Wyniki egzaminu

Nowy egzamin

Informacje o egzaminie:

Zawód: Technik elektroradiolog
Kwalifikacja: MED.08 - Świadczenie usług medycznych w zakresie diagnostyki obrazowej, elektromedycznej i radioterapii
Data rozpoczęcia: 11 stycznia 2026 06:25
Data zakończenia: 11 stycznia 2026 06:44

Egzamin zdany!

Wynik: 34/40 punktów (85,0%)

Wymagane minimum: 20 punktów (50%)

Pochwal się swoim wynikiem!

Facebook

X.com

Szczegółowe wyniki:

Pytanie 1

Który artefakt uwidoczniono na skanie RM głowy?

A. Przesunięcie chemiczne.

B. Zawijanie obrazu.

C. Poruszenie pacjenta.

D. Efekt uśrednienia.

Prawidłowo rozpoznano artefakt zawijania obrazu (aliasing). Na tym skanie RM głowy widać struktury anatomiczne „przeniesione” spoza pola widzenia (FOV) do wnętrza obrazu – wyglądają jakby fragment czaszki lub tkanek miękkich nagle pojawiał się w nienaturalnym miejscu, przy brzegu kadru. To właśnie typowy obraz zawijania: sygnał z obszaru poza FOV zostaje „zmapowany” po przeciwnej stronie obrazu w kierunku fazowym. W praktyce klinicznej ten artefakt występuje najczęściej przy zbyt małym polu obrazowania w osi przednio–tylnej lub lewo–prawo, szczególnie w badaniach głowy, kręgosłupa szyjnego i jamy brzusznej. Dobre praktyki według standardów producentów aparatów MR i wytycznych to m.in.: zwiększenie FOV w kierunku fazowym, zastosowanie oversamplingu (phase oversampling, no phase wrap), zmianę kierunku kodowania fazy, a w razie potrzeby użycie cewek powierzchniowych o mniejszym zasięgu. Moim zdaniem bardzo ważne jest, żeby w technikum od razu kojarzyć: obraz „przełożony” przez krawędź kadru = zawijanie, a nie poruszenie czy efekt uśrednienia. W realnej pracy technika zawijanie potrafi całkowicie uniemożliwić ocenę np. tylnej jamy czaszki, jeśli sygnał z nosa lub twarzy wchodzi w pole móżdżku, dlatego rutynowo kontroluje się FOV i parametry fazy jeszcze przed rozpoczęciem sekwencji. Warto też pamiętać, że w sekwencjach szybkich, np. FSE, aliasing może być bardziej widoczny, więc tym bardziej trzeba pilnować ustawień.

Pytanie 2

Które zdjęcie RTG stawu łokciowego zostało wykonane w projekcji skośnej w rotacji zewnętrznej?

A. Zdjęcie 1.

B. Zdjęcie 2.

C. Zdjęcie 4.

D. Zdjęcie 3.

Na pierwszy rzut oka wszystkie cztery zdjęcia mogą wydawać się podobne, bo pokazują ten sam staw łokciowy, ale kluczowa jest tutaj projekcja i rotacja kończyny. Błędny wybór wynika zwykle z mylenia projekcji skośnej z klasycznymi projekcjami AP i boczną. Zdjęcie 2 to typowa projekcja przednio–tylna (AP). Kończyna jest ustawiona bez istotnej rotacji, kłykcie kości ramiennej są widoczne bardziej symetrycznie, a kości przedramienia – promieniowa i łokciowa – przebiegają prawie równolegle. To ustawienie służy do ogólnej oceny osi kończyny i szerokości szpary stawowej, ale nie daje tak dobrego wglądu w boczne struktury stawu jak projekcja skośna. Zdjęcia 3 i 4 natomiast reprezentują projekcje boczne stawu łokciowego, zginanego mniej więcej do kąta prostego. W projekcji bocznej kości promieniowa i łokciowa częściowo nakładają się na siebie, a wyrostek łokciowy i bloczek kości ramiennej są widoczne w charakterystycznym „profilu”. Taka projekcja jest idealna do oceny wysięku w stawie, przemieszczenia odłamów wyrostka łokciowego czy ustawienia stawu po urazie, ale nie jest to obraz skośny w rotacji zewnętrznej. Typowy błąd polega na tym, że każdą nienormalną, czyli nie-AP projekcję, traktuje się jako „skośną”. Tymczasem projekcja skośna w rotacji zewnętrznej to konkretne ułożenie: ramię i przedramię w przedłużeniu, a całą kończynę obraca się na zewnątrz o kilkadziesiąt stopni. Na zdjęciu daje to lepsze uwidocznienie struktur po stronie promieniowej, zwłaszcza głowy kości promieniowej, i zmniejsza nakładanie na kłykcie. Z mojego doświadczenia warto zawsze zadać sobie pytanie: czy widzę klasyczny profil (boczna), czy symetrię kłykci (AP), czy może coś „pomiędzy” z wyraźnym przesunięciem struktur bocznych – i dopiero wtedy decydować, czy to projekcja skośna. Dzięki temu łatwiej uniknąć pomylenia bocznej z projekcją skośną, co w praktyce może prowadzić do błędnej oceny subtelnych złamań po stronie promieniowej.

Pytanie 3

Na przekroju poprzecznym TK mózgu strzałką wskazano obszar

A. hypodensyjny w płacie czołowym.

B. hypodensyjny w móżdżku.

C. hyperdensyjny w płacie czołowym.

D. hyperdensyjny w móżdżku.

Na przedstawionym przekroju poprzecznym TK głowy widoczny jest obraz w projekcji osiowej na poziomie tylnego dołu czaszki. Strzałka wyraźnie wskazuje strukturę położoną w obrębie móżdżku, poniżej półkul mózgowych i powyżej otworu wielkiego. Z mojego doświadczenia w opisywaniu takich badań najczęstszy błąd to pomylenie tego poziomu z płatami potylicznymi, ale tutaj widać typowy układ półkul móżdżku i robaka móżdżku. Zaznaczony obszar jest jaśniejszy niż prawidłowa tkanka móżdżku, czyli ma większą gęstość w jednostkach Hounsfielda – mówimy więc, że jest hyperdensyjny. W TK bez kontrastu taka hyperdensyjna zmiana w móżdżku najczęściej sugeruje świeży krwotok śródmózgowy lub krwotok do guza. W praktyce klinicznej rozpoznanie hyperdensyjnego ogniska w móżdżku ma duże znaczenie, bo krwotok w tej lokalizacji może szybko dawać wzrost ciśnienia śródczaszkowego i ucisk pnia mózgu. Standardowo, zgodnie z dobrymi praktykami radiologicznymi, opisując taki obraz, zwraca się uwagę na lokalizację (półkula móżdżku, robak), gęstość zmiany, obecność obrzęku, przemieszczenie struktur pośrodkowych i ewentualne poszerzenie układu komorowego. Warto też pamiętać, że hyperdensyjny obszar w TK może wynikać nie tylko z krwi, ale też z zwapnień, materiału kontrastowego lub ciała obcego, dlatego zawsze ocenia się kontekst kliniczny i porównuje z innymi warstwami oraz z wcześniejszymi badaniami. Moim zdaniem to pytanie dobrze uczy podstawowego odruchu: najpierw lokalizacja anatomiczna (tu móżdżek), dopiero potem charakter densyjny (hyper- czy hypodensyjny).

Pytanie 4

Standardowe badanie USG średniej wielkości piersi wykonuje się głowicą w zakresie częstotliwości

A. 2-3,5 MHz

B. 0,5-1 MHz

C. 4,5-7 MHz

D. 7,5-15 MHz

W ultrasonografii piersi kluczowe jest zrozumienie zależności między częstotliwością a głębokością penetracji i rozdzielczością. Piersi, zwłaszcza średniej wielkości, są narządem raczej powierzchownym, więc priorytetem jest wysoka rozdzielczość obrazu, a nie bardzo duża głębokość wnikania fali. To jest główny powód, dla którego stosuje się głowice o częstotliwości 7,5–15 MHz, a nie niższe zakresy podane w odpowiedziach. Najniższy zakres 0,5–1 MHz to w ogóle częstotliwości zupełnie nieprzydatne do obrazowania takich struktur jak pierś. Tak niskie częstotliwości kojarzą się raczej z zastosowaniami terapeutycznymi, ewentualnie bardzo głęboką penetracją w dużych strukturach, ale kosztem fatalnej rozdzielczości. Obraz przy takiej częstotliwości byłby tak mało szczegółowy, że nie dałoby się ocenić ani granic zmiany, ani jej wewnętrznej struktury. Typowym błędem jest myślenie: „im niższa częstotliwość, tym lepiej, bo głębiej widać”, ale w piersi nie chodzi o głębię, tylko o detale. Zakres 2–3,5 MHz jest typowy raczej dla badań jamy brzusznej u osób otyłych, echokardiografii przezklatkowej czy obrazowania głęboko położonych narządów u dorosłych. W piersi, szczególnie średniej, taka częstotliwość dałaby zbyt małą rozdzielczość, a dodatkowa głębokość wnikania jest po prostu niepotrzebna. Moim zdaniem to częsty skrót myślowy: „to też USG, więc będzie ok”, ale standardy diagnostyki piersi wymagają znacznie wyższej częstotliwości. Zakres 4,5–7 MHz jest już bliżej prawidłowego, bo stosuje się go do niektórych badań narządów powierzchownych u osób z grubszą tkanką podskórną, ale w nowoczesnej diagnostyce piersi nadal uznaje się go za zbyt niski jako podstawowy wybór. Rozdzielczość przy 5 MHz jest wyraźnie gorsza niż przy 10–12 MHz, co ma ogromne znaczenie przy wykrywaniu małych zmian, np. guzków rzędu 3–5 mm. Przy zbyt niskiej częstotliwości łatwo o niedoszacowanie wielkości zmiany, mylne wrażenie jej jednorodności albo wręcz przeoczenie subtelnych ognisk. Podsumowując, wszystkie niższe zakresy częstotliwości kuszą większą głębokością penetracji, ale w badaniu piersi nie o to chodzi. Tu obowiązuje zasada: jak najwyższa częstotliwość, przy której fala jeszcze wystarczająco penetruje całą grubość piersi. Z tego powodu standardem dla średniej piersi są głowice 7,5–15 MHz, zgodnie z dobrymi praktykami i zaleceniami towarzystw radiologicznych.

Pytanie 5

Na obrazie rezonansu magnetycznego strzałką oznaczono patologiczny kręg

A. L1

B. L3

C. TH8

D. TH10

Na obrazie widoczny jest rezonans magnetyczny odcinka piersiowo‑lędźwiowego kręgosłupa w projekcji strzałkowej. Strzałka wskazuje na pierwszy kręg lędźwiowy – L1. Identyfikacja poziomu opiera się na kilku prostych, ale ważnych zasadach. Najpierw lokalizujemy przejście piersiowo‑lędźwiowe: ostatni kręg z wyraźnie zaznaczonymi żebrami to TH12, a tuż poniżej zaczyna się odcinek lędźwiowy. Pierwszy kręg bez przyczepionych żeber, położony zaraz pod TH12, to właśnie L1. Na typowych sekwencjach MR w płaszczyźnie strzałkowej dobrze widać różnicę w kształcie trzonów oraz zmianę krzywizny – przejście z kifozy piersiowej w lordozę lędźwiową. L1 leży dokładnie w tym „punkcie przełamania”. Moim zdaniem w praktyce technika obrazowania warto sobie to zawsze „odhaczyć”: liczymy od góry (od TH12) w dół i świadomie zaznaczamy poziom L1, bo od tego zależy poprawne opisanie patologii – np. złamania kompresyjnego, naczyniaka trzonu, przerzutu czy zmian zapalnych. W standardach opisu badań MR kręgosłupa (zarówno w radiologii, jak i w ortopedii) podkreśla się konieczność jednoznacznej identyfikacji poziomu, żeby chirurg, neurolog czy rehabilitant wiedzieli dokładnie, na którym segmencie pracują. W codziennej pracy w pracowni MR przydaje się też porównanie z przeglądowym RTG lub sekwencją lokalizacyjną, ale sama znajomość anatomii w obrazowaniu – tak jak tutaj przy rozpoznaniu L1 – to absolutna podstawa i dobra praktyka zawodowa.

