Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 9 sierpnia 2026 15:07
Data zakończenia: 9 sierpnia 2026 15:18

Egzamin zdany!

Wynik: 26/40 punktów (65,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

W scyntygrafii serca metoda bramkowanej akwizycji SPECT umożliwia między innymi ocenę frakcji wyrzutowej

A. lewej komory.

B. lewego przedsionka.

C. prawego przedsionka.

D. prawej komory.

W bramkowanej akwizycji SPECT serca podstawowym i najlepiej zwalidowanym celem jest ilościowa ocena czynności lewej komory, a nie pozostałych jam serca. Oprogramowanie rekonstrukcyjne i analityczne, którego używa się rutynowo w medycynie nuklearnej, jest projektowane właśnie pod automatyczne wykrywanie konturu lewej komory, analizę jej objętości i kurczliwości oraz obliczenie frakcji wyrzutowej LVEF. Lewa komora ma stosunkowo grube ściany, charakterystyczny kształt i wysokie wychwytywanie radioznacznika perfuzyjnego, co ułatwia algorytmom segmentację i wiarygodne obliczenia. Prawa komora jest w SPECT dużo trudniejsza do oceny ilościowej: ma cieńszą ścianę, bardziej nieregularny kształt i zwykle niższy wychwyt radiofarmaceutyku, przez co granice są słabiej widoczne. Istnieją co prawda metody próbujące szacować frakcję wyrzutową prawej komory z SPECT, ale to nie jest standard kliniczny i w typowych testach podkreśla się właśnie lewą komorę. Przedsionki, zarówno lewy, jak i prawy, praktycznie nie są rutynowo analizowane ilościowo w gated SPECT. Ich ściany są bardzo cienkie, objętość nieduża, a rozdzielczość gammakamery i charakterystyka radioznacznika po prostu nie pozwalają na wiarygodne, powtarzalne wyliczanie frakcji wyrzutowej przedsionków. W praktyce, jeśli kardiolog potrzebuje dokładnej oceny funkcji prawej komory lub przedsionków, sięga po inne metody: rezonans magnetyczny serca, echokardiografię 3D czy czasem tomografię komputerową. Typowym błędem myślowym jest założenie, że skoro obrazowane jest całe serce, to każda jama może być tak samo dokładnie oceniona ilościowo. Niestety fizyka detekcji promieniowania gamma i ograniczenia przestrzenne układu SPECT sprawiają, że tylko lewa komora spełnia kryteria do rutynowego, wiarygodnego wyliczania frakcji wyrzutowej. Dlatego w pytaniach egzaminacyjnych odpowiedź o prawej komorze lub przedsionkach jako głównym celu oceny frakcji wyrzutowej w gated SPECT jest uznawana za nieprawidłową.

Pytanie 2

Która składowa prawidłowej krzywej EKG odpowiada powolnej repolaryzacji komór mięśnia sercowego?

A. Załamek Q

B. Odcinek TP

C. Załamek P

D. Odcinek ST

Prawidłowo wskazany odcinek ST odpowiada fazie powolnej repolaryzacji komór, czyli tzw. fazie plateau potencjału czynnościowego kardiomiocytów. W klasycznej fizjologii błony komórkowej serca jest to głównie faza 2 potencjału czynnościowego komórek roboczych mięśnia komór. W tym czasie do wnętrza komór napływają wolne kanały wapniowe typu L (Ca2+), a jednocześnie część jonów potasu (K+) wypływa na zewnątrz. Bilans tych prądów powoduje, że napięcie błonowe utrzymuje się przez pewien czas na w miarę stałym poziomie – właśnie to plateau odzwierciedla się na EKG jako odcinek ST, który w warunkach prawidłowych jest izoelektryczny, czyli leży na linii izoelektrycznej.
W praktyce technika EKG bardzo mocno opiera się na ocenie odcinka ST. W standardach interpretacji (np. zalecenia ESC/ACC) analiza uniesienia lub obniżenia ST jest kluczowa w rozpoznawaniu ostrego zespołu wieńcowego z uniesieniem odcinka ST (STEMI) albo niedokrwienia podwsierdziowego. Dla technika wykonującego badanie to oznacza, że trzeba bardzo pilnować jakości zapisu: dobra przyczepność elektrod, minimalizacja artefaktów mięśniowych, właściwa filtracja. Z mojego doświadczenia, jeśli odcinek ST „pływa” przez złe uziemienie czy ruch pacjenta, lekarz może mieć realny problem z oceną, czy to prawdziwe uniesienie, czy tylko artefakt.
Warto też pamiętać, że odcinek ST analizujemy zawsze w kontekście całej krzywej – końcówki zespołu QRS i początku załamka T. Wzorzec jest taki: QRS odpowiada depolaryzacji komór, potem odcinek ST – faza powolnej repolaryzacji, a załamek T – szybsza, końcowa repolaryzacja komór. Umiejętność świadomego powiązania tych elementów z fizjologią błony komórkowej bardzo pomaga w praktycznej interpretacji zapisu i w szybkim wychwytywaniu patologii, szczególnie w dyżurach SOR czy w pracowniach diagnostyki nieinwazyjnej.

Pytanie 3

Badanie cewki moczowej polegające na wstecznym wprowadzeniu środka kontrastowego to

A. pielografia zstępująca.

B. pielografia wstępująca.

C. uretrografia wstępująca.

D. cystouretrografia mikcyjna.

W tym pytaniu bardzo łatwo dać się złapać na skojarzeniach z innymi badaniami kontrastowymi układu moczowego. Kluczowe słowo to jednak „cewka moczowa”. Pielografia zstępująca i wstępująca dotyczą miedniczek nerkowych i moczowodów, a nie cewki. Wstępująca pielografia polega na podaniu kontrastu przez cewnik założony do moczowodu podczas cystoskopii, czyli kontrast idzie w górę, ale do górnych dróg moczowych. Z kolei zstępująca pielografia (dożylna urografia) opiera się na wydalaniu kontrastu przez nerki i jego spływie w dół drogami moczowymi. Oba te badania służą głównie ocenie nerek i moczowodów, np. w kamicy, guzach, wodonerczu, a nie do oceny zwężeń cewki. Cystouretrografia mikcyjna brzmi bardzo podobnie i to jest typowy błąd myślowy: skoro jest „uretro-”, to może chodzić o cewkę. Rzeczywiście, to badanie też pokazuje cewkę, ale jego założenie jest inne. Kontrast podaje się do pęcherza przez cewnik, następnie wykonuje się zdjęcia podczas mikcji, czyli opróżniania pęcherza. Przepływ kontrastu jest tu zgodny z naturalnym kierunkiem oddawania moczu, a głównym celem jest ocena pęcherza i odpływów pęcherzowo-moczowodowych, często u dzieci. W pytaniu wyraźnie podkreślono „wsteczne wprowadzenie środka kontrastowego do cewki”, czyli nie przez pęcherz, tylko bezpośrednio przez ujście zewnętrzne, pod prąd. I to jest istota uretrografii wstępującej. Z mojego doświadczenia wiele osób myli te nazwy, bo skupia się tylko na słowie „wstępująca”, nie patrząc, którego odcinka układu moczowego dotyczy badanie. Dobrą praktyką jest zawsze kojarzyć: pielografia – miedniczki i moczowody, cystografia – pęcherz, uretrografia – cewka. Dopiero potem dokładamy kierunek podania kontrastu i mamy pełną nazwę badania.

Pytanie 4

Obraz stawu kolanowego otrzymano metodą

A. rezonansu magnetycznego z kontrastem.

B. tomografii komputerowej.

C. rezonansu magnetycznego.

D. tomografii komputerowej z kontrastem.

Prawidłowo – ten obraz stawu kolanowego pochodzi z rezonansu magnetycznego (MR). Widać typową dla MR wysoką rozdzielczość kontrastową tkanek miękkich: chrząstka stawowa, łąkotki, kość podchrzęstna i tkanka tłuszczowa odróżniają się od siebie dużo wyraźniej niż na typowym TK. Moim zdaniem kluczowe jest tu to, że na takim obrazie bardzo dobrze widać struktury wewnątrzstawowe, a nie tylko zarys kości. W standardach obrazowania narządu ruchu przyjmuje się, że rezonans magnetyczny jest metodą z wyboru do oceny więzadeł, łąkotek, chrząstki, zmian pourazowych i przeciążeniowych w stawie kolanowym. W praktyce klinicznej, gdy ortopeda podejrzewa uszkodzenie łąkotki, więzadła krzyżowego czy wczesne zmiany chrzęstne, najczęściej kieruje właśnie na MR, a nie na TK. Rezonans nie wykorzystuje promieniowania jonizującego, tylko pole magnetyczne i fale radiowe, co jest istotne zwłaszcza u młodych pacjentów i przy kontrolnych badaniach. W dobrych pracowniach stosuje się dedykowane cewki do stawu kolanowego i odpowiednie sekwencje (np. T1, T2, PD z saturacją tłuszczu), żeby jak najlepiej uwidocznić struktury wewnątrz stawu. Kontrast do MR podaje się zwykle tylko przy szczególnych wskazaniach (np. podejrzenie guza, zapalenia, MR-artrografia), natomiast typowe badanie stawu kolanowego wykonuje się bez kontrastu, tak jak właśnie na tym obrazie. Dobrą praktyką jest też porównywanie obrazów w kilku płaszczyznach (czołowa, strzałkowa, poprzeczna), co jeszcze bardziej odróżnia MR od klasycznego TK stosowanego głównie do oceny kości.

Pytanie 5

Podczas wykonywania badania EKG czarną elektrodę kończynową należy umieścić na kończynie dolnej

A. lewej i po wewnętrznej stronie podudzia.

B. prawej i po wewnętrznej stronie podudzia.

C. lewej i po zewnętrznej stronie podudzia.

D. prawej i po zewnętrznej stronie podudzia.

W przypadku elektrod kończynowych w EKG bardzo łatwo o pozornie drobne pomyłki, które jednak mają konkretne konsekwencje techniczne. Czarna elektroda kończynowa pełni rolę elektrody uziemiającej, czyli tzw. masy. Nie bierze udziału w tworzeniu konkretnych odprowadzeń, ale stabilizuje cały układ pomiarowy i pomaga ograniczać zakłócenia, zwłaszcza pochodzące z sieci elektrycznej i ruchów mięśni. Z tego powodu standardowo umieszcza się ją na prawej kończynie dolnej, na bocznej (zewnętrznej) powierzchni podudzia. Umieszczenie czarnej elektrody na lewej nodze, niezależnie czy po stronie zewnętrznej czy wewnętrznej, zaburza przyjęty schemat RA–LA–LL–RL i może prowadzić do dezorientacji osoby opisującej badanie, szczególnie jeśli w dokumentacji nie ma adnotacji o niestandardowym podłączeniu. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że prawa noga to miejsce zarezerwowane dla masy, a lewa noga – dla elektrody zielonej, która wchodzi już realnie w skład układów odprowadzeń kończynowych. Zmiana tych miejsc między sobą powoduje, że układ nie jest zgodny z typowym oznaczeniem kolorystycznym i przestrzennym. Kolejna kwestia to wybór strony wewnętrznej podudzia. Strona przyśrodkowa jest bardziej narażona na ruch, ocieranie o drugą nogę, kontakt z prześcieradłem czy materacem. To generuje artefakty ruchowe, pogarsza przyczepność elektrody i zwiększa ryzyko odklejenia podczas badania. Moim zdaniem częsty błąd myślowy polega na przekonaniu, że skoro czarna elektroda „tylko uziemia”, to można ją dać gdziekolwiek. Teoretycznie aparat coś zarejestruje, ale nie będzie to zgodne z dobrą praktyką i może utrudniać późniejszą analizę zapisów, zwłaszcza porównawczą. Dlatego trzymanie się schematu: prawa kończyna dolna, strona zewnętrzna podudzia, to po prostu bezpieczny i profesjonalny nawyk pracy przy każdym EKG.

