Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik chłodnictwa i klimatyzacji
Kwalifikacja: ELE.03 - Wykonywanie robót związanych z montażem instalacji i urządzeń chłodniczych, klimatyzacyjnych oraz pomp ciepła
Data rozpoczęcia: 8 czerwca 2026 11:40
Data zakończenia: 8 czerwca 2026 11:51

Egzamin zdany!

Wynik: 39/40 punktów (97,5%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Nowe

Analiza przebiegu egzaminu- sprawdź jak rozwiązywałeś pytania

Przebieg egzaminu

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Na podstawie zamieszczonych w tabeli wyników 5 wykonanych pomiarów oblicz średnią wartość temperatury parowania.

Nr pomiaru	Pomiar 1	Pomiar 2	Pomiar 3	Pomiar 4	Pomiar 5
Temperatura [°C]	-36	-34	-33	-35	-37

A. -35℃

B. -37℃

C. -36℃

D. -34℃

Prawidłowe obliczenie średniej wartości temperatury parowania wymaga dodania wszystkich uzyskanych wyników pomiarów i podzielenia ich przez liczbę pomiarów. W tym przypadku mamy temperatury: -36°C, -34°C, -33°C, -35°C oraz -37°C. Suma tych wartości to -175°C, a dzieląc to przez 5 otrzymujemy właśnie -35°C. To jest bardzo typowe zadanie, z którym można się spotkać zarówno na lekcjach fizyki, jak i podczas praktycznych zajęć w technikum chłodniczym czy klimatyzacyjnym. Moim zdaniem umiejętność wyciągania średnich z kilku pomiarów to podstawa nie tylko w laboratorium, ale też potem w pracy, gdy ocenia się stabilność pracy urządzeń chłodniczych, agregatów, czy przy diagnostyce awarii. W branży stosuje się często właśnie średnią arytmetyczną, bo jest łatwa do policzenia i daje szybki pogląd na faktyczne warunki procesu. Dobre praktyki branżowe, np. zgodnie z normami PN-EN, zalecają właśnie analizę serii pomiarów, a nie opieranie się na jednym wskazaniu, bo przecież zawsze mogą się pojawić drobne odchylenia wynikające z błędów pomiarowych czy chwilowych zakłóceń. Pamiętaj też, że w realnych instalacjach te kilka stopni różnicy potrafi już wpłynąć na sprawność całego układu, więc taka dokładność i świadomość, skąd się bierze wynik, to naprawdę ważna rzecz – nie tylko na egzaminie.

Pytanie 2

Termostatyczny zawór rozprężny z zewnętrznym wyrównaniem ciśnienia montuje się w parownikach o

A. małych oporach przepływu czynnika.

B. stałym poziomie cieku czynnika.

C. stałym ciśnieniu czynnika.

D. dużych oporach przepływu czynnika.

Termostatyczny zawór rozprężny z zewnętrznym wyrównaniem ciśnienia to rozwiązanie, które standardowo wykorzystuje się tam, gdzie parownik generuje duże opory przepływu czynnika chłodniczego. Chodzi głównie o sytuacje, gdy spadek ciśnienia między wejściem a wyjściem z parownika jest znaczący, bo sam zawór zasilany jest sygnałem z czujnika umieszczonego za parownikiem. Dzięki temu zawór właściwie dozuje ilość czynnika, eliminując ryzyko niedochłodzenia lub zalania. Spotyka się to np. w nowoczesnych instalacjach chłodniczych z parownikami lamelowymi lub w dużych układach przemysłowych, gdzie długość i geometria parownika sprzyjają powstawaniu znaczących strat ciśnienia. Moim zdaniem, to nie tylko dobra praktyka, ale wręcz konieczność zgodnie z wytycznymi wielu producentów zaworów (np. Danfoss, Alco), a także branżowymi normami – pozwala to uzyskać stabilną i wydajną pracę układu. Warto też pamiętać, że zewnętrzne wyrównanie ciśnienia w zaworze rozprężnym umożliwia dokładniejszą kontrolę przegrzania par czynnika za parownikiem, a to przekłada się bezpośrednio na żywotność sprężarki i efektywność energetyczną. Takie rozwiązanie stosuje się zwłaszcza w nowoczesnych centralach wentylacyjnych czy instalacjach klimatyzacyjnych o dużej wydajności – w praktyce bardzo często widzę takie podejście u doświadczonych serwisantów, bo po prostu działa niezawodnie.

Pytanie 3

W układzie chłodniczym, w którym agregat jest zamontowany zdecydowanie powyżej parownika (np. 5 m) w przypadku występujących problemów z powrotem oleju do sprężarki, należy

A. wykonać syfon olejowy na rurociągu cieczowym za agregatem.

B. wykonać syfon olejowy na rurociągu gazowym pomiędzy sprężarką a parownikiem.

C. zamontować separator oleju na rurociągu cieczowym za agregatem.

D. zamontować separator oleju za jednostką wewnętrzną.

Syfon olejowy na rurociągu gazowym między sprężarką a parownikiem to klasyka, jeśli chodzi o układy z przewyższeniem agregatu. Wysokość montażu agregatu powyżej parownika sprawia, że olej, który normalnie razem z czynnikiem powinien wracać do sprężarki, gromadzi się w najniższych punktach instalacji. Syfon, czyli specjalne wygięcie rury, pomaga zgarnąć olej i zabrać go do góry przy każdym cyklu pracy sprężarki. Bez tego zabiegu olej może zalegać w rurach, a sprężarka zostaje sucha – a to już prosta droga do jej szybkiego zużycia. W praktyce na większych przewyższeniach czasem robi się nawet kilka syfonów, co parę metrów, żeby mieć pewność, że olej nie zostanie po drodze. Takie podejście to nie tylko standard branżowy, ale wręcz konieczność przy większych wysokościach – spójrz sobie chociażby do podręczników Danfoss czy dokumentacji producentów sprężarek. Moim zdaniem, bez syfonu, nawet najlepszy separator nie zawsze pomoże, a koszty naprawy sprężarki są spore. Warto też wiedzieć, że w dużych instalacjach spotyka się nawet specjalne zestawy do budowy syfonów, żeby całość była szczelna i trwała. To jest detal, który ratuje całą instalację i naprawdę nie warto na nim oszczędzać. Przy okazji – zawsze dobrze jest sprawdzić stan izolacji na syfonach, bo tam najłatwiej o kondensację i późniejsze przecieki.

Pytanie 4

Co zawiera przedstawiony na rysunku pojemnik?

A. Olej do sprężarki chłodniczej instalacji zawierającej czynniki chłodnicze R134a, R507A, R404A, R407C

B. Czynnik chłodniczy do instalacji zawierającej inne czynniki chłodnicze niż R134a, R507A, R404A, R407C

C. Olej do chłodniczej instalacji absorpcyjnej zawierającej czynniki chłodnicze R134a, R507A, R404A, R407C

D. Czynnik chłodniczy do instalacji zawierającej czynniki chłodnicze r134a, R507A, R404A, R407C

Pojemnik na zdjęciu to typowy kanister z olejem poliestrowym (POE), w tym przypadku oznaczonym jako 160 PZ, przeznaczony do sprężarek chłodniczych używających czynników takich jak R134a, R507A, R404A czy R407C. Tego rodzaju oleje są wręcz niezbędne w nowoczesnych układach chłodniczych, zwłaszcza tam, gdzie stosuje się czynniki HFC, które nie rozpuszczają się w tradycyjnych olejach mineralnych. Moim zdaniem, w rzeczywistej pracy serwisanta czy technika chłodnictwa, rozpoznawanie oraz prawidłowe stosowanie oleju do danej sprężarki to absolutna podstawa – nieprawidłowy dobór może prowadzić do szybkiego zużycia elementów ruchomych czy zatarcia sprężarki. Takie oleje, jak ten na zdjęciu, zapewniają nie tylko odpowiednie smarowanie, ale też kompatybilność chemiczną z uszczelnieniami oraz właściwości antykorozyjne. Wiele osób ciągle myli je z czynnikiem chłodniczym, a przecież w dobrych praktykach branży chłodniczej zawsze oddziela się temat obiegu oleju od obiegu czynnika roboczego. Warto też pamiętać, że branżowe normy, np. EN 378, wyraźnie określają, że dla HFC wyklucza się stosowanie olejów mineralnych. Z mojego doświadczenia wynika, że przy wymianie sprężarki bardzo ważne jest, by nie mieszać różnych typów olejów. Ta wiedza przekłada się bezpośrednio na trwałość i bezpieczeństwo całego systemu chłodniczego.

Pytanie 5

Ladę chłodniczą przedstawiono na rysunku

A. Rysunek 2

B. Rysunek 1

C. Rysunek 3

D. Rysunek 4

Lada chłodnicza, którą widać na rysunku 3, to typowy element wyposażenia sklepów spożywczych, mięsnych czy cukierniczych. Jej konstrukcja pozwala na wygodne prezentowanie produktów przy jednoczesnym utrzymaniu odpowiedniej temperatury, która jest kluczowa dla jakości i bezpieczeństwa żywności. Bardzo charakterystycznym elementem jest przeszklenie od strony klienta oraz półotwarta lub przeszklona część górna – to nie tylko wpływa na estetykę, ale także na łatwość dostępu i higienę. Takie lady stosuje się najczęściej do eksponowania wędlin, mięsa, serów, ciast oraz innych produktów szybko psujących się. W praktyce handlowej to urządzenie spełnia standardy HACCP, czyli systemu zapewnienia bezpieczeństwa żywności, a także obowiązujące normy branżowe dotyczące chłodnictwa. Z mojego doświadczenia wynika, że dobór odpowiedniej lady chłodniczej ma ogromne znaczenie dla utrzymania świeżości produktów oraz atrakcyjności oferty dla klienta – nie bez powodu większość sklepów inwestuje właśnie w takie rozwiązania. Warto też pamiętać, że regularna konserwacja i czyszczenie lady przekłada się na długą żywotność urządzenia i bezpieczeństwo sanitarne. Takie praktyczne kwestie często są pomijane, a mają fundamentalny wpływ na codzienną pracę w branży spożywczej.