Pytanie 6

Badanie polegające na wprowadzeniu cewnika przez pęcherz moczowy do moczowodu i miedniczki nerkowej i podaniu środka kontrastującego to

A. urografia.

B. pielografia zstępująca.

C. pielografia wstępująca.

D. cystografia.

Prawidłowa odpowiedź to pielografia wstępująca, bo właśnie tak nazywa się badanie, w którym cewnik wprowadza się przez cewkę moczową do pęcherza, dalej do ujścia moczowodu, a następnie do samego moczowodu i miedniczki nerkowej, i podaje się środek kontrastowy „pod prąd” moczu. Kontrast przemieszcza się z dołu do góry, w kierunku nerki – stąd określenie „wstępująca”. Jest to klasyczne badanie radiologiczne dróg moczowych wykonywane pod kontrolą fluoroskopii, zwykle na sali RTG, często we współpracy z urologiem. W praktyce klinicznej pielografia wstępująca jest stosowana wtedy, gdy urografia dożylna (zwykła urografia) nie daje wystarczających informacji, np. przy podejrzeniu zwężeń moczowodu, zmian nowotworowych, przetok moczowych czy niejasnych poszerzeń układu kielichowo‑miedniczkowego. Dużym plusem tego badania jest możliwość bardzo dokładnego uwidocznienia światła moczowodu na całej jego długości, bo kontrast podajemy bezpośrednio do badanego odcinka, a nie tylko „czekamy”, aż nerka go wydali. Wymaga to jednak bardziej inwazyjnej procedury – cewnikowania, aseptyki, kontroli dawki promieniowania, a także dobrej współpracy z pacjentem. Z mojego doświadczenia typową dobrą praktyką jest wykonywanie serii zdjęć w kilku projekcjach (AP, skośne), przy małej dawce, z dokładnym opisem poziomu ewentualnych zwężeń czy ubytków wypełnienia. W nowoczesnej diagnostyce często porównuje się wynik pielografii wstępującej z TK lub MR, ale sama technika nadal ma swoje miejsce, szczególnie w planowaniu zabiegów urologicznych, np. założenia stentu JJ.

Pytanie 7

W lampie rentgenowskiej promieniowanie X powstaje w wyniku hamowania

A. elektronów na anodzie.

B. elektronów na katodzie.

C. protonów na katodzie.

D. protonów na anodzie.

Poprawnie – w lampie rentgenowskiej promieniowanie X powstaje głównie w wyniku gwałtownego hamowania szybkich elektronów na anodzie. W typowej lampie mamy katodę (żarnik), która emituje elektrony przez emisję termojonową. Następnie między katodą a anodą przykładane jest wysokie napięcie, zwykle kilkadziesiąt do nawet ponad 100 kV. To napięcie bardzo mocno przyspiesza elektrony w próżni w kierunku anody. Kiedy te rozpędzone elektrony uderzają w materiał anody (najczęściej wolfram, rzadziej molibden lub inne stopy), są gwałtownie hamowane w polu elektrycznym jąder atomowych anody. I właśnie to hamowanie powoduje emisję promieniowania hamowania, tzw. bremsstrahlung, które stanowi podstawową część widma promieniowania rentgenowskiego. Dodatkowo dochodzi jeszcze promieniowanie charakterystyczne, gdy elektron wybija elektron z wewnętrznej powłoki atomu wolframu, ale ono też powstaje w materiale anody, a nie na katodzie. W praktyce technik obrazowania musi rozumieć, że zmiana napięcia na lampie (kV) wpływa na energię elektronów i tym samym na energię i przenikliwość promieniowania X, a zmiana natężenia prądu (mA) wpływa głównie na ilość elektronów, czyli na ilość promieniowania. Z mojego doświadczenia opłaca się to dobrze ogarnąć, bo potem łatwiej rozumie się zależności między ustawieniami aparatu a jakością obrazu i dawką dla pacjenta. W nowoczesnych aparatach RTG cała konstrukcja lampy, chłodzenie anody (np. anoda obrotowa) i dobór materiałów są oparte właśnie na tym zjawisku hamowania elektronów w anodzie, żeby uzyskać dużo stabilnego promieniowania przy jednoczesnym bezpiecznym odprowadzeniu ciepła.

Pytanie 8

Podczas teleradioterapii piersi lewej narządem krytycznym jest

A. nerka.

B. trzustka.

C. serce.

D. wątroba.

Prawidłowo wskazano serce jako narząd krytyczny podczas teleradioterapii piersi lewej. W planowaniu radioterapii pojęcie „narząd krytyczny” oznacza strukturę, której przekroczenie dawki tolerancji może prowadzić do poważnych, często nieodwracalnych powikłań. W napromienianiu piersi lewej serce znajduje się bardzo blisko objętości tarczowej, szczególnie jego przednie ściany, koniuszek i gałąź międzykomorowa przednia. Dlatego w standardach planowania (np. wytyczne ESTRO, QUANTEC) ustala się konkretne ograniczenia dawki dla serca i tętnic wieńcowych, np. średnia dawka dla serca Dmean < 4–5 Gy, ograniczenie objętości serca otrzymującej 20 Gy (V20), a w nowocześniejszych planach także ograniczenia dla lewej tętnicy zstępującej (LAD). Z mojego doświadczenia to jest jeden z kluczowych tematów na praktykach w radioterapii: fizyk i lekarz bardzo dokładnie oglądają rozkład izodoz w okolicy serca i płuca lewego, bo to właśnie tam najłatwiej „przestrzelić” dopuszczalne wartości. W praktyce klinicznej stosuje się różne techniki, żeby serce jak najbardziej oszczędzić: pozycja na brzuchu (prone), technika DIBH (głębokiego wdechu z zatrzymaniem oddechu), IMRT/VMAT czy odpowiedni dobór kątów pól w klasycznej 3D-CRT. Podczas głębokiego wdechu klatka piersiowa się powiększa, serce oddala się od ściany klatki i dzięki temu dawka na serce spada, co ma realny wpływ na zmniejszenie ryzyka późnej kardiotoksyczności, np. choroby wieńcowej, niewydolności serca, zaburzeń rytmu. W dobrych ośrodkach radioterapii kontrola dawki na serce jest traktowana jako standard jakości planu, a nie tylko „dodatek”, bo pacjentka ma żyć wiele lat po zakończeniu leczenia i nie ma sensu leczyć raka, a jednocześnie powoli uszkadzać serce.

Pytanie 9

Jak przebiega promień centralny w projekcji AP czaszki?

A. Od tyłu ku przodowi, prostopadle do płaszczyzny czołowej.

B. Od przodu ku tyłowi, prostopadle do płaszczyzny strzałkowej.

C. Od przodu ku tyłowi, prostopadle do płaszczyzny czołowej.

D. Od tyłu ku przodowi, prostopadle do płaszczyzny strzałkowej.

W projekcji AP czaszki kluczowe jest zrozumienie, jak przebiega promień centralny względem podstawowych płaszczyzn anatomicznych. Typowym źródłem pomyłek jest mylenie płaszczyzny czołowej z płaszczyzną strzałkową oraz kierunku wiązki z samą nazwą projekcji. Projekcja AP oznacza, że promienie przechodzą od strony przedniej (anterior) do tylnej (posterior), czyli od twarzy do potylicy. Jeżeli ktoś wybiera odpowiedź, w której promień biegnie od tyłu ku przodowi, to w praktyce opisuje projekcję PA, a nie AP. To jest pierwszy ważny błąd myślowy: nazwa projekcji zawsze odnosi się do kierunku przebiegu wiązki, a nie do tego, gdzie stoi pacjent czy operator. Drugi problem to płaszczyzna, względem której określamy prostopadłość promienia. W projekcji AP czaszki wiązka jest prostopadła do płaszczyzny czołowej, bo ta płaszczyzna dzieli ciało na część przednią i tylną. Jeżeli ktoś zaznacza, że promień jest prostopadły do płaszczyzny strzałkowej, to tak naprawdę opisuje wiązkę boczną, która w praktyce odpowiada projekcji typu LAT, a nie AP. W efekcie takie ustawienie dawałoby obraz zbliżony do bocznego RTG czaszki, a nie przednio–tylnego. Z mojego punktu widzenia dobrze jest sobie wyobrazić prosty model: płaszczyzna czołowa to jakby szyba przed twarzą, a strzałkowa to szyba biegnąca przez środek ciała od przodu do tyłu. W projekcji AP chcemy, żeby promień przechodził prostopadle przez tę „przednią szybę”, a nie przez „szybę wzdłużną”. Błędne odpowiedzi mieszają te pojęcia i prowadziłyby w praktyce do złego pozycjonowania pacjenta, zniekształconego obrazu i problemów z oceną symetrii struktur. Standardy radiologiczne i podręczniki projekcji RTG bardzo mocno podkreślają: w AP czaszki – promień od przodu ku tyłowi, prostopadle do płaszczyzny czołowej, a płaszczyzna strzałkowa pośrodkowa ustawiona prostopadle do detektora i w linii z promieniem, czyli równolegle do jego przebiegu, a nie pod kątem.

Pytanie 10

Hałas podczas badania tomografii rezonansu magnetycznego jest efektem ubocznym pracy

A. cewek gradientowych.

B. cewek odbiorczych.

C. przesuwu stołu.

D. magnesu stałego.

Hałas w czasie badania rezonansu magnetycznego rzeczywiście pochodzi głównie od cewek gradientowych i to jest bardzo charakterystyczna cecha pracy aparatu MR. Cewki gradientowe to elementy, które nakładają na stałe pole magnetyczne dodatkowe, szybko zmieniające się pola o określonym kierunku i natężeniu. Dzięki nim aparat może lokalizować sygnał w przestrzeni, czyli „wie”, z którego miejsca w ciele pochodzi emitowany sygnał rezonansowy. Problem w tym, że te cewki są bardzo szybko włączane i wyłączane z dużą częstotliwością i natężeniem prądu. Zgodnie z prawem Ampere’a i siłami Lorentza, w silnym polu magnetycznym działają na nie duże siły mechaniczne. Cewki wtedy dosłownie drgają i uderzają o swoje mocowania, co my słyszymy jako głośne stukanie, pukanie, czasem wręcz „wiercenie” albo „młot pneumatyczny”. W praktyce im szybsze sekwencje i im większa amplituda gradientów (np. sekwencje echo-planarne w badaniach neurologicznych czy fMRI), tym hałas jest większy. Dlatego zgodnie z dobrą praktyką i normami BHP pacjent powinien zawsze otrzymać ochronę słuchu: zatyczki lub słuchawki, czasem z muzyką, żeby poprawić komfort. W nowocześniejszych skanerach producenci stosują tzw. quiet sequences, lepsze mocowanie cewek i dodatkowe wygłuszenia gantry, ale całkowicie hałasu wyeliminować się nie da, bo wynika on z samej fizyki działania gradientów. Warto też pamiętać, że sam magnes (czy to stały, czy nadprzewodzący) pracuje praktycznie bezgłośnie – gdyby wyłączyć gradienty, w tunelu byłoby prawie cicho. Z mojego doświadczenia dobrze jest zawczasu uprzedzić pacjenta, że hałas jest normalny, nie oznacza awarii aparatu, tylko intensywną pracę cewek gradientowych – to zmniejsza stres i poprawia współpracę podczas badania.