Pytanie 6

W standardowym badaniu EEG elektrody P3, P4 i Pz umieszcza się na skórze głowy pacjenta nad płatami

A. ciemieniowymi.

B. potylicznymi.

C. skroniowymi.

D. czołowymi.

W tym pytaniu bardzo łatwo pomylić lokalizację, bo na pierwszy rzut oka wszystkie oznaczenia elektrod EEG wyglądają podobnie. Klucz tkwi jednak w literze, od której zaczyna się symbol. W standardowym, międzynarodowym systemie 10–20 każda litera odpowiada konkretnemu płatowi mózgu: F to frontalny, czyli czołowy, T to temporalny, czyli skroniowy, O to occipitalny, czyli potyliczny, a P to parietalny, czyli ciemieniowy. Jeśli ktoś kojarzy P3, P4, Pz z płatami czołowymi, to najpewniej myli je z elektrodami F3, F4, Fz, które rzeczywiście leżą nad okolicami czołowymi i są używane do oceny czynności płatów czołowych, np. w zaburzeniach funkcji wykonawczych czy w padaczce czołowej.
Podobnie skojarzenie z płatami potylicznymi bierze się z tego, że obszary P i O leżą stosunkowo blisko siebie w tylnej części głowy. Jednak elektrody potyliczne to O1, O2, Oz, i to one są kluczowe przy ocenie rytmu alfa z okolic potylicznych czy przy analizie zmian w zaburzeniach widzenia. P3, P4 i Pz są położone nieco bardziej do przodu, nad płatami ciemieniowymi, które odpowiadają za integrację bodźców czuciowych i orientację przestrzenną. Z kolei przypisanie P3, P4, Pz do płatów skroniowych wynika często z mylenia ich z elektrodami T3, T4, T5, T6 (w nowszej nomenklaturze T7, T8, P7, P8), które rzeczywiście obejmują rejony skroniowe i tylno-skroniowo-ciemieniowe.
Z mojego doświadczenia typowym błędem jest zapamiętywanie układu EEG „na pamięć” bez zrozumienia logiki oznaczeń. W efekcie ktoś wie, że gdzieś z boku są elektrody skroniowe, z tyłu potyliczne, ale już dokładne przypisanie P3, P4, Pz do płata ciemieniowego zaczyna się mieszać. Tymczasem standardy mówią jasno: litera = płat, liczba nieparzysta = lewa półkula, parzysta = prawa, a „z” = linia środkowa. Jeśli trzyma się tej zasady, łatwo uniknąć pomyłek przy zakładaniu elektrod i późniejszej interpretacji zapisu EEG, co ma duże znaczenie przy lokalizowaniu ognisk padaczkowych czy ocenianiu rozległości zmian korowych.

Pytanie 7

Którą strukturę anatomiczną zaznaczono strzałką na rentgenogramie?

A. Staw krzyżowo-biodrowy.

B. Kość krzyżową.

C. Kość kulszową.

D. Talerz biodrowy.

Na obrazie RTG strzałka wskazuje staw krzyżowo‑biodrowy, czyli połączenie pomiędzy kością krzyżową a talerzem kości biodrowej. Na klasycznym zdjęciu miednicy jest on widoczny jako wąska, nieregularna szczelina stawowa biegnąca skośnie, mniej więcej od góry‑przyśrodkowo ku dołowi‑bocznie. Właśnie taki zarys widzisz na przedstawionym rentgenogramie. Moim zdaniem to jest jedno z tych miejsc, które na początku "zlewają się" z tłem, ale jak już raz dobrze je zlokalizujesz, potem rozpoznajesz je automatycznie. Staw krzyżowo‑biodrowy jest stawem o bardzo ograniczonej ruchomości, o budowie mieszanej (częściowo włóknistej, częściowo maziowej). W praktyce radiologicznej ocenia się go rutynowo na standardowym zdjęciu miednicy w projekcji AP, zwłaszcza u pacjentów z bólem dolnego odcinka kręgosłupa, urazem miednicy, podejrzeniem zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa (ZZSK) albo innych spondyloartropatii. W dobrych praktykach opisowych zwraca się uwagę na szerokość szczeliny stawowej, zarysy powierzchni stawowych, obecność nadżerek, sklerotyzacji podchrzęstnej, zwapnień czy zrostów kostnych. W zmianach zapalnych (np. sakroiliitis) klasycznie pojawia się poszerzenie lub zwężenie szczeliny, nieregularność zarysu i sklerotyzacja, czasem całkowite zesztywnienie stawu. W urazach możemy szukać przemieszczenia, poszerzenia lub asymetrii stawów krzyżowo‑biodrowych, co ma duże znaczenie przy podejrzeniu niestabilnych złamań miednicy. Z mojego doświadczenia warto zawsze porównywać obie strony – symetria jest tutaj jednym z kluczowych elementów prawidłowej interpretacji. Umiejętność szybkiego rozpoznania lokalizacji stawu krzyżowo‑biodrowego jest podstawą dalszej, bardziej zaawansowanej oceny w TK czy MR, gdzie dokładniej analizuje się chrząstkę, więzadła i otaczające tkanki miękkie.

Pytanie 8

Zdjęcie rentgenowskie nadgarstka w przywiedzeniu dołokciowym jest wykonywane w celu uwidocznienia kości

A. haczykowatej.

B. księżycowatej.

C. grochowatej.

D. łódeczkowatej.

Prawidłowa odpowiedź to kość łódeczkowata, bo właśnie dla niej klasycznie wykonuje się projekcję nadgarstka w przywiedzeniu dołokciowym (ulnar deviation). W tej pozycji pacjent zgina rękę w stronę łokcia, co powoduje „wysunięcie” kości łódeczkowatej z cienia sąsiednich struktur i jej lepsze rozciągnięcie na obrazie. Dzięki temu szczelina złamania, zwłaszcza w części bliższej i węzinie kości łódeczkowatej, staje się wyraźniejsza. W standardach radiologii urazowej nadgarstka przy podejrzeniu złamania łódeczkowatej zawsze zaleca się dodatkowe projekcje, właśnie m.in. w przywiedzeniu dołokciowym, a często też skośne. Z mojego doświadczenia to pytanie wraca non stop w praktyce, bo złamania łódeczkowatej są częste, a na zwykłym AP łatwo je przeoczyć. W badaniu RTG nadgarstka technik powinien dbać o prawidłowe ułożenie: bark w jednej płaszczyźnie z nadgarstkiem, brak rotacji przedramienia, a samo przywiedzenie dołokciowe wykonane „do bólu, ale bez przesady”, żeby pacjent wytrzymał, a kość się ładnie uwidoczniła. W praktyce klinicznej ta projekcja ma znaczenie nie tylko przy ostrym urazie, ale też przy kontroli zrostu, przy podejrzeniu jałowej martwicy czy przewlekłych dolegliwościach bólowych po upadku „na wyprostowaną rękę”. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: ulnar deviation = kość łódeczkowata, bo to potem automatycznie podpowiada, jakie projekcje zlecić lub wykonać, kiedy lekarz pisze w skierowaniu „podejrzenie złamania scaphoid”.

Pytanie 9

Po zakończeniu badania angiograficznego należy zapisać w dokumentacji medycznej pacjenta:

A. czas skopii, dawkę efektywną, równoważnik dawki.

B. ilość kontrastu, dawkę efektywną, równoważnik dawki.

C. ilość kontrastu, ilość znieczulenia, czas skopii.

D. ilość kontrastu, czas skopii, dawkę efektywną.

W badaniach angiograficznych bardzo łatwo skupić się tylko na obrazie naczyń i samym zabiegu, a trochę zignorować to, co trzeba później rzetelnie udokumentować. Stąd biorą się pomyłki w doborze parametrów, które powinny trafić do dokumentacji medycznej po zakończeniu procedury. Wiele osób intuicyjnie myśli, że skoro używamy kontrastu i promieniowania, to wystarczy zapisać „jakąś dawkę” i „jakąś ilość leku” i będzie po sprawie. Niestety tak to nie działa.
Znieczulenie, choć oczywiście ważne klinicznie, nie jest kluczowym parametrem z punktu widzenia dokumentowania narażenia radiologicznego w angiografii. Informacja o typie i ilości środka znieczulającego zazwyczaj znajduje się w karcie znieczulenia lub w części anestezjologicznej dokumentacji, a nie w sekcji dotyczącej samego badania obrazowego. My w tym pytaniu skupiamy się na tym, co jest wymagane w kontekście ochrony radiologicznej i stosowania kontrastu, a nie na całej farmakoterapii okołozabiegowej.
Równoważnik dawki bywa mylony z dawką efektywną. To częsty błąd. Równoważnik dawki opisuje narażenie konkretnego narządu lub tkanki z uwzględnieniem rodzaju promieniowania, natomiast w praktyce klinicznej, przy opisie badań radiologicznych, używa się przede wszystkim dawki efektywnej jako parametru ujednolicającego całe narażenie organizmu. Dawka efektywna pozwala porównać różne badania między sobą i odnieść je do poziomów referencyjnych oraz zasad optymalizacji.
Sam czas skopii bez dawki efektywnej też jest niewystarczający. Można mieć krótki czas skopii, ale z bardzo wysokimi parametrami ekspozycji, co wcale nie oznacza małej dawki dla pacjenta. Z drugiej strony, samo wpisanie równoważnika dawki bez jasnego odniesienia do dawki efektywnej nie spełnia standardów dokumentacyjnych, które coraz częściej są zintegrowane z systemami RIS/PACS i wymagają konkretnych pól, jak DAP, CTDIvol (dla TK) czy właśnie dawka efektywna.
Typowym błędem myślowym jest też traktowanie angiografii jak zwykłego badania RTG, gdzie „wystarczy coś o dawce zapisać”. W nowoczesnej ochronie radiologicznej istotne jest systematyczne dokumentowanie ilości kontrastu, czasu skopii i parametrów dawki w sposób możliwy do późniejszej analizy. Dzięki temu można wykrywać procedury o zbyt wysokim narażeniu i wprowadzać poprawki techniczne lub organizacyjne. Dlatego odpowiedzi pomijające któryś z tych elementów, albo zastępujące dawkę efektywną samym równoważnikiem dawki czy informacją o znieczuleniu, nie odzwierciedlają aktualnych standardów i dobrych praktyk pracy w pracowni angiograficznej.

Pytanie 10

Na radiogramie uwidoczniono

A. zwichnięcie stawu ramiennego w projekcji barkowo-pachowej.

B. zwichnięcie stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej.

C. prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji barkowo-pachowej.

D. prawidłowy obraz stawu ramiennego w projekcji przednio-tylnej.

To zadanie dobrze pokazuje, jak łatwo na podstawowym radiogramie barku pomylić patologię z obrazem prawidłowym. Wiele osób, widząc dość skomplikowaną anatomię barku, od razu doszukuje się zwichnięcia, szczególnie gdy głowa kości ramiennej wydaje się lekko przesunięta względem panewki. Tymczasem w projekcji przednio-tylnej głowa rzadko kiedy wygląda jak idealnie centralnie „wciśnięta” w panewkę – jest to projekcja rzutowana, z nakładaniem się struktur, więc pewne pozorne przesunięcia są zupełnie fizjologiczne. W zwichnięciu przednim głowa kości ramiennej byłaby wyraźnie wysunięta ku przodowi i przyśrodkowo, najczęściej zlokalizowana poniżej wyrostka kruczego. W tylnym zwichnięciu widzielibyśmy charakterystyczne objawy, jak tzw. „lightbulb sign” czy utratę prawidłowego konturu przedniego. Na tym zdjęciu takich cech po prostu nie ma – relacja głowa–panewka jest zachowana, a łuk stawowy ciągły. Błędne rozpoznanie projekcji to drugi typowy problem. Barkowo-pachowa projekcja osiowa ma zupełnie inną geometrię: ramię jest odwiedzione, a promień pada z góry do dołu przez dół pachowy, dzięki czemu głowa kości ramiennej i panewka są widziane w prawie dokładnym rzucie osiowym. Tutaj mamy klasyczną projekcję AP: żebra nakładają się na obraz, obojczyk przebiega nad głową kości ramiennej, a panewka jest widoczna z boku, a nie „od góry”. Pomylenie tych projekcji wynika często z tego, że ktoś patrzy tylko na literkę „R” lub ogólny kształt barku, zamiast przeanalizować ustawienie kości i tor promienia. Z mojego doświadczenia dobrą praktyką jest zawsze zadanie sobie trzech pytań: czy przestrzeń stawowa jest równomierna, czy łuki korowe są ciągłe i czy projekcja zgadza się z ułożeniem żebrami i obojczyka. Jeśli te trzy elementy są spójne, to ryzyko błędnej interpretacji, jak w tym pytaniu, zdecydowanie maleje.