Pytanie 6

Na podstawie fragmentu zaleceń instalacyjnych, wskaż które wartości odstępów od ściany i przeszkód zapewniają prawidłowe zamontowanie agregatu skraplającego OP-MGZD086MTC21E.

A. odstęp 1: 0,5 m, odstęp 2: 1,6 m

B. odstęp 1: 0,6 m, odstęp 2: 1,6 m

C. odstęp 1: 0,6 m, odstęp 2: 2,1 m

D. odstęp 1: 0,5 m, odstęp 2: 2,1 m

Poprawnie wybrana para odstępów, czyli 0,6 m od ściany i 2,1 m od przeszkód, rzeczywiście gwarantuje prawidłową i bezpieczną instalację agregatu skraplającego OP-MGZD086MTC21E. Takie wartości wynikają nie tylko z zaleceń producenta, ale również ze zdrowego rozsądku i ogólnych zasad projektowania instalacji chłodniczych. Jeśli agregat postawimy zbyt blisko ściany, ograniczamy swobodny przepływ powietrza przez wymiennik ciepła, co prowadzi do spadku wydajności, wzrostu zużycia energii, a nierzadko do awarii. Z mojego doświadczenia wynika, że użytkownicy często bagatelizują te odległości, a potem pojawiają się reklamacje na przegrzewanie się urządzenia. Dodatkowo, większy odstęp od przeszkód – w tym przypadku aż 2,1 m – jest wymagany, bo wywiewane z agregatu powietrze musi mieć miejsce na rozproszenie. To zgodne z normami PN-EN 378 i praktyką serwisów HVACR. Miejsce serwisowe, łatwy dostęp do agregatu i przestrzeń na swobodne ruchy podczas konserwacji to detale, o których łatwo zapomnieć na etapie projektu, a potem potrafią porządnie utrudnić życie ekipie technicznej. Warto dodać, że takie podejście wydłuża żywotność sprzętu, poprawia efektywność energetyczną i minimalizuje ryzyko wystąpienia niepotrzebnych przestojów.

Pytanie 7

Na której ilustracji przedstawiono ladę chłodniczą?

A. Ilustracja IV.

B. Ilustracja I.

C. Ilustracja III.

D. Ilustracja II.

Dobrze rozpoznałeś ladę chłodniczą – to właśnie ilustracja III przedstawia typową ladę, jaką znajdziemy w sklepach spożywczych czy mięsnych. Kluczowym wyróżnikiem lady chłodniczej jest jej konstrukcja – niska, długa i wyposażona w przeszkloną, pochyloną szybę od strony klienta. Dzięki temu produkty są dobrze widoczne i łatwo dostępne dla obsługi, a jednocześnie znajdują się w kontrolowanej temperaturze. Lada chłodnicza jest wykorzystywana głównie do ekspozycji i sprzedaży wędlin, serów, mięs czy wyrobów garmażeryjnych. Z mojego doświadczenia, bardzo ważna jest tu ergonomia – sprzedawca ma swobodny dostęp od tyłu, a klient widzi towar „na wyciągnięcie ręki”. W branży spożywczej to standard, który ma ogromny wpływ na higienę, świeżość produktów i estetykę prezentacji. Warto zauważyć, że lady chłodnicze stosują najczęściej dynamiczny obieg powietrza, co sprzyja równomiernemu chłodzeniu. Dobrą praktyką jest regularne czyszczenie i serwisowanie tego typu urządzeń, bo tylko wtedy można zagwarantować zgodność z przepisami HACCP i bezpieczeństwo żywności. W wielu nowoczesnych sklepach spotkasz też lady z dodatkowymi funkcjami, np. elektroniczną regulacją temperatury czy szybami podgrzewanymi przeciw parowaniu – to już taki wyższy standard, ale coraz częściej spotykany. Ogólnie rzecz biorąc, lada chłodnicza to absolutna podstawa w ekspozycji produktów świeżych i delikatesowych.

Pytanie 8

W celu ręcznego uruchomienia sprężarki w przedstawionym na schemacie urządzeniu chłodniczym amoniakalnym należy kolejno otwierać zawory

A. 4, 1, 2, a po włączeniu silnika sprężarki powoli 3

B. 2, 3, 4, a po włączeniu silnika sprężarki powoli 1

C. 3, 4, 1, a po włączeniu silnika sprężarki powoli 2

D. 1, 2, 3, a po włączeniu silnika sprężarki powoli 4

To jest właśnie prawidłowa kolejność działań przy ręcznym uruchamianiu sprężarki w instalacji chłodniczej amoniakalnej – najpierw otwierasz zawory 2, 3 i 4, a dopiero po uruchomieniu silnika sprężarki powoli otwierasz zawór 1. Wynika to z konieczności zapewnienia odpowiedniej drogi przepływu amoniaku oraz zminimalizowania ryzyka uderzenia hydraulicznego czy nagłego wzrostu ciśnienia na wejściu do sprężarki. W praktyce, gdy zawór 1 jest jeszcze zamknięty podczas startu, sprężarka nie ma dostępu do pełnego ciśnienia ssania, co zabezpiecza ją przed ewentualnym przeciążeniem i szarpnięciem. Dopiero po „rozkręceniu się” i stabilizacji pracy powoli wpuszczasz czynnik przez zawór 1, kontrolując parametry na manometrach. Taka procedura jest zgodna z unormowaniami branżowymi (np. PN-EN 378) i zaleceniami producentów urządzeń chłodniczych. Z mojego doświadczenia wynika, że takie podejście jest po prostu bezpieczniejsze – unikamy zjawiska zalania sprężarki cieczą i możemy na bieżąco reagować na ewentualne nieprawidłowości. Bardzo duży nacisk w branży kładzie się na kontrolę kolejności działań właśnie po to, żeby minimalizować ryzyko awarii, zwłaszcza przy amoniaku, który jest czynnikiem agresywnym i niebezpiecznym. Warto pamiętać, żeby nie otwierać wszystkich zaworów naraz – takie praktyki kończą się wypadkami i kosztownymi naprawami. W realnych warunkach czasami widziałem, jak ktoś próbuje oszczędzić kilka sekund i omija kolejność – to nie jest dobry pomysł. Rób to krok po kroku, a instalacja odwdzięczy się wieloletnią, bezawaryjną pracą.

Pytanie 9

W układzie chłodniczym pompy ciepła odolejacz należy zamontować za

A. skraplaczem przed zaworem rozprężnym.

B. parownikiem przed sprężarką.

C. sprężarką przed skraplaczem.

D. zaworem rozprężnym przed parownikiem.

Odolejacz w układzie chłodniczym pompy ciepła montuje się zawsze tuż za sprężarką, przed skraplaczem – to jest taka trochę złota zasada chłodnictwa, którą warto zapamiętać na całe życie. W tym miejscu układu sprężone pary czynnika niosą ze sobą największą ilość oleju pochodzącego ze smarowania sprężarki. Odolejacz ma za zadanie oddzielić właśnie ten olej od czynnika chłodniczego, zanim trafi on do dalszych elementów instalacji, gdzie już nie jest pożądany. Przed skraplaczem to idealny moment – czynnik ma wysoką temperaturę i ciśnienie, a olej jest w postaci drobnych kropelek, które odolejacz z łatwością wyłapuje. To nie tylko zwiększa żywotność wymienników (bo nie osadzają się na nich resztki oleju), ale też znacznie poprawia sprawność całego układu. W praktyce, jeśli nie zamontujesz odolejacza w tym miejscu, możesz mieć problem z powrotem oleju do sprężarki i zwiększonym zużyciem energii, a nawet awariami. W dobrych projektach przemysłowych i zgodnie z normami, np. PN-EN 378 czy wytycznymi producentów urządzeń, ten sposób montażu odolejacza jest wręcz oczywisty. Moim zdaniem, jeśli ktoś planuje wykonywać poważniejsze instalacje chłodnicze czy pompy ciepła, to lepiej od razu się do tego przyzwyczaić. Zresztą, jak już raz zobaczysz wymiennik 'zapchany' olejem, przestaniesz mieć wątpliwości.