Pytanie 11

Na radiogramie strzałką oznaczono

A. staw skokowo-piętowy.

B. kość łódeczkowatą.

C. kość sześcienną.

D. kość łódkowatą.

Na zdjęciu bocznym stawu skokowego strzałka wskazuje kość łódkowatą stępu (os naviculare). W projekcji bocznej widać ją pomiędzy bloczkiem kości skokowej a kośćmi klinowatymi, jako stosunkowo małą, owalną kość położoną po stronie przyśrodkowej, tuż przed głową kości skokowej. To właśnie jej kształt „łódki” i typowe położenie w łańcuchu stępu pomaga ją rozpoznać. W praktyce radiologicznej bardzo ważne jest, żebyś umiał odróżnić kość łódkowatą od kości sześciennej, bo ich mylenie prowadzi potem do złej lokalizacji złamań, zmian zwyrodnieniowych czy martwicy jałowej. Kość łódkowata łączy się stawowo z kością skokową oraz kośćmi klinowatymi, odgrywa dużą rolę w łuku podłużnym stopy i stabilizacji przodostopia. W interpretacji zdjęć RTG obowiązuje zasada, że zawsze identyfikujemy najpierw duże orientacyjne struktury: kość piszczelową, strzałkową, skokową i piętową, a dopiero potem przechodzimy do mniejszych kości stępu. To bardzo ułatwia topografię. W badaniach urazowych, zwłaszcza po skręceniach i upadkach z wysokości, kość łódkowata może ulegać złamaniom awulsyjnym lub kompresyjnym – na standardowych projekcjach AP i bocznej trzeba wtedy dokładnie prześledzić jej zarys korowy i gęstość beleczkowania. Moim zdaniem warto też pamiętać o tzw. kości dodatkowej – os tibiale externum – która leży przy przyśrodkowym brzegu kości łódkowatej i na zdjęciu może wyglądać jak fragment złamania, jeżeli ktoś nie kojarzy typowego obrazu. W dobrych praktykach opisowych zwraca się uwagę na ustawienie stawu skokowo-łódkowego, szerokość szpary stawowej i ewentualne nieregularności konturu kości łódkowatej, bo to pomaga wychwycić wczesne zmiany zwyrodnieniowe czy pourazowe, zanim pacjent trafi np. na TK.

Pytanie 12

Podczas wykonywania badania EKG czarną elektrodę kończynową należy umieścić na kończynie dolnej

A. lewej i po zewnętrznej stronie podudzia.

B. prawej i po zewnętrznej stronie podudzia.

C. prawej i po wewnętrznej stronie podudzia.

D. lewej i po wewnętrznej stronie podudzia.

Właściwe umieszczenie czarnej elektrody kończynowej na prawej kończynie dolnej, po stronie zewnętrznej podudzia, wynika bezpośrednio ze standardu wykonywania 12‑odprowadzeniowego EKG. Ta elektroda jest nazywana elektrodą uziemiającą (masą) i choć nie tworzy bezpośrednio żadnego z odprowadzeń rejestrowanych w zapisie, to stabilizuje układ pomiarowy, zmniejsza zakłócenia i poprawia jakość sygnału. Z mojego doświadczenia to właśnie poprawne podłączenie tej elektrody często decyduje, czy zapis będzie czysty, bez „pływającej” linii izoelektrycznej i zakłóceń sieciowych. Zgodnie z powszechnie przyjętymi zasadami (m.in. wytyczne kardiologiczne i instrukcje producentów aparatów EKG) kończynowe elektrody umieszcza się: czerwona – prawa ręka, żółta – lewa ręka, zielona – lewa noga, czarna – prawa noga. Na kończynach dolnych zaleca się lokalizację na podudziu, po stronie zewnętrznej, na skórze nieowłosionej, odtłuszczonej, bez ran i podrażnień. Dlaczego po zewnętrznej stronie? Bo tam jest zwykle mniej ruchu mięśniowego, łatwiej przykleić elektrodę i pacjentowi jest wygodniej leżeć, nie zahacza o kable. Ma to znaczenie praktyczne zwłaszcza przy dłuższym monitorowaniu, np. w telemetrii. Dodatkowo, zachowanie stałego schematu rozmieszczenia elektrod (w tym masy na prawej nodze) ułatwia porównywanie zapisów EKG w czasie – jeśli każdy technik robi to „po swojemu”, to rośnie ryzyko błędnej interpretacji zmian amplitudy załamków. Moim zdaniem warto wyrobić sobie nawyk: prawa noga, bok podudzia, skóra dobrze przygotowana – wtedy badanie idzie szybko i bez nerwów, a opisujący lekarz dostaje wiarygodny materiał do oceny.

Pytanie 13

Który radioizotop jest emiterem promieniowania alfa?

A. 18F

B. 131I

C. 223Ra

D. 99mTc

Prawidłowo wskazany radioizotop to 223Ra, czyli rad-223. Jest to klasyczny emiter promieniowania alfa, wykorzystywany w medycynie nuklearnej głównie w leczeniu przerzutów do kości u chorych na raka prostaty opornego na kastrację. Cząstki alfa to jądra helu (2 protony i 2 neutrony), mają bardzo mały zasięg w tkankach – rzędu kilku dziesiątych milimetra – ale bardzo wysoką liniową gęstość jonizacji (wysoki LET). To oznacza, że oddają energię na bardzo krótkim dystansie, silnie uszkadzając DNA komórek nowotworowych, a jednocześnie relatywnie oszczędzając bardziej odległe, zdrowe tkanki. Właśnie dlatego 223Ra jest tak ceniony w tzw. terapii ukierunkowanej na kości: jako radionuklid emituje głównie promieniowanie alfa, wiąże się z tkanką kostną w miejscach wzmożonego metabolizmu kostnego (czyli tam, gdzie są przerzuty osteoblastyczne) i dostarcza bardzo skoncentrowaną dawkę w ognisku nowotworu. Z praktycznego punktu widzenia ważne jest, że alfa-emiter wymaga szczególnej ostrożności w zakresie ochrony radiologicznej personelu przy przygotowaniu i podawaniu radiofarmaceutyku, ale jednocześnie dawka narażenia dla otoczenia pacjenta jest zwykle mniejsza niż przy silnych emiterach gamma, bo cząstki alfa są łatwo pochłaniane. Moim zdaniem, jeśli ktoś pracuje w medycynie nuklearnej, to kojarzenie 223Ra z terapią paliatywną przerzutów do kości to absolutna podstawa. W wytycznych i standardach (różne towarzystwa onkologiczne i medycyny nuklearnej) podkreśla się, że wybór alfa-emiterów, takich jak 223Ra, jest szczególnie korzystny tam, gdzie zależy nam na wysokiej skuteczności biologicznej przy ograniczonym zasięgu promieniowania. To bardzo dobry przykład praktycznego zastosowania fizyki promieniowania w nowoczesnej terapii celowanej.

Pytanie 14

Na obrazie cyfrowej angiografii subtrakcyjnej strzałką zaznaczono

A. pień płucny.

B. żyłę płucną górną prawą.

C. pień ramienno-głowowy.

D. tętnicę szyjną wspólną prawą.

Na obrazie cyfrowej angiografii subtrakcyjnej (DSA) strzałka rzeczywiście wskazuje pień ramienno‑głowowy, czyli pierwszą dużą gałąź łuku aorty wychodzącą po prawej stronie pacjenta. W klasycznej anatomii naczyniowej łuku aorty kolejność odejścia naczyń jest dość stała: najpierw pień ramienno‑głowowy, potem tętnica szyjna wspólna lewa, a następnie tętnica podobojczykowa lewa. Na obrazie DSA w projekcji AP pień ramienno‑głowowy jest widoczny jako stosunkowo krótki, szeroki pień, który następnie dzieli się na tętnicę szyjną wspólną prawą i tętnicę podobojczykową prawą. To rozwidlenie, takie jakby „Y”, jest bardzo charakterystyczne i właśnie w jego okolicy zwykle kieruje się wzrok przy ocenie tego typu badań. Moim zdaniem, w praktyce technika obrazowania ma tu ogromne znaczenie. Przy dobrze wykonanej angiografii z podaniem kontrastu do aorty wstępującej łuk aorty i jego główne odgałęzienia wypełniają się jednocześnie, co pozwala łatwo rozpoznać pień ramienno‑głowowy po jego położeniu najbardziej po prawej stronie oraz po tym, że dalej dzieli się na dwa duże naczynia. Z kolei tętnica szyjna wspólna prawa będzie już gałęzią wtórną, bardziej dogłowowo i przyśrodkowo, o przebiegu prawie pionowym ku górze. W dobrych praktykach radiologicznych podkreśla się, że przy interpretacji DSA nie wystarczy patrzeć na sam fragment wskazany strzałką, tylko trzeba „czytać” cały układ naczyń: skąd naczynie wychodzi, w jakiej kolejności, pod jakim kątem, jakie ma dalsze rozgałęzienia. To bardzo pomaga odróżnić np. pień ramienno‑głowowy od tętnicy szyjnej wspólnej prawej. W codziennej pracy (np. przy planowaniu zabiegów wewnątrznaczyniowych, implantacji stentów w łuku aorty, czy przy kwalifikacji do zabiegów na tętnicach szyjnych) prawidłowa identyfikacja pnia ramienno‑głowowego jest kluczowa, bo od niej zależy wybór odpowiedniego dostępu naczyniowego, rodzaju cewnika oraz bezpieczeństwo całej procedury. Dobrze, że kojarzysz ten obraz z anatomią łuku aorty, bo to jest dokładnie to, czego oczekują od personelu pracowni hemodynamicznej i radiologii zabiegowej.