Pytanie 11

Szczytowy przepływ wydechowy zarejestrowany w trakcie badania maksymalnie natężonego wydechu jest oznaczany skrótem

A. PEF

B. PIF

C. FRC

D. FVC

Prawidłowy skrót dla szczytowego przepływu wydechowego to PEF (Peak Expiratory Flow). To jest maksymalna szybkość przepływu powietrza, jaką pacjent osiąga w trakcie maksymalnie natężonego wydechu, zwykle po głębokim, pełnym wdechu. W spirometrii i w pomiarach za pomocą pikflometru PEF jest jednym z podstawowych parametrów, szczególnie w monitorowaniu astmy i obturacji dróg oddechowych. W praktyce wygląda to tak: pacjent nabiera jak najwięcej powietrza do płuc, potem jak najszybciej i jak najmocniej wydmuchuje powietrze – urządzenie rejestruje właśnie ten maksymalny, szczytowy przepływ, czyli PEF. Moim zdaniem warto zapamiętać, że litera „E” w nazwie oznacza „expiratory”, czyli wydechowy, co od razu odróżnia ten parametr od PIF, który jest wdechowy. W codziennej pracy technika medycznego PEF używa się do oceny drożności dużych dróg oddechowych, kontroli leczenia u chorych na astmę (np. porównywanie PEF rano i wieczorem), a także do wychwytywania zaostrzeń zanim pacjent sam poczuje wyraźne pogorszenie. Zgodnie z dobrymi praktykami pomiar PEF powinien być wykonany co najmniej trzykrotnie, a do oceny przyjmuje się najwyższą prawidłowo wykonaną wartość, przy zachowaniu poprawnej techniki wydechu i szczelnego objęcia ustnika. W spirometrii komputerowej PEF pojawia się na wykresie przepływ–objętość jako najwyższy punkt krzywej. Ten parametr jest prosty do oznaczenia, ale daje naprawdę dużo informacji o stanie układu oddechowego, szczególnie gdy śledzi się go w czasie.

Pytanie 12

Na radiogramie strzałką oznaczono

A. kość sześcienną.

B. głowę kości skokowej.

C. staw skokowo-piętowy.

D. kość łódkowatą.

Na tym zdjęciu RTG stawu skokowego w projekcji bocznej strzałka wskazuje kość łódkowatą stępu. W tej projekcji kość łódkowata leży bezpośrednio przed głową kości skokowej, czyli tak jakby „doklejona” do jej przedniego bieguna. Z tyłu widzisz masywną kość piętową, nad nią kość skokową z wyraźnym bloczkiem w stawie skokowym górnym, a jeszcze bardziej do przodu – właśnie kość łódkowatą, którą pokazano strzałką. Charakterystyczne jest to, że ma ona kształt takiego lekko owalnego, spłaszczonego cienia, tworzącego staw skokowo-łódkowy. W praktyce klinicznej poprawne rozpoznawanie kości łódkowatej na RTG jest ważne przy urazach stawu skokowego i stępu, np. przy podejrzeniu złamań awulsyjnych, jałowej martwicy (choroba Köhlera u dzieci) czy zmian przeciążeniowych. W standardach opisowych radiologii dobrze jest zawsze systematycznie „przelecieć” wzrokiem po wszystkich kościach stępu: piętowej, skokowej, łódkowatej, sześciennej i klinowatych, żeby niczego nie pominąć. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk porównywania położenia kości łódkowatej do głowy kości skokowej – jeśli widzisz przednią, lekko wypukłą część kości skokowej, to od razu z przodu niej szukasz kości łódkowatej. To bardzo ułatwia orientację, zwłaszcza gdy obraz jest słabszej jakości albo pacjent był minimalnie źle ustawiony. Takie podejście jest zgodne z dobrą praktyką w diagnostyce obrazowej, gdzie liczy się powtarzalny, uporządkowany schemat oceny radiogramu.

Pytanie 13

Jaka jest odległość pomiędzy źródłem promieniowania a powierzchnią ciała pacjenta w technice izocentrycznej radioterapii?

A. Zmienna, zależna od grubości pacjenta i rodzaju akceleratora.

B. Zmienna, zależna od lokalizacji punktu izocentrycznego w ciele pacjenta.

C. Stała i wynosi 110 cm.

D. Stała i wynosi 100 cm.

Nieporozumienia w tym pytaniu biorą się najczęściej z mylenia dwóch pojęć: odległości źródło–skóra (SSD, source–skin distance) i odległości źródło–izocentrum (SID lub SAD, source–axis distance). W starszych, prostszych technikach radioterapii opartych na stałej SSD faktycznie często ustawiano pacjenta tak, aby odległość od źródła do powierzchni skóry wynosiła np. 100 cm. Stąd łatwo powstaje automatyczne skojarzenie, że „w radioterapii zawsze jest 100 cm” i że ta odległość jest stała. Jednak w technice izocentrycznej logika jest inna: stała ma być odległość od źródła do osi obrotu, czyli do izocentrum, a nie do skóry.

Przekonanie, że odległość źródło–skóra jest zawsze 100 cm lub 110 cm, wynika często z pamiętania parametrów geometrycznych konkretnego akceleratora albo z uproszczonych schematów z podręcznika. Rzeczywiście, wiele akceleratorów ma zdefiniowaną stałą odległość źródło–izocentrum, np. 100 cm, i czasami studenci przenoszą to bezrefleksyjnie na powierzchnię ciała. Problem w tym, że powierzchnia pacjenta nie pokrywa się z izocentrum – pacjent ma swoją grubość, różne krzywizny, garby kostne, tkankę tłuszczową. Gdy izocentrum planuje się głęboko, np. w guzie płuca czy w miednicy, to geometrycznie nie ma możliwości, żeby jednocześnie utrzymać stałą odległość do skóry i stałą odległość do izocentrum.

Zdarza się też inny błąd myślowy: ktoś zakłada, że odległość zależy głównie od „grubości pacjenta i rodzaju akceleratora”. Oczywiście, grubość ciała wpływa na to, jaka faktycznie wyjdzie SSD, a konstrukcja akceleratora narzuca pewne minimalne i maksymalne odległości, ale to nie jest parametr, który świadomie ustawiamy jako stały w technice izocentrycznej. W tej technice celem jest ustawienie punktu izocentrycznego w odpowiednim miejscu w ciele, zgodnie z planem leczenia. To lokalizacja tego punktu – w guzie, w PTV – decyduje, jak daleko od głowicy będzie leżała skóra w danym polu i kącie gantry. Innymi słowy: to geometria ustawienia izocentrum względem anatomii pacjenta robi całą robotę, a nie sama grubość czy typ maszyny.

Moim zdaniem warto zapamiętać pewną prostą zasadę praktyczną: jeśli mówimy o technice izocentrycznej, to myślimy w kategoriach „stałe SAD, zmienne SSD”. Wtedy łatwiej uniknąć pokusy przyklejania się do magicznych liczb 100 cm czy 110 cm jako czegoś niezmiennego. W nowoczesnych standardach radioterapii, zwłaszcza przy IMRT, VMAT, stereotaksji, planowanie zawsze obraca się wokół izocentrum i objętości tarczowych, a nie wokół odległości od skóry. To podejście jest po prostu bardziej precyzyjne i bezpieczne dla pacjenta.

Pytanie 14

Na radiogramie żuchwy uwidoczniono złamanie w okolicy

A. lewego wyrostka kłykciowego.

B. lewej gałęzi żuchwy.

C. prawej gałęzi żuchwy.

D. prawego wyrostka kłykciowego.

Prawidłowo wskazano „prawą gałąź żuchwy”. Na zdjęciu w projekcji czołowej (AP/PA) trzeba pamiętać o zasadzie lustrzanego odbicia: prawa strona pacjenta znajduje się po lewej stronie obrazu, a lewa po prawej. Dlatego, analizując złamania żuchwy, zawsze najpierw orientujemy się na znaczniku strony (tu literka L po prawej stronie zdjęcia oznacza lewą stronę pacjenta). Z mojego doświadczenia to najczęstsze źródło pomyłek u początkujących – patrzą „intuicyjnie” zamiast na oznaczenia. Gałąź żuchwy to pionowy odcinek kości między kątem żuchwy a wyrostkiem kłykciowym i dziobiastym. Na prawidłowo opisanym radiogramie widać przerwanie ciągłości zarysu właśnie w obrębie prawej gałęzi – linia złamania przebiega przez jej wysokość, z lekkim przemieszczeniem fragmentów. W praktyce technika obrazowania żuchwy zakłada wykonanie co najmniej dwóch rzutów wzajemnie prostopadłych (np. projekcja PA i skośna), ale w testach często pokazuje się jedną projekcję, żeby sprawdzić umiejętność orientacji anatomicznej. Dobra praktyka to systematyczne „skanowanie” obrazu: zaczynamy od wyrostków kłykciowych i dziobiastych, potem przechodzimy przez gałęzie, kąty, trzon i symfizę. W stanach pourazowych, zgodnie z zaleceniami m.in. AO CMF, bardzo ważne jest właśnie świadome rozróżnienie złamań gałęzi od uszkodzeń wyrostka kłykciowego, bo wpływa to później na plan leczenia (zachowawcze vs operacyjne, dobór płyt i śrub, unieruchomienie międzyzębowe). Umiejętność poprawnego rozpoznania lokalizacji złamania na prostym RTG jest też podstawą do dalszej diagnostyki TK, która jest złotym standardem przy złamaniach twarzoczaszki, ale i tak zaczynasz od takiej właśnie analizy jak tutaj.

Pytanie 15

Która właściwość promieniowania X pozwala na skierowanie promienia centralnego na wybrany punkt topograficzny podczas wykonywania badania radiologicznego?

A. Różnica w pochłanianiu przez różne substancje.

B. Prostoliniowe rozchodzenie się.

C. Przenikliwość różnego stopnia.

D. Wywoływanie zjawiska fotoelektrycznego.

W tym pytaniu łatwo się pomylić, bo wszystkie podane cechy promieniowania X są prawdziwe, ale tylko jedna z nich ma bezpośredni związek z celowaniem promieniem centralnym w konkretny punkt na ciele pacjenta. Właściwość opisana jako przenikliwość różnego stopnia dotyczy zdolności fotonów rentgenowskich do przechodzenia przez tkanki o różnej gęstości i liczbie atomowej. Jest to fundament kontrastu obrazowego – dzięki temu kości, płuca czy tkanki miękkie mają inną gęstość optyczną na zdjęciu. Jednak ta cecha nie mówi nic o kierunku biegu promieni, a więc nie pozwala na precyzyjne „nakierowanie” wiązki na wybrany punkt topograficzny. To, że promieniowanie przenika mniej lub bardziej, wpływa na jakość obrazu, dawkę i dobór kV, ale nie na samo ustawienie promienia centralnego w przestrzeni. Zjawisko fotoelektryczne jest kolejną ważną właściwością, ale bardziej z zakresu fizyki medycznej niż geometrii badania. Odpowiada ono za pochłanianie promieniowania w tkankach i w detektorze, co przekłada się na kontrast i dawkę. Wysoki udział zjawiska fotoelektrycznego np. w kościach powoduje ich jasny obraz na kliszy lub detektorze cyfrowym. Jednak znowu – jest to proces zachodzący w skali mikroskopowej, związany z interakcją fotonu z elektronem, a nie z makroskopowym kierunkiem biegu wiązki w przestrzeni. Różnica w pochłanianiu przez różne substancje to w zasadzie opisowo to samo, co kontrast pochłaniania w tkankach: kość pochłania więcej, powietrze mniej, tkanka miękka coś pośrodku. To klucz do interpretacji zdjęcia, ale nie do ustawiania lampy względem pacjenta. Typowym błędem myślowym jest mieszanie „jak powstaje obraz” z „jak ustawiamy geometrię badania”. Celowanie promieniem centralnym, wybór projekcji, użycie wskaźnika świetlnego i kolimatora wynikają z prostoliniowego rozchodzenia się promieniowania X i zasad geometrii wiązki, natomiast pozostałe właściwości wpływają głównie na kontrast, ekspozycję i dawkę, a nie na sam kierunek promienia.

