Wyniki egzaminu

Nowy egzamin
Informacje o egzaminie:
  • Zawód: Ortoptystka
  • Kwalifikacja: MED.04 - Świadczenie usług medycznych w zakresie ortoptyki
  • Data rozpoczęcia: 12 maja 2026 12:14
  • Data zakończenia: 12 maja 2026 12:29

Egzamin niezdany

Wynik: 18/40 punktów (45,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe
Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania
Udostępnij swój wynik
Facebook
X.com
LinkedIn
Szczegółowe wyniki:
Pytanie 1

W celu utrwalenia fiksacji centralnej należy zastosować ćwiczenia z użyciem

A. bernelloskopu.
B. lokalizatora.
C. karty z kropkami.
D. linijki aperturowej.
Prawidłowo wskazałeś lokalizator jako narzędzie służące do utrwalania fiksacji centralnej. W praktyce ortoptycznej lokalizator to bardzo przydatne urządzenie wykorzystywane przede wszystkim w terapii widzenia, szczególnie u osób z zaburzeniami fiksacji, na przykład przy niedowidzeniu czy zezem. Umożliwia on precyzyjne ćwiczenie ukierunkowania spojrzenia na jeden wybrany punkt, co jest fundamentem dla prawidłowego postrzegania szczegółów. Z mojego doświadczenia, dobrze prowadzona praca z lokalizatorem pomaga pacjentom nie tylko poprawić jakość widzenia centralnego, ale też podnieść ogólną sprawność funkcji wzrokowych i koordynację wzrokowo-ruchową. W branży przyjęło się, że ćwiczenia z lokalizatorem są standardem w rehabilitacji fiksacji centralnej i bardzo często zalecane przez specjalistów. Ćwiczenia te wymagają cierpliwości, ale efekty są naprawdę zauważalne, szczególnie u dzieci. Warto też wiedzieć, że lokalizator pozwala łatwo kontrolować postępy terapii, bo terapeuta dokładnie widzi, czy pacjent faktycznie skupia wzrok na centralnym punkcie. To urządzenie daje bardzo praktyczne możliwości pracy indywidualnej, a przy odpowiednim zaangażowaniu pacjenta można osiągnąć naprawdę spektakularne rezultaty. Moim zdaniem, korzystanie z lokalizatora to jedna z lepszych metod jeśli zależy nam na trwałym efekcie poprawy fiksacji centralnej.
Pytanie 2

Skręt gałki ocznej na zewnątrz spowodowany jest skurczem mięśnia gałkoruchowego

A. skośnego górnego.
B. prostego bocznego.
C. prostego przyśrodkowego.
D. skośnego dolnego.
W pytaniu chodziło o skręt gałki ocznej na zewnątrz, czyli rotację zewnętrzną, a tutaj łatwo się pomylić, gdyż mięśnie gałkoruchowe bywają mylone pod względem funkcji. Mięsień skośny górny rzeczywiście uczestniczy w rotacji gałki ocznej, ale jego skurcz powoduje skręt do wewnątrz (inwersję), a nie na zewnątrz. Często ten błąd wynika z mylenia podobieństwa nazw – skośny górny i dolny działają przeciwnie w zakresie rotacji. Z kolei mięsień prosty boczny rzeczywiście odwodzi oko, czyli przesuwa je w bok, ale nie odpowiada za rotację wokół osi długiej gałki ocznej. Jego funkcją jest odprowadzanie oka w kierunku skroni, jednak nie wprowadza on gałki w ruch obrotowy na zewnątrz. Mięsień prosty przyśrodkowy natomiast działa zupełnie przeciwnie do prostego bocznego: przywodzi oko, czyli przesuwa je w stronę nosa, również bez wywoływania rotacji zewnętrznej. Bardzo często spotykałem się z przekonaniem, że ruch „na zewnątrz” to odruchowo wybierany prosty boczny, ale tu chodzi o ruch obrotowy, a nie boczny! To częsty błąd logiczny wśród osób zaczynających naukę okulomotoryki. W praktyce, szczególnie przy diagnostyce porażeń nerwów czaszkowych, precyzyjna znajomość ruchów wywoływanych przez konkretne mięśnie jest absolutnie kluczowa – literackie przeoczenia mogą prowadzić do nieprawidłowej interpretacji objawów i błędów w leczeniu. Dlatego warto rozróżniać ruchy obrotowe (rotacje) od ruchów prostych (przodo- i odwodzenia, unoszenia i opuszczania), żeby potem nie dać się zaskoczyć na egzaminie czy w gabinecie.
Pytanie 3

Która informacja uzyskana w wywiadzie rodzinnym jest nieistotna w etiologii zeza?

A. Toksoplazmoza w okresie płodowym.
B. Przedwczesny poród.
C. Uraz gałki ocznej.
D. Jaskra zamkniętego kąta.
Wybór odpowiedzi „jaskra zamkniętego kąta” jako nieistotnej w etiologii zeza jest jak najbardziej trafny. To schorzenie dotyczy głównie osób dorosłych, starszych, a jego patomechanizm w zasadzie nie ma żadnego związku z powstawaniem zeza, zwłaszcza u dzieci. Moim zdaniem warto zapamiętać, że zez u dzieci najczęściej ma swoje źródło w przebytych chorobach okresu płodowego, wcześniactwie, urazach, zaburzeniach refrakcji czy też czynnikach genetycznych. Jaskra zamkniętego kąta pojawia się przy anatomicznych predyspozycjach do zablokowania odpływu cieczy wodnistej, co prowadzi do nagłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, ale nie powoduje zaburzeń ustawienia gałek ocznych w osi. W praktyce żaden okulista nie uwzględnia historii takiej jaskry jako czynnika ryzyka zeza. W obowiązujących standardach diagnostyki zeza, np. tych opartych na zaleceniach Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, nie znajdziesz nawet wzmianki o jaskrze zamkniętego kąta w kontekście etiologii zeza. To dobry moment, by rozróżniać choroby, które mogą mieć wpływ na rozwój układu wzrokowego u dziecka od tych typowych dla dorosłych, które nie wchodzą w etiologię zeza. W codziennej praktyce klinicznej wywiad rodzinny powinien skupiać się na czynnikach typowych dla wieku rozwojowego, a nie schorzeniach dorosłych, bo takie informacje nie mają znaczenia dla rozpoznania i planowania leczenia zeza.
Pytanie 4

Która warstwa nie jest elementem budowy siatkówki?

A. Warstwa włókien czuciowych.
B. Warstwa komórek zwojowych.
C. Warstwa jądrzasta wewnętrzna.
D. Warstwa nabłonka barwnikowego.
Siatkówka oka ma bardzo złożoną budowę warstwową, która została dokładnie opisana w literaturze medycznej i anatomicznej. Częstym błędem jest utożsamianie różnych warstw ze sobą lub mylenie nazw, co w praktyce prowadzi do nieporozumień, szczególnie jeśli mówimy o diagnostyce chorób oczu. Warstwa komórek zwojowych, warstwa jądrzasta wewnętrzna oraz warstwa nabłonka barwnikowego to faktyczne, anatomiczne elementy siatkówki. Warstwa komórek zwojowych zawiera ciała neuronów, które odbierają informacje z niższych warstw siatkówki i wysyłają je dalej do mózgu poprzez swoje aksony tworzące nerw wzrokowy. Warstwa jądrzasta wewnętrzna skupia jądra różnych typów komórek, w tym amakrynowych, dwubiegunowych i poziomych, które biorą udział w obróbce sygnałów świetlnych. Z kolei warstwa nabłonka barwnikowego stanowi zewnętrzną część siatkówki i odpowiada za ochronę oraz żywienie fotoreceptorów, a także bierze udział w regeneracji pigmentu wzrokowego. Standardy akademickie i branżowe wyraźnie wyróżniają te trzy warstwy jako kluczowe dla funkcjonowania siatkówki. Natomiast określenie „warstwa włókien czuciowych” nie jest używane oficjalnie w anatomicznym opisie siatkówki. Część osób może pomylić to z warstwą włókien nerwowych, ale nawet tam nie chodzi o „czuciowe” w klasycznym rozumieniu, bo mamy do czynienia z włóknami nerwów wzrokowych, a nie typowymi włóknami aferentnymi znanymi z innych części układu nerwowego. Myląc te pojęcia, łatwo popaść w schematyczne myślenie, że każda warstwa z „włóknami” musi być elementem siatkówki, co nie jest zgodne z rzeczywistością. W praktyce, szczególnie jeżeli ktoś zamierza pracować w zawodach związanych z okulistyką czy optyką, warto dobrze znać precyzyjne nazewnictwo i funkcje poszczególnych warstw siatkówki.
Pytanie 5

W wyniku ćwiczeń uzyskano poprawę fiksacji z ekscentrycznej na centralną. Który z aparatów należy wykorzystać do ćwiczeń w kolejnym etapie leczenia?

A. Akodometr.
B. Konwerter.
C. Diploskop.
D. Cheiroskop.
Wybór innego aparatu niż cheiroskop może wynikać z mylnego rozumienia etapów rehabilitacji widzenia albo z mieszania narzędzi o różnym przeznaczeniu. Diploskop, choć użyteczny w terapii widzenia, ma zastosowanie głównie w ćwiczeniach związanych z fuzją i widzeniem obuocznym, a nie w utrwalaniu centralnej fiksacji po jej uzyskaniu. Często początkujący terapeuci czy studenci mylą potrzeby pacjenta na tym etapie leczenia, sądząc, że ćwiczenia na diploskopie pomogą w utrzymaniu centralnej fiksacji, ale taki sprzęt służy zupełnie innym celom – poprawie współpracy obu oczu i likwidacji widzenia podwójnego. Konwerter natomiast to narzędzie stosowane głównie do stymulacji różnych rejonów siatkówki, szczególnie przy ćwiczeniach zmiany punktu widzenia i pobudzaniu siatkówki poza dołkiem środkowym. W sytuacji, kiedy już udało się uzyskać centralną fiksację, nie ma potrzeby ponownie „przeskakiwać” na ekscentryczne obszary, więc konwerter nie jest tu optymalny. Akodometr służy głównie do ćwiczeń akomodacji, czyli ustawiania ostrości na różnych odległościach, a nie do stabilizacji czy ćwiczenia centralnej fiksacji. To typowy błąd, kiedy ktoś utożsamia poprawę zdolności akomodacyjnych z poprawą fiksacji – te procesy są od siebie niezależne. Z mojego doświadczenia wynika, że właściwy dobór sprzętu jest kluczowy, bo tylko wtedy terapia daje trwałe efekty. Najważniejsze to nie mylić celów poszczególnych etapów leczenia i zawsze kierować się sprawdzonymi wytycznymi branżowymi, które jednoznacznie wskazują na cheiroskop jako narzędzie do utrwalania centralnej fiksacji w kolejnych fazach terapii.
Pytanie 6