Pytanie 15

W badaniu EKG odprowadzenie I rejestruje różnicę potencjałów między

A. prawym przedramieniem a lewym podudziem.

B. prawym a lewym przedramieniem.

C. prawym podudziem a lewym przedramieniem.

D. prawym a lewym podudziem.

Prawidłowo – w standardowym 12‑odprowadzeniowym EKG odprowadzenie I rejestruje różnicę potencjałów między prawym a lewym przedramieniem, czyli technicznie między elektrodą na prawym nadgarstku (RA – right arm) a elektrodą na lewym nadgarstku (LA – left arm). To jest tzw. odprowadzenie dwubiegunowe kończynowe wg Einthovena. Mówiąc prościej: aparat porównuje, jaki sygnał elektryczny dociera z prawej ręki, a jaki z lewej ręki i rysuje z tego linię w zapisie EKG. Z mojego doświadczenia to jedno z podstawowych pojęć, które warto mieć „w małym palcu”, bo potem łatwiej ogarnia się całą oś elektryczną serca. W praktyce klinicznej odprowadzenie I pokazuje aktywność elektryczną serca widzianą mniej więcej w płaszczyźnie czołowej, z kierunku lewej strony klatki piersiowej. To odprowadzenie jest szczególnie czułe np. na zmiany zlokalizowane bocznie w lewej komorze. Przy prawidłowym podłączeniu elektrod kompleks QRS w odprowadzeniu I jest zazwyczaj dodatni (większość wychyleń idzie do góry), bo fala depolaryzacji przemieszcza się generalnie w stronę lewej komory. Standardy (np. wytyczne ESC, AHA) bardzo mocno podkreślają prawidłowe rozmieszczenie elektrod: prawa ręka – prawa kończyna górna, lewa ręka – lewa kończyna górna, prawa i lewa noga – kończyny dolne, przy czym elektroda na prawej nodze pełni zwykle funkcję elektrody uziemiającej. W warunkach praktycznych w ambulatorium często nie zakłada się elektrod dokładnie na nadgarstkach, tylko wyżej na przedramionach, ale zasada pozostaje ta sama: odprowadzenie I to zawsze różnica potencjałów między prawą a lewą kończyną górną. Warto też pamiętać, że na podstawie odprowadzeń I, II i III można konstruować trójkąt Einthovena i analizować oś elektryczną serca – to już wyższy poziom interpretacji, ale bardzo przydatny w codziennej pracy.

Pytanie 16

Które czynności wykonuje technik elektroradiolog w pracowni „gorącej”?

A. Przygotowuje radiofarmaceutyk.

B. Sporządza dokumentację medyczną.

C. Przeprowadza badanie gammakamerą.

D. Układa pacjenta do badania.

Prawidłowo wskazana czynność „przygotowuje radiofarmaceutyk” jest typowym, wręcz kluczowym zadaniem technika elektroradiologii w tzw. pracowni „gorącej” medycyny nuklearnej. W tej części zakładu nie wykonuje się jeszcze obrazowania gammakamerą, tylko właśnie przygotowuje i porcjuje substancje promieniotwórcze – radiofarmaceutyki – które później są podawane pacjentom. Pracownia „gorąca” to miejsce, gdzie dochodzi do znakowania nośnika (np. związku chemicznego, koloidu, peptydu) odpowiednim radioizotopem, kontroluje się aktywność, czas rozpadu, przygotowuje dawki indywidualne i prowadzi dokumentację radioaktywności. Wszystko odbywa się zgodnie z zasadami GMP, przepisami PAA i wewnętrznymi procedurami BHP oraz ochrony radiologicznej. Technik korzysta tu z osłon ołowianych, dozowników, dygestoriów, kalibratora dawki, a także przestrzega ścisłych procedur dotyczących dekontaminacji i postępowania z odpadami promieniotwórczymi. W praktyce wygląda to tak, że rano przychodzi fiolka z radionuklidem (np. technet-99m), technik w pracowni „gorącej” przygotowuje z niej konkretne radiofarmaceutyki do badań różnych narządów, mierzy aktywność w kalibratorze dawki, rozdziela do strzykawek w osłonach ołowianych i opisuje je. Moim zdaniem to jedno z bardziej odpowiedzialnych zadań, bo od prawidłowego przygotowania radiofarmaceutyku zależy zarówno bezpieczeństwo pacjenta, jak i jakość późniejszego obrazu scyntygraficznego. Dobre praktyki wymagają też ciągłego monitorowania zanieczyszczeń powierzchni, kontroli skażeń osobistych i prowadzenia szczegółowej ewidencji źródeł, co również jest elementem codziennej pracy w „gorącej” pracowni.

Pytanie 17

Na obrazie ultrasonograficznym jamy brzusznej uwidoczniono

A. śledzionę.

B. wątrobę.

C. nerkę.

D. trzustkę.

W rozpoznawaniu narządów w USG jamy brzusznej bardzo łatwo pomylić się, jeśli patrzy się tylko „na kształt plamy” zamiast na kilka kluczowych cech obrazu. Nerka ma typową budowę warstwową: obwodowo widoczna jest kora o stosunkowo niskiej echogeniczności, centralnie natomiast echogeniczna zatoka nerkowa z odbiciami od tkanki tłuszczowej i struktur zbiorczych. Cały narząd ma raczej fasolkowaty kształt, z wyraźnym zarysem torebki i bez kontaktu z kopułą przepony w taki sposób, jak wątroba. Jeśli na ekranie widzimy gładką, długą, mocno echogeniczną linię przepony i duży jednorodny narząd tuż pod nią, to nie będzie to typowy obraz nerki. Śledziona z kolei ma miąższ bardziej jednorodny i zwykle nieco hiperechogeniczny w stosunku do wątroby, leży po lewej stronie i jej zarys jest bardziej owalny, z charakterystycznym „półksiężycowatym” kształtem. W standardowej projekcji podżebrowej prawej śledziony po prostu nie powinniśmy widzieć – jeśli widzimy duży narząd pod prawą kopułą przepony, to praktycznie zawsze będzie to wątroba. Trzustka jest jeszcze inną historią: najczęściej widoczna poprzecznie, leży głębiej, przed żyłą główną dolną i aortą, a jej echostruktura bywa drobnoziarnista, ale nie ma tak rozległego kontaktu z przeponą jak wątroba. W dodatku trzustkę często trudno uwidocznić u pacjentów z otyłością czy gazami jelitowymi, podczas gdy wątroba zwykle jest widoczna bardzo dobrze. Typowym błędem jest sugerowanie się samym położeniem sondy bez analizy echogeniczności i przebiegu naczyń. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze szukać punktów orientacyjnych: przepony, żyły głównej dolnej, żyły wrotnej, wnęki śledziony, zatoki nerkowej. Z mojego doświadczenia im częściej porównuje się na żywo wątrobę z prawą nerką w jednym przekroju, tym szybciej zaczyna się „na oko” odróżniać te narządy i unika się takich pomyłek jak w tym pytaniu.

Pytanie 18

Zdjęcie rentgenowskie nadgarstka w przywiedzeniu dołokciowym jest wykonywane w celu uwidocznienia kości

A. grochowatej.

B. haczykowatej.

C. księżycowatej.

D. łódeczkowatej.

Prawidłowa odpowiedź to kość łódeczkowata, bo właśnie dla niej klasycznie wykonuje się projekcję nadgarstka w przywiedzeniu dołokciowym (ulnar deviation). W tej pozycji pacjent zgina rękę w stronę łokcia, co powoduje „wysunięcie” kości łódeczkowatej z cienia sąsiednich struktur i jej lepsze rozciągnięcie na obrazie. Dzięki temu szczelina złamania, zwłaszcza w części bliższej i węzinie kości łódeczkowatej, staje się wyraźniejsza. W standardach radiologii urazowej nadgarstka przy podejrzeniu złamania łódeczkowatej zawsze zaleca się dodatkowe projekcje, właśnie m.in. w przywiedzeniu dołokciowym, a często też skośne. Z mojego doświadczenia to pytanie wraca non stop w praktyce, bo złamania łódeczkowatej są częste, a na zwykłym AP łatwo je przeoczyć. W badaniu RTG nadgarstka technik powinien dbać o prawidłowe ułożenie: bark w jednej płaszczyźnie z nadgarstkiem, brak rotacji przedramienia, a samo przywiedzenie dołokciowe wykonane „do bólu, ale bez przesady”, żeby pacjent wytrzymał, a kość się ładnie uwidoczniła. W praktyce klinicznej ta projekcja ma znaczenie nie tylko przy ostrym urazie, ale też przy kontroli zrostu, przy podejrzeniu jałowej martwicy czy przewlekłych dolegliwościach bólowych po upadku „na wyprostowaną rękę”. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą zasadę: ulnar deviation = kość łódeczkowata, bo to potem automatycznie podpowiada, jakie projekcje zlecić lub wykonać, kiedy lekarz pisze w skierowaniu „podejrzenie złamania scaphoid”.

Pytanie 19

Która przyczyna spowodowała powstanie artefaktu widocznego na zamieszczonym obrazie MR?

A. Nieprawidłowa kalibracja aparatu.

B. Zły dobór cewki gradientowej.

C. Wymiary obiektu przekroczyły pole widzenia.

D. Niejednorodność pola magnetycznego.

Prawidłowo – na tym obrazie mamy klasyczny przykład artefaktu typu „cut off”, czyli sytuacji, gdy wymiary obiektu przekraczają pole widzenia (FOV – field of view). W badaniu MR, gdy FOV jest ustawione zbyt małe w stosunku do rzeczywistych rozmiarów badanego obszaru, część sygnału z tkanek leżących poza polem widzenia zostaje „przefazowana” i odwzorowuje się w niewłaściwym miejscu obrazu. Moim zdaniem to jeden z bardziej podchwytliwych artefaktów, bo wynika wyłącznie z parametrów akwizycji, a nie z awarii sprzętu. W praktyce technik powinien zawsze sprawdzić, czy dobrane FOV obejmuje całą głowę pacjenta w danej płaszczyźnie, szczególnie w sekwencjach T2-zależnych w projekcji strzałkowej i osiowej. Standardem dobrej praktyki jest kontrola tzw. prescan lub scout view i korekta FOV jeszcze przed właściwą serią. Jeśli FOV jest za małe, pojawiają się charakterystyczne „obcięcia” lub powtórzenia struktur anatomicznych przy krawędziach obrazu, widoczne nieraz jako dziwne przesunięcia lub brak fragmentów czaszki czy tkanek miękkich. W protokołach MR mózgu zwykle stosuje się FOV rzędu 220–260 mm, ale zawsze trzeba to dostosować do budowy pacjenta – u osób z dużą czaszką albo przy badaniach z maską unieruchamiającą lepiej od razu dać trochę większe FOV. W codziennej pracy ważne jest też, żeby nie próbować „ratować” jakości obrazu innymi parametrami (np. macierzą czy zoomem), jeśli pierwotnie FOV jest źle ustawione. Podsumowując: artefakt, który tu widzisz, nie wynika z uszkodzenia aparatu, tylko z czysto geometrycznego ograniczenia pola widzenia – i to właśnie tłumaczy, dlaczego poprawną odpowiedzią jest przekroczenie FOV przez badany obiekt.

Pytanie 20

Na którym z zapisów EKG została uwidoczniona fala Pardee'go?

A. Zapis 1

B. Zapis 2

C. Zapis 4

D. Zapis 3

Prawidłowo wskazany jest zapis 3, ponieważ właśnie tam widać klasyczną falę Pardee’go, czyli uniesienie odcinka ST z zachowaną, wyraźnie wysmukloną falą T, tworzącą taki jakby jednolity „kopiec” nad linią izoelektryczną. W ostrym zawale STEMI, zgodnie z wytycznymi ESC i PTK, szukamy uniesienia ST ≥1–2 mm w dwóch sąsiednich odprowadzeniach, o charakterystycznym kształcie: odcinek ST przechodzi płynnie z załamka R, bez wyraźnego punktu J, a całość przypomina właśnie falę Pardee’go. Na zapisie 3 dokładnie to widać – segment ST jest wyniesiony, wypukły do góry, a załamek T jest dodatni i niejako „przyklejony” do ST. To jest obraz świeżego, rozległego uszkodzenia mięśnia sercowego w fazie ostrej. W praktyce klinicznej rozpoznanie takiego uniesienia ST wymaga natychmiastowej reakcji: kwalifikacji do pierwotnej angioplastyki wieńcowej (PCI) lub, gdy to niemożliwe, do trombolizy. W pracowni, na SOR-ze czy nawet w ZRM, technik i ratownik powinni automatycznie kojarzyć falę Pardee’go z ostrym zawałem z uniesieniem ST. Moim zdaniem warto sobie wpoić prostą zasadę: jeśli widzisz ładny, gładki „garb” ST-T ponad izolinią w odpowiednich odprowadzeniach, u pacjenta z bólem w klatce, to traktujesz to jak STEMI, dopóki koronarografia nie udowodni czegoś innego. Ten wzorzec trzeba umieć odróżnić od wczesnej repolaryzacji, przerostu komór czy zmian w przebiegu zapalenia osierdzia, gdzie kształt i kontekst kliniczny są inne. Im częściej oglądasz takie EKG, tym szybciej i pewniej rozpoznasz falę Pardee’go w realnej sytuacji na dyżurze.

Pytanie 21

Na zamieszczonym obrazie radiologicznym nadgarstka strzałką wskazano kość

A. księżycowatą.

B. haczykowatą.

C. łódeczkowatą.

D. grochowatą.

Na obrazie widoczna jest kość księżycowata – dobrze to widać po jej typowej lokalizacji i kształcie. Na projekcji PA (tylno‑przedniej) nadgarstka kość księżycowata leży w rzędzie bliższym kości nadgarstka, mniej więcej w osi przedłużenia trzonu kości łokciowej i promieniowej, między kością łódeczkowatą (bocznie, od strony kciuka) a trójgraniastą (przyśrodkowo). Ma taki lekko kwadratowy, nieco zaokrąglony kształt i jest położona głębiej, bliżej środka stawu. Strzałka dokładnie wskazuje tę strukturę. W praktyce radiologicznej rozpoznanie kości księżycowatej jest bardzo ważne, bo to ona często uczestniczy w niestabilnościach nadgarstka (np. zespół DISI, VISI) i w urazach typu zwichnięcie księżycowatej lub przezkłębkowe zwichnięcie okołoksiężycowate. Moim zdaniem warto od razu kojarzyć, że na zdjęciu bocznym kość księżycowata powinna mieć typowy, niemal kwadratowy kształt, a jej oś długą ustawioną równolegle do kości promieniowej – każde odchylenie sugeruje niestabilność. W standardach opisu RTG nadgarstka (np. wg typowych schematów nauczanych w radiologii) zawsze ocenia się ustawienie i zarysy kości łódeczkowatej i księżycowatej jako kluczowych dla biomechaniki stawu. W codziennej pracy technika elektroradiologii poprawne rozpoznawanie tej kości pomaga też przy prawidłowym pozycjonowaniu – przy ocenie, czy nadgarstek nie jest skręcony lub zgięty, co mogłoby zafałszować obraz przestrzeni stawowych. Dobrą praktyką jest porównywanie położenia kości księżycowatej z osią trzonu kości promieniowej oraz z kością główkowatą powyżej – wtedy łatwiej wychwycić nieprawidłowości i mieć pewność, że identyfikujemy właściwą kość.

Pytanie 22

Brachyterapia polega na napromieniowaniu pacjenta promieniowaniem

A. cząsteczkowym pochodzącym z akceleratora.

B. ze źródeł umieszczonych tylko na skórze pacjenta.

C. fotonowym pochodzącym z akceleratora.

D. ze źródeł umieszczonych w bezpośrednim sąsiedztwie lub w napromienianych tkankach.

Prawidłowo – istota brachyterapii polega właśnie na tym, że źródła promieniowania jonizującego umieszcza się w bezpośrednim sąsiedztwie guza albo wręcz w samych napromienianych tkankach. Dzięki temu dawka jest bardzo wysoka w objętości nowotworu, a bardzo szybko spada w miarę oddalania się od źródła. To jest kluczowa zaleta tej metody w porównaniu z teleradioterapią, gdzie promieniowanie dociera z zewnątrz, z dużej odległości (z akceleratora liniowego). W praktyce klinicznej stosuje się różne techniki brachyterapii: śródtkankową (np. przy rakach prostaty, języka, piersi – igły lub implanty z izotopem wprowadzane w guz), śródjamową (np. rak szyjki macicy, endometrium – aplikatory w jamie macicy lub pochwie) czy powierzchowną, gdy źródło jest tuż przy skórze. Najczęściej używane są źródła irydu-192 (HDR, PDR) lub jodu-125, cezu-137, palladu-103, w zależności od wskazań. Planowanie brachyterapii odbywa się na podstawie badań obrazowych (TK, MR, czasem USG), a system planowania dawki dokładnie wylicza rozkład izodoz wokół źródeł. Zgodnie ze standardami radioterapii onkologicznej (np. wytyczne ESTRO, ICRU) bardzo ważne jest precyzyjne pozycjonowanie aplikatorów oraz kontrola ich położenia przed napromienianiem, bo nawet niewielkie przesunięcie może zmienić rozkład dawki w krytycznych narządach. Moim zdaniem warto zapamiętać jedno: brachyterapia = źródło promieniowania blisko guza, wysoka dawka lokalnie, oszczędzenie tkanek zdrowych. To właśnie odróżnia ją od „klasycznego” napromieniania z akceleratora.

Pytanie 23

Który załamek w zapisie EKG odpowiada zjawisku depolaryzacji przedsionków mięśnia sercowego?

A. R

B. T

C. Q

D. P

W zapisie EKG bardzo łatwo pomylić poszczególne załamki, zwłaszcza na początku nauki. Typowy błąd polega na kojarzeniu każdego wyraźnego załamka z „jakimś skurczem serca”, bez dokładnego rozróżniania, która część mięśnia sercowego jest pobudzana. Depolaryzacja przedsionków dotyczy wyłącznie załamka P, natomiast pozostałe załamki – T, Q, R – odnoszą się już do zjawisk w obrębie komór. Jeśli ktoś wybiera załamek T, zwykle myli pojęcia depolaryzacji i repolaryzacji. Załamek T odzwierciedla repolaryzację komór, czyli powrót komórek mięśnia komór do stanu spoczynkowego po skurczu. To jest końcowa faza cyklu komorowego, a nie początek pobudzenia. Klinicznie ocena załamka T jest ważna np. w niedokrwieniu, zaburzeniach elektrolitowych czy działaniach niepożądanych leków, ale nie ma związku z depolaryzacją przedsionków. Z kolei załamki Q i R wchodzą w skład zespołu QRS, który jako całość opisuje depolaryzację komór. Załamek Q jest zwykle pierwszym ujemnym wychyleniem przed dodatnim R i odzwierciedla wczesną fazę pobudzenia przegrody międzykomorowej. Załamek R to główny dodatni komponent zespołu QRS, związany z rozprzestrzenianiem się fali depolaryzacji przez masę mięśnia komór. W praktyce diagnostycznej to właśnie kształt i szerokość zespołu QRS, a nie załamek P, wykorzystuje się do oceny bloków odnóg pęczka Hisa czy komorowych zaburzeń rytmu. Błąd myślowy polega często na tym, że skoro załamki Q, R i T są „większe”, to wydają się ważniejsze i automatycznie przypisuje im się rolę w inicjacji pobudzenia. Tymczasem przedsionki mają dużo mniejszą masę mięśniową niż komory, więc ich aktywność elektryczna generuje mniejszy załamek – właśnie P. Standardy opisowe EKG jasno wskazują: P = depolaryzacja przedsionków, QRS = depolaryzacja komór, T = repolaryzacja komór. Jeśli ten schemat się dobrze utrwali, interpretacja EKG staje się dużo prostsza i bardziej logiczna.

Pytanie 24

Jaki kolor ma warstwa korowa kości w badaniu MR na obrazie T1- zależnym?

A. Czarny.

B. Biały.

C. Ciemnoszary.

D. Jasnoszary.

Prawidłowo – w klasycznym badaniu MR, w sekwencji T1-zależnej, warstwa korowa kości (czyli zbita kość korowa) jest praktycznie zawsze czarna. Wynika to z jej budowy: kość zbita zawiera bardzo mało wolnych protonów wodoru (prawie brak wody i tłuszczu), a to właśnie protony wodoru odpowiadają za sygnał w rezonansie. Jeśli nie ma protonów zdolnych do wzbudzenia, to nie ma też sygnału – dlatego korowa kość daje tzw. sygnał zerowy i na obrazie T1 wygląda jak czarna obwódka wokół kości gąbczastej. W praktyce klinicznej jest to fajny punkt orientacyjny: na T1 można łatwo odróżnić czarną, cienką warstwę korową od jaśniejszego szpiku żółtego w środku kości, który zawiera tłuszcz i przez to jest jasny. W opisach badań MR przyjmuje się, że prawidłowa korowa kość jest hipointensywna (bardzo niskiego sygnału) we wszystkich standardowych sekwencjach, zarówno T1, jak i T2, STIR czy PD. Jeśli gdzieś widzimy, że „kość korowa” nagle nie jest czarna, tylko robi się szarawa lub pojawia się w niej sygnał, to jest to sygnał alarmowy – może świadczyć o złamaniu, nacieczeniu nowotworowym, obrzęku lub artefakcie. Z mojego doświadczenia, dobrą praktyką jest zawsze porównywanie grubości i ciągłości tej czarnej obwódki na sąsiednich przekrojach. W nauce MR warto też pamiętać, że czarne są nie tylko kości korowe, ale też powietrze i niektóre struktury z przepływem szybkiego krwi (tzw. flow void), więc interpretacja zawsze musi uwzględniać anatomię i kontekst kliniczny.

Pytanie 25

Kiedy w procesie terapii wykonuje się badanie CBCT (cone beam computed tomography)?

A. Przed rozpoczęciem leczenia.

B. W środku leczenia.

C. Po ukończeniu leczenia.

D. Przy końcu leczenia.

Badanie CBCT wykonuje się standardowo przed rozpoczęciem leczenia, bo jest to badanie typowo diagnostyczne i planistyczne. Na tomografii stożkowej ocenia się dokładnie anatomię: przebieg kanałów korzeniowych, grubość kości, położenie struktur krytycznych (np. kanał nerwu zębodołowego dolnego, zatoka szczękowa), ewentualne zmiany zapalne czy resorpcje. Bez takiego obrazu 3D planowanie zabiegu, np. implantologicznego, endodontycznego czy chirurgicznego, byłoby w dużej mierze „na oko”, co po prostu jest sprzeczne z aktualnymi standardami postępowania. W nowoczesnej stomatologii i radiologii dąży się do tego, żeby dawkę promieniowania podać raz, w dobrze uzasadnionym momencie – czyli właśnie na etapie planowania terapii. Zasada ALARA (as low as reasonably achievable) jasno mówi, że nie powinniśmy powtarzać badań bez wyraźnej potrzeby klinicznej. Dlatego CBCT robi się przed leczeniem, żeby na podstawie jednego badania ustalić możliwie kompletny plan: rodzaj zabiegu, długość i średnicę implantów, potrzebę augmentacji kości, zakres leczenia endodontycznego. W ortodoncji CBCT również wykonuje się przed terapią, jeśli jest wskazanie, np. zęby zatrzymane, podejrzenie resorpcji korzeni, ocena stawów skroniowo‑żuchwowych. Moim zdaniem kluczowe jest myślenie w ten sposób: CBCT to narzędzie do podejmowania decyzji przed wejściem w leczenie, a nie badanie „kontrolne z ciekawości” po wszystkim. Oczywiście czasem wykonuje się kontrolne CBCT, ale tylko w szczególnych sytuacjach klinicznych, a nie rutynowo przy końcu czy w środku terapii.

Pytanie 26

Która składowa prawidłowej krzywej EKG odpowiada powolnej repolaryzacji komór mięśnia sercowego?

A. Odcinek ST

B. Załamek Q

C. Odcinek TP

D. Załamek P

Prawidłowo wskazany odcinek ST odpowiada fazie powolnej repolaryzacji komór, czyli tzw. fazie plateau potencjału czynnościowego kardiomiocytów. W klasycznej fizjologii błony komórkowej serca jest to głównie faza 2 potencjału czynnościowego komórek roboczych mięśnia komór. W tym czasie do wnętrza komór napływają wolne kanały wapniowe typu L (Ca2+), a jednocześnie część jonów potasu (K+) wypływa na zewnątrz. Bilans tych prądów powoduje, że napięcie błonowe utrzymuje się przez pewien czas na w miarę stałym poziomie – właśnie to plateau odzwierciedla się na EKG jako odcinek ST, który w warunkach prawidłowych jest izoelektryczny, czyli leży na linii izoelektrycznej. W praktyce technika EKG bardzo mocno opiera się na ocenie odcinka ST. W standardach interpretacji (np. zalecenia ESC/ACC) analiza uniesienia lub obniżenia ST jest kluczowa w rozpoznawaniu ostrego zespołu wieńcowego z uniesieniem odcinka ST (STEMI) albo niedokrwienia podwsierdziowego. Dla technika wykonującego badanie to oznacza, że trzeba bardzo pilnować jakości zapisu: dobra przyczepność elektrod, minimalizacja artefaktów mięśniowych, właściwa filtracja. Z mojego doświadczenia, jeśli odcinek ST „pływa” przez złe uziemienie czy ruch pacjenta, lekarz może mieć realny problem z oceną, czy to prawdziwe uniesienie, czy tylko artefakt. Warto też pamiętać, że odcinek ST analizujemy zawsze w kontekście całej krzywej – końcówki zespołu QRS i początku załamka T. Wzorzec jest taki: QRS odpowiada depolaryzacji komór, potem odcinek ST – faza powolnej repolaryzacji, a załamek T – szybsza, końcowa repolaryzacja komór. Umiejętność świadomego powiązania tych elementów z fizjologią błony komórkowej bardzo pomaga w praktycznej interpretacji zapisu i w szybkim wychwytywaniu patologii, szczególnie w dyżurach SOR czy w pracowniach diagnostyki nieinwazyjnej.

Pytanie 27

Jakie są wielkości mocy dawki stosowanej w brachyterapii HDR?

A. 3 – 6 Gy/godzinę.

B. 7 – 12 Gy/godzinę.

C. ponad 12 Gy/godzinę.

D. 0,4 – 2 Gy/godzinę.

Poprawna moc dawki dla brachyterapii HDR to wartości powyżej 12 Gy/godzinę i to właśnie odróżnia ten typ brachyterapii od LDR i PDR. W klasycznym podziale przyjmuje się, że brachyterapia niskiej mocy dawki (LDR) to zakres mniej więcej 0,4–2 Gy/godz., brachyterapia pulsacyjna (PDR) imituje LDR, ale podaje dawkę w krótkich impulsach, a HDR (High Dose Rate) to już dawki zdecydowanie wyższe – właśnie >12 Gy/godz. Ten podział nie jest przypadkowy, tylko wynika z radiobiologii tkanek i bezpieczeństwa prowadzenia leczenia. W HDR stosuje się bardzo aktywne źródła, najczęściej Ir-192, które wprowadzane są do aplikatorów na bardzo krótki czas, zwykle kilka–kilkanaście minut na frakcję. Dzięki tak wysokiej mocy dawki można uzyskać duże dawki frakcyjne w guzie przy bardzo precyzyjnym planowaniu, a jednocześnie ograniczyć napromienienie tkanek zdrowych. W praktyce klinicznej HDR wykorzystuje się np. w raku szyjki macicy, raka trzonu macicy, prostaty, nowotworach głowy i szyi czy w leczeniu zmian skórnych. W planowaniu zgodnie z dobrymi praktykami (np. zalecenia ESTRO, ICRU) bardzo ważne jest, żeby rozumieć różnice między mocą dawki a całkowitą dawką i dawką na frakcję – moc dawki >12 Gy/godz. nie oznacza, że pacjent dostaje taką dawkę całkowitą, tylko że tak szybko jest ona podawana. Moim zdaniem to jedno z kluczowych pojęć w brachyterapii: od mocy dawki zależy organizacja leczenia, ochrona radiologiczna, sposób kontroli jakości i wymagania sprzętowe, dlatego warto mieć ten próg 12 Gy/godz. dobrze w głowie.

Pytanie 28

W jakiej pozycji układa się pacjenta do standardowego badania MR kręgosłupa szyjnego?

A. Na plecach, nogami do magnesu.

B. Na brzuchu, głową do magnesu.

C. Na plecach, głową do magnesu.

D. Na brzuchu, nogami do magnesu.

Prawidłowa pozycja do standardowego badania MR kręgosłupa szyjnego to ułożenie pacjenta na plecach (pozycja na wznak), głową wsuwaną jako pierwszą do otworu magnesu. Wynika to z budowy aparatu MRI i charakterystyki cewek nadawczo‑odbiorczych przeznaczonych do badania odcinka szyjnego. Dedykowana cewka szyjna, tzw. cewka „neck” lub „head & neck”, jest projektowana właśnie do pozycji leżącej na plecach, z głową stabilnie podpartą i unieruchomioną w jej wnętrzu. Taka konfiguracja zapewnia optymalny sygnał, równomierne pole magnetyczne oraz wysoką rozdzielczość przestrzenną obrazów. W praktyce technik najpierw układa pacjenta na stole, wyrównuje oś długą kręgosłupa z osią stołu, zakłada cewkę, stabilizuje głowę wałkami i podkładkami, a dopiero potem wsuwa stół do gantry, tak aby odcinek szyjny znalazł się dokładnie w centrum izocentrum magnesu. Standardy pracowni MR oraz dobre praktyki mówią też o komforcie pacjenta: pozycja na plecach jest dla większości osób najbardziej neutralna i możliwa do utrzymania przez kilkanaście–kilkadziesiąt minut bez nadmiernego bólu czy napięcia mięśni. Dodatkowo w tej pozycji łatwiej jest utrzymać głowę nieruchomo, co ma ogromne znaczenie, bo nawet niewielkie ruchy powodują artefakty ruchowe i pogorszenie jakości obrazów T1‑ i T2‑zależnych, sekwencji STIR czy 3D. Moim zdaniem warto też pamiętać o drobiazgach: przed badaniem zawsze prosimy pacjenta, żeby wygodnie ułożył barki i ręce, bo jeśli ramiona są nienaturalnie ułożone, to po kilku minutach zaczyna się wiercić i cała jakość sekwencji szyjnej leci w dół. W typowym protokole MR szyi i kręgosłupa szyjnego nie stosuje się pozycji na brzuchu, bo utrudnia ona oddychanie, komunikację z pacjentem i utrzymanie stabilnej pozycji głowy. Dlatego właśnie odpowiedź z pozycją na plecach i głową do magnesu odzwierciedla zarówno standardy producentów aparatów, jak i codzienną praktykę w pracowniach rezonansu magnetycznego.

Pytanie 29

Do zdjęcia prawych otworów międzykręgowych kręgosłupa szyjnego pacjent stoi w skosie

A. lewym tylnym.

B. lewym przednim.

C. prawym przednim.

D. prawym tylnym.

W tym zadaniu cała trudność polega na zrozumieniu logiki projekcji skośnych kręgosłupa szyjnego, a nie tylko na zapamiętaniu skrótu. Typowy błąd polega na myleniu, po której stronie widoczne są otwory międzykręgowe w zależności od tego, czy wybieramy skos przedni czy tylny i z której strony pada promień. W odpowiedziach z określeniem „prawy tylny” oraz „prawy przedni” często kryje się intuicyjne myślenie: skoro badamy prawe otwory, to wybiorę projekcję „prawą”. Niestety w kręgosłupie szyjnym tak to nie działa. W projekcjach skośnych szyi otwory międzykręgowe najlepiej uwidaczniają się po stronie przydetektorowej, czyli tej bliżej kasety. Jeśli pacjent stoi w prawym tylnym skosie (RPO), to bliżej detektora znajduje się lewa strona szyi, a promień wchodzi od strony prawej tylnej. Efekt jest taki, że lepiej uwidocznimy LEWE otwory międzykręgowe, a nie prawe. Analogicznie, przy prawym przednim skosie (RAO) promień wchodzi od przodu po prawej stronie, ale nadal strona bliższa detektorowi będzie lewa, więc diagnostycznie wyraźniejsze będą lewe otwory. To jest bardzo typowe złudzenie: skupiamy się na tym, skąd pada promień, a nie na tym, która strona jest przy detektorze. Odpowiedź z „lewym przednim” też jest myląca, bo ktoś może założyć, że skoro lewa, to będzie widoczna prawa strona, ale przy projekcjach przednich (LAO/RAO) otwory oglądamy z innej geometrii wiązki, i standardowo do oceny szyjnych otworów międzykręgowych preferuje się projekcje tylne skośne, właśnie LPO i RPO. W praktyce klinicznej przyjęło się, że: LPO – oglądamy prawe otwory, RPO – oglądamy lewe otwory. Jeżeli wybierzemy niewłaściwy skos, obraz będzie mało przydatny diagnostycznie, a pacjent niepotrzebnie dostanie kolejną dawkę promieniowania przy powtórce badania. Dobra praktyka to zawsze myśleć: którą stronę chcę przyłożyć do detektora, a dopiero potem dobierać projekcję i kierunek wiązki, zamiast kierować się tylko intuicyjną nazwą skosu.

Pytanie 30

Dobierz dla standardowego pacjenta projekcję, pozycję i sposób ułożenia kasety o wymiarach 30 cm × 40 cm do zdjęcia przeglądowego układu moczowego.

Projekcja		Pozycja		Ułożenie kasety
1.	AP	3.	stojąca	5.	poprzeczne
2.	PA	4.	leżąca	6.	podłużne

A. 2, 4, 5

B. 1, 4, 6

C. 1, 3, 5

D. 2, 3, 6

Prawidłowy zestaw to projekcja AP, pozycja leżąca i ułożenie kasety podłużne, czyli odpowiedź 1, 4, 6. W badaniu przeglądowym układu moczowego (tzw. KUB – nerki, moczowody, pęcherz) standardem jest projekcja przednio‑tylna, bo pacjent leży na plecach, a promień główny biegnie z przodu do tyłu. Taka projekcja AP daje stabilne warunki, małą odległość narządów od kasety i mniejsze zniekształcenia obrazu. Pozycja leżąca jest szczególnie ważna u pacjenta standardowego, bo pozwala dobrze odwzorować zarysy nerek, przebieg moczowodów i zarys pęcherza, bez wpływu przesunięć narządów związanych z grawitacją, które w pozycji stojącej mogą trochę zmieniać położenie struktur. Z mojego doświadczenia, w pozycji leżącej łatwiej też pacjentowi spokojnie wytrzymać ekspozycję i utrzymać bezruch. Kasetę 30×40 cm układamy podłużnie (dłuższy bok w osi długiej ciała), bo musimy objąć od górnych biegunów nerek aż po dolny brzeg spojenia łonowego, gdzie znajduje się pęcherz moczowy. Przy poprzecznym ustawieniu tej kasety zwyczajnie zabrakłoby nam zasięgu w osi czaszkowo‑ogonowej. W praktyce radiologicznej takie ułożenie – AP, leżąca, kaseta podłużnie – jest opisywane w podręcznikach i wytycznych jako podstawowy standard projekcyjny dla przeglądowego RTG jamy brzusznej pod kątem układu moczowego. Warto też pamiętać o prawidłowym centrowaniu: środek kasety zwykle na poziomie grzebieni biodrowych, z lekką korektą w zależności od wzrostu pacjenta, oraz o odległości ognisko–kaseta ok. 100–115 cm, co poprawia ostrość i ogranicza powiększenie anatomicznych struktur.

Pytanie 31

Do prób aktywacyjnych stosowanych w badaniu EEG zalicza się

A. wstrzymanie oddechu.

B. rytmiczne błyski świetlne.

C. próbę hipowentylacyjną.

D. otwieranie i zamykanie ust.

Prawidłowo wskazana odpowiedź to rytmiczne błyski świetlne, czyli tzw. fotostymulacja. W standardowym badaniu EEG jest to jedna z podstawowych prób aktywacyjnych, obok hiperwentylacji. Polega na podawaniu pacjentowi serii błysków o różnej częstotliwości, zwykle w zakresie kilku–kilkunastu Hz, przy zamkniętych oczach. Celem jest wywołanie reakcji bioelektrycznej mózgu na bodziec wzrokowy i sprawdzenie, czy zapis EEG prawidłowo reaguje na taką stymulację. U osoby zdrowej obserwuje się tzw. odpowiedź fotyczną, zsynchronizowaną z częstotliwością błysków, bez wyładowań napadowych. U pacjentów z padaczką światłoczułą mogą pojawić się wyładowania iglicowo-falowe lub wręcz napad, dlatego badanie wykonuje się ostrożnie, zgodnie z procedurą. W praktyce technik EEG musi zadbać o prawidłowe ustawienie lampy stroboskopowej (odpowiednia odległość od oczu, kąt, natężenie światła), poinformować pacjenta, co będzie się działo, i obserwować jego stan kliniczny w trakcie fotostymulacji. Moim zdaniem ważne jest też, żeby pamiętać, że nie każdy pacjent toleruje błyski tak samo – u osób z migreną czy nadwrażliwością wzrokową trzeba być szczególnie uważnym. Z punktu widzenia standardów pracowni EEG, fotostymulacja jest elementem rutynowego protokołu, bo pozwala wykryć zmiany napadowe, które w spoczynku mogłyby się nie ujawnić. W dokumentacji opisu badania zwykle odnotowuje się, czy reakcja na stymulację świetlną była prawidłowa, czy wystąpiły zmiany napadowe, brak odpowiedzi, albo reakcja paradoksalna. To wszystko ma duże znaczenie diagnostyczne, szczególnie u młodych pacjentów z podejrzeniem padaczki idiopatycznej.

Pytanie 32

Fala głosowa rozchodzi się

A. w cieczach i próżni.

B. w gazach, cieczach i próżni.

C. w gazach i cieczach.

D. w gazach i próżni.

Poprawnie – fala głosowa, czyli fala akustyczna, w fizyce jest falą mechaniczną. To znaczy, że do swojego rozchodzenia się potrzebuje ośrodka materialnego, w którym cząsteczki mogą drgać i przekazywać energię dalej. Takim ośrodkiem mogą być gazy (np. powietrze), ciecze (np. woda) albo ciała stałe. W próżni nie ma cząsteczek, więc nie ma co drgać i klasyczna fala dźwiękowa po prostu nie może się tam rozchodzić. Dlatego odpowiedź „w gazach i cieczach” jest merytorycznie poprawna, chociaż warto pamiętać, że w rzeczywistości dźwięk rozchodzi się też w ciałach stałych. W praktyce medycznej i okołomedycznej ma to spore znaczenie. W audiometrii, badaniach słuchu czy przy kalibracji sprzętu do pomiaru hałasu zakłada się, że fala dźwiękowa biegnie głównie w powietrzu, czyli w gazie. Z kolei w ultrasonografii medycznej wykorzystujemy rozchodzenie się fal mechanicznych w tkankach, które fizycznie zachowują się jak różne ciecze i ciała stałe – stąd żel USG, żeby poprawić sprzężenie między głowicą a skórą, bo powietrze bardzo słabo przewodzi ultradźwięki. Moim zdaniem to jedno z tych prostych pytań, które później ułatwia zrozumienie, czemu np. badanie USG nie działa w powietrzu i czemu w kosmosie, w próżni, nie „słychać” eksplozji mimo że mogą emitować promieniowanie elektromagnetyczne. W dobrych praktykach technicznych zawsze rozróżniamy fale mechaniczne (wymagające ośrodka, jak dźwięk) od fal elektromagnetycznych (np. promieniowanie RTG, radiowe), które mogą iść w próżni.

Pytanie 33

Cholangiografia to badanie radiologiczne

A. pęcherza moczowego.

B. dróg moczowych.

C. pęcherzyka żółciowego.

D. dróg żółciowych.

Cholangiografia to radiologiczne badanie dróg żółciowych, czyli przede wszystkim przewodów żółciowych wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych oraz przewodu żółciowego wspólnego. Kluczowe jest tu słowo „cholangio-”, które w terminologii medycznej odnosi się właśnie do dróg żółciowych. W praktyce badanie polega na podaniu środka cieniującego (kontrastu) do światła dróg żółciowych i wykonaniu serii zdjęć RTG lub obrazów fluoroskopowych. Dzięki temu przewody, które normalnie są na zdjęciu prawie niewidoczne, stają się wyraźnie zarysowane. Umożliwia to ocenę ich przebiegu, średnicy, obecności zwężeń, poszerzeń, kamieni czy przecieków żółci. W codziennej pracy najczęściej spotyka się cholangiografię śródoperacyjną (IOC) podczas cholecystektomii laparoskopowej, a także ECPW/ERCP, czyli endoskopową cholangiopankreatografię wsteczną, gdzie kontrast podaje się przez brodawkę Vatera pod kontrolą endoskopu. Moim zdaniem warto skojarzyć, że cholangiografia to zawsze obrazowanie dróg żółciowych z użyciem kontrastu i promieniowania rentgenowskiego, a nie np. USG. Z punktu widzenia dobrych praktyk radiologicznych ważne jest prawidłowe przygotowanie pacjenta, kontrola ryzyka alergii na jodowy środek kontrastowy, aseptyczna technika podania oraz ścisła współpraca z zespołem zabiegowym (chirurg, endoskopista). Wynik cholangiografii ma duże znaczenie przy kwalifikacji do zabiegów, np. usuwania złogów z przewodu żółciowego wspólnego, poszerzania zwężeń czy zakładania stentów. To badanie jest też standardem w diagnostyce powikłań pooperacyjnych, takich jak uszkodzenie dróg żółciowych czy przeciek żółci do jamy brzusznej.

Pytanie 34

Na schemacie oznaczono

A. 1 – załamek U; 2 – załamek T

B. 1 – załamek T; 2 – załamek P

C. 1 – załamek U; 2 – załamek P

D. 1 – załamek P; 2 – załamek T

Na schemacie prawidłowo rozpoznałeś: 1 – załamek P, 2 – załamek T. To jest klasyczny zapis pojedynczego cyklu pracy serca w EKG. Załamek P odpowiada depolaryzacji przedsionków, czyli ich pobudzeniu elektrycznemu poprzedzającemu skurcz. W zapisie zawsze występuje przed zespołem QRS, ma zwykle niewielką amplitudę i zaokrąglony kształt. Załamek T natomiast odzwierciedla repolaryzację komór, czyli „powrót” komórek mięśnia komór do stanu wyjściowego po skurczu. Pojawia się po zespole QRS i odcinku ST, jest zwykle szerszy i łagodniej zaokrąglony niż P. Z mojego doświadczenia, w praktyce technika EKG kluczowe jest szybkie rozpoznanie tych elementów, bo od nich zaczyna się każda analiza zapisu: liczenie częstości, ocena rytmu zatokowego (czy każdy QRS ma przed sobą załamek P), ocena przewodzenia przedsionkowo‑komorowego (odstęp PQ) czy wstępna ocena niedokrwienia i zaburzeń elektrolitowych (kształt i biegunowość załamka T, odcinek ST). Standardy interpretacji EKG (np. zalecenia Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego) kładą duży nacisk na systematyczną analizę: najpierw rytm i załamek P, potem QRS, na końcu repolaryzacja, czyli ST i T. W codziennej pracy w pracowni diagnostyki elektromedycznej prawidłowe rozpoznawanie P i T pomaga uniknąć pomylenia artefaktów z patologią, np. drżenia mięśniowego z migotaniem przedsionków, czy płaskiego T z błędem ułożenia elektrod. Moim zdaniem warto sobie utrwalić prostą zasadę: mały, pierwszy – P (przedsionki), wysoki, ostry – QRS (komory kurczą się), ostatni, szerszy – T (komory się „resetują”).

Pytanie 35

Którą kość zaznaczono strzałką na radiogramie stopy?

A. Kość skokową.

B. Kość sześcienną.

C. Kość klinowatą boczną.

D. Kość łódkowatą.

Na radiogramie stopy w projekcji AP strzałka wskazuje kość sześcienną, czyli jedną z kości stępu położoną po stronie bocznej. Kość sześcienna leży dystalnie w stosunku do kości piętowej, a proksymalnie do IV i V kości śródstopia, częściowo także sąsiaduje z III kością śródstopia. Od strony przyśrodkowej łączy się z kością klinowatą boczną oraz z kością łódkowatą. Na prawidłowo wykonanym RTG łatwo ją zlokalizować właśnie jako boczną kość stępu, tworzącą jakby „kostkę” pomiędzy piętą a bocznymi kośćmi śródstopia. Moim zdaniem kluczowe jest tu świadome „czytanie” obrazu: zaczynamy od kości piętowej, idziemy dystalnie po stronie bocznej i pierwsza wyraźna kość stępu przed piętą to właśnie kość sześcienna. W praktyce technika radiologii często musi ocenić tę kość pod kątem złamań zmęczeniowych, urazów w obrębie stawu Choparta, a także przy deformacjach stopy, np. w stopie końsko‑szpotawej. W dobrych praktykach opisowych zwraca się uwagę na ciągłość zarysów korowych kości, szerokość szpar stawowych z sąsiednimi kośćmi śródstopia oraz ewentualne odłamy awulsyjne przy przyczepach więzadeł. W badaniach kontrolnych po unieruchomieniu gipsowym technik powinien zadbać o identyczne lub bardzo zbliżone pozycjonowanie, żeby lekarz mógł wiarygodnie porównać zrost w obrębie kości sześciennej. To z pozoru mała kość, ale w biomechanice stopy odgrywa dość istotną rolę, stabilizując boczny filar stopy i przenosząc obciążenia przy chodzeniu i bieganiu.

Pytanie 36

Standardowe badanie urografii polega na podaniu pacjentowi środka kontrastującego

A. doustnie i wykonaniu jednego zdjęcia jamy brzusznej w projekcji PA.

B. doustnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji PA.

C. dożylnie i wykonaniu jednego zdjęcia jamy brzusznej w projekcji AP.

D. dożylnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji AP.

Poprawnie – standardowa urografia dożylna (IVU, dawniej IVP) polega właśnie na podaniu środka kontrastowego dożylnie i wykonaniu serii zdjęć jamy brzusznej w projekcji AP. Kluczowe są tu dwa elementy: droga podania oraz fakt, że robimy wiele zdjęć w różnych odstępach czasu, a nie jedno. Kontrast jodowy podany dożylnie jest filtrowany przez nerki, wydzielany do układu kielichowo‑miedniczkowego, a następnie spływa moczowodami do pęcherza. Seria zdjęć pozwala „złapać” wszystkie te fazy: nefrograficzną, wydalniczą, wypełnienie miedniczek, moczowodów i pęcherza. Dzięki temu można ocenić zarówno anatomię (kształt, położenie, poszerzenia), jak i czynność nerek oraz drożność dróg moczowych. Projekcja AP jest standardem w radiologii jamy brzusznej, bo daje dobrą wizualizację nerek, moczowodów i pęcherza, przy stosunkowo prostym ułożeniu pacjenta na stole. W praktyce technik radiologii, po podaniu kontrastu (zwykle do żyły obwodowej), wykonuje się zdjęcie przeglądowe przed kontrastem, a potem zdjęcia po kilku, kilkunastu minutach, czasem z dodatkowym uciśnięciem jamy brzusznej lub w pozycjach skośnych, jeśli trzeba lepiej uwidocznić moczowody. Moim zdaniem warto zapamiętać, że urografia to badanie dynamiczne w czasie, a nie jednorazowe „pstryknięcie”. Dobra znajomość faz badania i typowych projekcji bardzo pomaga potem przy opisywaniu obrazów i przy współpracy z lekarzem, np. przy podejrzeniu kamicy, wodonercza czy wad wrodzonych dróg moczowych.

Pytanie 37

Jak określa się rekonstrukcję obrazów TK, której wynikiem są obrazy dwuwymiarowe tworzone w dowolnej płaszczyźnie przez wtórną obróbkę zestawionych ze sobą wielu przekrojów poprzecznych?

A. Wielopłaszczyznowa MPR.

B. Odwzorowania objętości VTR.

C. Cieniowanych powierzchni SSD.

D. Maksymalnej intensywności MIP.

Prawidłowo wskazałeś wielopłaszczyznową rekonstrukcję MPR (Multiplanar Reconstruction). W tomografii komputerowej to właśnie MPR oznacza tworzenie dwuwymiarowych obrazów w dowolnej płaszczyźnie (czołowej, strzałkowej, skośnej) na podstawie zestawu cienkich przekrojów poprzecznych (aksjalnych). Dane są najpierw zebrane objętościowo jako tzw. stos warstw, a potem komputer „przelicza” je na nową płaszczyznę – to jest klasyczna wtórna obróbka danych, bez ponownego naświetlania pacjenta. W praktyce klinicznej MPR to absolutny standard np. przy ocenie kręgosłupa, zatok, stawów czy naczyń. Radiolog bardzo często zaczyna od obrazów aksjalnych, a potem natychmiast przechodzi do rekonstrukcji strzałkowych i czołowych, żeby lepiej prześledzić przebieg kanału kręgowego, złamania czy zmian guzowatych. Moim zdaniem w codziennej pracy technika TK dobra znajomość MPR jest tak samo ważna jak umiejętne dobranie parametrów skanowania – bo to właśnie od jakości i poprawnego ustawienia rekonstrukcji zależy, czy lekarz zobaczy wszystkie istotne szczegóły. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze pilnować: odpowiedniej grubości rekonstrukcji, brak artefaktów schodkowych oraz właściwą orientację opisów (L/P, przód/tył), bo łatwo o pomyłkę. Warto też pamiętać, że MPR jest bazą do bardziej zaawansowanych technik, jak rekonstrukcje krzywoliniowe (np. wzdłuż przebiegu naczynia) czy rekonstrukcje 3D, ale sama w sobie pozostaje metodą dwuwymiarową – tyle że w dowolnie wybranej płaszczyźnie.

Pytanie 38

Warstwa półchłonna (WP) służy do obliczania

A. bezpiecznej odległości.

B. dawki promieniowania.

C. grubości osłon.

D. czasu napromieniania.

Warstwa półchłonna (WP, ang. HVL – half value layer) to bardzo ważny parametr fizyczny w ochronie radiologicznej. Określa ona, jaka grubość danego materiału (np. ołowiu, betonu, aluminium) powoduje zmniejszenie natężenia wiązki promieniowania jonizującego o 50%. Czyli innymi słowy: ile materiału trzeba „wstawić” pomiędzy źródło a człowieka, żeby przepuścić tylko połowę pierwotnego promieniowania. Dlatego właśnie WP służy bezpośrednio do obliczania grubości osłon. W praktyce, przy projektowaniu pracowni RTG, TK czy bunkra do radioterapii, fizyk medyczny korzysta z tablic HVL dla konkretnych energii promieniowania i konkretnych materiałów budowlanych. Na przykład dla promieniowania X o danym napięciu anodowym można odczytać z norm (np. raporty ICRP, wytyczne PAA, zalecenia IAEA), jaka jest warstwa półchłonna w ołowiu, a potem policzyć, ile takich warstw trzeba, aby obniżyć dawkę za ścianą do poziomu wymaganego przepisami. Często stosuje się też pojęcie wielokrotności WP – każda kolejna warstwa półchłonna zmniejsza wiązkę o połowę, więc kilka WP daje tłumienie o rzędy wielkości. Moim zdaniem, jak ktoś dobrze rozumie ideę WP, to dużo łatwiej ogarnia logikę projektowania osłon, bo nie liczy „na ślepo”, tylko rozumie, jak zmienia się intensywność promieniowania w materiale. W radioterapii i diagnostyce obrazowej to podstawa dobrych praktyk ochrony radiologicznej: najpierw znasz energię wiązki, potem dobierasz materiał i na końcu, właśnie na bazie warstwy półchłonnej, wyznaczasz sensowną, zgodną z normami grubość ścian, drzwi, szyb ochronnych czy fartuchów ołowianych.

Pytanie 39

Po wykonanej radioterapii do dokumentacji pacjenta należy wpisać dawkę promieniowania w jednostce

A. Bekerel (Bq)

B. Siwert (Sv)

C. Kiur (Ci)

D. Grej (Gy)

Prawidłową jednostką dawki pochłoniętej w radioterapii jest grej (Gy). W dokumentacji po napromienianiu zawsze wpisujemy dawkę w Gy, ponieważ ta jednostka opisuje ile energii promieniowania zostało pochłonięte przez tkankę: 1 Gy = 1 dżul na kilogram. To jest dokładnie to, co nas interesuje przy planowaniu i ocenie skuteczności leczenia onkologicznego – ile energii oddaliśmy do guza i tkanek zdrowych. W praktyce klinicznej zapis wygląda np. tak: „Dawka całkowita: 50 Gy w 25 frakcjach po 2 Gy”, albo przy brachyterapii: „HDR 7 Gy na frakcję do punktu referencyjnego”. Moim zdaniem warto od początku przyzwyczajać się do czytania i pisania takich zapisów, bo to jest codzienny chleb w radioterapii. Grej jest jednostką układu SI i jest standardem w wytycznych międzynarodowych (ICRU, ICRP), w planach leczenia, w systemach TPS i w kartach informacyjnych. Oczywiście w radiologii i ochronie radiologicznej pojawiają się też inne jednostki, jak siwert (Sv) dla dawki równoważnej i skutecznej czy bekerel (Bq) dla aktywności źródła, ale to są inne wielkości fizyczne. W radioterapii, przy opisie konkretnego napromieniania pacjenta, wpisujemy właśnie dawkę pochłoniętą w Gy. W dokumentacji dodatkowo często zaznacza się rozkład dawki (DVH), dawki na narządy krytyczne też w Gy, np. „maks. dawka do rdzenia kręgowego 45 Gy”. To wszystko musi być spójne, dlatego użycie greja nie jest kwestią mody, tylko po prostu standardem i wymogiem poprawnej dokumentacji medycznej.

Pytanie 40

Do zdjęcia lewobocznego kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego pacjenta należy ułożyć na boku

A. prawym, promień centralny pada 4 palce powyżej górnego zarysu talerza biodrowego.

B. prawym, promień centralny pada 4 palce poniżej górnego zarysu talerza biodrowego.

C. lewym, promień centralny pada 4 palce powyżej górnego zarysu talerza biodrowego.

D. lewym, promień centralny pada 4 palce poniżej górnego zarysu talerza biodrowego.

Prawidłowa odpowiedź wynika z zasad pozycjonowania pacjenta do projekcji lewobocznej kręgosłupa lędźwiowo‑krzyżowego. Do klasycznego bocznego zdjęcia L‑S pacjenta układamy na lewym boku, tak żeby lewa strona ciała przylegała do detektora. Taka pozycja minimalizuje powiększenie struktur położonych głębiej i zmniejsza zniekształcenia geometryczne, bo kręgosłup lędźwiowy jest wtedy bliżej kasety. W praktyce radiologicznej przyjmuje się, że promień centralny kierujemy na poziom mniej więcej L3–L4, a prostym, „łóżkowym” sposobem wyznaczenia tego poziomu jest właśnie punkt około 4 palce powyżej górnego zarysu talerza biodrowego. Ten talerz biodrowy jest łatwy do wyczucia palpacyjnie, więc technik ma szybki, powtarzalny punkt odniesienia. Moim zdaniem takie proste triki anatomiczne naprawdę ratują w codziennej pracy, zwłaszcza przy dużej liczbie badań. W dobrze wykonanej projekcji lewobocznej L‑S powinny być widoczne trzonów kręgów L1–L5, przestrzenie międzykręgowe, część kości krzyżowej, a wyrostki kolczyste powinny się nakładać w jednej linii (lub prawie jednej), co świadczy o braku rotacji. Często stosuje się też klin pod talię, żeby wyrównać lordozę lędźwiową i uzyskać lepsze odwzorowanie przestrzeni międzykręgowych. W technikach zgodnych z podręcznikami i wytycznymi (różne szkoły trochę się różnią, ale sens jest ten sam) bardzo pilnuje się właśnie: właściwej strony ułożenia (lewy bok), wysokości promienia centralnego (około L3–L4), prostopadłości wiązki do stołu oraz prawidłowego zabezpieczenia pacjenta (podparcie nóg, wałki pod kolana, osłona gonad jeśli możliwe). Warto pamiętać, że przy złym pozycjonowaniu, np. za nisko lub za wysoko, radiolog może nie zobaczyć istotnych zmian w dolnych segmentach lędźwiowych albo w przejściu lędźwiowo‑krzyżowym, co potem przekłada się na gorszą diagnostykę bólu krzyża czy rwy kulszowej. Dlatego to pytanie nie jest tylko „na pamięć”, ale mocno praktyczne, bo odruchowo poprawne ułożenie to podstawa dobrej jakości zdjęcia.

Rozpocznij nowy egzamin

Powrót do strony głównej