Pytanie 16

Który załamek odzwierciedla szybką repolaryzację komór w zapisie EKG?

A. R

B. T

C. Q

D. S

Załamek T jest w zapisie EKG bezpośrednio związany z repolaryzacją komór, a więc z procesem powrotu ich błony komórkowej do potencjału spoczynkowego po zakończonej depolaryzacji i skurczu. Błędne jest więc wiązanie szybkiej repolaryzacji komór z załamkami Q, R czy S, ponieważ te elementy EKG tworzą razem zespół QRS, który opisuje coś zupełnie innego – depolaryzację komór. W sensie elektrofizjologicznym zespół QRS odpowiada głównie fazie 0 i częściowo fazie 1 potencjału czynnościowego komórek komorowych, kiedy dochodzi do gwałtownego napływu jonów sodu do wnętrza kardiomiocytów i szybkiego rozprzestrzeniania się fali pobudzenia w mięśniu komór. To jest moment inicjacji skurczu, a nie jego wygaszania. Załamek Q, jeśli występuje, zwykle reprezentuje początkową depolaryzację przegrody międzykomorowej. Załamek R jest główną składową depolaryzacji masy mięśnia komór, szczególnie lewej komory, natomiast załamek S odzwierciedla końcowy etap depolaryzacji podstawnych części komór. Typowym błędem myślowym jest traktowanie całego zespołu QRS jako „aktywności komór w ogóle”, bez rozróżnienia, czy chodzi o depolaryzację, czy repolaryzację. Stąd łatwo o pomylenie pojęć i przypisanie którejś z liter Q, R lub S roli, której one fizjologicznie nie pełnią. Dobra praktyka w diagnostyce elektromedycznej zakłada jasne kojarzenie: P – depolaryzacja przedsionków, QRS – depolaryzacja komór, T – repolaryzacja komór. Dopiero w takim uporządkowaniu można sensownie analizować odchylenia, np. obniżenia lub uniesienia odcinka ST, odwrócone lub spłaszczone załamki T, czy poszerzenie QRS. Mylenie depolaryzacji z repolaryzacją prowadzi potem do złej interpretacji niedokrwienia, zaburzeń przewodzenia albo działania leków antyarytmicznych. Moim zdaniem warto sobie skojarzyć, że wszystko co „wysokie i wąskie” w środku zespołu to depolaryzacja (QRS), a „łagodny, szerszy garb” po nim to właśnie repolaryzacja komór – załamek T.

Pytanie 17

Planowany obszar napromieniania PTV obejmuje

A. wyłącznie obszar napromieniania guza.

B. guz w mózgu bez marginesów.

C. guz w płucach bez marginesów.

D. obszar napromieniania guza wraz z marginesami.

Planowany obszar napromieniania PTV (Planning Target Volume) to w radioterapii pojęcie bardzo konkretne i wbrew pozorom wcale nie chodzi tylko o sam guz. PTV zawsze obejmuje obszar napromieniania guza wraz z odpowiednimi marginesami bezpieczeństwa. Te marginesy dodaje się po to, żeby skompensować wszystkie możliwe niepewności: drobne przesunięcia pacjenta, ruchy narządów (np. oddech, perystaltyka), różnice w ułożeniu z dnia na dzień, a nawet nieidealną powtarzalność ustawień aparatu. W standardach ICRU (np. ICRU 50, 62) wyróżnia się kilka objętości: GTV (gross tumor volume – widoczny guz), CTV (clinical target volume – guz + mikroskopowe szerzenie) i dopiero na CTV nakłada się marginesy, tworząc PTV. Czyli PTV to nie „to co widać”, tylko „to co chcemy na pewno pokryć dawką mimo wszystkich odchyłek”. W praktyce, przy planowaniu w TPS (system planowania leczenia), fizyk medyczny i lekarz radioterapeuta definiują GTV i CTV na obrazach TK/MR, a następnie automatycznie lub ręcznie generują marginesy, np. 5–10 mm, uzależnione od lokalizacji, stabilizacji pacjenta i techniki (IMRT, VMAT, stereotaksja). W nowoczesnych technikach IGRT marginesy czasem można zmniejszać, ale nigdy nie rezygnuje się z nich całkowicie, bo to byłoby wbrew zasadom bezpieczeństwa onkologicznego. Moim zdaniem kluczowe jest zapamiętanie: PTV = objętość kliniczna + marginesy na błędy ustawienia i ruch, a nie sam guz. Dzięki temu dawka terapeutyczna realnie trafia tam, gdzie ma trafić, a ryzyko niedonapromienienia fragmentu guza jest dużo mniejsze.

Pytanie 18

Gdzie znajduje się węzeł zatokowo-przedsionkowy wywołujący rytmiczne skurcze mięśnia serca?

A. W lewym przedsionku.

B. W lewej komorze.

C. W prawym przedsionku.

D. W prawej komorze.

Węzeł zatokowo-przedsionkowy (SA, sinoatrial node) rzeczywiście znajduje się w prawym przedsionku serca, w okolicy ujścia żyły głównej górnej. To jest tzw. naturalny rozrusznik serca. Komórki w tym węźle mają zdolność samoistnej depolaryzacji – czyli same generują impuls elektryczny, bez potrzeby zewnętrznego bodźca. Ten impuls rozchodzi się najpierw przez mięsień obu przedsionków, a potem przez węzeł przedsionkowo-komorowy do komór, wywołując ich skurcz w odpowiedniej kolejności. Dzięki temu serce pracuje rytmicznie i w prawidłowej sekwencji: najpierw przedsionki, potem komory. Z praktycznego punktu widzenia lokalizacja w prawym przedsionku ma duże znaczenie np. przy interpretacji EKG – za prawidłowy rytm zatokowy uznaje się taki, w którym impuls pochodzi właśnie z węzła zatokowo-przedsionkowego, co w EKG widać jako prawidłowe załamki P dodatnie w odprowadzeniach I, II, aVF i ujemne w aVR. W badaniach obrazowych, szczególnie w kardiologii interwencyjnej i elektrofizjologii, trzeba kojarzyć, że manipulacje w okolicy prawego przedsionka (np. podczas ablacji czy wszczepiania elektrod stymulatora) mogą wpływać na pracę tego węzła. Moim zdaniem taka podstawowa orientacja anatomiczno-fizjologiczna bardzo ułatwia potem zrozumienie, dlaczego np. niektóre leki (beta-blokery, glikozydy naparstnicy) mogą zwalniać rytm serca, bo wpływają na przewodnictwo i automatyzm właśnie w tej okolicy układu bodźcoprzewodzącego. W praktyce technika EKG czy osoby pracującej przy diagnostyce elektromedycznej, świadomość skąd startuje impuls, pomaga lepiej odróżniać rytm zatokowy od arytmii przedsionkowych czy rytmów ektopowych.

Pytanie 19

Na obrazie scyntygrafii perfuzyjnej serca strzałką wskazano ścianę

A. przegrodową serca.

B. dolną serca.

C. przednią serca.

D. boczną serca.

W scyntygrafii perfuzyjnej serca kluczowe jest zrozumienie, jak sztucznie „ustandaryzowano” położenie serca na obrazie. To nie jest klasyczne RTG w projekcji PA, tylko rekonstrukcja tomograficzna, w której lewa komora jest ustawiona według przyjętych osi: krótkiej, długiej pionowej i długiej poziomej. Na załączonym obrazie mamy przekrój w osi krótkiej (short axis), który pokazuje pierścień mięśnia lewej komory. Producent lub pracownia dodaje zwykle po prawej stronie pasek orientacyjny z opisem: „Septal – Lateral” oraz „Anterior – Inferior”. To jest coś w rodzaju legendy mapy. Typowy błąd polega na tym, że ktoś patrzy na obraz jak na zwykłe zdjęcie klatki piersiowej i automatycznie zakłada, że góra to ściana przednia, dół to dolna, lewa strona ekranu to ściana boczna, a prawa to przegroda. W scyntygrafii tak nie wolno zgadywać – trzeba oprzeć się na opisie orientacji. Jeśli spojrzymy na legendę obok obrazu, wyraźnie widać, że po lewej stronie pierścienia oznaczono „Septal”, czyli ścianę przegrodową, a po prawej „Lateral”, czyli boczną. Odpowiedzi wskazujące ścianę przednią lub dolną wynikają najczęściej z mylenia różnych przekrojów: w przekrojach w osi długiej pionowej przednia i dolna są rzeczywiście u góry i u dołu, ale tutaj mamy inną płaszczyznę. Z mojego doświadczenia sporo osób też „odwraca” obraz w pamięci, bo myśli o anatomii w projekcji echo serca, co dodatkowo miesza. Dobre praktyki w medycynie nuklearnej mówią jasno: przed oceną perfuzji należy zawsze potwierdzić kierunek osi, sprawdzić legendę oraz, jeśli jest dostępny, widok 3D lub mapę biegunową. To pozwala uniknąć pomyłek w lokalizacji ubytków perfuzji, a więc błędów w rozpoznawaniu niedokrwienia konkretnych ścian: przedniej, dolnej, bocznej czy właśnie przegrodowej. Dlatego odpowiedzi wskazujące ścianę przednią, boczną lub dolną w tym konkretnym obrazie są po prostu niezgodne z przyjętą orientacją i prowadziłyby do błędnej interpretacji badania.

Pytanie 20

Artefakty zarejestrowane na elektrokardiogramie zostały wywołane przez

A. silne drżenie mięśniowe.

B. uszkodzone przewody.

C. nieprawidłowe przyłożenie elektrody.

D. stymulator serca.

Na takim zapisie EKG bardzo łatwo pomylić różne źródła zakłóceń, zwłaszcza kiedy patrzy się na to trochę „z doskoku”. Artefakty od stymulatora serca wyglądają zupełnie inaczej niż ten przedstawiony na obrazku. Są to wąskie, bardzo wysokie, pionowe kolce o dużej amplitudzie, pojawiające się w stałej relacji do zespołu QRS (stymulacja komór) lub załamka P (stymulacja przedsionków). Kolce są pojedyncze, regularne, nie tworzą gęstego „szumu”. Jeżeli na zapisie widzimy dziesiątki drobnych, chaotycznych ząbków, to nie jest to wzorzec pracy stymulatora, tylko typowy artefakt mięśniowy. Inny częsty trop to uszkodzone przewody. Przy uszkodzonym kablu, złym styku wtyku lub przerwaniu żyły przewodu najczęściej pojawiają się nagłe skoki linii, przerywany zapis, długie fragmenty z linią podstawową biegnącą niemal prosto, czasem z dużymi, nieregularnymi wychyleniami, które nie mają żadnego związku z rytmem serca. Często też artefakt dotyczy tylko jednego odprowadzenia. W pokazanym przykładzie rytm podstawowy jest dobrze zachowany, a zakłócenie jest bardzo drobne i gęste, co typowo wskazuje na aktywność mięśni, a nie na problem sprzętowy. Nieprawidłowe przyłożenie elektrody to kolejny klasyk. Powoduje raczej zniekształcenie morfologii zespołu QRS, odwrócenie załamków, nietypowe osie elektryczne albo różnice między odprowadzeniami, które nie pasują do anatomii. Może być też zwiększona ilość artefaktów ruchowych, ale zwykle mają one charakter wolniejszych, większych wychyleń, często związanych z ruchem całej kończyny lub klatki piersiowej. Typowy błąd myślowy polega na tym, że każde zakłócenie na zapisie przypisuje się od razu „kablowi” albo „źle przypiętej elektrodzie”. Tymczasem dobre praktyki w diagnostyce elektromedycznej wymagają, żeby najpierw ocenić wygląd artefaktu: czy jest drobny i gęsty (mięśnie), czy wysoki i pojedynczy (stymulator), czy może raczej przypomina skoki napięcia i przerwy w zapisie (sprzęt). Dopiero później szukamy przyczyny i poprawiamy warunki rejestracji. Rozróżnianie tych wzorców to podstawa rzetelnego wykonywania i interpretacji EKG.