Wyrostki rzęskowe nie biorą udziału

A. w domykaniu szpary powiekowej.
B. w zmianie kształtu soczewki.
C. w produkcji cieczy wodnistej.
D. w napinaniu więzadełek Zinna.
Wyrostki rzęskowe to takie małe, ale bardzo istotne struktury w oku, które znajdują się w obrębie ciała rzęskowego. Moim zdaniem warto zapamiętać, że ich główne zadania to produkcja cieczy wodnistej, udział w zmianach kształtu soczewki oraz napinanie więzadełek Zinna, czyli systemu, który utrzymuje soczewkę na miejscu. Z mojego doświadczenia wynika, że wiele osób myli je z innymi strukturami oka, szczególnie jeśli chodzi o ruchy powiek. Jednak wyrostki rzęskowe nie mają absolutnie żadnego związku z domykaniem szpary powiekowej – tym zajmują się mięśnie powiek, głównie mięsień okrężny oka. To ważne, bo błędna identyfikacja tych funkcji może utrudnić zrozumienie fizjologii oka, co ma wpływ np. na diagnostykę schorzeń okulistycznych. W praktyce inżynierskiej, przy projektowaniu modeli anatomicznych lub symulatorów okulistycznych, rozróżnienie zakresu działania poszczególnych struktur – jak wyrostki rzęskowe versus mięśnie powiek – jest podstawą rzetelnego odwzorowania działania narządu wzroku. Standardowo, w każdej nowoczesnej literaturze medycznej, ta rola wyrostków rzęskowych jest podkreślana – jeśli chodzi o zamykanie szpary powiekowej, one nie mają tu żadnego udziału. Warto mieć to w głowie, bo bardzo często na egzaminach pojawiają się podchwytliwe pytania związane z funkcjami różnych struktur oka.
Pytanie 7

Zastosowanie czerwonego filtra jest wymagane w ćwiczeniach

A. usprawniających działanie mięśni.
B. fuzji na synoptoforze.
C. usuwających supresję środkową.
D. z użyciem karty z kropkami.
Zastosowanie czerwonego filtra w ćwiczeniach usuwających supresję środkową to podstawa rehabilitacji widzenia obuocznego. Chodzi o to, żeby aktywnie pobudzać oko, które ma tendencję do „wyłączania się” podczas patrzenia. W praktyce – czerwony filtr najczęściej nakładamy na jedno oko (np. na okulary), a bodźce prezentowane są w taki sposób, żeby tylko „wyciszone” oko mogło je widzieć. To prowadzi do stopniowego przełamywania supresji. W gabinetach ortoptycznych właśnie takie techniki są uznawane za jedne z najskuteczniejszych – potwierdza to masa publikacji z dziedziny ortoptyki i optometrii. Osobiście uważam, że bez stosowania filtrów ciężko sobie wyobrazić naprawdę skuteczną terapię przy tłumieniu środkowym. Często przy tym stosujemy tzw. test Wortha czy specjalne plansze, gdzie tylko przez filtr widać fragment obrazu. Dzięki temu pacjent uczy się na nowo wykorzystywać oba oczy równocześnie – a o to przecież chodzi w rehabilitacji widzenia obuocznego. Takie ćwiczenia dają najlepsze efekty właśnie wtedy, gdy są prowadzone zgodnie z protokołami i przy użyciu odpowiednich narzędzi, jak czerwone filtry. Pracując w praktyce, wielokrotnie widziałem, jak regularne stosowanie tej metody skutecznie zmniejszało supresję nawet u osób dorosłych. Daje to naprawdę duże możliwości przywracania sprawności wzrokowej.
Pytanie 8

Ćwiczenia z zastosowaniem konwertera są zalecane pacjentom z zezem

A. zbieżnym porażennym.
B. zbieżnym akomodacyjnym.
C. rozbieżnym okresowym z niedomogą konwergencji.
D. rozbieżnym okresowym z ekscesem dywergencji.
W przypadku zeza zbieżnego porażennego ćwiczenia z konwerterem nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, bo tutaj przyczyna leży w uszkodzeniu lub dysfunkcji jednego z nerwów gałkoruchowych, a nie w zaburzeniach konwergencji. Stosowanie konwertera w takich przypadkach nie tylko nie jest wskazane, ale może wręcz pogłębić niewłaściwe kompensacje i opóźnić wdrożenie właściwego leczenia operacyjnego czy farmakologicznego. Podobnie przy zezach zbieżnych akomodacyjnych – tutaj podstawowym problemem jest nadmierna akomodacja i to na niej skupia się terapia, często poprzez odpowiednie szkła korekcyjne lub ćwiczenia relaksacyjne, a nie przez sztuczne pobudzanie konwergencji. Można się spotkać z opiniami, że konwerter „ćwiczy oczy” – to prawda, ale nie w tym konkretnym przypadku. Jeśli chodzi o rozbieżny okresowy zez z ekscesem dywergencji, to tutaj z kolei problemem jest zbyt silna dywergencja, więc stosowanie ćwiczeń na pobudzanie konwergencji przez konwerter jest po prostu nieadekwatne i może wręcz zaburzyć już i tak delikatną równowagę układu ruchowego oczu. Typowym błędem jest myślenie, że każde odchylenie gałek ocznych od osi środkowej da się skorygować tym samym ćwiczeniem – niestety, każda postać zeza wymaga zupełnie innego podejścia terapeutycznego. Najlepsze praktyki zalecają precyzyjną diagnostykę i indywidualny dobór metod, zamiast stosowania uniwersalnych rozwiązań. Konwerter sprawdza się głównie tam, gdzie występują zaburzenia konwergencji, a nie ogólne osłabienie czy nadmiar aktywności mięśni odpowiadających za ruchy gałek ocznych.
Pytanie 9

Leczenie bierno-czynne na lokalizatorze wymaga każdorazowo sprawdzenia

A. korespondencji siatkówkowej.
B. fiksacji.
C. widzenia przestrzennego.
D. ostrości widzenia.
W leczeniu bierno-czynnym na lokalizatorze można się łatwo pomylić, bo intuicyjnie mogłoby się wydawać, że liczy się sprawdzanie np. ostrości widzenia czy widzenia przestrzennego, ale to nie jest do końca zgodne z rzeczywistością kliniczną. Ostrość widzenia jest ważna w ocenie ogólnego funkcjonowania oka, jednak sam proces ćwiczenia na lokalizatorze skupia się na tym, by pacjent precyzyjnie utrzymywał wzrok na konkretnym punkcie, czyli właśnie na fiksacji. Widzenie przestrzenne, choć bardzo ważne w codziennym funkcjonowaniu i w niektórych terapiach, nie jest kluczowe w tym konkretnym ćwiczeniu, bo lokalizator nie służy do oceny głębi, tylko do treningu wybranej funkcji wzrokowej. Podobnie sprawa wygląda z korespondencją siatkówkową – to bardzo specjalistyczne pojęcie, dotyczące zgodności położenia obrazów na siatkówce obu oczu, istotne przy diagnostyce i leczeniu np. zeza, ale nie jest to element, który rutynowo sprawdzamy w terapii bierno-czynnej na lokalizatorze. Moim zdaniem najczęstszym błędem jest traktowanie tych parametrów jako elementu każdorazowej kontroli, być może dlatego, że są one szeroko omawiane na zajęciach z optometrii czy ortoptyki, ale w praktyce to właśnie fiksacja jest tym, co trzeba obserwować non stop. Dobrze jest pamiętać, że to ona decyduje, czy ćwiczenie spełnia swoją funkcję, a inne parametry są ważne, ale raczej w szerszym kontekście diagnostyki i długofalowej terapii, a nie w codziennym prowadzeniu ćwiczeń z użyciem lokalizatora.
Pytanie 10

W których soczewkach stosuje się specjalne zmniejszenie centralnej grubości soczewki dodatniej i obwodowej soczewki ujemnej?

A. Progresywnych.
B. Torycznych.
C. Pryzmatycznych.
D. Lentikularnych.
Wiele osób myli pojęcia związane z budową i funkcją różnych rodzajów soczewek okularowych, bo ich nazwy potrafią brzmieć podobnie, a zastosowania bywają dość specjalistyczne. Soczewki toryczne kojarzą się głównie z korekcją astygmatyzmu – mają różną moc w różnych przekrojach, ale ich geometria nie służy celowemu zmniejszaniu grubości centralnej czy obwodowej, tylko korygowaniu nieregularności rogówki lub soczewki. W praktyce rzadko spotyka się sytuację, żeby toryczna soczewka miała zmienianą grubość w taki sposób jak lentikularna – tam liczy się raczej precyzyjne ustawienie osi i właściwa moc cylindra. Soczewki progresywne z kolei to bardziej zaawansowane technologicznie rozwiązania dla osób z prezbiopią – umożliwiają płynne przechodzenie między mocami do dali i bliży, ale cała ich „magia” polega na zmienności mocy, a nie na specjalnym modelowaniu grubości w określonych strefach. Dobry optyk wie, że progsy projektuje się pod kątem szerokości kanału progresji czy pola widzenia, a nie na zasadzie redukowania grubości centralnej lub obwodowej w kontekście mocy. Jeśli chodzi o soczewki pryzmatyczne, tutaj cały patent polega na wytworzeniu efektu przesunięcia obrazu (pryzmatycznego), co wykorzystuje się np. przy leczeniu zeza. Pryzmaty mają swoją specyficzną konstrukcję, ale nie stosuje się tu żadnych zamierzonych redukcji grubości centralnej czy obwodowej dla plusów lub minusów – grubość jest pochodną wartości pryzmatu, a nie celowego projektowania jak w lentikularnych. Często spotykam się z opinią, że każde nietypowe szkło będzie miało „coś wspólnego” z grubościami – to nie do końca prawda. Dopiero w soczewkach lentikularnych to właśnie budowa ogranicza wagę i objętość, dzięki czemu można uzyskać soczewki o wysokiej mocy przy relatywnie niewielkiej masie. Warto znać te niuanse, bo pozwalają one lepiej doradzać pacjentom i unikać niepotrzebnych błędów przy doborze szkieł.
Pytanie 11

Ćwiczeniem nakierowanym na rozdzielenie akomodacji od konwergencji jest ćwiczenie z użyciem

A. diploskopu.
B. cheiroskopu.
C. tekstu i pałeczki.
D. karty z kropkami.
Wśród dostępnych opcji pojawiły się narzędzia i metody, które – choć mają swoje zastosowanie w terapii widzenia czy ćwiczeniach ortoptycznych – nie służą stricte do rozdzielania akomodacji od konwergencji. Przykładem jest karta z kropkami. Takie karty są bardzo przydatne do ćwiczeń fuzji czy konwergencji, gdzie oczom prezentuje się bodźce wymagające zbieżnego patrzenia, ale nie wymuszają one oddzielnego sterowania akomodacją i konwergencją. To raczej klasyka do nauki widzenia obuocznego. Z kolei tekst i pałeczka to ćwiczenia typowo akomodacyjne, gdzie pracuje się nad ostrością widzenia na różnych odległościach, jednak nie wyizolowują działania mięśni odpowiedzialnych za konwergencję. Często spotyka się je na zajęciach z optometrii jako ćwiczenia wspomagające koordynację wzrokową, ale nie spełniają one warunków rozdzielenia omawianych funkcji. Cheiroskop natomiast wykorzystuje się głównie do treningów percepcji przestrzennej, odwzorowywania i integracji bodźców wzrokowych z motoryką ręki. To bardzo ciekawe narzędzie, ale jego głównym celem jest poprawa koordynacji oko-ręka, a nie ćwiczenia związane z konwergencją czy akomodacją. W branżowych materiałach i podczas kursów bardzo często powtarza się, że prawdziwe rozdzielenie tych dwóch procesów jest możliwe niemal wyłącznie dzięki specjalistycznym urządzeniom takim jak diploskop, które stanowią złoty standard w tym zakresie. Częstym błędem jest myślenie, że jakiekolwiek ćwiczenie ortoptyczne angażujące akomodację lub konwergencję automatycznie rozdziela te procesy – niestety, to zbyt uproszczone podejście. W rzeczywistości tylko niektóre narzędzia i techniki pozwalają na taką precyzję treningu.
Pytanie 12

Które ćwiczenia należy wykonać u pacjenta z heteroforią i objawami astenopijnymi?

A. Koordynacji wzrokowo-ruchowej.
B. Poprawiające korespondencję siatkówkową.
C. Zakresu fuzji.
D. Antysupresyjne.
Wybór ćwiczeń antysupresyjnych, koordynacji wzrokowo-ruchowej czy poprawiających korespondencję siatkówkową w przypadku heteroforii z objawami astenopijnymi nie jest najbardziej trafiony pod względem obecnych standardów terapii ortoptycznej. Gdy mówimy o heteroforii, czyli ukrytym zezowaniu, to fundamentalnym problemem jest zaburzenie równowagi mięśniowej oczu, co prowadzi do trudności w utrzymaniu prawidłowej fuzji obuocznej podczas pracy wzrokowej. Objawy astenopijne, takie jak szybkie męczenie się oczu, bóle głowy czy podwójne widzenie, wynikają właśnie z przeciążenia układu fuzji. W tego typu sytuacjach ćwiczenia antysupresyjne nie są priorytetowe, bo pacjent z heteroforią zazwyczaj nie wykazuje tłumienia obrazu z jednego oka – to jest domena zezów jawnych, zwłaszcza u dzieci i w przypadkach ambliopii. Z kolei ćwiczenia koordynacji wzrokowo-ruchowej, chociaż ważne w terapii ogólnej, nie są bezpośrednio skuteczne w zmniejszaniu objawów wynikających z niewydolności fuzji, a raczej służą poprawie precyzji ruchów oczu w kontekście całego ciała. Natomiast ćwiczenia poprawiające korespondencję siatkówkową są stosowane głównie przy anomaliach korowej integracji obuocznej u pacjentów z zezem towarzyszącym, nie zaś w heteroforii. Moim zdaniem często mylimy te pojęcia, bo są podobne w nazwie, ale różnią się zasadniczo w praktycznym zastosowaniu. Skupienie się na poprawie fuzji daje realne szanse na poprawę komfortu wzrokowego pacjenta i jest rekomendowane przez większość nowoczesnych podręczników ortoptycznych. Jeśli ćwiczymy inne aspekty, a zaniedbamy fuzję, to ryzykujemy, że pacjent nadal będzie narzekał na zmęczenie oczu, mimo zaangażowania w terapię.
Pytanie 13

Wadą rozwojową powstałą na skutek niecałkowitego zamknięcia się pęcherzyka ocznego jest

A. opadnięcie powieki górnej.
B. coloboma.
C. zaćma wrodzona.
D. niedomykalność szpary powiekowej.
Coloboma to wada rozwojowa, która powstaje właśnie w wyniku niecałkowitego zamknięcia się pęcherzyka ocznego podczas embriogenezy oka. W praktyce oznacza to, że na którymś etapie rozwoju zarodkowego dochodzi do nieprawidłowego zespolenia szczeliny ocznej, przez co w strukturach oka (najczęściej w tęczówce, ale też w siatkówce czy naczyniówce) pozostaje charakterystyczna „szczelina” lub ubytek – taki jakby wycięty kawałek. Bardzo często coloboma tęczówki widuje się w formie pionowego lub dolnego „wcięcia” w źrenicy, co daje uczniom ciekawy przypadek do analizy na lekcjach anatomii czy patologii. Z mojego doświadczenia, osoby, które przez chwilę zgłębiały temat embriologii oka, zwykle bez problemu kojarzą colobomę z nieprawidłowym zamknięciem szczeliny ocznej. W praktyce klinicznej rozpoznanie tej wady jest istotne, bo może się wiązać z powikłaniami, na przykład obniżoną ostrością wzroku lub zwiększonym ryzykiem innych anomalii, np. odwarstwienia siatkówki. Warto podkreślić, że rozpoznanie colobomy wymaga zarówno dokładnej oceny anatomicznej, jak i znajomości rozwoju zarodkowego oka. Obecnie, podczas badań przesiewowych noworodków, zwraca się na to szczególną uwagę właśnie ze względu na konsekwencje i możliwość wczesnej interwencji. Takie praktyczne powiązanie wiedzy z embriologii i codziennej pracy w okulistyce to – moim zdaniem – sedno profesjonalnego podejścia do tematu.
Pytanie 14

Która metoda ćwiczeń jest wskazana do uzyskania poprawy konwergencji akomodacyjnej i dodatniej konwergencji fuzjnej?

A. Z wykorzystaniem lokalizatora świetlnego.
B. Z zastosowaniem kart z kropkami.
C. Z wykorzystaniem aparatu typu „ślimak”.
D. Z zastosowaniem kart fuzjnych.
Wiele osób myli pojęcia związane z terapią widzenia i stąd pojawiają się nieporozumienia dotyczące metod ćwiczeń na konwergencję akomodacyjną oraz fuzję dodatnią. Karty fuzjne, choć pomagają w treningu fuzji, skupiają się głównie na poprawianiu zdolności do łączenia dwóch obrazów w jeden – często jednak nie angażują bezpośrednio mechanizmów akomodacyjnych w tym samym stopniu, co karty z kropkami. Aparat typu „ślimak” to sprzęt raczej wykorzystywany do treningów ruchów śledzących oczu albo przy nauce czytania, a nie jest dedykowany do ćwiczeń zbieżności akomodacyjnej czy dodatniej konwergencji fuzjnej. Nie spotkałem się w praktyce czy literaturze z dowodami, by regularne stosowanie tego urządzenia dawało poprawę właśnie tych specyficznych parametrów widzenia obuocznego, o które pyta to pytanie. Lokalizator świetlny natomiast wykorzystuje się w terapii wzroku dla stymulacji akomodacji oraz czasami w rehabilitacji ambliopii, ale nie jest narzędziem pierwszego wyboru do ćwiczenia dodatniej konwergencji fuzjnej. Często powtarzanym błędem jest przekładanie doświadczeń z jednego typu terapii na inny bez uwzględnienia konkretnych mechanizmów fizjologicznych – tymczasem każda metoda treningowa powinna być ściśle dobrana do celu terapii. Przekonanie, że każde zadanie stymulujące widzenie obuoczne poprawia wszystkie aspekty stereopsji i zbieżności, jest niestety niezgodne z aktualną wiedzą branżową. Jeżeli zależy nam na pracy nad konwergencją akomodacyjną i dodatnią konwergencją fuzjną – karty z kropkami dają tutaj najbardziej precyzyjne, mierzalne i powtarzalne efekty, zgodnie z wytycznymi nowoczesnej ortoptyki.
Pytanie 15

Badanie korespondencji siatkówkowej z użyciem pryzmatu i czerwonego filtra wymaga ustawienia pryzmatu bazą

A. ku górze.
B. do nosa.
C. ku dołowi.
D. do skroni.
Wybór innego ustawienia bazy pryzmatu niż ku górze prowadzi do błędnej metodologii badania korespondencji siatkówkowej. Ustawienie bazy do nosa lub do skroni jest stosowane przy innych badaniach ortoptycznych, najczęściej w analizie ruchów poziomych gałek ocznych i ocenie forii poziomych. Natomiast baza ku dołowi, choć czasami stosowana do oceny ruchów pionowych, nie pozwala na uzyskanie wiarygodnych wyników w kontekście korespondencji siatkówkowej za pomocą testu pryzmat-czerwony filtr. Głównym powodem jest specyfika tego badania: obrazy muszą być przesunięte w określony sposób, aby umożliwić interpretację pracy obu oczu i wychwycenie ewentualnych anomalii. Częsty błąd myślowy polega na założeniu, że kierunek bazy nie ma znaczenia, bo pryzmat 'tylko przesuwa obraz', jednak w praktyce każda zmiana kierunku bazy zmienia tor projekcji na siatkówce i de facto przekłada się na inne wyniki diagnostyczne. Zdarza się też, że osoby mylą techniki stosowane przy innych testach ortoptycznych, np. test Hirschberga czy test Maddoxa, gdzie rzeczywiście bazę ustawia się w innych kierunkach, zależnie od celu badania. W przypadku korespondencji siatkówkowej istotne jest, by przesunięcie obrazu następowało w płaszczyźnie pionowej, ponieważ tylko wtedy można dokładnie określić, jak funkcjonuje korespondencja między odpowiednimi punktami siatkówki każdego oka. Niedoprecyzowanie ustawienia pryzmatu wpływa negatywnie na jakość wyników, a w efekcie na dalsze postępowanie terapeutyczne. Dobrych praktyk uczy się już na etapie edukacji techników optometrystów, bo prawidłowa metodologia w takich prostych testach ma ogromny wpływ na całą ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną.
Pytanie 16

W ćwiczeniach zakresu fuzji w kierunku dywergencji na synoptoforze zaleconych 8-letniemu dziecku z rozpoznaną exophorią należy zastosować soczewki

A. wypukłe.
B. wklęsłe.
C. cylindryczne.
D. pryzmatyczne.
Wybór soczewek innych niż wypukłe do ćwiczeń dywergencji u dziecka z exophorią na synoptoforze jest pewnym nieporozumieniem wynikającym zapewne z mylenia funkcji poszczególnych typów szkieł. Soczewki wklęsłe, czyli minusy, generalnie pobudzają akomodację, co w praktyce powoduje zwiększenie konwergencji akomodacyjnej. U dziecka z exophorią byłoby to wręcz przeciwskuteczne, bo zwiększenie konwergencji utrudnia trenowanie dywergencji i może wręcz maskować problem, zamiast go rozwiązywać – takie podejście bywa spotykane u początkujących, którzy nie rozróżniają mechanizmów sprzężenia akomodacji i konwergencji. Soczewki cylindryczne natomiast w ogóle nie mają wpływu na akomodację czy fuzję – służą korekcji astygmatyzmu, a nie do ćwiczeń ukierunkowanych na dywergencję. Ich zastosowanie w tej sytuacji po prostu nie ma sensu, to zupełnie inna kategoria optyki. Soczewki pryzmatyczne są stosowane w ortoptyce, ale raczej do wyrównania podwójnego widzenia lub jako doraźna pomoc w przypadku trwałych zaburzeń fuzji, a nie do ćwiczeń zakresu dywergencji – wręcz mogą one „ułatwić” oku fuzję, przez co nie ćwiczy ono samodzielnie zakresu ruchu rozbieżnego. Często spotykany błąd to wiara, że każde zaawansowane rozwiązanie, typu pryzmaty, będzie dobre na wszystkie zaburzenia widzenia obuocznego – niestety, praktyka pokazuje, że dobranie optymalnej metody musi wynikać z rozumienia mechanizmów fizjologicznych. W ćwiczeniach ukierunkowanych na poprawę dywergencji i stabilizację fuzji u dzieci z exophorią, tylko soczewki wypukłe spełniają swoją funkcję zgodnie z nowoczesnymi wytycznymi ortoptycznymi. Warto o tym pamiętać, bo błędny dobór szkieł nie tylko nie pomaga, ale może wręcz pogłębić problem lub opóźnić poprawę.
Pytanie 17

Badanie obuocznego widzenia z użyciem synoptoforu wykazało u 7-letniego pacjenta „krzyżowanie” obrazów. Dla tego dziecka wskazane jest ćwiczenie

A. rozwijające jednoczesną percepcję.
B. fuzjnej względnej konwergencji.
C. dwojenia z zastosowaniem czerwonego filtra.
D. poszerzające zakres fuzji z użyciem listwy pryzmatycznej.
W diagnostyce i terapii zaburzeń widzenia obuocznego niezwykle ważne jest, by właściwie określić etap rozwoju danej funkcji wzrokowej. W przypadku „krzyżowania” obrazów podczas badania synoptoforem mamy do czynienia z brakiem jednoczesnej percepcji – to znaczy, że mózg nie potrafi jeszcze odbierać dwóch obrazów w jednej chwili. Niestety, często spotyka się myślenie, że skoro ktoś już widzi dwa obrazy, to można od razu przejść do ćwiczenia fuzji czy nawet konwergencji. Takie podejście jest niezgodne z zasadami ortoptyki i prowadzi donikąd, bo bez jednoczesnej percepcji nie ma tzw. podstawy do budowania dalszych funkcji. Przykładowo, ćwiczenia fuzji względnej konwergencji są zarezerwowane dla pacjentów, którzy już mają wykształconą jednoczesną percepcję – ich celem jest nauczenie zbieżności i precyzyjnego łączenia obrazów w jeden. Poszerzanie zakresu fuzji, nawet z użyciem listwy pryzmatycznej, również nie ma sensu na tym etapie, bo dziecko nie korzysta jeszcze z mechanizmu fuzji. Z kolei ćwiczenie dwojenia z czerwonym filtrem to narzędzie raczej do pracy z bardziej zaawansowanymi przypadkami, gdzie istnieje już choćby szczątkowa zdolność łączenia obrazów. Najczęstszy błąd popełniany przez początkujących terapeutów widzenia to właśnie przeskakiwanie etapów – chęć szybkiego przeskoczenia do trudniejszych ćwiczeń zamiast skupienia się na fundamentach. W praktyce należy najpierw nauczyć dziecko rozpoznawania dwóch obrazów naraz (jednoczesnej percepcji), a dopiero potem stopniowo wdrażać ćwiczenia wyższych funkcji obuocznych. Takie podejście daje najlepsze efekty i minimalizuje ryzyko wystąpienia nieprawidłowych adaptacji sensorycznych.
Pytanie 18

Który z wyników badania na synoptoforze wskazuje na obecność nieprawidłowej harmonijnej zamierzonej korespondencji siatkówkowej?

A. ob. = +5º sub. = 0º
B. ob. = +5º sub. = skok w +2º
C. ob. = +5º sub. = skok w 0º
D. ob. = +5º sub. = +2º
W przypadkach wyników, gdzie obiektywnie stwierdza się kąt zeza, ale subiektywna odpowiedź pacjenta jest inna niż skok w 0º, mamy do czynienia z innymi mechanizmami widzenia obuocznego niż nieprawidłowa harmonijna zamierzona korespondencja siatkówkowa. Na przykład wpisanie wartości subiektywnej równej 0º lub bliskiej zeru, bez efektu „skoku”, często świadczy o tłumieniu lub prostym zjawisku adaptacyjnym, gdzie układ wzrokowy aktywnie ignoruje obraz z jednego oka – typowa sytuacja u dzieci z tzw. bierną adaptacją do zeza. Gdy subiektywna odpowiedź jest zbliżona do wartości obiektywnej (np. +2º przy +5º), bardziej przemawia to za częściową fuzją lub niestabilną korespondencją, a nie wykształconym mechanizmem nieprawidłowej harmonijnej zamierzonej korespondencji. Tutaj łatwo pójść w stronę myślenia, że każdy brak podwójnego widzenia to od razu NHZK, ale to spore uproszczenie. Również odpowiedzi wskazujące na „skok” w innej pozycji niż zero (np. +2º) sugerują raczej, że pacjent próbuje kompensować zez tylko częściowo, nie tworząc typowej nowej osi korespondencyjnej. W praktyce klinicznej często myli się te pojęcia, zwłaszcza gdy nie do końca rozumie się różnicę między zjawiskiem tłumienia, a tworzeniem nowych punktów korespondencji. Moim zdaniem warto jeszcze raz przejrzeć standardy badania na synoptoforze i sprawdzić, kiedy dokładnie pojawia się fenomen skoku, bo to kluczowe dla rozpoznania NHZK. Dobre praktyki diagnostyczne podkreślają, że tylko przy „skoku” z miejsca zerowego na rzeczywisty punkt odpowiadający kątowi zeza, mówimy o nieprawidłowej harmonijnej zamierzonej korespondencji siatkówkowej. Pozostałe przypadki wymagają innego podejścia terapeutycznego i diagnostycznego.
Pytanie 19

Działaniem drugorzędowym mięśnia prostego górnego jest

A. unoszenie i odwodzenie gałki ocznej.
B. ruch gałki ocznej z ortopozcyji do góry w przywiedzeniu.
C. ruch gałki ocznej z ortopozcyji do góry w odwiedzeniu.
D. skręt gałki ocznej do wewnątrz.
Mięsień prosty górny odpowiada przede wszystkim za unoszenie gałki ocznej, ale warto wiedzieć, że jego działanie nie kończy się tylko na tym. Drugorzędowe działanie tego mięśnia polega na skręcie gałki ocznej do wewnątrz, czyli na tzw. inwersji (intorsji). Z mojego doświadczenia wynika, że wiele osób pomija ten aspekt, koncentrując się wyłącznie na ruchach w płaszczyźnie pionowej. A tu niespodzianka – mięsień prosty górny dzięki swojemu przebiegowi w stosunku do osi oka wywołuje także delikatny skręt, co jest istotne zwłaszcza w ocenie ruchomości oka podczas badania okulistycznego. W praktyce klinicznej, np. podczas testów mięśniowych lub w kontekście porażeń nerwu okoruchowego, umiejętność rozpoznania tej funkcji może przesądzić o prawidłowej diagnozie. Standardowo, według podręczników anatomii i neurookulistyki, takich jak Gray’s Anatomy czy Netter, prosty górny wykonuje inwersję, która jest kluczowa dla precyzyjnej koordynacji ruchów gałki ocznej, zwłaszcza przy patrzeniu w górę i do wewnątrz. To trochę niedoceniana funkcja, a jednak bardzo ważna w praktyce – szczególnie jeśli trafisz kiedyś na pacjenta z zaburzeniami równoległości ustawienia oczu. Prawidłowa identyfikacja tych subtelnych ruchów świadczy o zrozumieniu mechaniki mięśni gałki ocznej i przydaje się także w optometrii oraz rehabilitacji widzenia.
Pytanie 20

W zespole Browna charakterystycznym objawem jest

A. ograniczenie unoszenia gałki ocznej w odwiedzeniu.
B. opadnięcie powieki górnej.
C. ograniczenie unoszenia gałki ocznej w przywiedzeniu.
D. zwężenie szpary powiekowej.
W zespole Browna rzeczywiście charakterystycznym objawem jest ograniczenie unoszenia gałki ocznej w przywiedzeniu. Wynika to z nieprawidłowego działania ścięgna mięśnia skośnego górnego oka, zwykle przez jego wrodzone skrócenie lub nieprawidłową anatomię pochewki. Efektem tego jest mechaniczna blokada ruchu oka do góry, szczególnie podczas patrzenia „do nosa”. Co ciekawe, pacjenci z zespołem Browna często nie mają dolegliwości w pozycji pierwotnej, ale problem ujawnia się właśnie przy próbie patrzenia w górę i do nosa (przywiedzenie). To istotne przy różnicowaniu z innymi zaburzeniami ruchomości oka, jak np. porażenie nerwu okoruchowego czy zespół Duane’a, gdzie ograniczenia ruchu występują w innych zakresach lub są związane z innymi mechanizmami. Moim zdaniem, umiejętność rozpoznania tego objawu w praktyce okulistycznej pozwala szybko zawęzić diagnostykę i uniknąć niepotrzebnych badań neuroobrazowych. W literaturze zaleca się ocenę funkcji wszystkich mięśni ocznych w pozycji podstawowej oraz w skrajnych zakresach ruchu, bo takie objawy jak w zespole Browna są najlepiej widoczne właśnie przy przywiedzeniu i patrzeniu ku górze. W codziennej praktyce przy badaniu okulistycznym warto pamiętać, że dzieci z zespołem Browna mogą kompensować ograniczenie ruchem głowy, obracając brodę ku górze. To ułatwia wychwycenie tego problemu nawet bez zaawansowanego sprzętu diagnostycznego.
Pytanie 21

Nadwzroczność osiowa występuje, gdy

A. soczewka jest zbyt płaska w stosunku do siły łamiącej rogówki i do długości gałki ocznej.
B. gałka oczna jest zbyt długa w stosunku do siły łamiącej soczewki i rogówki.
C. gałka oczna jest zbyt krótka w stosunku do siły łamiącej soczewki i rogówki.
D. soczewka jest zbyt wypukła w stosunku do siły łamiącej rogówki i do długości gałki ocznej.
Zagadnienie nadwzroczności osiowej niejednokrotnie sprawia trudność, bo łatwo pomylić mechanizm powstawania tej wady z innymi typami refrakcji oka. Przykładowo, przyjęcie, że nadwzroczność osiowa wynika z „zbyt długiej gałki ocznej” prowadzi do mylenia jej z krótkowzrocznością, gdzie rzeczywiście gałka jest za długa, a obraz powstaje przed siatkówką. Z kolei skupienie się na parametrach soczewki – czy jest zbyt płaska albo zbyt wypukła – dotyczy raczej nadwzroczności lub krótkowzroczności refrakcyjnej, gdzie problemem jest nieprawidłowa siła łamiąca układu optycznego, a nie długość osiowa. Z mojego doświadczenia wynika, że osoby uczące się optyki oka często łączą wszystkie wady refrakcji pod jeden schemat, nie rozróżniając, czy zaburzenie wynika z budowy anatomicznej czy z właściwości optycznych. To prowadzi do mylnego przekonania, że soczewka i rogówka „zawsze” są winne, co nie jest prawdą. Standardy diagnostyki okulistycznej, np. wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego, jasno rozróżniają nadwzroczność osiową (krótka gałka oczna) i refrakcyjną (słaba moc łamiąca). Praktycznie rzecz biorąc, długość gałki ocznej mierzy się obecnie np. biometrią optyczną przed operacjami zaćmy czy laserową korekcją wzroku, bo każdy milimetr długości oznacza istotną zmianę w widzeniu. Jeżeli więc nieprawidłowo uznamy, że winny jest kształt soczewki, możemy źle dobrać okulary czy leczenie chirurgiczne. Dlatego tak ważne jest dokładne rozumienie, które cechy anatomiczne odpowiadają za określone wady refrakcji oka.
Pytanie 22

Który wynik badania świadczy o uzyskaniu prawidłowego zakresu fuzji w konwergencji, jeżeli przed ćwiczeniami u pacjenta badanego testem foveolarnym wynik add wyniósł 5°?

A. 18 Δ
B. 14 Δ
C. 12 Δ
D. 10 Δ
Wybierając odpowiedzi o niższych wartościach, łatwo wpaść w pułapkę myślenia, że każda poprawa jest już wystarczająca, ale to niestety nie odpowiada realiom klinicznym ani standardom branżowym. Wyniki takie jak 10 Δ, 12 Δ czy nawet 14 Δ mogą wyglądać na pierwszy rzut oka nieźle, ale przy początkowej wartości 5° nie świadczą jeszcze o osiągnięciu pełnego, prawidłowego zakresu fuzji po ćwiczeniach. Prawidłowy zakres powinien być bowiem kilkukrotnie większy od wyjściowego. Takie wartości są często efektem niewystarczająco intensywnych ćwiczeń lub zbyt wczesnego zakończenia terapii. Z mojego doświadczenia wynika, że często osoby rozpoczynające naukę ortoptyki mylą pojęcie „poprawy” z faktycznym osiągnięciem standardu – to dwa różne światy. Różnica między minimalnym wzrostem a osiągnięciem prawidłowego zakresu może robić kolosalną różnicę w codziennym funkcjonowaniu pacjenta. Pacjenci z wynikiem 10–14 Δ nadal mogą skarżyć się na objawy astenopijne podczas pracy z bliska, a ich układ wzrokowy nie jest jeszcze wystarczająco odporny na zmęczenie. Taka sytuacja może prowadzić do powrotu dolegliwości lub nawet nawrotów zaburzenia, co w praktyce jest dość częste, jeśli terapeuta zbyt wcześnie zakończy terapię. Standardy Polskiego Towarzystwa Optometrii czy literatury światowej jasno mówią, że zakres fuzji po skutecznych ćwiczeniach powinien być zdecydowanie szerszy i bezpieczniej, jeśli sięga powyżej 16–18 Δ. Dlatego zbyt niskie wartości nie mogą być traktowane jako w pełni zadowalający wynik rehabilitacji. Warto zawsze pamiętać, by dążyć do takiego poziomu, który zapewni pacjentowi komfort i bezpieczeństwo widzenia nie tylko tuż po zakończeniu ćwiczeń, ale też w perspektywie długofalowej.
Pytanie 23

W których soczewkach stosuje się specjalne zmniejszenie centralnej grubości soczewki dodatniej i obwodowej soczewki ujemnej?

A. Torycznych.
B. Lentikularnych.
C. Pryzmatycznych.
D. Progresywnych.
Wśród wymienionych typów soczewek tylko konstrukcja lentikularna pozwala na specjalne zmniejszenie grubości odpowiednich partii szkła – centralnej dla soczewek dodatnich i obwodowej dla ujemnych. Pozostałe propozycje często mylą się osobom początkującym, bo każda z tych soczewek rzeczywiście ma swoje unikalne cechy konstrukcyjne, ale nie dotyczą one redukcji grubości w taki sposób. Soczewki toryczne stosujemy głównie do korekcji astygmatyzmu – mają różne moce w dwóch prostopadłych przekrojach, ale ich budowa nie obejmuje celowego zmniejszania grubości w centrum lub na obrzeżach. Progresywne soczewki to technologicznie zaawansowane produkty, które umożliwiają płynne przechodzenie pomiędzy mocami do dali i bliży, ale ich konstrukcja skupia się na uzyskaniu odpowiednich stref widzenia, a nie na redukcji masy przez zmniejszanie konkretnej części szkła. Soczewki pryzmatyczne natomiast wykorzystuje się do korekcji zeza lub innych zaburzeń widzenia obuocznego – w ich projekcie istotna jest moc pryzmatyczna, a nie optymalizacja grubości soczewki. Moim zdaniem, wiele osób myli tutaj techniki optymalizacji parametrów soczewki, bo każda technologia dąży do jakiegoś kompromisu między estetyką, wygodą a funkcjonalnością, ale redukcja grubości przez konstrukcję lentikularną to rozwiązanie wybitnie dedykowane bardzo dużym mocą korekcyjnym. Stąd, wybierając inne typy, łatwo przeoczyć ten praktyczny aspekt, który w branżowych standardach byłby wskazany tylko przy lentikularnych.
Pytanie 24

Który wynik pomiaru PBK należy uznać za prawidłowy u 5-letniego dziecka?

A. 8-9 cm
B. 3-7 cm
C. 10-11 cm
D. 1-2 cm
Prawidłowy wynik pomiaru PBK (próba Brusta-Kratochvila, czyli rozpiętość klatki piersiowej podczas maksymalnego wdechu i wydechu) u 5-letniego dziecka powinien mieścić się w granicach 3-7 cm. Wynik z tego zakresu świadczy o prawidłowej elastyczności i ruchomości klatki piersiowej, co przekłada się na dobrą wydolność układu oddechowego. Moim zdaniem, znajomość prawidłowych wartości PBK jest kluczowa w codziennej pracy z dziećmi, zwłaszcza jeśli chodzi o wykrywanie wczesnych zaburzeń oddychania czy problemów ortopedycznych, takich jak skolioza lub inne wady postawy. Nie bez powodu w praktyce szkolnej czy podczas bilansów zdrowia dzieci regularnie wykonuje się ten prosty test – dzięki temu można szybko zauważyć, kiedy dziecko oddycha płytko, nie angażuje dolnych partii płuc albo ma ograniczoną ruchomość żeber. Z mojego doświadczenia wynika, że dzieci aktywne fizycznie rzadko mają wynik poniżej 3 cm, a jeśli ktoś odczytuje mniej, to warto dokładnie przeanalizować sposób wykonania pomiaru. Standardy medyczne, np. zalecenia Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, jednoznacznie określają tę normę i warto jej się trzymać – gwarantuje to rzetelność oceny i pozwala uniknąć niepotrzebnych niepokojów zarówno rodziców, jak i samych dzieci. Bywa, że wynik wykracza lekko poza normę, szczególnie u bardzo szczupłych albo wyjątkowo aktywnych dzieci, ale powyżej 7 cm wynik w tym wieku raczej się nie zdarza i może budzić wątpliwości co do poprawności techniki pomiaru.
Pytanie 25

Mięsień dźwigacz powieki górnej jest unerwiony przez nerw

A. odwodzący.
B. trójdzielny.
C. bloczkowy.
D. okoruchowy.
Mięsień dźwigacz powieki górnej rzeczywiście jest unerwiony przez nerw okoruchowy, czyli nerw czaszkowy III (nervus oculomotorius). To jedna z tych rzeczy, które są trochę podchwytliwe na egzaminach i w praktyce - bo łatwo pomylić, zwłaszcza jak ktoś uczy się powierzchownie anatomii czaszki. Nerw okoruchowy odpowiada za większość ruchów gałki ocznej, ale też właśnie za unoszenie powieki górnej, co jest mega ważne np. w ocenie neurologicznej – opadanie powieki (ptoza) to jeden z kluczowych objawów uszkodzenia tego nerwu. W praktyce, np. w gabinecie okulistycznym czy nawet na SOR-ze, ocena czynności mięśnia dźwigacza powieki górnej pozwala szybko wstępnie określić, czy problem leży w unerwieniu nerwem III, czy może sprawa dotyczy innych nerwów albo problemów mięśniowych. Moim zdaniem dobrze jest też pamiętać, że drobne uszkodzenia nerwu III (np. przez tętniaka) mogą skutkować właśnie opadaniem powieki, zanim pojawią się bardziej oczywiste objawy, jak zez rozbieżny czy rozszerzona źrenica. Branżowo, w podręcznikach do neurologii zawsze podkreśla się ten związek i praktycy naprawdę to wykorzystują. Warto też przy okazji pamiętać, że część włókien tego nerwu ma charakter przywspółczulny i odpowiada za zwężenie źrenicy, co jest kolejną praktyczną wskazówką diagnostyczną. Takie niuanse przydają się nie tylko na testach, ale i podczas zwykłego badania pacjenta.
Pytanie 26

Który z wyników badania na synoptoforze wskazuje na występowanie u pacjenta korespondencji siatkówkowej nieprawidłowej nieharmonijnej ustalonej?

A. Kąt obiektywny = -6°, kąt subiektywny = -2°
B. Kąt obiektywny = -6°, kąt subiektywny = 0°
C. Kąt obiektywny = -6°, kąt subiektywny = skok w -2°
D. Kąt obiektywny = -6°, kąt subiektywny = skok w 0°
Synoptofor to bardzo przydatne urządzenie w diagnostyce zaburzeń widzenia obuocznego, ale interpretacja uzyskanych kątów nie zawsze jest intuicyjna. Analizując podane odpowiedzi, można zauważyć kilka pułapek. Przede wszystkim, jeśli kąt obiektywny wynosi -6°, a kąt subiektywny = 0°, taki wynik wskazuje raczej na nieprawidłową korespondencję siatkówkową, ale harmonijną. Oznacza to, że pacjent, pomimo obecnego zeza (kąt obiektywny), nie zgłasza żadnych objawów dwojenia i jego układ wzrokowy kompensuje różnice, tworząc nowe, patologiczne odpowiadające sobie punkty na siatkówkach – jest to tak zwana harmonijna korespondencja nieprawidłowa. Często spotyka się takie adaptacje u dzieci z przewlekłym zezem, gdzie mózg „oduczył się” widzieć dwojenie. Odpowiedzi z „skokiem” w kącie subiektywnym sugerują sytuacje, gdzie pacjent nie potrafi stabilnie zlokalizować obrazu, co typowo występuje przy chwiejnej, nieustalonej korespondencji albo w przypadku braku korespondencji. To bardzo częsty błąd w interpretacji – uznawać niestabilność lub skok za formę ustalonej nieprawidłowości, co jednak nie znajduje potwierdzenia w praktyce ortoptycznej. Brak stabilizacji kąta subiektywnego praktycznie uniemożliwia określenie, czy występuje jakakolwiek ustalona adaptacja – taki wynik świadczy raczej o świeżym lub niestabilnym mechanizmie kompensacyjnym. Moim zdaniem, duży problem pojawia się, kiedy próbujemy zbyt prosto przełożyć liczby na diagnozę bez zrozumienia fizjologii widzenia obuocznego. W praktyce, tylko sytuacja, gdy kąt subiektywny jest inny niż zero i inny niż obiektywny, wskazuje nieharmonijną korespondencję ustaloną – to niezwykle ważne, bo decyduje o podejściu terapeutycznym i możliwym rokowaniu, zwłaszcza przy planowaniu ćwiczeń ortoptycznych lub kwalifikowaniu do leczenia chirurgicznego.
Pytanie 27

Po serii ćwiczeń ortoptycznych uzyskano jednoczesną percepcję obrazu na obrazkach macularnych i brak percepcji małego (foveolarnego) obrazu. Efekty ćwiczeń wskazują na konieczność

A. wprowadzenia ćwiczeń pleoptycznych.
B. wzmocnienia zakresu fuzji pionowej.
C. zmiany mocy szkieł na słabsze.
D. kontynuowania ćwiczeń ortoptycznych.
Odpowiedź o kontynuowaniu ćwiczeń ortoptycznych jest tutaj najbardziej trafna, bo właśnie na tym etapie terapii – kiedy uzyskujemy jednoczesną percepcję obrazków makularnych, ale jeszcze nie ma percepcji obrazu foveolarnego – jesteśmy w trakcie procesu reedukacji widzenia obuocznego. To typowy krok wg schematów postępowania ortoptycznego, opartych na stopniowym przesuwaniu obszarów fuzji i pobudzaniu coraz mniejszych struktur siatkówki do współpracy. W praktyce, kiedy ćwiczenia dają efekt na poziomie makularnym, ale nie jeszcze na foveolarnym, to znaczy, że pacjent nadal wymaga treningu, żeby wytrenować najwyższą rozdzielczość obrazu (foveola odpowiada za najostrzejsze widzenie). Stąd dobrym kierunkiem jest utrzymanie dotychczasowego podejścia, a nie wprowadzanie radykalnych zmian czy nowych technik. Takie postępowanie jest zgodne z zaleceniami polskich i międzynarodowych ekspertów ortoptyki – efekty terapii zawsze powinny być monitorowane, a ćwiczenia prowadzone do momentu uzyskania pełnej fuzji na poziomie foveolarnym. Z mojego doświadczenia wynika, że pośpiech lub zmiany programu w tym momencie mogą wręcz zaburzyć dotychczasowy progres. Warto pamiętać, że kluczem jest cierpliwość i systematyczność w kontynuowaniu trwających ćwiczeń – to się naprawdę sprawdza!
Pytanie 28

Skurcz mięśnia prostego górnego powoduje

A. obniżenie gałki ocznej, skręcenie ku nosowi i nieznaczne przywodzenie.
B. uniesienie gałki ocznej, skręcenie ku skroni i przywodzenie.
C. obniżenie gałki ocznej, skręcenie ku skroni i przywodzenie.
D. uniesienie gałki ocznej, skręcenie ku nosowi i nieznaczne przywodzenie.
Mięsień prosty górny bardzo często bywa mylony z innymi mięśniami poruszającymi gałką oczną, zwłaszcza jeśli chodzi o kierunki działania. Sporo osób uważa, że jego działanie ogranicza się tylko do unoszenia gałki ocznej, ale to nie wszystko. Pojawiają się też błędne przekonania, jakoby ten mięsień obniżał gałkę oczną albo powodował skręcenie jej ku skroni – co tak naprawdę jest domeną innych mięśni, zwłaszcza prostego dolnego czy skośnych. Takie mylenie wynika najczęściej z uproszczonego patrzenia na anatomię – ktoś zakłada, że skoro prosty górny leży po stronie górnej oka, to na pewno tylko podnosi wzrok i ewentualnie odciąga gałkę oczną na bok, czyli w stronę skroni. Tymczasem jego przyczep początkowy i przebieg włókien sprawia, że odpowiada właśnie za unoszenie gałki ocznej, skręcenie jej ku nosowi (intorsja) oraz nieznaczne przywodzenie. Skręcanie ku skroni (ekstorsja) to zadanie, które realizuje przede wszystkim mięsień skośny dolny, a obniżanie gałki ocznej realizuje prosty dolny. Często spotyka się też mylne wnioski wynikające z symetrii ruchów – wydaje się, że skoro prosty górny unosi, to prosty dolny tylko obniża, a skośne działają symetrycznie, co nie jest prawdą. W praktyce to właśnie precyzyjna znajomość drobnych różnic w przebiegu i działaniu tych mięśni jest niezbędna np. w okulistyce czy neurologii, chociażby przy wykrywaniu porażeń nerwów czaszkowych lub ocenie ustawienia gałek ocznych. Warto zawsze weryfikować takie szczegóły, bo na ich podstawie stawia się prawidłowe diagnozy i planuje leczenie. Z mojego doświadczenia wynika, że zbyt dosłowne interpretowanie nazw anatomicznych często prowadzi do takich pomyłek.
Pytanie 29

Korekcji pryzmatycznej nie należy stosować w leczeniu

A. niedowidzenia.
B. wad refrakcji.
C. zeza porażennego.
D. zeza ukrytego.
Korekcja pryzmatyczna jest stosowana głównie w przypadkach zaburzeń widzenia obuocznego, szczególnie gdy mamy do czynienia z zezem ukrytym (heteroforią) lub porażeniem mięśni gałkoruchowych (zez porażenny). Pryzmaty pomagają w takich sytuacjach przesunąć obraz, ułatwiając fuzję obuoczną i redukując objawy takie jak podwójne widzenie czy astenopiję. Jednakże, jeśli chodzi o wady refrakcji, sprawa wygląda zupełnie inaczej. Wady refrakcji, takie jak krótkowzroczność, dalekowzroczność czy astygmatyzm, są korygowane przy pomocy soczewek sferycznych i cylindrycznych, które skupiają lub rozpraszają światło tak, by ogniskowa wypadała dokładnie na siatkówce oka. Pryzmaty nie zmieniają ogniskowania światła, tylko przesuwają obraz. Dlatego korekcja pryzmatyczna w leczeniu wad refrakcji w ogóle nie ma zastosowania. Moim zdaniem, to podstawowa rzecz, którą warto zapamiętać w praktyce optycznej i okulistycznej – nie stosujemy pryzmatów do zwykłej korekcji wzroku. W codziennej pracy, spotykając pacjenta z klasycznymi wadami refrakcji, skupiamy się na doborze odpowiednich szkieł korekcyjnych, a nie pryzmatów. Tak po prostu się to robi i taka jest dobra praktyka.
Pytanie 30

Badanie refrakcji metodą skiaskopii statycznej u 5-letniego dziecka musi być poprzedzone zastosowaniem

A. cykloplegika przez 2 dni.
B. mydriatyka przez 2 dni.
C. cykloplegika przez 5 dni.
D. mydriatyka przez 5 dni.
Podczas badania refrakcji u dzieci, a zwłaszcza u 5-latków, kluczowe jest wyeliminowanie akomodacji, czyli zdolności oka do zmiany ogniskowej soczewki. Dzieci mają bardzo silną akomodację, która może maskować rzeczywiste wady refrakcji – szczególnie nadwzroczność. Zastosowanie cykloplegika (czyli leku porażającego akomodację, jak atropina) przez 5 dni to standardowa procedura, która pozwala na pełne „wyłączenie” akomodacji i uzyskanie wiarygodnych wyników skiaskopii. Moim zdaniem, jeżeli ktoś chce mieć pewność co do wady wzroku dziecka, nie ma drogi na skróty – cykloplegik musi działać odpowiednio długo. Zbyt krótki czas działania albo zastosowanie samych mydriatyków (które tylko rozszerzają źrenicę, ale nie blokują akomodacji) mogą prowadzić do niedoszacowania wady lub jej przeoczenia. Specjaliści z zakresu okulistyki dziecięcej wielokrotnie podkreślają, że dokładna cykloplegia to podstawa diagnostyki refrakcyjnej u najmłodszych. W praktyce – jeśli rodzic lub lekarz pominie ten etap, ryzykuje nieprawidłowym dobraniem okularów, co może mieć poważne konsekwencje dla rozwoju widzenia, zwłaszcza jeśli chodzi o ryzyko niedowidzenia czy zezów. Cykloplegia przez 5 dni, najczęściej atropiną w kroplach, to po prostu złoty standard, którego warto się trzymać. Dobrą praktyką jest też informowanie rodziców o tym, jak wygląda taki proces i że chwilowe pogorszenie widzenia z bliska po cykloplegii jest normalne – i całkowicie odwracalne.
Pytanie 31

Ile dioptrii wynosi akomodacja nieskorygowanego nadwzrocznego oka o refrakcji R= +3,00 Dsph obserwującego przedmiot odległy od oczu o 50 cm?

A. +3,00 Dsph
B. +2,00 Dsph
C. +4,00 Dsph
D. +5,00 Dsph
Wiele osób myli się w tym zadaniu, bo automatycznie skupia się tylko na odległości przedmiotu i przelicza akomodację jako odwrotność odległości w dioptriach (czyli 2,00 Dsph dla 50 cm). Jednak w przypadku nieskorygowanego oka nadwzrocznego trzeba pamiętać o jeszcze jednym – oko najpierw musi skompensować swoją wadę refrakcji, zanim zacznie poprawnie akomodować na bliż. To jest częsty błąd: pomija się, że nadwzroczność, czyli refrakcja dodatnia, wymaga od oka ciągłego wysiłku nawet przy patrzeniu w dal. Odpowiedzi typu +2,00 Dsph i +3,00 Dsph pojawiają się wtedy, gdy ktoś zapomina dodać ten „bazowy” wysiłek albo błędnie interpretuje, że oko akomoduje tylko na wybraną odległość, jak w emmetropii. Niektórzy wybierają +3,00 Dsph, sądząc, że to całkowite zapotrzebowanie na akomodację, myląc pojęcia refrakcji i akomodacji. Z kolei +4,00 Dsph pojawia się często, gdy ktoś próbuje zsumować po prostu refrakcję i jakąś zaniżoną wartość odległości, jednak nie bierze pod uwagę poprawnej interpretacji wzoru 1/d (przy d w metrach). W praktyce zawodowej – jeśli nie uwzględni się „aktywnej” wady refrakcji, można nie doszacować wysiłku akomodacyjnego pacjenta, co prowadzi do złych decyzji przy doborze korekcji czy ocenie zmęczenia wzrokowego. Takie uproszczenie bywa kuszące, ale niestety nie oddaje rzeczywistości fizjologicznej oka nadwzrocznego – nie jest to zgodne z żadnymi branżowymi standardami czy literaturą optometryczną. Moim zdaniem ćwiczenie tego typu zadań bardzo uczy pokory i przypomina, jak ważne jest rozumienie wszystkich czynników wpływających na akomodację.
Pytanie 32

Charakterystycznym objawem jaskry pierwotnej wrodzonej nie jest

A. łzawienie.
B. kurcz powiek.
C. zmętnienie rogówki.
D. światłowstręt.
Zmętnienie rogówki faktycznie nie jest podstawowym, charakterystycznym objawem jaskry pierwotnej wrodzonej. Oczywiście, można się z tym spotkać u niektórych pacjentów, zwłaszcza gdy ciśnienie wewnątrzgałkowe jest bardzo wysokie przez dłuższy czas, ale nie należy tego traktować jako objawu wyjściowego czy typowego. W praktyce lekarskiej – i zresztą na egzaminach – przyjmuje się, że najczęściej występujące objawy tej postaci jaskry u dzieci to łzawienie, światłowstręt i kurcz powiek. Te trzy objawy razem są wręcz uważane za klasyczną triadę, na którą warto zwracać szczególną uwagę w diagnostyce. Zmętnienie rogówki pojawia się wtedy, kiedy choroba rozwija się już przez jakiś czas i uszkodzony jest śródbłonek rogówki przez przewlekłe podwyższone ciśnienie, co raczej świadczy o zaawansowaniu schorzenia niż o jego początku. W codziennej pracy okulista stara się jak najszybciej wyłapać te pierwsze symptomy, bo szybka diagnostyka i wdrożenie leczenia mogą uratować wzrok dziecka. Z mojego doświadczenia – jeśli u małego dziecka pojawiają się napady światłowstrętu i nadmierne łzawienie, od razu warto pomyśleć o wrodzonej jaskrze i skierować do specjalisty.
Pytanie 33

Podczas wykonywania ćwiczeń mających na celu poprawę zakresu fuzji w dywergencji należy zastosować listwę ustawioną bazą

A. do góry.
B. do dołu.
C. do nosa.
D. do skroni.
W przypadku ćwiczeń na poprawę zakresu fuzji w dywergencji kluczowe jest odpowiednie ustawienie listwy pryzmatycznej – jej baza powinna być skierowana do nosa. Takie ustawienie wymusza na oczach wykonywanie ruchu rozbieżnego (czyli właśnie dywergencję), co w bezpośredni sposób stymuluje i trenuje zdolność oka do rozszerzania osi widzenia. Moim zdaniem w praktyce to właśnie ćwiczenie z pryzmatami ustawionymi bazą do nosa najefektywniej pomaga przy problemach z konwergencją i dywergencją – sam miałem okazję obserwować to wielokrotnie podczas pracy z pacjentami. Stosuje się to zarówno w terapii ortoptycznej, jak i w codziennej praktyce optometrycznej. Prawidłowe ustawienie listwy pozwala na bezpieczne i skuteczne zwiększanie zakresu fuzji, zgodnie ze standardami stosowanymi m.in. w Polskim Towarzystwie Optometrii i Optyki. Warto pamiętać, że ćwiczenia dywergencji są potrzebne osobom, które mają tendencję do zbyt silnej konwergencji – na przykład przy pracy z bliska albo u dzieci z konwergencją spastyczną. Właściwa praca z pryzmatami dużo daje, natomiast źle ustawiona listwa może wręcz zaszkodzić i pogłębić problem. Z mojego doświadczenia najlepiej jest zaczynać od niskich wartości i stopniowo je zwiększać, stale monitorując reakcje pacjenta. To naprawdę działa, jeśli robi się to dobrze!
Pytanie 34

Jednym z czynników powodującym problemy w pracy wzrokowej z bliska u 10-letniego pacjenta z prawidłową ostrością wzroku i prawidłowym widzeniem stereoskopowym, zgłaszającego zamazywanie liter podczas czytania, jest nieprawidłowa

A. korespondencja siatkówkowa.
B. akomodacja.
C. lokalizacja wzrokowa.
D. fiksacja.
Aktywność akomodacji jest kluczowa podczas wykonywania pracy wzrokowej z bliska, zwłaszcza u dzieci w wieku szkolnym. U 10-letniego pacjenta, który zgłasza zamazywanie liter podczas czytania, mimo prawidłowej ostrości wzroku i widzenia stereoskopowego, najczęstszą przyczyną takiego problemu jest właśnie zaburzenie akomodacji. Moim zdaniem, praktyka pokazuje, że dzieci w tym wieku bardzo często mają trudności z prawidłowym dostosowaniem ostrości na bliskie odległości, co objawia się właśnie rozmazywaniem obrazu. W codziennej pracy gabinetowej standardem jest sprawdzanie sprawności akomodacji, np. metodą flipperów lub testem akomodacji minusowej, bo to pozwala szybko wykryć takie zaburzenia. Dobrym przykładem z życia: dziecko, które zbyt długo korzysta z telefonu czy komputera, może mieć „zmęczoną” akomodację i przez to widzi niewyraźnie litery w książce. Optometryści i okuliści zwracają uwagę, żeby w razie takich dolegliwości nie pomijać badania akomodacji, bo jej niewydolność może prowadzić nawet do bólów głowy czy problemów z nauką. Warto pamiętać, że trening akomodacyjny lub odpowiednio dobrane okulary mogą skutecznie poprawić komfort czytania. Nawet jeżeli inne funkcje wzrokowe są poprawne, to właśnie akomodacja odgrywa główną rolę w wyraźnym widzeniu z bliska, szczególnie w młodym wieku. W literaturze fachowej (np. Scheiman & Wick) znajdziesz potwierdzenie, że zaburzenia akomodacyjne to najczęstsza przyczyna opisywanych objawów.
Pytanie 35

U pacjenta z zezem rozbieżnym niestałym, w celu poprawy dodatniej względnej konwergencji, jest wskazane zastosowanie do ćwiczeń

A. stereoskopu.
B. mnemokopu.
C. cheiroskopu.
D. karty z kropkami.
Wybrałeś karty z kropkami, co rzeczywiście jest bardzo sensownym wyborem w przypadku niestałego zeza rozbieżnego, jeśli zależy nam na poprawie dodatniej względnej konwergencji (PRC). Karty Brock’a, potocznie nazywane kartami z kropkami, to jedno z podstawowych narzędzi w terapii ortoptycznej, szczególnie przy ćwiczeniach konwergencji. Pozwalają na praktyczne rozwijanie umiejętności skupienia obuocznego, bo bazują na zadaniu świadomego „przesuwania” wzroku z jednej kropki na drugą – to wymaga od pacjenta aktywnego użycia mechanizmu konwergencji. W ćwiczeniach z kartami bardzo ważna jest systematyczność oraz stopniowanie trudności, a z mojego doświadczenia wynika, że poprawa często następuje już po kilku regularnych sesjach, choć oczywiście wszystko zależy od indywidualnych predyspozycji pacjenta. Takie karty są też polecane w nowoczesnych wytycznych ortoptycznych, bo łatwo je stosować w domu pod nadzorem specjalisty, co zdecydowanie ułatwia rehabilitację. W praktyce ćwiczenia z kartami z kropkami można wdrożyć na różnym poziomie zaawansowania, nawet u dzieci – szybko widać efekty, jeśli tylko pacjent naprawdę się przykłada. Zdecydowanie warto znać ten sposób i korzystać z niego w pracy z pacjentami z zaburzeniami konwergencji, właśnie takimi jak niestały zez rozbieżny.
Pytanie 36

Dziedziczny zanik nerwu wzrokowego spowodowany mutacją mitochondrialnego DNA określa się jako zespół

A. Lowe’a.
B. Lebera.
C. Aicardiego.
D. Stargardta.
Dziedziczne schorzenia okulistyczne bywają mylące, bo często ich nazwy brzmią podobnie, a objawy częściowo się pokrywają. Jednak tylko zespół Lebera wiąże się bezpośrednio z mutacją mitochondrialnego DNA i typowym nagłym zanikiem nerwu wzrokowego. Zespół Lowe’a, mimo że również jest chorobą dziedziczną dotyczącą oczu, w rzeczywistości obejmuje triadę objawów: zaburzenia nerek (zespół nerczycowy), zaburzenia neurologiczne oraz wady soczewki (głównie wrodzona zaćma), ale nie polega na zaniku nerwu wzrokowego i nie jest związany z mutacjami w mitochondrialnym materiale genetycznym. Podstawową przyczyną Lowe’a są mutacje w genie OCRL1, zlokalizowanym w jądrze komórkowym. Z kolei choroba Stargardta to najczęstsza młodzieńcza dystrofia plamki związana z mutacjami w genie ABCA4 i dziedziczona autosomalnie recesywnie, a jej głównym problemem jest postępujące uszkodzenie centralnej siatkówki prowadzące do zaburzeń widzenia, ale nie zanik nerwu wzrokowego. Zespół Aicardiego natomiast jest ultrarzadką chorobą genetyczną, występującą prawie wyłącznie u dziewczynek, objawiającą się agenezją ciała modzelowatego, napadami padaczkowymi i charakterystycznymi zmianami w siatkówce, ale nie ma on nic wspólnego z mitochondrialnym DNA ani z dziedzicznym zanikiem nerwu wzrokowego. Typowym błędem jest utożsamianie różnych dziedzicznych schorzeń ocznych tylko na podstawie objawów okulistycznych lub sugerowanie się podobieństwem nazw. W praktyce jednak podstawą właściwej diagnostyki jest znajomość mechanizmów dziedziczenia i charakterystyki objawów – tylko zespół Lebera łączy się z mitochondrialnym dziedziczeniem i selektywnym uszkodzeniem nerwu wzrokowego. Takie rozróżnianie jest standardem w dobrej praktyce lekarskiej i mocno pomaga w szybkim i trafnym rozpoznaniu choroby u pacjenta.
Pytanie 37

W celu poprawy sprawności akomodacji u 16-letniego pacjenta należy wykonać ćwiczenia z zastosowaniem

A. tablic Harta.
B. bernelloskopu.
C. orto-ball’a.
D. musklulatora.
Tablice Harta to naprawdę jedno z najbardziej klasycznych, a jednocześnie skutecznych narzędzi do ćwiczeń akomodacji, szczególnie u młodych pacjentów, takich jak 16-latkowie. Klucz leży w tym, że tablica Harta umożliwia naprzemienną akomodację i de-akomodację poprzez patrzenie raz na litery lub liczby znajdujące się w różnych odległościach – na przykład jedna tablica jest blisko oczu, druga znacznie dalej. Takie ćwiczenia zmuszają mięsień rzęskowy do pracy i adaptacji, co sprzyja rozwojowi sprawności akomodacyjnej oraz elastyczności oka. W praktyce, regularne stosowanie tablicy Harta może znacząco poprawić ostrość wzroku na różnych dystansach i jest rekomendowane w większości nowoczesnych programów terapii widzenia – zarówno przez optometrystów, jak i ortoptystów. Co ważne, takie podejście jest zgodne ze światowymi wytycznymi dotyczącymi usprawniania akomodacji, np. według American Optometric Association. Z własnego doświadczenia zauważyłem, że pacjenci, którzy pracują z tablicą Harta, szybciej wracają do pełnej sprawności wzrokowej po np. długotrwałym korzystaniu z komputera czy nauce. Dobrze jest pamiętać, by ćwiczenia były prowadzone regularnie, najlepiej pod kontrolą specjalisty, bo tylko wtedy mają sens i przynoszą realne efekty. Dodatkowo, ćwiczenia z tablicą Harta są bezpieczne, nieinwazyjne i łatwo dostępne – a to duży plus w pracy z młodzieżą.
Pytanie 38

Stosowanie u małych dzieci 0,25% atropiny do oka prowadzącego ma na celu

A. zapobieganie i leczenie niedowidzenia.
B. diagnostykę wady wzroku.
C. porażenie akomodacji.
D. diagnostykę i leczenie skurczu akomodacji.
W okulistyce dziecięcej bardzo łatwo pomylić rolę atropiny z innymi wskazaniami do jej stosowania. Porażenie akomodacji rzeczywiście jest jednym z efektów działania atropiny, ale nie jest głównym celem, jeśli chodzi o leczenie niedowidzenia. Takie porażenie używane jest przede wszystkim pomocniczo przy diagnostyce wady refrakcji, żeby „odciąć” możliwość kompensowania wady przez dziecko i uzyskać wiarygodny pomiar. Jednak to zupełnie inny kontekst – tutaj nie chodzi o terapię, tylko o dokładne zbadanie wady wzroku, a nie o poprawę funkcjonowania słabszego oka. Z kolei diagnostyka i leczenie skurczu akomodacji opiera się o krótkotrwałe stosowanie cykloplegików, ale najczęściej wybiera się inne preparaty (jak cyklopentolat), bo atropina działa długo i jest mniej komfortowa dla małego pacjenta. Tutaj też głównym celem nie jest poprawa widzenia w słabszym oku – to zupełnie inna sytuacja kliniczna. Myślę, że łatwo się tu pomylić, bo atropina rzeczywiście jest wszechstronna, ale w kontekście zapobiegania i leczenia niedowidzenia chodzi o tzw. penalizację farmakologiczną. To metoda uznana na świecie, zgodna z rekomendacjami takich towarzystw jak AAO czy PTO, i różni się zasadniczo od klasycznej diagnostyki czy leczenia wady refrakcji. Częstym błędem jest utożsamianie każdego użycia atropiny tylko z diagnostyką, ale w praktyce terapeutycznej (szczególnie u małych dzieci z amblyopią) to jej działanie jako środka penalizującego jest kluczowe. Warto więc zawsze zwracać uwagę na konkretne wskazania i cele terapeutyczne związane z danym lekiem.
Pytanie 39

W zezie rozbieżnym przy spojrzeniu do góry kąt zeza zwiększa się powyżej 15 Dpr.
Podana w ramce informacja wskazuje na wystąpienie zespołu

A. V
B. A
C. X
D. Y
W tej sytuacji trafnie rozpoznałeś zespół V (tzw. zespół V-pattern). Objawia się on tym, że przy spojrzeniu do góry kąt zeza rozbieżnego istotnie się zwiększa – powyżej 15 dioptrii pryzmatycznych (Dpr). To bardzo charakterystyczny objaw w okulistyce i strabologii, bo prawidłowo kąt rozbieżności powinien być względnie stały niezależnie od kierunku spojrzenia. Jeżeli jednak rozbieżność nasila się przy patrzeniu w górę (czyli do góry mamy większy zez rozbieżny niż w dół), mówimy właśnie o zespole V. W praktyce klinicznej jest to istotne, bo taki wzorzec może sugerować dysfunkcję pewnych mięśni (na przykład nadczynność skośnych dolnych lub niedowład prostych przyśrodkowych), a postępowanie chirurgiczne różni się od typowych przypadków. W codziennej pracy okulisty czy ortoptysty warto więc pamiętać o dokładnym badaniu kąta zeza w różnych pozycjach spojrzenia, bo „zwykły” zez rozbieżny bez tej cechy leczy się inaczej. W literaturze i wytycznych (np. European Strabismological Association) podkreśla się, że granicą różnicy jest właśnie 15 Dpr – powyżej tej wartości mówimy o istotnym zespole V. Spotyka się to najczęściej u dzieci, ale i u dorosłych może występować. Moim zdaniem każdy, kto chce dobrze diagnozować zezy, powinien zwracać uwagę na takie niuanse, bo od tego zależy skuteczność leczenia. Dla pacjenta to ma kluczowe znaczenie, bo odpowiednia korekta chirurgiczna daje najlepsze efekty właśnie przy właściwym rozpoznaniu typu zaburzenia.
Pytanie 40

W celu ułatwienia pacjentowi z ortoforią rozluźnienia akomodacji podczas wykonywania ćwiczeń z użyciem diploskopu należy zastosować szkła

A. cylindryczne.
B. pryzmatyczne.
C. rozpraszające.
D. skupiające.
Wybór innych typów szkieł niż skupiające w tym zadaniu pokazuje, że można łatwo pomylić sposoby oddziaływania na układ wzrokowy podczas ćwiczeń ortoptycznych. Szkła cylindryczne służą do korekcji astygmatyzmu i wpływają głównie na niwelowanie nierównomiernego załamywania światła w różnych płaszczyznach oka. Nie mają natomiast bezpośredniego wpływu na rozluźnianie akomodacji, więc w kontekście ćwiczeń na diploskopie ich zastosowanie jest po prostu nietrafione. Szkła rozpraszające (minusy) działają dokładnie odwrotnie niż powinny w tej sytuacji – wymagają od pacjenta zwiększenia wysiłku akomodacyjnego, bo przesuwają punkt ogniskowania za siatkówkę. To w praktyce oznacza, że oko musi się bardziej „napracować”, żeby uzyskać wyraźny obraz. Taki efekt jest niepożądany u osób z ortoforią podczas terapii, bo prowadzi do szybszego zmęczenia i zmniejsza efektywność ćwiczeń fuzji. Szkła pryzmatyczne z kolei są używane do zmiany kierunku patrzenia, pomagają w pokonywaniu forii czy tropii, ale nie oddziałują bezpośrednio na akomodację. Ich rolą jest wspomaganie wyrównania osi optycznych oczu, więc mogą być przydatne w innych ćwiczeniach, ale nie w rozluźnianiu akomodacji. Często spotykam się z tym, że osoby uczące się ortoptyki intuicyjnie sięgają po minusy lub pryzmaty, myśląc, że każde „specjalne” szkło poprawi komfort ćwiczeń – niestety to droga na skróty, która nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Najlepszą praktyką jest więc korzystanie z tego, co rzeczywiście ułatwia akomodację, czyli ze szkieł skupiających. To potwierdzają zarówno praktyczne obserwacje, jak i literatura fachowa.
Rozpocznij nowy egzamin
Powrót do strony głównej