Pytanie 10

Miejsce montowania w urządzeniu chłodniczym czujnika termostatycznego zaworu rozprężnego oznaczono na schemacie cyfrą

A. 3

B. 4

C. 2

D. 1

Czujnik termostatyczny zaworu rozprężnego powinien być zawsze umieszczony za wyjściem z parownika, czyli dokładnie w miejscu oznaczonym cyfrą 1 na schemacie. To wynika z zasady działania termostatycznego zaworu rozprężnego (TZR), który reguluje ilość czynnika chłodniczego dopływającego do parownika na podstawie temperatury gazu opuszczającego parownik (a więc tzw. przegrzania). Właśnie tam, tuż za parownikiem, łatwo wykryć, czy cały czynnik odparował – to kluczowe z punktu widzenia efektywności, trwałości i bezpieczeństwa eksploatacji. Gdy czujnik umieszczony jest prawidłowo, zawór będzie dawkował tyle czynnika, by parownik był dobrze wykorzystany, ale nie zalany cieczą, co mogłoby uszkodzić sprężarkę. W praktyce, według wytycznych chociażby producentów takich jak Danfoss czy sporządzających normy instalacyjne (np. PN-EN 378), prawidłowa lokalizacja czujnika zapewnia stabilną pracę układu, zapobiega zjawisku tzw. mokrego ssania i podnosi wydajność chłodniczą. Takie ustawienie to nie tylko teoria – spotyka się to w każdym profesjonalnym serwisie oraz podczas montażu nowych instalacji, bo pozwala po prostu uniknąć kosztownych awarii. Dobrze jest więc zapamiętać: miejsce za parownikiem, przed sprężarką, to jedyny słuszny wybór dla czujnika TZR.

Pytanie 11

Na rysunku zilustrowano zasadę działania wymiennika ciepła

A. krzyżowego.

B. rurowego.

C. obrotowego.

D. płytowego.

To właśnie wymiennik obrotowy został przedstawiony na rysunku. Kluczem tutaj jest wirujące koło magazynujące ciepło, które kolejno przechodzi przez strumień powietrza wywiewanego oraz nawiewanego. Moim zdaniem to bardzo sprytne rozwiązanie, szczególnie w nowoczesnych centralach wentylacyjnych, gdzie efektywność odzysku ciepła jest na wagę złota – czasem dochodzi nawet do 85%! Wymienniki obrotowe są szeroko stosowane w dużych budynkach biurowych i halach przemysłowych, bo właśnie tam ich zalety są najlepiej widoczne. Co ciekawe, dzięki tej technologii można nie tylko odzyskiwać ciepło, ale i wilgoć, jeśli tylko dobierzemy odpowiedni materiał wirnika. Dobrą praktyką jest regularna konserwacja i czyszczenie, bo zanieczyszczony wymiennik traci sprawność szybciej, niż człowiek by się spodziewał. No i pamiętaj, że zgodnie z normami budowlanymi w Polsce (np. PN-EN 308), wymienniki obrotowe muszą spełniać określone wymagania dotyczące szczelności i efektywności. Jednym słowem – rozwiązanie nowoczesne, praktyczne i ekonomiczne!

Pytanie 12

Elektroniczny anemometr skrzydełkowy przedstawiono

A. na ilustracji 4.

B. na ilustracji 2.

C. na ilustracji 1.

D. na ilustracji 3.

Na ilustracji 1 faktycznie przedstawiono elektroniczny anemometr skrzydełkowy. To urządzenie jest bardzo charakterystyczne – posiada duży wirnik (skrzydełko) i wyświetlacz cyfrowy, który pokazuje m.in. prędkość przepływu powietrza. W praktyce taki anemometr służy do pomiaru prędkości powietrza w kanałach wentylacyjnych, otwartych przestrzeniach czy w laboratoriach. Moim zdaniem, to jedno z podstawowych narzędzi przy wszelkich pracach związanych z wentylacją czy klimatyzacją. Skrzydełkowy mechanizm anemometru jest bardzo czuły i zapewnia dokładność pomiarów, zwłaszcza przy niskich prędkościach powietrza. Z mojego doświadczenia wynika, że w branży HVACR (Heating, Ventilation, Air Conditioning, Refrigeration) taki sprzęt jest nieoceniony – pozwala na szybkie sprawdzenie, czy system pracuje zgodnie z projektem i czy przepływy są właściwe. Standardy branżowe, np. PN-EN 12599, wyraźnie wskazują na potrzebę stosowania profesjonalnych mierników przepływu, a elektroniczny anemometr skrzydełkowy doskonale wpisuje się w te wymagania. Warto też pamiętać, że cyfrowy wyświetlacz nie tylko ułatwia odczyt, ale też często umożliwia zapisywanie wyników, co jest dodatkowym plusem przy dokumentacji pomiarowej. Generalnie, to sprzęt niezastąpiony w nowoczesnej diagnostyce technicznej.

Pytanie 13

Podstawowym celem stosowania tzw. „pułapek olejowych” jest zapewnienie

A. prawidłowego powrotu oleju do skraplacza.

B. zatrzymania oleju i odprowadzenie go do kanalizacji.

C. zatrzymanie oleju i odprowadzenie go do parownika.

D. prawidłowego powrotu oleju do sprężarki.

Właśnie o to chodzi w pułapkach olejowych – ich głównym zadaniem jest zapewnienie prawidłowego powrotu oleju do sprężarki. To bardzo istotna sprawa w układach chłodniczych, zwłaszcza kiedy rurociągi mają duże długości, występują zmiany wysokości czy różne prędkości przepływu czynnika chłodniczego. Jeżeli olej nie wraca do sprężarki, może dojść do jej zatarcia, a to już kosztowna sprawa i nieprzyjemna w serwisie. Pułapki olejowe (tzw. oil traps) montuje się najczęściej na pionowych odcinkach przewodów ssawnych. Dzięki nim olej, który normalnie mógłby się odkładać w różnych miejscach instalacji, jest „złapany” i transportowany z powrotem do sprężarki razem z czynnikiem chłodniczym. Moim zdaniem wiele osób lekceważy ten aspekt, a przecież zgodnie z najlepszymi praktykami branżowymi (np. wytycznymi ASHRAE czy producentów sprężarek Copeland lub Bitzer), zachowanie ciągłego smarowania sprężarki to podstawa długowieczności i bezawaryjności układów chłodniczych. Przykładowo, w instalacjach supermarketowych, gdzie różnice wysokości potrafią być znaczne, dobrze zaprojektowane pułapki olejowe są kluczowe. Dobrze jest też pamiętać, że nieprawidłowy powrót oleju odbija się na wydajności całego układu, a nawet może prowadzić do niepotrzebnych przerw w pracy. W skrócie – pułapki olejowe to taki cichy strażnik serca układu, czyli sprężarki.

Pytanie 14

Pomiary ciśnienia parowania wykonuje się

A. po stronie wysokiego ciśnienia układu chłodniczego.

B. między sprężarką a skraplaczem chłodzonym powietrzem.

C. między skraplaczem a termostatycznym zaworem rozprężnym.

D. po stronie niskiego ciśnienia układu chłodniczego.

Pomiary ciśnienia parowania w układach chłodniczych wykonuje się zawsze po stronie niskiego ciśnienia, czyli właśnie tam, gdzie czynnik chłodniczy paruje w parowniku. To podstawowy zabieg diagnostyczny i kontrolny, bo ciśnienie to jest kluczowe do oceny pracy układu – wskazuje czy parownik działa poprawnie, czy mamy odpowiednią ilość czynnika i czy sprężarka nie jest przeciążona. Moim zdaniem każdy technik powinien umieć szybko znaleźć punkt pomiarowy po stronie niskiego ciśnienia i wiedzieć, czego się tam spodziewać – bo od tego zależy, czy układ będzie chłodził tak, jak trzeba. W praktyce, na manometrach serwisowych niebieska strona to właśnie ta niska – podłączona najczęściej zaraz za parownikiem lub tuż przed sprężarką. W branży przyjmuje się, że te pomiary pozwalają nie tylko kontrolować wydajność chłodzenia, ale też wychwycić takie rzeczy jak niedobór czynnika, nieszczelności czy zatarcie kapilary. Zresztą, bez tego trudno sobie wyobrazić jakikolwiek serwis czy rozruch instalacji według standardów F-gaz czy wytycznych producentów. Warto pamiętać, że prawidłowy odczyt ciśnienia parowania to podstawa do przeliczenia temperatur odparowania na podstawie tabeli czynnika – i dopiero wtedy wiadomo, czy agregat chłodniczy pracuje w swoim optymalnym zakresie. W praktyce, jeśli wynik jest podejrzany, zawsze warto sprawdzić filtr-suszacz czy zawór rozprężny – to tam często tkwi problem. No i taka rada ode mnie – zawsze patrz na ciśnienie parowania razem z temperaturą, bo dopiero wtedy masz pełny obraz sytuacji.

Pytanie 15

Uszkodzony element sprężarki chłodniczej, oznaczony na rysunku cyfrą 1, to

A. wodzik.

B. cylinder.

C. tłok.

D. korbowód.

Na zdjęciu oznaczony element to korbowód, który jest kluczowym podzespołem każdej sprężarki tłokowej. Moim zdaniem właśnie korbowód to jeden z tych elementów, na które trzeba szczególnie uważać przy serwisowaniu i naprawach maszyn chłodniczych. Jego głównym zadaniem jest przenoszenie siły z tłoka na wał korbowy, co pozwala na zamianę ruchu posuwisto-zwrotnego tłoka na ruch obrotowy wału. Jeśli korbowód ulegnie uszkodzeniu, cała sprężarka praktycznie przestaje pracować. Z mojego doświadczenia wynika, że najczęstsze przyczyny awarii to niewłaściwe smarowanie, zużycie łożysk lub przeciążenia mechaniczne. W branży chłodniczej zwraca się dużą uwagę na regularne kontrole stanu korbowodów według zaleceń producentów – szczególnie przy pracy w trudnych warunkach, np. przy dużych obciążeniach cieplnych. Warto pamiętać, że zgodnie ze standardami F-gaz i normami PN-EN, każda poważna naprawa sprężarki powinna obejmować sprawdzenie stanu korbowodów pod kątem zużycia oraz pęknięć. Wymiana uszkodzonego korbowodu to nie tylko kwestia sprawności sprzętu, ale i bezpieczeństwa eksploatacji. Praktyka pokazuje, że nawet niewielkie luzy na panewkach korbowodowych mogą w krótkim czasie doprowadzić do poważnych awarii całego układu.