Pytanie 21

Na elektrokardiogramie zarejestrowano

A. migotanie komór.

B. migotanie przedsionków.

C. blok odnogi pęczka Hisa.

D. zawał mięśnia sercowego.

Na przedstawionym zapisie EKG widać zmiany typowe dla zawału mięśnia sercowego, dlatego odpowiedź „zawał mięśnia sercowego” jest prawidłowa. Kluczowe jest tu zwrócenie uwagi na kształt zespołów QRS i odcinka ST. W świeżym zawale, szczególnie STEMI, widzimy uniesienie odcinka ST ponad linię izoelektryczną w sąsiadujących ze sobą odprowadzeniach, często z towarzyszącą patologicznie głęboką falą Q lub jej tworzeniem się. Na takim schematycznym zapisie, jak w pytaniu testowym, zwykle pokazuje się wyraźne „kopułkowate” lub „prostokątne” uniesienie ST – właśnie coś takiego można tutaj dostrzec. Moim zdaniem to jest klasyczny rysunek z podręczników do EKG, który ma nauczyć kojarzenia obrazu z ostrym niedokrwieniem. W praktyce technika EKG powinna zawsze oceniać, czy zapis nie sugeruje ostrego zespołu wieńcowego. Jeśli widzimy typowe uniesienia ST, szczególnie w odprowadzeniach przedsercowych V1–V6 lub w odprowadzeniach kończynowych, zgodnie z zaleceniami ESC i PTK trzeba jak najszybciej zgłosić to lekarzowi, bo liczy się czas do reperfuzji (PCI lub fibrynoliza). W odróżnieniu od zaburzeń rytmu, w zawale rytm może być zupełnie regularny, z zachowanymi załamkami P, natomiast zmienia się właśnie morfologia ST i QRS. Warto też pamiętać, że w późniejszych fazach zawału odcinek ST może wracać do linii izoelektrycznej, a pojawia się głęboka, poszerzona fala Q oraz odwrócenie załamka T – to tzw. zmiany ewolucyjne. W testach często pokazuje się różne etapy, ale tutaj chodziło o skojarzenie: charakterystyczne uniesienie ST = świeży zawał. Dobrą praktyką jest zawsze analizowanie EKG według schematu: częstość, rytm, załamki P, odstęp PQ, QRS, odcinek ST, załamek T – wtedy łatwiej wychwycić takie ostre zmiany.

Pytanie 22

Na obrazie TK kręgosłupa strzałką wskazano wyrostek

A. żebrowy.

B. poprzeczny.

C. stawowy.

D. kolczysty.

Prawidłowo rozpoznano, że strzałka na rekonstrukcji 3D TK kręgosłupa wskazuje wyrostek kolczysty. Na takim obrazie wyrostki kolczyste widzimy jako wydłużone, dość masywne wypustki kostne ustawione niemal w linii pośrodkowej tylnej części kręgosłupa. Tworzą one coś w rodzaju „grzebienia” biegnącego wzdłuż całej osi kręgosłupa. To właśnie te struktury wyczuwamy palpacyjnie przez skórę na plecach u pacjenta – od karku aż do okolicy lędźwiowo-krzyżowej.
Moim zdaniem w praktyce technika obrazowania to jedno z kluczowych miejsc, gdzie trzeba dobrze ogarniać anatomię wyrostków. Przy ustawianiu pacjenta do TK czy MR kręgosłupa często kontrolnie patrzy się na przebieg wyrostków kolczystych, żeby ocenić, czy kręgosłup nie jest skręcony (rotacja), czy nie ma znacznej skoliozy, czy oś jest prosta. W standardowych opisach radiologicznych zmiany zwyrodnieniowe, pourazowe czy pooperacyjne bardzo często lokalizuje się właśnie w odniesieniu do wyrostków kolczystych (np. złamanie wyrostka kolczystego C7, resekcja wyrostków przy stabilizacji).
Wyrostek kolczysty jest tylnym wypustkiem łuku kręgu, miejscem przyczepu więzadeł (więzadło nadkolcowe, międzykolcowe) i mięśni prostowników grzbietu. Na obrazach TK w oknach kostnych będzie on miał wysoką gęstość (biel), wyraźnie odgraniczoną od otaczających tkanek miękkich. W badaniach z rekonstrukcjami 3D, tak jak na tym przykładzie, wyrostki kolczyste szczególnie dobrze widać i łatwo je odróżnić od wyrostków poprzecznych, które są bardziej boczne, oraz od wyrostków stawowych, które tworzą stawy międzykręgowe. Z mojego doświadczenia, jeśli na obrazach bocznych widzisz pojedynczy, pośrodkowy, do tyłu skierowany „kolec”, to niemal na pewno jest to wyrostek kolczysty. W codziennej pracy z TK i MR kręgosłupa prawidłowa identyfikacja tych struktur bardzo ułatwia orientację w poziomach kręgów i ocenę patologii, np. urazów, przerzutów czy zmian zapalnych.

Pytanie 23

SPECT to

A. wielorzędowa tomografia komputerowa.

B. tomografia emisyjna pojedynczego fotonu.

C. pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa.

D. komputerowa tomografia osiowa.

Prawidłowo, SPECT to tomografia emisyjna pojedynczego fotonu (Single Photon Emission Computed Tomography). Jest to klasyczne badanie medycyny nuklearnej, gdzie pacjentowi podaje się radiofarmaceutyk emitujący promieniowanie gamma, a następnie gammakamera obraca się wokół ciała i rejestruje pojedyncze fotony wychodzące z organizmu. Z tych sygnałów komputer rekonstruuje przekrojowe obrazy 3D rozkładu znacznika w tkankach. W praktyce klinicznej SPECT wykorzystuje się np. w kardiologii do oceny perfuzji mięśnia sercowego (badania obciążeniowe, niedokrwienie, przebyte zawały), w neurologii do oceny ukrwienia mózgu, w ortopedii i onkologii do scyntygrafii kości czy lokalizacji ognisk zapalnych. Moim zdaniem ważne jest, żeby kojarzyć, że SPECT pokazuje przede wszystkim funkcję i metabolizm tkanek, a nie tylko ich budowę anatomiczną, jak klasyczna TK. Standardowo stosuje się radiofarmaceutyki oparte o technet-99m, które mają dobre parametry energetyczne i krótki czas półtrwania, co jest zgodne z zasadą ALARA i dobrą praktyką ochrony radiologicznej. Obrazy SPECT często łączy się z TK w jednym urządzeniu (SPECT/CT), co pozwala na precyzyjną lokalizację zmian w anatomii pacjenta – to jest obecnie złoty standard w wielu pracowniach medycyny nuklearnej. W technice ważne jest też prawidłowe pozycjonowanie pacjenta, odpowiedni czas akwizycji i korekcja osłabienia, żeby uzyskać obrazy dobrej jakości diagnostycznej. Warto zapamiętać: pojedynczy foton = SPECT, pozytony = PET, a brak emisji = klasyczna radiologia projekcyjna lub TK.

Pytanie 24

Którą strukturę anatomiczną oznaczono strzałką na radiogramie stawu kolanowego?

A. Kłykieć przyśrodkowy.

B. Kłykieć boczny.

C. Guzek międzykłykciowy przyśrodkowy.

D. Guzek międzykłykciowy boczny.

Na radiogramie w projekcji a‑p (przednio‑tylnej) strzałka wskazuje na guzki międzykłykciowe kości piszczelowej, a dokładniej na guzek międzykłykciowy boczny. Widać go jako wyniosłość kostną w obrębie pola międzykłykciowego, po stronie bocznej (czyli bardziej „na zewnątrz” stawu). Kluczowe jest tu rozróżnienie: kłykcie to zaokrąglone powierzchnie stawowe kości udowej i piszczelowej, natomiast guzki międzykłykciowe leżą pomiędzy nimi, w miejscu przyczepu więzadeł krzyżowych i części włókien łąkotek. Na prawidłowo wykonanym RTG kolana w standardzie wg zaleceń ECR czy ESR najpierw określamy, gdzie jest strona boczna i przyśrodkowa – zwykle patrzymy na szerokość szpary stawowej i kształt kłykci piszczeli. Strona boczna ma zwykle nieco bardziej wklęsły zarys i mniejszy kłykieć piszczelowy. Moim zdaniem warto sobie w głowie układać prostą zasadę: od strony bocznej widzimy bardziej strome zbocze guzka międzykłykciowego. W praktyce technika radiologiczna używa identyfikacji guzków międzykłykciowych do oceny ustawienia więzadeł krzyżowych (np. przy podejrzeniu awulsji kostnej) oraz do oceny prawidłowości projekcji – jeśli guzki są przesłonięte przez kłykcie, projekcja może być obrócona. W badaniach porównawczych (np. przy planowaniu osi mechanicznej kończyny dolnej) poprawne rozpoznanie, który guzek jest boczny, a który przyśrodkowy, jest absolutną podstawą. W obrazowaniu TK i MR te same struktury są punktami orientacyjnymi przy opisie uszkodzeń ACL i PCL, dlatego dobrze je „wyłapywać” już na prostym RTG, bo to ułatwia dalszą interpretację bardziej złożonych badań.

Pytanie 25

Jaka jest moc dawki pochłoniętej w brachyterapii HDR?

A. W zakresie 6-11 Gy/h

B. Więcej niż 12 Gy/h

C. Mniej niż 2 Gy/h

D. W zakresie 3-5 Gy/h

Prawidłowo – brachyterapia HDR (High Dose Rate) to technika, w której moc dawki pochłoniętej wynosi powyżej 12 Gy/h. W praktyce klinicznej stosuje się jeszcze wyższe wartości, rzędu kilkudziesięciu, a nawet kilkuset Gy/h w miejscu źródła, ale definicyjnie HDR to właśnie zakres >12 Gy/h. Jest to zgodne z klasycznym podziałem brachyterapii na LDR (low dose rate, zwykle ok. 0,4–2 Gy/h), MDR (medium dose rate), PDR (pulsed dose rate) oraz HDR. Moim zdaniem warto to sobie po prostu skojarzyć: HDR = bardzo krótki czas zabiegu, ale bardzo duża moc dawki w trakcie ekspozycji. W brachyterapii HDR stosuje się najczęściej źródło 192Ir, które jest automatycznie wysuwane z afterloadera do aplikatorów umieszczonych w guzie albo w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Dzięki wysokiej mocy dawki można podać zaplanowaną dawkę całkowitą w kilku-kilkunastu frakcjach trwających po kilka minut, zamiast wielu godzin czy dni jak w LDR. Z punktu widzenia organizacji pracy oddziału onkologii to ogromny plus: łatwiej zaplanować harmonogram, skraca się czas zajęcia sali i aparatury, a pacjent często może być leczony ambulatoryjnie. Jednocześnie, przy tak dużej mocy dawki, bardzo ważne jest precyzyjne planowanie leczenia w systemie TPS, dokładne obrazowanie (TK, MR) do wyznaczenia objętości tarczowych i narządów krytycznych oraz rygorystyczne przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej. W HDR każdy błąd w pozycjonowaniu aplikatora czy czasie ekspozycji od razu przekłada się na duże odchylenie dawki. Dlatego w dobrych ośrodkach tak duży nacisk kładzie się na procedury QA, weryfikację czasu przebywania źródła w poszczególnych pozycjach (tzw. dwell time) oraz kontrolę geometrii układu. W praktyce technika HDR jest szeroko stosowana np. w nowotworach ginekologicznych, raka prostaty, raka płuca czy przełyku, właśnie dzięki możliwościom konformnego podania wysokiej dawki w krótkim czasie przy stosunkowo szybkim spadku dawki w tkankach otaczających.

Pytanie 26

Na obrazie cyfrowej angiografii subtrakcyjnej strzałką zaznaczono

A. pień ramienno-głowowy.

B. tętnicę szyjną wspólną prawą.

C. pień płucny.

D. żyłę płucną górną prawą.

Na tym typie obrazu – cyfrowej angiografii subtrakcyjnej łuku aorty – najczęstszy błąd polega na myleniu dużych naczyń wychodzących z aorty z naczyniami płucnymi lub z pojedynczymi tętnicami szyjnymi. Wynika to zwykle z patrzenia tylko na kształt jednego fragmentu, bez uwzględnienia całego układu anatomicznego i kolejności odejścia naczyń. W tym przypadku widoczny jest klasyczny łuk aorty, a od jego górnej części odchodzą trzy główne pnie tętnicze: po prawej stronie obrazowania pień ramienno‑głowowy, dalej tętnica szyjna wspólna lewa i najbardziej z boku tętnica podobojczykowa lewa.
Pień płucny w ogóle nie pasuje do tego obrazu – anatomicznie wychodzi z prawej komory serca, przebiega bardziej przednio i nie tworzy tak charakterystycznych, symetrycznych odgałęzień jak gałęzie łuku aorty. Na klasycznej aortografii łuk aorty jest wypełniony kontrastem, natomiast pień płucny byłby widoczny przy zupełnie innym typie badania (np. angiografii tętnic płucnych) i z reguły w innej projekcji. Mylenie tych struktur wynika często z automatycznego kojarzenia „dużego naczynia w klatce piersiowej” z pniem płucnym, bez analizy miejsca podania kontrastu i przebiegu naczynia.
Żyła płucna górna prawa to z kolei naczynie żylne, cienkościenne, uchodzące do lewego przedsionka, położone bardziej ku tyłowi. Na DSA po podaniu kontrastu do aorty praktycznie nie będzie się ona wyraźnie kontrastowała w tej fazie, a jej przebieg i średnica są zupełnie inne niż w przypadku grubego, tętniczego pnia wychodzącego z aorty. Jej wybór świadczy zwykle o braku rozróżnienia między układem tętniczym i żylnym w klatce piersiowej na obrazach angiograficznych.
Tętnica szyjna wspólna prawa jest rzeczywiście blisko anatomicznie związana z pniem ramienno‑głowowym, ale nie jest pierwszą gałęzią łuku aorty, tylko jego gałęzią pośrednią. Najpierw od łuku odchodzi pień ramienno‑głowowy, a dopiero on dzieli się na tętnicę szyjną wspólną prawą i tętnicę podobojczykową prawą. Na obrazie DSA tętnica szyjna wspólna prawa będzie więc widoczna wyżej, bardziej pionowo, po rozwidleniu. Typowy błąd to „skracanie” tego schematu i nazywanie całego segmentu od łuku aż do szyi tętnicą szyjną wspólną, bez dostrzeżenia miejsca jej odejścia od pnia ramienno‑głowowego. Dlatego przy nauce anatomii w obrazowaniu warto ćwiczyć patrzenie na cały przebieg naczynia, jego początek, rozgałęzienia i relacje z innymi strukturami, a nie tylko na fragment wskazany strzałką.

Pytanie 27

Zamieszczony rentgenogram został zarejestrowany podczas wykonania

A. urografii.

B. angiografii nerkowej TK.

C. angiografii nerkowej.

D. urografii TK.

Na obrazie widać klasyczny wynik urografii – czyli badania RTG z dożylnym podaniem jodowego środka cieniującego, który jest wydalany przez nerki i wypełnia układ kielichowo‑miedniczkowy, moczowody oraz pęcherz. Charakterystyczne jest to, że widoczne są obustronnie miedniczki nerkowe i kielichy, zarys moczowodów oraz dobrze wypełniony pęcherz moczowy w projekcji AP. Nie ma tu żadnych przekrojów warstwowych ani typowych artefaktów rekonstrukcji znanych z tomografii komputerowej, tylko pojedynczy obraz płaski, jak klasyczne zdjęcie rentgenowskie. To dokładnie odpowiada urografii dożylnej (IVU, IVP). Moim zdaniem warto zapamiętać, że w urografii obraz jest „konturowy”: widzimy kontrast w drogach moczowych na tle kośćca, bez możliwości oceny przekrojowej miąższu nerki. W praktyce technik radiologii musi pamiętać o sekwencji zdjęć: przeglądowe jamy brzusznej, a następnie zdjęcia po określonym czasie od podania kontrastu (np. 5, 10, 15 minut), czasem dodatkowe projekcje skośne albo zdjęcia późne. Standardy pracowni radiologicznych zalecają też odpowiednie przygotowanie pacjenta – opróżnienie przewodu pokarmowego, nawodnienie, wykluczenie przeciwwskazań do jodowego kontrastu. W odróżnieniu od badań TK tutaj pracujemy z niższą dawką i prostszą aparaturą, ale za to z większym znaczeniem prawidłowego pozycjonowania i kontroli czasu ekspozycji, żeby uchwycić właściwą fazę wydzielniczą nerek. W codziennej praktyce urografia klasyczna jest dziś rzadsza, wypierana przez TK, ale nadal bywa wykonywana, zwłaszcza tam, gdzie dostęp do tomografii jest ograniczony lub gdy chcemy prostą ocenę drożności moczowodów.

Pytanie 28

Na obrazie ultrasonograficznym jamy brzusznej uwidoczniono

A. kamicę nerkową.

B. pęknięcie wątroby.

C. kamicę żółciową.

D. naczyniaka wątroby.

Prawidłowo – na przedstawionym obrazie USG widoczny jest obraz typowy dla kamicy nerkowej. W badaniu ultrasonograficznym złogi w nerce są najczęściej silnie hiperechogeniczne (bardzo jasne), z wyraźnym tylnym cieniem akustycznym, czyli „ciemnym ogonem” za złogiem, gdzie fala ultradźwiękowa już nie przechodzi. Właśnie ten cień jest w praktyce jednym z najważniejszych kryteriów rozpoznania kamienia. Złogi mogą lokalizować się w kielichach, miedniczce nerkowej albo w górnym odcinku moczowodu; ich dokładne położenie ocenia się, przesuwając głowicę w kilku płaszczyznach i modyfikując głębokość oraz wzmocnienie (gain). W codziennej pracy technika/technika elektroradiologii istotne jest, żeby dobrać odpowiednią częstotliwość głowicy – zwykle 3,5–5 MHz dla dorosłych – oraz ustawić ognisko na poziomie nerki, bo inaczej małe złogi mogą umknąć. Moim zdaniem warto też zawsze porównać nerki obustronnie, ocenić poszerzenie układu kielichowo‑miedniczkowego, grubość miąższu i ewentualny zastój moczu, bo kamica często współistnieje z wodonerczem. Standardy dobrej praktyki (np. EFSUMB) zalecają dokumentowanie przynajmniej dwóch przekrojów nerki (podłużny i poprzeczny) z widocznym złogiem oraz opisanie przybliżonej wielkości kamienia. W praktyce klinicznej to ma znaczenie przy kwalifikacji do leczenia zachowawczego, ESWL lub zabiegu endoskopowego. Dodatkowo, na USG jamy brzusznej zawsze przy okazji oglądamy wątrobę, pęcherzyk żółciowy i śledzionę, ale charakterystyczny, punktowy, jasny sygnał z cieniem w obrębie nerki jest tu rozstrzygający dla rozpoznania kamicy nerkowej.

Pytanie 29

W jakiej pozycji układa się pacjenta do standardowego badania MR kręgosłupa szyjnego?

A. Na plecach, głową do magnesu.

B. Na brzuchu, nogami do magnesu.

C. Na brzuchu, głową do magnesu.

D. Na plecach, nogami do magnesu.

Prawidłowa pozycja do standardowego badania MR kręgosłupa szyjnego to ułożenie pacjenta na plecach (pozycja na wznak), głową wsuwaną jako pierwszą do otworu magnesu. Wynika to z budowy aparatu MRI i charakterystyki cewek nadawczo‑odbiorczych przeznaczonych do badania odcinka szyjnego. Dedykowana cewka szyjna, tzw. cewka „neck” lub „head & neck”, jest projektowana właśnie do pozycji leżącej na plecach, z głową stabilnie podpartą i unieruchomioną w jej wnętrzu. Taka konfiguracja zapewnia optymalny sygnał, równomierne pole magnetyczne oraz wysoką rozdzielczość przestrzenną obrazów. W praktyce technik najpierw układa pacjenta na stole, wyrównuje oś długą kręgosłupa z osią stołu, zakłada cewkę, stabilizuje głowę wałkami i podkładkami, a dopiero potem wsuwa stół do gantry, tak aby odcinek szyjny znalazł się dokładnie w centrum izocentrum magnesu. Standardy pracowni MR oraz dobre praktyki mówią też o komforcie pacjenta: pozycja na plecach jest dla większości osób najbardziej neutralna i możliwa do utrzymania przez kilkanaście–kilkadziesiąt minut bez nadmiernego bólu czy napięcia mięśni. Dodatkowo w tej pozycji łatwiej jest utrzymać głowę nieruchomo, co ma ogromne znaczenie, bo nawet niewielkie ruchy powodują artefakty ruchowe i pogorszenie jakości obrazów T1‑ i T2‑zależnych, sekwencji STIR czy 3D. Moim zdaniem warto też pamiętać o drobiazgach: przed badaniem zawsze prosimy pacjenta, żeby wygodnie ułożył barki i ręce, bo jeśli ramiona są nienaturalnie ułożone, to po kilku minutach zaczyna się wiercić i cała jakość sekwencji szyjnej leci w dół. W typowym protokole MR szyi i kręgosłupa szyjnego nie stosuje się pozycji na brzuchu, bo utrudnia ona oddychanie, komunikację z pacjentem i utrzymanie stabilnej pozycji głowy. Dlatego właśnie odpowiedź z pozycją na plecach i głową do magnesu odzwierciedla zarówno standardy producentów aparatów, jak i codzienną praktykę w pracowniach rezonansu magnetycznego.

Pytanie 30

W badaniu EKG elektrodę przedsercową V4 należy umocować

A. w 5-tej przestrzeni międzyżebrowej w linii pachowo-przedniej lewej.

B. w 4-tej przestrzeni międzyżebrowej przy prawym brzegu mostka.

C. w 4-tej przestrzeni międzyżebrowej przy lewym brzegu mostka.

D. w 5-tej przestrzeni międzyżebrowej w linii środkowo-obojczykowej lewej.

Prawidłowe umiejscowienie elektrody przedsercowej V4 to 5-ta przestrzeń międzyżebrowa w linii środkowo-obojczykowej lewej. To jest dokładnie punkt odniesienia przyjęty w standardzie 12-odprowadzeniowego EKG, opisanym m.in. w wytycznych European Society of Cardiology oraz American Heart Association. Linia środkowo-obojczykowa to wyobrażona pionowa linia biegnąca przez środek obojczyka, a 5-ta przestrzeń międzyżebrowa to odstęp między 5. a 6. żebrem. W praktyce klinicznej najpierw lokalizuje się mostek, liczy żebra i odlicza przestrzenie międzyżebrowe, a dopiero potem przesuwa palce w bok do linii środkowo-obojczykowej. Dobrze jest skojarzyć, że V4 zwykle leży mniej więcej nad koniuszkiem serca. Z mojego doświadczenia pomaga najpierw prawidłowo założyć V1 i V2 przy mostku, potem V4, a dopiero na końcu dopasować V3 między V2 i V4 oraz V5 i V6 bardziej bocznie. Dzięki temu unika się przesuwania V4 za bardzo w bok, co jest częstym błędem. Takie dokładne pozycjonowanie ma duże znaczenie: przesunięcie elektrody nawet o jedno żebro może zmienić amplitudę załamków R i T, co może prowadzić do fałszywego podejrzenia zawału, przerostu czy niedokrwienia. W codziennej pracy technika EKG to jest trochę jak odruch – zawsze ta sama sekwencja: V1 w 4-tej przestrzeni przy prawym brzegu mostka, V2 przy lewym, potem V4 w 5-tej przestrzeni w linii środkowo-obojczykowej, a reszta względem tego. Właśnie dzięki temu zapis EKG jest powtarzalny i można go porównywać w czasie i między różnymi pracowniami.

Pytanie 31

Który zapis EKG przedstawia falę Pardee'go?

A. Zapis 1

B. Zapis 3

C. Zapis 2

D. Zapis 4

Prawidłowo wskazany „Zapis 4” przedstawia tzw. falę Pardee’go, czyli uniesienie odcinka ST typowe dla ostrego zawału mięśnia sercowego z uniesieniem ST (STEMI). Kluczowy element, na który patrzymy, to położenie odcinka ST względem linii izoelektrycznej. W fali Pardee’go odcinek ST jest wyraźnie uniesiony i przechodzi niemal płynnie w załamek T, tworząc taki jakby kopiec lub „płaskowyż”. Punkt J (miejsce przejścia zespołu QRS w ST) leży powyżej linii izoelektrycznej – w standardach przyjmuje się najczęściej ≥1–2 mm w odpowiednich odprowadzeniach. W zapisie 4 widać właśnie takie wyraźne, kopulaste uniesienie ST, bez wyraźnego powrotu do linii podstawowej po zespole QRS. W praktyce, na dyżurze czy w pracowni EKG, taki obraz w odprowadzeniach odpowiadających za konkretną ścianę serca (np. V2–V4 dla ściany przedniej) oznacza pilne podejrzenie STEMI i konieczność natychmiastowego działania – powiadomienia lekarza, przygotowania pacjenta do koronarografii, podania leków przeciwpłytkowych zgodnie z wytycznymi ESC/Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Moim zdaniem warto od razu „wdrukować” sobie w głowę ten obraz: wysoki zespół QRS, a zaraz za nim uniesiony, wypukły odcinek ST, który nie opada do izoelektrycznej – to jest klasyczna fala Pardee’go. Właśnie takie rozpoznanie na poziomie technika EKG ma ogromne znaczenie kliniczne, bo przyspiesza decyzje terapeutyczne i realnie wpływa na rokowanie chorego.

Pytanie 32

Który narząd został uwidoczniony na przedstawionym obrazie scyntygraficznym?

A. Wątroba.

B. Trzustka.

C. Serce.

D. Płuca.

Na obrazie scyntygraficznym widoczna jest wątroba – charakterystyczne, nieregularne ognisko gromadzenia znacznika położone w prawej górnej części jamy brzusznej, przesunięte nieco ku górze pod prawym łukiem żebrowym. W badaniach medycyny nuklearnej, szczególnie w klasycznej scyntygrafii wątroby i śledziony z użyciem koloidów znakowanych technetem-99m, fizjologicznie największą aktywność obserwujemy właśnie w miąższu wątrobowym. Kolorowe mapowanie (czerwony/żółty – najwyższe wychwyty, zielony/niebieski – niższe) dobrze pokazuje rozkład perfuzji i czynności fagocytarnej komórek układu siateczkowo‑śródbłonkowego. Moim zdaniem warto zapamiętać, że w prawidłowym badaniu wątroba ma dość jednorodną intensywność, o wyraźnych granicach, bez ubytków wychwytu. W praktyce klinicznej scyntygrafię wątroby wykorzystuje się rzadziej niż kiedyś, ale nadal bywa przydatna przy ocenie rozległości uszkodzenia miąższu, funkcji resztkowej po resekcjach czy w kwalifikacji do zabiegów radioembolizacji. W standardach medycyny nuklearnej podkreśla się konieczność prawidłowego pozycjonowania pacjenta (najczęściej pozycja leżąca na plecach, detektor nad jamą brzuszną) oraz stosowania odpowiednich okien energetycznych dla Tc-99m, żeby uzyskać czytelny obraz narządu. Dobra praktyka to zawsze korelacja scyntygrafii z badaniami anatomicznymi, np. USG lub TK, ale pierwszym krokiem jest właśnie poprawne rozpoznanie, że oglądamy wątrobę, a nie płuca czy serce. Takie „czytanie z mapy izotopowej” to typowa umiejętność technika pracowni medycyny nuklearnej.

Pytanie 33

Obiektywną metodą badania słuchu jest audiometria

A. wysokoczęstotliwościowa.

B. tonalna.

C. impedancyjna.

D. mowy.

W diagnostyce słuchu bardzo łatwo pomylić badania subiektywne z obiektywnymi, bo wszystkie wyglądają na „pomiary aparatem”. Różnica jest jednak zasadnicza: w metodach subiektywnych wynik zależy od odpowiedzi pacjenta, czyli od tego, co on zgłosi, natomiast w metodach obiektywnych aparat rejestruje reakcje układu słuchowego niezależnie od jego woli. Audiometria tonalna jest klasycznym przykładem badania subiektywnego. Pacjent siedzi w kabinie, słyszy tony o różnych częstotliwościach i natężeniach i musi sygnalizować, że je słyszy, zwykle przyciskiem lub podniesieniem ręki. Jeżeli pacjent nie współpracuje, symuluje, jest zmęczony albo po prostu nie rozumie poleceń, wynik będzie zafałszowany. Technicznie pomiar wygląda profesjonalnie, ale nadal jest to ocena progów słyszenia na podstawie subiektywnego odczucia. Podobnie jest z audiometrią mowy. Tutaj bada się rozumienie mowy, rozpoznawanie słów przy różnych poziomach głośności, czasem w szumie. To bardzo przydatne klinicznie, bo mówi, jak pacjent funkcjonuje w realnych warunkach komunikacji, ale dalej wymaga aktywnej odpowiedzi – pacjent musi powtarzać słowa lub wskazywać obrazki. Z tego powodu nie można jej traktować jako obiektywnej metody oceny słuchu. Czasem spotyka się jeszcze określenie „audiometria wysokoczęstotliwościowa” – to wciąż audiometria tonalna, tylko w zakresie wyższych częstotliwości, przydatna np. w wczesnym wykrywaniu uszkodzeń po lekach ototoksycznych czy hałasie. Nadal jednak jest to metoda subiektywna, bo opiera się na zgłaszaniu przez pacjenta, że słyszy dźwięk. Typowym błędem myślowym jest założenie, że skoro coś jest mierzone specjalistycznym sprzętem, to od razu jest „obiektywne”. W audiologii tak nie jest – kluczowe jest to, czy aparat mierzy fizyczną reakcję układu słuchowego (jak w audiometrii impedancyjnej, otoemisjach, potencjałach wywołanych), czy tylko rejestruje deklaracje pacjenta. Dlatego w tym pytaniu jedynie audiometria impedancyjna spełnia kryteria obiektywnej metody badania słuchu.

Pytanie 34

Cholangiografia to badanie radiologiczne

A. dróg moczowych.

B. dróg żółciowych.

C. pęcherza moczowego.

D. pęcherzyka żółciowego.

Cholangiografia to radiologiczne badanie dróg żółciowych, czyli przede wszystkim przewodów żółciowych wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych oraz przewodu żółciowego wspólnego. Kluczowe jest tu słowo „cholangio-”, które w terminologii medycznej odnosi się właśnie do dróg żółciowych. W praktyce badanie polega na podaniu środka cieniującego (kontrastu) do światła dróg żółciowych i wykonaniu serii zdjęć RTG lub obrazów fluoroskopowych. Dzięki temu przewody, które normalnie są na zdjęciu prawie niewidoczne, stają się wyraźnie zarysowane. Umożliwia to ocenę ich przebiegu, średnicy, obecności zwężeń, poszerzeń, kamieni czy przecieków żółci. W codziennej pracy najczęściej spotyka się cholangiografię śródoperacyjną (IOC) podczas cholecystektomii laparoskopowej, a także ECPW/ERCP, czyli endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną, gdzie kontrast podaje się przez brodawkę Vatera pod kontrolą endoskopu. Moim zdaniem warto skojarzyć, że cholangiografia to zawsze obrazowanie dróg żółciowych z użyciem kontrastu i promieniowania rentgenowskiego, a nie np. USG. Z punktu widzenia dobrych praktyk radiologicznych ważne jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, kontrola ryzyka alergii na jodowy środek kontrastowy, aseptyczna technika podania oraz ścisła współpraca z zespołem zabiegowym (chirurg, endoskopista). Wynik cholangiografii ma duże znaczenie przy kwalifikacji do zabiegów, np. usuwania złogów z przewodu żółciowego wspólnego, poszerzania zwężeń czy zakładania stentów. To badanie jest też standardem w diagnostyce powikłań pooperacyjnych, takich jak uszkodzenie dróg żółciowych czy przeciek żółci do jamy brzusznej.

Pytanie 35

Którą strukturę anatomiczną oznaczono strzałką na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Rdzeń przedłużony.

B. Móżdżek.

C. Zbiornik mostowy.

D. Most.

Na obrazie widoczny jest klasyczny strzałowy skan MR głowy (rezonans magnetyczny w projekcji strzałkowej), a strzałka wskazuje na móżdżek. Widzisz położenie tej struktury: znajduje się ku tyłowi od pnia mózgu (mostu i rdzenia przedłużonego) oraz powyżej części szyjnej rdzenia kręgowego, w tylnym dole czaszki. Charakterystyczny jest zarys tzw. drzewka życia – drobne, listewkowate zakręty móżdżku oddzielone bruzdami, co w MR T1/T2 daje taki „pierzasty” obraz. To właśnie ten układ fałdów najłatwiej zapamiętać w praktyce. Móżdżek składa się z dwóch półkul i robaka móżdżku pośrodku; na obrazie strzałkowym zwykle dobrze widać robaka jako strukturę leżącą w linii pośrodkowej, za komorą IV. W codziennej praktyce technika obrazowania móżdżku jest istotna np. w diagnostyce udarów w tylnym dole czaszki, guzów kąta mostowo-móżdżkowego, zmian demielinizacyjnych czy malformacji Arnolda–Chiariego. Dobre ułożenie pacjenta, cienkie warstwy i brak artefaktów ruchowych są kluczowe, bo struktury są małe i łatwo coś przeoczyć. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk „odhaczania” kolejno: półkule mózgu, pień mózgu, móżdżek, komory – zawsze w tej samej kolejności. Taka rutyna bardzo pomaga przy szybkiej ocenie MR zgodnie z zaleceniami opisowymi stosowanymi w radiologii. Rozpoznawanie anatomicznych struktur móżdżku na MR to podstawa, żeby potem móc świadomie ocenić patologie, a nie tylko „patrzeć na szarości”.

Pytanie 36

Którą metodą i w której płaszczyźnie zostało wykonane badanie stawu kolanowego zobrazowane na zdjęciach?

A. MR, w płaszczyźnie strzałkowej.

B. TK, w płaszczyźnie czołowej.

C. TK, w płaszczyźnie strzałkowej.

D. MR, w płaszczyźnie czołowej.

Prawidłowo rozpoznano, że na obrazach widoczny jest staw kolanowy w badaniu MR wykonanym w płaszczyźnie czołowej. Świadczą o tym typowe cechy rezonansu magnetycznego: wysoki kontrast tkanek miękkich, bardzo dobra widoczność chrząstki, łąkotek, więzadeł oraz istoty gąbczastej kości, a także charakterystyczny wygląd warstwic obrazów i opisów w nagłówkach. W tomografii komputerowej tkanki miękkie są zdecydowanie słabiej różnicowane, natomiast kość korowa daje bardzo mocny, jasny sygnał. Tutaj wyraźnie widać, że to obraz MR – kość jest bardziej „szara”, a znakomicie podkreślone są łąkotki w obrębie szpary stawowej. Płaszczyzna czołowa (frontalna) oznacza, że obraz przecina ciało z przodu na tył – widzimy jednocześnie przyśrodkową i boczną część stawu, kłykcie kości udowej i piszczeli obok siebie, a nie „z boku” jak w płaszczyźnie strzałkowej. W praktyce klinicznej badanie MR kolana w płaszczyźnie czołowej jest standardowym elementem protokołu – obok sekwencji w płaszczyźnie strzałkowej i poprzecznej. Dzięki temu radiolog może precyzyjnie ocenić łąkotki (szczególnie rogi i trzon), chrząstkę stawową, szparę stawową, obrzęk szpiku oraz ustawienie osi kończyny. Moim zdaniem, w pracy technika bardzo ważne jest, żeby już na pierwszy rzut oka kojarzyć, jak wygląda typowy obraz MR kolana w każdej z płaszczyzn, bo to pozwala od razu wychwycić błędne pozycjonowanie pacjenta albo niewłaściwie dobrany zakres skanowania. W dobrych pracowniach dba się o to, aby zawsze uzyskać komplet projekcji (czołowa, strzałkowa, poprzeczna) w co najmniej jednej sekwencji T1- lub PD-zależnej oraz jednej T2-zależnej, często z fat-sat, właśnie po to, żeby ortopeda miał pełny obraz uszkodzeń więzadeł i łąkotek.

Pytanie 37

Emisja fali elektromagnetycznej występuje w procesie rozpadu promieniotwórczego

A. gamma.

B. alfa.

C. beta minus.

D. beta plus.

Prawidłowo wskazana została emisja promieniowania gamma. W fizyce jądrowej mówimy, że rozpad gamma to proces, w którym jądro atomowe przechodzi ze stanu wzbudzonego do stanu o niższej energii, nie zmieniając ani liczby protonów, ani neutronów. Czyli skład jądra zostaje ten sam, ale pozbywa się ono nadmiaru energii właśnie w postaci fali elektromagnetycznej o bardzo wysokiej energii – fotonu gamma. To jest klucz: gamma to nie cząstka materialna jak elektron czy alfa, tylko kwant promieniowania elektromagnetycznego. W medycynie nuklearnej ta właściwość jest wykorzystywana non stop. W badaniach scyntygraficznych czy PET dobiera się takie radioizotopy, które emitują głównie promieniowanie gamma (lub w PET: parę fotonów 511 keV po anihilacji), bo fale elektromagnetyczne gamma dobrze przechodzą przez tkanki i można je zarejestrować gammakamerą lub detektorami PET. Standardem jest np. technet-99m, który po przejściu do stanu podstawowego emituje foton gamma, a aparat rejestruje jego tor i tworzy obraz rozmieszczenia radiofarmaceutyku. Z mojego doświadczenia, dobra praktyka w pracowni medycyny nuklearnej to zawsze myślenie o tym, jakie dokładnie promieniowanie emituje dany izotop: czy jest to czyste gamma, beta plus, beta minus, czy mieszane. Ma to znaczenie dla ochrony radiologicznej, jakości obrazu i dawki dla pacjenta. Warto też pamiętać, że po rozpadzie alfa lub beta jądro potomne często jest w stanie wzbudzonym i dopiero potem „dorzuca” rozpad gamma – więc w dokumentacji fizycznej często widzimy kaskadę: najpierw zmiana składu jądra, a potem emisja fali elektromagnetycznej gamma jako etap „dooczyszczający” energię.

Pytanie 38

Którą kość oznaczono na obrazie rezonansu magnetycznego?

A. Kość łokciową.

B. Kość piszczelową.

C. Kość strzałkową.

D. Kość promieniową.

Na obrazie MR widzimy przekrój strzałkowy stawu kolanowego. Strzałka wskazuje na dużą kość leżącą przyśrodkowo (po stronie „wewnętrznej” kończyny dolnej), stanowiącą główny element nośny podudzia – to właśnie kość piszczelowa. W rezonansie magnetycznym łatwo ją rozpoznać po szerokiej nasadzie bliższej, która tworzy powierzchnię stawową z kością udową oraz po typowym ułożeniu w osi kończyny. Kość strzałkowa w takim przekroju zwykle jest widoczna bardziej bocznie i ma znacznie mniejszą średnicę, czasem nawet wypada poza pole obrazowania, jeśli skan skupia się na przedziale przyśrodkowym stawu. Kość piszczelowa ma charakterystyczny kształt plateau piszczelowego od góry oraz trzonu biegnącego pionowo w dół. W praktyce klinicznej umiejętność szybkiej identyfikacji piszczeli na obrazach MR jest kluczowa przy ocenie złamań, obrzęku szpiku kostnego, zmian pourazowych więzadeł (np. ACL, PCL, więzadła poboczne), a także przy planowaniu zabiegów ortopedycznych, takich jak osteotomie czy alloplastyka stawu kolanowego. W standardach opisu badań MR kolana (np. według zaleceń ESSR – European Society of Musculoskeletal Radiology) zawsze podkreśla się ocenę ciągłości kory kostnej piszczeli, obecność zmian degeneracyjnych w obrębie powierzchni stawowych oraz torbieli podchrzęstnych. Moim zdaniem warto też od razu „w głowie” kojarzyć położenie przyczepów więzadła krzyżowego przedniego i tylnego względem piszczeli – to bardzo ułatwia orientację w kolejnych przekrojach. W pracowni diagnostyki obrazowej dobrą praktyką jest też oglądanie całej serii obrazów w kilku płaszczyznach (strzałkowej, czołowej, poprzecznej), bo dopiero wtedy topografia piszczeli i jej relacja do kości udowej i rzepki staje się naprawdę oczywista i nie budzi wątpliwości.

Pytanie 39

Które kolejne sekwencje badania kręgosłupa lędźwiowego uwidoczniono na przedstawionych obrazach?

A. Sag T2, Sag STIR, Sag T1

B. Sag STIR, Sag T2, Sag T1

C. Sag T1, Sag STIR, Sag T2

D. Sag T2, Sag T1, Sag STIR

W tym zadaniu pułapka polega głównie na podobieństwie obrazu T2 i STIR oraz na automatycznym założeniu, że najjaśniejszy obraz to zawsze T2. W rzeczywistości o rozpoznaniu sekwencji decyduje nie tylko jasność płynu mózgowo‑rdzeniowego, ale przede wszystkim zachowanie sygnału tłuszczu w szpiku kostnym i tkance podskórnej. W sekwencji STIR stosuje się tłumienie sygnału z tłuszczu, dlatego trzon kręgu, w którym dominuje szpik tłuszczowy, staje się wyraźnie ciemniejszy, a wszelkie obszary obrzęku, zapalenia czy nacieczenia nowotworowego robią się bardzo jasne. Jeżeli ktoś patrzy tylko na jasny kanał kręgowy i uznaje, że to na pewno T2, łatwo pomyli STIR z T2 lub odwrócić ich kolejność.
Częsty błąd polega też na tym, że sekwencje układa się „w głowie” według prostego schematu: T1 – T2 – STIR, bo tak bywa w opisach protokołów. Tymczasem w praktyce klinicznej kolejność wyświetlania obrazów w PACS bywa różna i trzeba polegać na ocenie charakterystyki sygnału, a nie na przyzwyczajeniu. Na T2 płyn mózgowo‑rdzeniowy jest jasny, ale tłuszcz również pozostaje jasny, więc szpik w trzonach kręgów nie jest wygaszony. Gdy widzimy obraz, gdzie kanał kręgowy jest jasny, a jednocześnie tkanka tłuszczowa podskórna też ma wysoki sygnał, to jest typowy T2. Jeżeli natomiast płyn jest jasny, a tłuszcz wyraźnie przyciemniony – to wskazuje na STIR.
Z kolei T1 łatwo rozpoznać po tym, że płyn mózgowo‑rdzeniowy jest ciemny, a tłuszcz bardzo jasny. Jeżeli ktoś ustawia T1 jako pierwszy obraz tylko dlatego, że „tak zwykle zaczyna się badanie”, pomija realne cechy obrazu. To prowadzi do błędnego porządkowania: np. Sag T2, Sag STIR, Sag T1 lub Sag T1, Sag STIR, Sag T2. Z mojego doświadczenia najczęstsze nieporozumienie wynika z niedocenienia roli tłumienia tłuszczu – STIR nie jest po prostu „jeszcze jednym T2”, ale specjalną sekwencją o czułości na zmiany zapalne i obrzękowe. W dobrej praktyce diagnostycznej zawsze patrzy się więc: jak świeci tłuszcz, jak wygląda płyn, jaki jest kontrast między trzonami a dyskami. Dopiero z tej kombinacji wyciągamy wniosek, która sekwencja jest która, niezależnie od tego, w jakiej kolejności program wyświetlił obrazy. Uporządkowanie tej logiki bardzo pomaga przy samodzielnym przeglądaniu badań MR, nie tylko kręgosłupa, ale też np. stawów czy miednicy.

Pytanie 40

Parametrem krwi, który powinien zostać oznaczony u pacjenta przed wykonaniem badania MR z kontrastem jest

A. bilirubina

B. kreatynina.

C. hemoglobina.

D. fibrynogen.

Prawidłowo wskazana kreatynina to dokładnie ten parametr, który w praktyce klinicznej sprawdza się rutynowo przed podaniem kontrastu do badania MR (a w zasadzie przed większością badań z kontrastem, także TK). Chodzi o ocenę wydolności nerek, bo kontrasty paramagnetyczne na bazie gadolinu są wydalane głównie przez nerki. Jeżeli funkcja nerek jest upośledzona, rośnie ryzyko powikłań, takich jak nefrogenne układowe zwłóknienie (NSF) czy po prostu kumulacja środka kontrastowego w organizmie. Dlatego oznaczenie kreatyniny pozwala obliczyć eGFR (szacunkowy współczynnik przesączania kłębuszkowego) i na tej podstawie zdecydować, czy kontrast można bezpiecznie podać, czy trzeba zmienić dawkę, typ kontrastu, albo nawet zrezygnować z podania. W standardach pracowni diagnostyki obrazowej przyjmuje się, że świeży wynik kreatyniny/eGFR (zwykle nie starszy niż 1–3 miesiące, a przy chorych wysokiego ryzyka jeszcze krótszy) jest wymagany przed badaniem MR z kontrastem, zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą, nadciśnieniem, przewlekłą chorobą nerek, w podeszłym wieku czy po dużych zabiegach chirurgicznych. W większości protokołów, gdy eGFR spada poniżej określonego progu (np. <30 ml/min/1,73 m²), rozważa się rezygnację z gadolinu lub zastosowanie środka o najniższym ryzyku, ewentualnie konsultację nefrologiczną. W praktyce technika czy technika elektroradiologii często współuczestniczy w weryfikacji, czy pacjent ma aktualny wynik kreatyniny i czy nie ma przeciwwskazań do kontrastu. Moim zdaniem właśnie takie myślenie „przed” badaniem – sprawdzenie parametrów nerkowych, leków, wywiadu – odróżnia bezpieczną, profesjonalną pracownię od tej, gdzie robi się badania trochę z automatu. Bilirubina, fibrynogen czy hemoglobina mogą być istotne w innych sytuacjach klinicznych, ale nie są podstawowym, rutynowym kryterium kwalifikacji do gadolinowego kontrastu MR – tu króluje kreatynina i wynik eGFR.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej