4, Fz, które rzeczywiście leżą nad okolicami czołowymi i są używane do oceny czynności płatów czołowych, np. w zaburzeniach funkcji wykonawczych czy w padaczce czołowej.
Podobnie skojarzenie z płatami potylicznymi bierze się z tego, że obszary P i O leżą stosunkowo blisko siebie w tylnej części głowy. Jednak elektrody potyliczne to O1, O2, Oz, i to one są kluczowe przy ocenie rytmu alfa z okolic potylicznych czy przy analizie zmian w zaburzeniach widzenia. P3, P4 i Pz są położone nieco bardziej do przodu, nad płatami ciemieniowymi, które odpowiadają za integrację bodźców czuciowych i orientację przestrzenną. Z kolei przypisanie P3, P4, Pz do płatów skroniowych wynika często z mylenia ich z elektrodami T3, T4, T5, T6 (w nowszej nomenklaturze T7, T8, P7, P8), które rzeczywiście obejmują rejony skroniowe i tylno-skroniowo-ciemieniowe.
Z mojego doświadczenia typowym błędem jest zapamiętywanie układu EEG „na pamięć” bez zrozumienia logiki oznaczeń. W efekcie ktoś wie, że gdzieś z boku są elektrody skroniowe, z tyłu potyliczne, ale już dokładne przypisanie P3, P4, Pz do płata ciemieniowego zaczyna się mieszać. Tymczasem standardy mówią jasno: litera = płat, liczba nieparzysta = lewa półkula, parzysta = prawa, a „z” = linia środkowa. Jeśli trzyma się tej zasady, łatwo uniknąć pomyłek przy zakładaniu elektrod i późniejszej interpretacji zapisu EEG, co ma duże znaczenie przy lokalizowaniu ognisk padaczkowych czy ocenianiu rozległości zmian korowych.