Pytanie 16

Presostat maksymalny HP wyłącza sprężarkę w przypadku nadmiernego wzrostu ciśnienia

A. parowania.

B. ssania.

C. tłoczenia.

D. oleju.

Presostat maksymalny HP, czyli tzw. presostat wysokiego ciśnienia, wyłącza sprężarkę wtedy, gdy ciśnienie tłoczenia przekroczy bezpieczną wartość określoną przez producenta. To jest bardzo ważny element zabezpieczenia w każdej instalacji chłodniczej czy klimatyzacyjnej. Jeżeli ciśnienie po stronie tłocznej – czyli tam, gdzie czynnik roboczy jest sprężany i podawany dalej do skraplacza – wzrośnie za bardzo, może dojść do poważnych awarii, takich jak uszkodzenie zaworów, rozszczelnienie instalacji czy nawet zatarcie sprężarki. W praktyce spotyka się takie sytuacje np. przy zabrudzeniu skraplacza, niewystarczającej wentylacji lub zbyt dużej ilości czynnika chłodniczego. Dlatego właśnie presostat HP to taki strażnik, który pilnuje, żeby układ nie pracował w niebezpiecznych warunkach. Moim zdaniem to jeden z tych elementów, które często są niedoceniane, a w rzeczywistości ratują sprzęt przed drogimi naprawami. Według norm branżowych, takich jak PN-EN 378, zabezpieczenia wysokociśnieniowe są obowiązkowe w układach z hermetycznymi sprężarkami. Dobrą praktyką jest regularne sprawdzanie działania presostatu HP podczas serwisów, bo czasem potrafi się zablokować lub przestać reagować na wzrost ciśnienia. Lepiej dmuchać na zimne, niż później wymieniać całą sprężarkę.

Pytanie 17

Element oznaczony literą A na zamieszczonym schemacie dołączanym do dokumentacji technicznej agregatu chłodniczego to

A. filtr osuszacz.

B. zawór wody.

C. termostatyczny zawór rozprężny.

D. kurek trójdrogowy z przelotem.

Element oznaczony literą A to termostatyczny zawór rozprężny i właśnie to rozwiązanie jest szeroko spotykane w układach chłodniczych, zarówno w przemysłowych agregatach, jak i w małych systemach klimatyzacyjnych. Termostatyczny zawór rozprężny (TZR) odpowiada za precyzyjne dozowanie czynnika chłodniczego do parownika, wykorzystując pomiar temperatury i ciśnienia na wyjściu parownika, żeby utrzymać optymalne przegrzanie. Z mojego doświadczenia wynika, że właściwe działanie TZR przekłada się na stabilność chłodzenia i efektywność energetyczną całego układu. W branży panuje zasada, że dobrze dobrany i wyregulowany zawór rozprężny minimalizuje ryzyko zalania sprężarki cieczą, co jest kluczowe dla żywotności urządzenia. Często też spotykam się z sytuacjami, gdy niewłaściwe rozpoznanie tego elementu prowadzi do błędów przy rozruchu lub serwisowaniu instalacji. Moim zdaniem znajomość budowy i zasady działania TZR to absolutna podstawa dla każdego technika chłodnictwa, bo to właśnie ten zawór decyduje o właściwym rozprężeniu czynnika i stabilnej pracy parownika. Odpowiada on też za automatyczną korektę przepływu w zależności od obciążenia cieplnego, co jest zgodne z dobrymi praktykami wg norm branżowych PN-EN 378.

Pytanie 18

Czynnik chłodniczy w sprężarkowym układzie chłodniczym pobiera ciepło podczas

A. odparowania.

B. sprężania.

C. skraplania.

D. kondensacji.

Prawidłowo, czynnik chłodniczy w sprężarkowym układzie chłodniczym pobiera ciepło podczas odparowania, czyli w parowniku. Ten proces jest kluczowy dla działania całego układu, ponieważ to właśnie wtedy energia cieplna jest odbierana z chłodzonego medium (np. powietrza w lodówce, wody w klimatyzacji czy czynnika roboczego w różnych instalacjach przemysłowych). Gdy czynnik chłodniczy przechodzi przez parownik, przy niskim ciśnieniu i temperaturze wrzenia, zaczyna wrzeć i parować, przechodząc z fazy ciekłej do gazowej. Właśnie wtedy pochłania ciepło z otoczenia – w praktyce ciepło to pochodzi z wnętrza komory chłodniczej lub pomieszczenia, które chcemy ochłodzić. W branży mówi się czasem, że to „serce chłodzenia”, bo tu dzieje się cała magia. Moim zdaniem warto zapamiętać, że cała efektywność układu zależy od tego, jak dobrze czynnik odbierze ciepło w parowniku – dlatego dba się o czystość wymiennika, właściwy przepływ powietrza i szczelność, bo jak coś tutaj nie gra, to i chłodzenie kulawe. Standardy, np. PN-EN 378, podkreślają też wagę poprawnego doboru i rozmieszczenia parowników. Często spotykam się z tym, że praktykanci mylą to z innymi etapami cyklu – a szkoda, bo zrozumienie tego mechanizmu to podstawa w każdej branży chłodniczej. No i jeszcze jedno – właśnie na tym etapie czynnik może przyjąć naprawdę spore ilości ciepła przy niewielkiej różnicy temperatur, co jest superpraktycznym atutem w nowoczesnych instalacjach.

Pytanie 19

Którego narzędzia należy użyć do wyjęcia z obudowy łożyska wskazanego na rysunku strzałką?

A. Narzędzie I.

B. Narzędzie III.

C. Narzędzie IV.

D. Narzędzie II.

Do wyjęcia łożyska z obudowy, takiego jak na zdjęciu, stosuje się specjalistyczne szczypce do pierścieni segera, czyli narzędzie IV na przedstawionym zestawie obrazków. Ten typ narzędzia jest nieoceniony, kiedy mamy do czynienia z łożyskiem osadzonym w gnieździe, które zabezpieczone jest pierścieniem segera – bez jego usunięcia nie da się wyjąć łożyska bez ryzyka jego uszkodzenia czy uszkodzenia samej obudowy. Z mojego doświadczenia to szczypce segera dają najlepszą kontrolę nad pierścieniem, a sam demontaż jest szybki i czysty, bez zbędnych kombinacji. W codziennej praktyce warsztatowej przy naprawie pralek, silników elektrycznych czy nawet mechanizmach samochodowych, wyjmowanie pierścieni segera to naprawdę rutynowa czynność – i bez tego narzędzia ani rusz. Standardy branżowe wręcz nakazują użycie dedykowanych szczypiec, bo minimalizują ryzyko uszkodzenia gniazda i zwiększają bezpieczeństwo pracy. Warto pamiętać, że użycie nieodpowiednich narzędzi może skończyć się zdeformowaniem pierścienia, uszkodzeniem rowka lub nawet kontuzją, bo pierścień potrafi "strzelić" pod dużym naprężeniem. Szczerze mówiąc, wielu uczniów na warsztatach próbuje kombinować śrubokrętem, ale moim zdaniem to zawsze kończy się źle – szybciej i bezpieczniej posłużyć się szczypcami.

Pytanie 20

Który rodzaj pompy ciepła przedstawiono na rysunku?

A. Woda - woda.

B. Solanka - woda.

C. Grunt - woda.

D. Powietrze - woda.

Na tym schemacie widzimy typową instalację pompy ciepła woda-woda. Ta technologia wykorzystuje energię zawartą w wodach gruntowych, pobierając ją ze studni zasilającej (czasem mówi się też: studnia czerpna), a potem odprowadza ochłodzoną wodę do studni chłonnej. Moim zdaniem, to jedno z najwydajniejszych rozwiązań, jeśli chodzi o źródła ciepła dla pomp – oczywiście pod warunkiem, że na działce jest dobre źródło wód gruntowych o stabilnej temperaturze, nie za małej wydajności i jakości. Woda gruntowa, jako medium robocze, ma stosunkowo stałą temperaturę przez cały rok – najczęściej w granicach 7-12°C. Pozwala to osiągać bardzo wysokie współczynniki sprawności COP, często lepsze niż w przypadku pomp typu powietrze-woda czy nawet grunt-woda (sondy pionowe albo kolektory poziome). W praktyce, pompy woda-woda stosuje się w nowych, ale też modernizowanych budynkach, gdzie właściciele chcą mieć tanią i ekologiczną energię. Warto jednak pamiętać, że taka instalacja wymaga pozwoleń wodnoprawnych. Branżowe standardy wyraźnie sugerują regularną kontrolę jakości wody (żeby nie zniszczyć wymiennika!), a także dbałość o odległości studni i ochronę środowiska. Wydaje mi się, że kto raz widział taki układ na budowie, ten od razu pozna, z czym ma do czynienia. To rozwiązanie bardzo popularne w regionach o wysokim poziomie wód gruntowych, np. na północy Polski.

Pytanie 21

Najbardziej prawdopodobną przyczyną oszronienia przedstawionej na rysunku sprężarki jest

A. zbyt częste załączanie się sprężarki.

B. zalanie sprężarki ciekłym czynnikiem.

C. zanieczyszczenie instalacji opiłkami miedzianymi.

D. uszkodzenie silnika sprężarki.

Zalanie sprężarki ciekłym czynnikiem to jedna z najbardziej typowych i groźnych usterek w chłodnictwie. Moim zdaniem, w praktyce serwisowej to najczęstsza przyczyna oszronienia obudowy sprężarki, szczególnie w okolicach ssania. W takiej sytuacji czynnik chłodniczy nie odparowuje w całości w parowniku i przedostaje się do sprężarki w formie cieczy. To bardzo niebezpieczne, bo ciecz nie jest ściśliwa, przez co może uszkodzić mechanicznie zawory czy tłoki kompresora. Z mojego doświadczenia wynika, że często dochodzi do tego przez źle dobrany zawór rozprężny, zbyt niską temperaturę parowania lub nieprawidłowo wyregulowaną instalację. W praktyce standardy branżowe wymagają, żeby na ssaniu do sprężarki trafiał wyłącznie gazowy czynnik – tylko wtedy smarowanie i praca są prawidłowe. Oszronienie, a nawet lód na sprężarce, jest wyraźnym sygnałem, że ciecz przepływa przez sprężarkę. Powinno się wtedy natychmiast sprawdzić nastawy układu, przejrzeć stan filtra, zaworu rozprężnego czy nawet izolację parownika. Dobre praktyki zalecają także inspekcję przewodów oraz pomiar przegrzania na ssaniu, żeby mieć pewność, że ciecz nie wraca do sprężarki. Często spotykam się z przypadkami, gdzie technicy nie zwracają na to uwagi, co potem kończy się kosztowną awarią.

Pytanie 22

Na schemacie przedstawiono pompę ciepła

A. w układzie z wymiennikiem ciepła krzyżowym.

B. z odzyskiem ciepła z kilku źródeł.

C. z rozdziałem ciepła.

D. w układzie odwracalnym.

Schemat, który widzisz, przedstawia pompę ciepła w układzie odwracalnym. Chodzi o to, że tego typu instalacja pozwala na pracę zarówno w trybie grzania, jak i chłodzenia, dzięki zmianie kierunku przepływu czynnika chłodniczego. W praktyce spotykamy to w klimatyzatorach typu split, ale też w pompach ciepła powietrze-powietrze czy powietrze-woda, które latem mogą chłodzić, a zimą ogrzewać. Kluczowym elementem jest tu zastosowanie odpowiednich zaworów przełączających (najczęściej czterodrogowych). Dzięki temu można jednym urządzeniem obsłużyć dwie funkcje – spora oszczędność miejsca i energii. Moim zdaniem to bardzo praktyczne rozwiązanie, zwłaszcza w nowych budynkach, gdzie coraz większy nacisk kładzie się na efektywność energetyczną. Warto też wiedzieć, że takie odwracalne układy są zgodne z wytycznymi norm PN-EN 14511 czy PN-EN 14825, a także są często rekomendowane w programach dofinansowania modernizacji energetycznej. Z doświadczenia powiem, że przy prawidłowym zaprojektowaniu układ działa bardzo stabilnie i wymaga minimum obsługi. No i jeszcze jedno – takie rozwiązanie jest ekologiczne, bo zmniejsza emisję CO2 oraz zużycie paliw kopalnych.

Pytanie 23

Na podstawie zamieszczonych wymagań technicznych określ, który z zaworów rozprężnych należy zastosować do zasilania parownika w sterowaniu pracą pompy ciepła.

Wymagania techniczne
możliwość uzyskania niskiego przegrzewu, automatyczne zamknięcie zaworu w razie awarii, dozowanie czynnika przerywaną strugą, pierwsze otwarcie na 100% wydajności, brak samodzielnej pracy, konieczność stosowania sterownika.

A. Automatyczny.

B. Termostatyczny.

C. Pływakowy.

D. Elektroniczny.

Elektroniczny zawór rozprężny rzeczywiście najlepiej spełnia te wymagania. Przede wszystkim umożliwia bardzo precyzyjne sterowanie przegrzewem, co jest kluczowe w nowoczesnych układach z pompami ciepła, bo każde odchylenie wpływa na sprawność całego urządzenia. W praktyce – taki zawór reguluje ilość czynnika chłodniczego praktycznie w czasie rzeczywistym, według sygnałów ze sterownika, który analizuje parametry pracy (np. temperaturę, ciśnienie). Właśnie to automatyczne sterowanie pozwala na szybkie zamknięcie zaworu w przypadku wykrycia awarii lub nietypowych parametrów pracy. Dodatkowo, charakterystyczne jest dozowanie czynnika przerywaną strugą, co umożliwia szybkie reakcje na zmiany obciążenia parownika. Bardzo ważne jest też pierwsze pełne otwarcie – elektronika pozwala na takie procedury np. podczas rozruchu czy odszraniania, co w tradycyjnych zaworach praktycznie nie występuje. Z mojego doświadczenia wynika, że w nowoczesnych, zaawansowanych instalacjach pomp ciepła elektroniczne zawory rozprężne są już praktycznie standardem. Pozwalają nie tylko uzyskać wyższą efektywność energetyczną, ale też zapewniają większe bezpieczeństwo układu. No i to, że nie pracują samodzielnie, tylko wymagają sterownika, jest zgodne z nowoczesnymi wymaganiami układów automatyki i ochrony – umożliwia integrację np. z centralą sterującą całym systemem ogrzewania. W praktyce, większość producentów pomp ciepła stosuje właśnie takie rozwiązania, szczególnie przy wyższych wymaganiach co do kontroli procesu.

Pytanie 24

Pomiary ciśnienia parowania wykonuje się

A. po stronie wysokiego ciśnienia układu chłodniczego.

B. między skraplaczem a termostatycznym zaworem rozprężnym.

C. między sprężarką a skraplaczem chłodzonym powietrzem.

D. po stronie niskiego ciśnienia układu chłodniczego.

Pomiar ciśnienia parowania wykonuje się zawsze po stronie niskiego ciśnienia układu chłodniczego, czyli najczęściej między wyjściem z parownika a wejściem do sprężarki. To właśnie tam czynnik chłodniczy znajduje się w stanie pary o niskim ciśnieniu i niskiej temperaturze. Taki pomiar jest kluczowy, bo pozwala prawidłowo ocenić pracę parownika i określić, czy proces odparowania przebiega poprawnie – czy przypadkiem nie dochodzi do przegrzewania bądź zalania sprężarki cieczą. W praktyce serwisowej zawsze, gdy ustawiamy zawór rozprężny albo diagnozujemy usterki związane z wydajnością chłodzenia, to właśnie na manometrze po stronie niskiego ciśnienia sprawdzamy parametry i analizujemy odczyty. Moim zdaniem, bez umiejętności właściwego zlokalizowania punktu pomiarowego można by się mocno pogubić przy szukaniu problemów z instalacją. Branżowe normy, jak chociażby PN-EN 378, jasno podają, że pomiary kontrolne prowadzi się na stronach niskiego i wysokiego ciśnienia oddzielnie, a ciśnienie parowania – właśnie na tej pierwszej. Warto dodać, że prawidłowy odczyt ciśnienia parowania pozwala też obliczyć temperaturę odparowania, co jest ekstremalnie ważne dla efektywności całego chłodzenia. Bez tego ani rusz przy prawdziwej eksploatacji czy naprawach. Szczerze, jeśli ktoś się zajmuje chłodnictwem zawodowo, to ta wiedza jest absolutną podstawą i raczej nie budzi kontrowersji wśród praktyków.

Pytanie 25

W sprężarkowym układzie chłodniczym ciepło oddawane przez produkty zgromadzone w komorze chłodniczej pochłaniane jest przez

A. czynnik chłodniczy przepływający przez parownik.

B. wodę schładzającą parownik.

C. mieszaninę wody i amoniaku przepływającą przez skraplacz.

D. powietrze schładzające skraplacz.

Dokładnie tak – w sprężarkowym układzie chłodniczym całe ciepło, które „zabieramy” z produktów w komorze, rzeczywiście pochłaniane jest przez czynnik chłodniczy przepływający przez parownik. Parownik to taki kluczowy element, gdzie czynnik chłodniczy odbiera energię cieplną od otoczenia, czyli de facto właśnie od produktów. To dlatego, jak otworzysz lodówkę, parownik jest najzimniejszym miejscem – tam właśnie czynnik chłodniczy zmienia stan skupienia z cieczy w gaz, pobierając przy tym ciepło. W praktyce – przykładowo w chłodni spożywczej – parownik jest umieszczony wewnątrz komory, a wentylator wymusza obieg powietrza przez produkty i wokół żeberek parownika. Czynnik chłodniczy, np. R134a albo amoniak (w większych instalacjach przemysłowych), płynie przez parownik, odbiera ciepło, odparowuje i niesie tę energię dalej do sprężarki. Taki sposób działania wynika z klasycznego schematu Rankine’a dla chłodnictwa i jest opisany w każdej porządnej dokumentacji technicznej (np. PN-EN 378). Moim zdaniem dobrze zawsze pamiętać, że sam parownik odpowiada za odbiór ciepła, a nie np. skraplacz czy mieszanka wodno-amoniakalna, bo to zupełnie inne układy. Właśnie to jest sedno chłodnictwa sprężarkowego i jeden z ważniejszych fundamentów, które potem się rozwija pod kątem sterowania czy eksploatacji.

Pytanie 26

Którego narzędzia należy użyć do kielichowania rur miedzianych?

A. Narzędzie 3

B. Narzędzie 1

C. Narzędzie 4

D. Narzędzie 2

Wybrałeś właściwe narzędzie do kielichowania rur miedzianych! To, co pokazałem na drugim zdjęciu, to klasyczna kielicharka, która pozwala na profesjonalne i precyzyjne rozkielichowanie końca rury. Dzięki niej uzyskujemy kielich o idealnym kształcie, co jest absolutnie kluczowe przy wykonywaniu połączeń typu flare w instalacjach chłodniczych, klimatyzacyjnych czy hydraulicznych. Z mojego doświadczenia mogę powiedzieć, że dobra kielicharka to podstawa – pozwala uniknąć mikroprzecieków, które później potrafią spędzać sen z powiek. Sam proces kielichowania powinien być wykonany na czystej, odgratowanej rurze miedzianej, a właściwy dobór średnicy otworu w kielicharce zapewni szczelność i trwałość połączenia. Warto też zwrócić uwagę na smarowanie końcówki kielicharki, bo to wydłuża jej żywotność. W instalacjach chłodniczych obowiązuje zasada, że tylko idealnie wykonane kielichy zapewniają niezawodność całego systemu – czasami drobny błąd może się skończyć stratą czasu i pieniędzy. W branży przyjmuje się, że używanie kielicharki spełniającej normy (np. EN 12735-1 dotycząca rur miedzianych) to minimum dobrych praktyk. Można powiedzieć, że bez tego narzędzia trudno mówić o profesjonalnym montażu. Takie detale naprawdę mają znaczenie!

Pytanie 27

Presostat niskiego ciśnienia wyłączy sprężarkę w przypadku nadmiernego

A. spadku ciśnienia ssania.

B. wzrostu ciśnienia parowania.

C. spadku ciśnienia skraplania.

D. wzrostu ciśnienia skraplania.

Presostat niskiego ciśnienia to bardzo ważny element układu chłodniczego i klimatyzacyjnego. Jego głównym zadaniem jest ochrona sprężarki przed pracą w niekorzystnych warunkach, a dokładniej – przed zbyt niskim ciśnieniem na ssaniu. Jeśli ciśnienie ssania spada poniżej ustalonego progu, presostat natychmiast odcina zasilanie sprężarki, żeby nie dopuścić do sytuacji, gdzie może dojść do jej "suchobiegu" lub zassania zbyt małej ilości czynnika. Z praktyki wiem, że takie zabezpieczenie świetnie się sprawdza, gdy wystąpi nieszczelność lub niedobór czynnika chłodniczego. Wszystko po to, by nie dopuścić do przegrzania sprężarki lub nawet jej zatarcia, co niestety nierzadko kończy się drogimi naprawami. Również normy branżowe, np. PN-EN 378, wyraźnie wskazują konieczność stosowania tego typu zabezpieczeń w automatyce chłodniczej. Moim zdaniem, w każdym nowoczesnym układzie presostat niskiego ciśnienia powinien być traktowany jako standard, a nie opcja. Dla przykładu – w lodówkach przemysłowych, gdy pojawi się rozszczelnienie, presostat nie pozwoli na dalszą pracę pustego układu. To też dobra praktyka serwisowa: jeśli presostat regularnie wyłącza sprężarkę, to sygnał, że warto się przyjrzeć szczelności instalacji lub stanowi czynnika. Tak więc, spadek ciśnienia ssania to właśnie powód, dla którego presostat zabezpiecza układ.

Pytanie 28

Która substancja jest czynnikiem chłodniczym R290?

A. Woda.

B. Amoniak.

C. Izobutan.

D. Propan.

R290 to po prostu propan, a jego oznaczenie pochodzi z międzynarodowego systemu oznaczania czynników chłodniczych. W branży chłodniczej coraz częściej spotyka się właśnie R290, bo to substancja naturalna – nie uszkadza warstwy ozonowej, a do tego ma bardzo niski współczynnik GWP (Global Warming Potential), co jest zgodne z wytycznymi F-gazowymi i polityką Unii Europejskiej. Propan jako czynnik chłodniczy spisuje się świetnie w komercyjnych ladach chłodniczych, klimatyzatorach split czy nawet nowych pompach ciepła. Warto wiedzieć, że jest on łatwopalny (klasa A3), więc trzeba zachować szczególną ostrożność przy jego serwisowaniu i montażu, stosować wentylację i odpowiednie narzędzia. Moim zdaniem, jeśli ktoś poważnie myśli o pracy w nowoczesnej chłodnictwie czy klimatyzacji, to powinien znać takie szczegóły, bo coraz więcej firm przechodzi z syntetyków na propan. Dla przykładu, niektórzy producenci już teraz oferują całe linie urządzeń na R290, bo jest nie tylko ekologiczny, ale i bardzo wydajny energetycznie, lepszy od wielu dotychczasowych czynników. No i jeszcze takie ciekawostka – propan, choć łatwopalny, to przy dobrych procedurach jest bezpieczny i coraz częściej wybierany przez instalatorów. Z mojego doświadczenia, większość nowych projektów komercyjnych jest rozpatrywana właśnie pod kątem użycia R290.

Pytanie 29

W celu zmniejszenia wydajności wentylatora napędzanego przez przekładnię paska klinowego należy

A. wymienić pasek klinowy na nowy o mniejszej długości bez wymiany kół pasowych.

B. wymienić pasek klinowy na nowy o większej długości bez wymiany kół pasowych.

C. na wale silnika zamontować koło pasowe o większej średnicy bez wymiany paska klinowego.

D. na wale silnika zamontować koło pasowe o mniejszej średnicy bez wymiany paska klinowego.

W tym pytaniu kluczowe jest zrozumienie, jak przekładnia pasowa wpływa na prędkość i wydajność obrotową urządzenia napędzanego. Jeżeli chcemy zmniejszyć wydajność wentylatora, chodzi nam o to, żeby obracał się wolniej, a nie szybciej. Montując na wale silnika koło pasowe o mniejszej średnicy (przy zachowaniu tego samego paska), uzyskujemy właśnie taki efekt – silnik będzie musiał szybciej się obracać, aby uzyskać tę samą prędkość obrotową wentylatora, lecz w praktyce wentylator „dostaje” mniej obrotów, bo przekładnia zmienia przełożenie na mniej korzystne dla jego szybkości. Tak to działa w większości urządzeń napędzanych paskiem klinowym. Taki zabieg często spotyka się w praktyce, np. w wentylatorach przemysłowych czy maszynach rolniczych, gdzie chcemy dostosować prędkość do aktualnych warunków pracy lub wymogów bezpieczeństwa (np. zmniejszenie hałasu, zużycia energii czy przedłużenie trwałości elementów). Z mojego doświadczenia – czasem wymiana tylko koła pasowego bywa szybsza i tańsza niż kombinowanie z paskiem czy innymi przeróbkami. No i nie powoduje niepotrzebnych napięć ani zużycia paska, jeśli dobrze dobierzemy średnicę. To rozwiązanie uznawane jest za zgodne z branżową praktyką, bo nie wymaga ingerencji w resztę mechanizmu, a jednocześnie daje łatwą kontrolę nad parametrami pracy.

Pytanie 30

Na rysunku przedstawiono schemat podłączenia elementów instalacji chłodniczej do zacisków elektrycznych. Do których zacisków należy podłączyć układ napędu silnika sprężarki?

A. 16 i 17

B. 12 i 13

C. 14 i 15

D. 11 i 12

Podłączenie układu napędu silnika sprężarki do zacisków 14 i 15 to zdecydowanie najlepszy wybór. Na schemacie widać wyraźnie symbol silnika sprężarki właśnie przy tych zaciskach – moim zdaniem to najważniejsza wskazówka, bo operator na obiekcie często nie ma czasu na rozważania i musi działać intuicyjnie. Z mojego doświadczenia wynika, że zachowanie porządku w szafie sterowniczej i stosowanie się do konwencji oznaczeń zapobiega późniejszym awariom i ułatwia serwis. W branży chłodniczej przyjęło się, że wyjścia dla elementów wykonawczych, takich jak sprężarka, podłączamy do wyjść przekaźnikowych sterownika – i dokładnie to jest tu pokazane. Dodatkowo, zgodnie z normą PN-EN 60204-1, zawsze należy pamiętać o odpowiednim zabezpieczeniu elektrycznym oraz optymalnym rozmieszczeniu przewodów, żeby uniknąć zwarć czy niepożądanych zakłóceń. Często zdarza się, że nawet doświadczeni instalatorzy mylą wyjścia do wentylatora ze sprężarką – wystarczy chwila nieuwagi. Dobrze znać ten schemat, bo potem, przy starcie instalacji, unika się stresu i niepotrzebnych przestojów. Zawsze lepiej dwa razy sprawdzić, czy nie podłączamy czegoś „w ciemno” – to oszczędza czas i pieniądze. Podsumowując, wybierając zaciski 14 i 15, działasz zgodnie z praktyką serwisową i zasadami bezpiecznej eksploatacji instalacji chłodniczych.

Pytanie 31

W urządzeniu chłodniczym ciśnienie czynnika R290 na ssaniu wynosi 2,91 bara przy temperaturze na wypływie z parownika równej -7ºC. Na podstawie zamieszczonych w tabeli właściwości termodynamicznych czynnika R290, określ temperaturę przegrzania tego czynnika.

Tabela własności termodynamicznych R290
Temperatura	Ciśnienie nasycenia
°C	bar
-25	2,03
-20	2,44
-15	2,91
-10	3,45
-5	4,06

A. -15ºC

B. 7ºC

C. 8ºC

D. -8ºC

Temperatura przegrzania to bardzo ważna rzecz w praktyce chłodniczej. Jej prawidłowe wyznaczenie zapobiega poważnym awariom sprężarki i pozwala lepiej ocenić sprawność całego układu. W tym pytaniu chodziło o to, żeby zrozumieć, jak korzystać z tabeli właściwości czynnika R290. Przy ciśnieniu ssania równym 2,91 bara trzeba było odnaleźć w tabeli temperaturę odpowiadającą temu ciśnieniu – wychodzi na to, że jest to -15ºC (po prostu czytasz z tabeli). Następnie wystarczyło porównać tę temperaturę nasycenia z temperaturą na wyjściu z parownika, która wynosi -7ºC. Przegrzanie to różnica: -7ºC minus (-15ºC), czyli 8ºC – i właśnie taką wartość trzeba było wskazać. Moim zdaniem, w praktyce serwisowej takie zadania robi się niemal na każdej pracy przy układzie chłodniczym, bo bez tego nie da się poprawnie dobrać dyszy czy zaworu rozprężnego. Warto wiedzieć, że standardowe przegrzania w układach z R290 zwykle mieszczą się w przedziale 5-10ºC, więc Twój wynik zgadza się z dobrymi praktykami branżowymi. Znając ten mechanizm, łatwiej zauważyć odchylenia świadczące o problemach z napełnieniem czy zabrudzeniach w parowniku. Szczerze mówiąc, jeśli ktoś myśli o pracy w serwisie chłodniczym, musi takie obliczenia opanować do perfekcji – tu nie ma miejsca na zgadywanie.

Pytanie 32

Po wymianie w urządzeniu chłodniczym rurki kapilarnej należy w pierwszej kolejności sprawdzić

A. średnicę rurki kapilarnej.

B. szczelność układu.

C. zawartość czynnika w układzie.

D. napięcie w sieci zasilającej.

Po wymianie rurki kapilarnej naprawdę najważniejszą rzeczą jest sprawdzenie szczelności całego układu chłodniczego. I to nie jest taki formalny wymóg na papierze – to praktyka, której trzymają się doświadczeni serwisanci. Każda ingerencja w obieg chłodniczy, a już tym bardziej wymiana kapilary, może spowodować mikroszczeliny, nawet jeśli lutowanie albo zaciskanie wydawało się idealne. Jeżeli pominie się ten krok, bardzo łatwo o utratę czynnika chłodniczego w krótkim czasie, co w praktyce kończy się znacznie większymi kosztami i stratą czasu na powrót do klienta. Standardy branżowe, jak choćby wytyczne Polskiego Związku Chłodnictwa czy normy EN 378, bardzo wyraźnie mówią o konieczności sprawdzenia szczelności po każdej interwencji w układzie. Najczęściej używa się do tego azotu pod ciśnieniem i pianki detekcyjnej albo manometrów elektronicznych. Z mojego doświadczenia wynika, że nawet najmniejsze nieszczelności w okolicach kapilary mogą skutkować pracą sprężarki na sucho i szybkim jej zużyciem. Dla fachowca to sprawa oczywista – bez szczelności nie ma mowy o prawidłowej, bezpiecznej eksploatacji. Dobrze też pamiętać, że szczelność to podstawa do dalszych czynności – dopiero po potwierdzeniu braku wycieków można myśleć o dalszym napełnianiu czynnikiem czy rozruchu urządzenia. Niektórzy lekceważą ten krok, a potem są niemiłe niespodzianki – a wystarczy poświęcić kilka minut i spać spokojnie.

Pytanie 33

Określ na podstawie schematu, do których zacisków złącza J1 należy podłączyć termostat komory mroźniczej.

A. 2 i 3

B. 1 i 2

C. 2 i 5

D. 3 i 5

Analizując możliwe odpowiedzi można zauważyć, że błędne wskazania najczęściej wynikają z powierzchownego prześledzenia schematu lub próby ominięcia podstawowych zasad łączenia elementów automatyki chłodniczej. Zaciski 2 i 3, 2 i 5, a także 3 i 5 na złączu J1 przeznaczone są do innych obwodów pomocniczych lub sygnałów, które w tym układzie pełnią odmienne funkcje niż sterowanie termostatem komory mroźniczej. Często spotykanym błędem jest zakładanie, że kolejne numery zacisków obsługują podobne role – nic bardziej mylnego, bo w praktyce każda para zacisków odpowiada za określoną część logiki obwodu. Z mojego doświadczenia wynika, że wiele osób sugeruje się jedynie fizycznym układem przewodów na schemacie, ignorując funkcje przypisane poszczególnym wyjściom i wejściom. To prowadzi do sytuacji, gdzie termostat nie spełnia swojej roli – albo w ogóle nie uruchamia sprężarki, albo wprowadza zakłócenia w pracy całego układu sterowania. Dobre praktyki branżowe zalecają zawsze dokładne odczytywanie przeznaczenia każdego zacisku nie tylko z dokumentacji, ale również przez śledzenie ścieżki sygnału na schemacie. Typowym błędem jest także mylenie funkcji termostatu komory z innymi wyłącznikami, które mogą być wpięte w podobny sposób, ale mają zupełnie inny wpływ na pracę urządzenia – na przykład sterowanie wentylatorami lub sygnałem alarmowym. Moim zdaniem, zbyt duża pewność siebie bez poparcia rzetelną analizą dokumentacji technicznej, prowadzi do złych decyzji montażowych, które później skutkują czasochłonną diagnostyką usterek. Warto pamiętać, że układy automatyki w branży chłodniczej są projektowane według jasno określonych standardów i każde odstępstwo od schematu niesie ryzyko awarii lub utraty gwarancji producenta.

Pytanie 34

Na rysunku przedstawiono

A. rewersyjną pompę ciepła.

B. sprężarkową pompę ciepła.

C. sprężarkowy układ chłodniczy.

D. absorpcyjny układ chłodniczy.

To jest klasyczny przykład schematu sprężarkowego układu chłodniczego. Widać wyraźnie obecność sprężarki – najważniejszego elementu tego typu instalacji. Ma ona za zadanie podnosić ciśnienie czynnika chłodniczego i wymuszać jego obieg. Charakterystyczne są też wymienniki ciepła: skraplacz (wymiennik oddający ciepło do otoczenia) i parownik (odbierający ciepło z chłodzonej komory). To wszystko komunikuje się z panelem sterującym, co jest typowe w nowoczesnych systemach chłodniczych. Osobiście zawsze zwracam uwagę na obecność zaworu rozprężnego i dokładnie tak tu jest – to potwierdza, że nie mamy do czynienia ani z pompą ciepła, ani z układem absorpcyjnym. W praktycznym zastosowaniu takie układy spotykamy głównie w chłodnictwie przemysłowym: mroźnie, klimatyzacja supermarketów, transport chłodniczy. Standardy branżowe wymagają stosowania wysokiej jakości zabezpieczeń, czujników i automatyki – wszystko to tu się pojawia. Warto wiedzieć, że dobór elementów i prawidłowa regulacja parametrów ma ogromny wpływ na sprawność i żywotność całego systemu. Z mojego doświadczenia: im lepiej rozumiesz, jak taka instalacja działa, tym łatwiej diagnozować awarie i optymalizować zużycie energii.

Pytanie 35

Na którym rysunku przedstawiono prawidłowe ustawienie zaworów w oprawie do manometrów podczas dopełniania urządzenia chłodniczego czynnikiem chłodniczym w postaci pary w czasie pracy urządzenia chłodniczego?

A. Rysunek II.

B. Rysunek III.

C. Rysunek IV.

D. Rysunek I.

To ustawienie zaworów przedstawione na rysunku I jest właśnie tym, które powinno się stosować podczas dopełniania czynnika chłodniczego w postaci pary, gdy urządzenie chłodnicze pracuje. Kluczowe jest tutaj to, że zawór po stronie wysokiego ciśnienia (zwykle czerwony) pozostaje zamknięty, natomiast otwarty jest zawór po stronie niskiego ciśnienia (niebieski) oraz środkowy zawór do podawania czynnika. Dzięki temu czynnik jest podawany do instalacji tylko poprzez stronę ssącą, co zapobiega ryzyku zassania cieczy do sprężarki. W praktyce, takie ustawienie chroni elementy sprężarki przed uszkodzeniem, bo wpuszczenie cieczy mogłoby doprowadzić do tzw. uderzenia hydraulicznego. Moim zdaniem, nawet doświadczeni serwisanci czasem zapominają, jak ważne jest, by nie mieszać stron podczas napełniania parą – to naprawdę podstawowa zasada, a jednak zdarzają się tu błędy. Stosowanie takiego ustawienia zaworów to standard wg wytycznych producentów większości urządzeń i zgodnie z praktyką branżową (normy PN-EN 378 czy wytyczne F-gazowe). Dodatkowa wskazówka: zawsze warto mieć na uwadze, by czynnik podawać powoli i kontrolować ciśnienie na manometrach – wtedy cały proces przebiega bezpiecznie i przewidywalnie. Taka ostrożność to nie tylko teoria, ale po prostu zdrowy rozsądek w pracy chłodniczej.

Pytanie 36

Który rodzaj pompy ciepła przedstawiono na rysunku?

A. woda - woda.

B. powietrze - woda.

C. grunt - woda.

D. solanka - woda.

W tym przypadku mówimy o pompie ciepła typu woda – woda, ponieważ instalacja korzysta z energii zgromadzonej w wodzie podziemnej, pobieranej ze studni zasilającej, a następnie odprowadzanej do studni chłonnej. Jest to bardzo efektywne rozwiązanie, szczególnie tam, gdzie poziom wód gruntowych jest stabilny i łatwo dostępny. Przepływ wody przez wymiennik ciepła zapewnia stabilne i wysokie parametry pracy pompy przez cały rok, niezależnie od warunków pogodowych. Takie systemy są szeroko stosowane zarówno w nowych budynkach, jak i przy modernizacjach starszych obiektów – zwłaszcza tam, gdzie właściciele mają łatwy dostęp do własnych ujęć wody. Z mojego doświadczenia wynika, że pompy woda – woda osiągają jedne z najwyższych współczynników wydajności (COP), co przekłada się na realnie niższe rachunki za ogrzewanie i ciepłą wodę użytkową. Warto pamiętać, że przy projektowaniu tego typu instalacji trzeba brać pod uwagę lokalne przepisy dotyczące gospodarki wodnej oraz kwestie środowiskowe, bo nie wszędzie można bez problemu wykonać studnie głębinowe. Poza tym, ważna jest odpowiednia konserwacja i okresowe badanie jakości wody, żeby uniknąć problemów z wymiennikiem ciepła (np. zarastanie czy korozja). Generalnie – świetne i wydajne rozwiązanie, ale wymaga trochę więcej planowania na starcie niż typowe powietrzne pompy ciepła.

Pytanie 37

Przedstawiony na rysunku element sterujący klimatyzatora służy do regulacji

A. ciśnienia powietrza.

B. temperatury powietrza.

C. wilgotności bezwzględnej powietrza.

D. wilgotności względnej powietrza.

Element sterujący widoczny na zdjęciu to klasyczny higrostat, czyli urządzenie służące do regulacji wilgotności względnej powietrza. Skala przedstawiona w procentach (%) jednoznacznie wskazuje, że chodzi właśnie o wilgotność względną, a nie bezwzględną czy temperaturę. Wilgotność względna to stosunek aktualnej ilości pary wodnej w powietrzu do maksymalnej ilości, jaką powietrze może pomieścić w danej temperaturze, wyrażony w procentach. Utrzymanie odpowiedniej wilgotności względnej jest kluczowe zarówno w pomieszczeniach mieszkalnych, jak i w miejscach pracy oraz serwerowniach. Z mojego doświadczenia wiem, że niska wilgotność może powodować uczucie suchości w gardle i problemy ze skórą, za to zbyt wysoka sprzyja rozwojowi pleśni i grzybów. W nowoczesnych systemach klimatyzacji i wentylacji ustawienie właściwej wartości higrostatem zapewnia komfort użytkowników i chroni urządzenia przed niekorzystnymi warunkami mikroklimatu. Branżowe normy, jak PN-EN 13779, podkreślają, jak istotne jest dbanie o właściwą wilgotność – zwykle przyjmuje się 40-60% jako optymalne dla ludzi. Warto pamiętać, że mechaniczna regulacja higrostatem jest prostą, ale bardzo skuteczną metodą osiągnięcia tych parametrów.

Pytanie 38

W przypadku montażu termostatycznego zaworu rozprężnego czujnik zaworu montuje się na

A. wypływie z parownika.

B. wypływie ze sprężarki.

C. dopływie do dochładzacza.

D. dopływie do skraplacza.

Czujnik termostatycznego zaworu rozprężnego powinien być umieszczony zawsze na wypływie z parownika, czyli tuż za wyjściem czynnika chłodniczego z parownika. To jest kluczowe, bo właśnie w tym miejscu najdokładniej odczytamy temperaturę par gazu po odparowaniu, co pozwala zaworowi precyzyjnie regulować ilość czynnika wpuszczanego do parownika. Moim zdaniem, to jedno z tych rozwiązań, które wynikają zarówno z fizyki procesu chłodzenia, jak i doświadczeń branżowych – po prostu praktyka pokazała, że pomiar przegrzania właśnie tutaj daje największą stabilność i bezpieczeństwo pracy układu. Dobrą praktyką jest montaż czujnika na rurze ssawnej jak najbliżej parownika, ale jeszcze przed punktem, gdzie rura zaczyna być izolowana termicznie. Jeśli czujnik zamontujesz gdzieś dalej, np. za sprężarką, pomiar będzie już przekłamany przez wzrost temperatury na skutek sprężania albo strat ciepła po drodze. Z mojego doświadczenia wynika, że wiele problemów z układami chłodniczymi bierze się z błędnego umieszczenia tego czujnika – objawia się to zarówno niższą wydajnością, jak i ryzykiem zalania sprężarki ciekłym czynnikiem. Warto pamiętać, że większość producentów zaworów rozprężnych wręcz wymaga takiego montażu, co można znaleźć w ich instrukcjach instalacyjnych. To podstawa bezawaryjnej pracy i dobrej regulacji systemu.

Pytanie 39

Maksymalne ciśnienie pracy dla badanej instalacji wynosi 24 bary. Na podstawie podanej instrukcji wskaż prawidłowe wartości ciśnienia p w instalacji podczas próby szczelności oraz dopuszczalnego ciśnienia p₂₄ₕ dla 1% spadku ciśnienia po 1 dobie.

Fragment instrukcji obsługi agregatu chłodniczego
Podczas próby szczelności wymagane jest napełnienie instalacji azotem i sprawdzenie utrzymywania się stałego ciśnienia. Ciśnienie podczas próby szczelności powinno wynosić 110% maksymalnego ciśnienia pracy i po 24 godzinach spadek tego ciśnienia nie powinien być większy niż 1 % w tej samej temperaturze.

A. p = 26,40, p₂₄ₕ <2,61

B. p = 24,00, p₂₄ₕ <26,40

C. p = 26,40, p₂₄ₕ <0,26

D. p = 24,00, p₂₄ₕ <0,26

Wybrałeś prawidłową odpowiedź i w sumie czuć tu solidne zrozumienie zagadnienia związanego z próbą szczelności instalacji ciśnieniowych. Zgodnie z instrukcją oraz praktyką branżową, ciśnienie próby szczelności powinno przekraczać maksymalne ciśnienie robocze, najczęściej właśnie o te 10%, czyli 110%. W tym konkretnym przypadku, dla instalacji o maksymalnym ciśnieniu 24 bary, prawidłowe ciśnienie próby to 26,40 bara (24 × 1,1 = 26,40). Takie założenie daje realną gwarancję, że instalacja wytrzyma nieprzewidziane skoki ciśnienia i minimalizuje ryzyko wycieków czy awarii w trakcie eksploatacji. Gdy mówimy o dopuszczalnym spadku ciśnienia po 24 godzinach, to kluczowe jest zachowanie tego limitu na poziomie 1% ciśnienia próbnego – czyli nie więcej niż 0,264 bara (zaokrąglone do 0,26 bara). Przekroczenie tego progu wskazuje już na nieszczelność lub jakieś inne nieprawidłowości. W praktyce taką próbę wykonuje się na sucho, najczęściej wykorzystując azot techniczny, bo jakakolwiek obecność wilgoci czy czynnika roboczego mogłaby fałszować wynik. Warto też pamiętać, że próby szczelności to nie tylko formalność – w chłodnictwie liczy się bezpieczeństwo i trwałość, szczególnie przy pracy na wysokich ciśnieniach. Z mojego doświadczenia zawodowego wynika, że dobrze przeprowadzona próba szczelności daje spokój na długie lata i pozwala uniknąć kosztownych napraw. Tak więc, całość opiera się na realnych wymaganiach, a nie na teoretycznych założeniach – zawsze warto trzymać się instrukcji oraz aktualnych norm PN-EN dotyczących instalacji ciśnieniowych.

Pytanie 40

Który schemat odpowiada układowi sieci TN-S?

A. Schemat 2

B. Schemat 1

C. Schemat 4

D. Schemat 3

To jest właśnie klasyczny przykład układu sieci TN-S. W tym schemacie, przewód neutralny (N) oraz przewód ochronny (PE) są całkowicie rozdzielone już od punktu rozdziału, czyli praktycznie od transformatora lub głównej rozdzielnicy. W praktyce oznacza to dużo wyższy poziom bezpieczeństwa – prąd roboczy i prąd ochronny nie mieszają się, więc ryzyko pojawienia się niebezpiecznego napięcia na obudowie urządzenia czy metalowych częściach instalacji jest minimalizowane. Standardy takie jak PN-HD 60364 czy wytyczne SEP bardzo wyraźnie zalecają TN-S w nowych instalacjach, właśnie ze względu na tę separację i możliwość łatwego rozbudowania systemu o nowoczesne zabezpieczenia różnicowo-prądowe. Z doświadczenia powiem, że przy układach TN-S dużo łatwiej wykrywać usterki – nie ma zamieszania z przewodem PEN, wszystko jest czytelne i zgodne z dobrą praktyką. TN-S jest podstawą w większych instalacjach przemysłowych, ale coraz częściej widuje się go też w domach, szczególnie tam, gdzie stawia się na bezpieczeństwo i unika się kompromisów. Naprawdę warto znać ten układ, bo od niego zaczyna się porządnie wykonana elektryka!

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej